Anadolu illerinin son yıllarda ekonomiye katkısı giderek artıyor. Bildiğimiz illerin dışında, yeni yeni “kaplanlar” ortaya çıkıyor. Fakat ayrı ayrı incelendiğinde, tüm bu Anadolu illerinin kendine has farklı özellikleri ortaya çıkıyor. Her il ticaret ve sanayi özellikleri, iş dünyası farklılıkları ve ekonomi içindeki yerlerine göre kategorilere ayrılıyor. Capital, Anadolu illerini, özelliklerine göre 5 farklı sınıfta inceledi. Buna göre, 5 ayrı kategori oluştu: “Öncüler”, “Yeni Kaplanlar”, “Ataktakiler”, “Arayıştakiler” ve “Bekleyenler”.. İşte bu kategorilere giren Anadolu illeri ve özellikleri.
İLLERDE SON TABLO
Anadolu illerinin son yıllardaki yükselişini izliyoruz… Türkiye ekonomisi “Anadolu Kaplanları” olarak adlandırdığımız bu illerdeki girişimcilere çok şey borçlu. Onlara “kaplanlar” diyoruz ama ayrıntılı bir incelemeye tabi tutulduğunda, her ilin kendine has özellikleri olduğu, iş dünyasından ekonomik yapılarına farklılıkları bulunduğu dikkati çekiyor. Bu nedenle hepsini ayrı kategorilerde değerlendirmek mümkün.
Örneğin, rakamlar incelendiğinde Anadolu’daki illerin sanayi ve ticarette birbirlerinden çok farklı noktalarda olduğu görülüyor. Capital, Anadolu Kaplanları’nın verilerini değerlendirerek illeri 5 ayrı kategoride inceledi. Anadolu kaplanlarını özelliklerine göre, uzmanlara, danışmanlara ve ekonomistlere danışarak sınıfladı.
Buna göre, 5 ayrı kategori oluştu: “Öncüler”, “Yeni Kaplanlar”, “Ataktakiler”, “Arayıştakiler” ve “Bekleyenler”.. İşte bu kategorilere giren Anadolu illeri ve özellikleri.
ÖNCÜLÜK EDENLER
Anadolu’daki iller arasında Gaziantep, Bursa, Denizli, Kayseri, Antalya ve Kocaeli’nin farklı bir konumu var. Bu iller, sanayi ve ticarette geçmişten gelen birikimleriyle sadece Türkiye’de değil dünyada da söz sahibiler.
Bursa, devlere üretim yapıyor
Türkiye’nin ihracat üssü olarak tanımlanan Bursa, aynı zamanda dış pazarlara entegre bir üretim üssü. 2000 ve 2001 yıllarında 1.5 milyar dolar civarında olan ihracatı, ilk kez 2002’de 2 milyar dolar sınırını aştı. 2003 yılında ise yüzde 56.1 oranında artarak 3.1 milyar dolara ulaştı.
Bu artışın en önemli nedeni Bursa’nın Renault Megane ve Fiat Doblo modelleri için üretim üssü seçilmesi ve bu fabrikalarda üretilen her 100 araçtan yüzde 80’inin ihraç edilmesi.
Tekstil ve konfeksiyon ihracatı her yıl ortalama yüzde 10 artan ilde, 2004 yılı sonunda bu alanda yapılan ihracatın 600 milyon doları bulacağı öngörülüyor. Tekstil ve hazır giyim üretiminin yüzde 60’ını ihraç eden Bursa, Nike, Adidas, Zara, Dolce Gabana gibi dünya markalarının ilk sıradaki tedarikçi ili.
İki ilden iyi haberler
Anadolu Kaplanları’nın en önemli kalelerinden biri sayılan Gaziantep’te 2004 yılının ilk 5 ayında 350 trilyon liralık yatırım yapıldı. Yeni yatırımlar iplik, halı, triko ve kumaş alanlarında gerçekleşti. Sanko İplik birkaç iplik üretimi yatırımı hazırlığında. Yatırım yapan şirketlerden olan Gülsan Sentetik, halı ve non woven (dokumasız) kumaş üzerine iki tesis kuruyor.
Doğalgaz Gaziantep’e 2005’te gelecek. Sanayici kendi doğalgazını kendisi ile getirmek için çalışıyor. Böylece gelen gazla oto prodüktör tesis kurularak enerji üretilecek.
Antalya ise yaz turizmindeki başarısını sağlık, spor ve kongre turizminde de gösterebilmek için kolları sıvamış durumda. İlde yatırım haline 254 tesis bulunuyor. Özellikle golf turizminin önümüzdeki birkaç yıl içinde patlaması bekleniyor. Antalya’ya bu yıl gelen turist sayısı 6 milyonu geçiyor.
700 büyük sanayi tesisi var
Kayseri’de 700 büyük, 6 bin de küçük sanayi tesisi bulunuyor. İlin istihdamı 150 bini aşıyor.
Kayseri Sanayi Odası Başkanı Mustafa Çapar, ihracatın giderek arttığına değinerek şöyle devam ediyor:
“Toplam 735 üyemizin 167’si, 116 ülke, 5 serbest bölge ve bir havalimanına ihracat yapıyor. 2003 yılında, bir önceki yıla göre ihracatımız yüzde 16 artarak 517 milyon dolara ulaştı. Bu yılın sonunda da ihracatın 700-750 milyon dolarlara ulaşacağını tahmin ediyoruz.”
Kayseri ekonomisinin hızlı büyümesinde İstikbal Mobilya, Hes Kablo gibi büyük grupların önemli bir etkisi var. Özel sektör, istihdama da ciddi bir katkı sağlıyor. 2001 yılında ilde 69 bin kişi özel sektörde çalışırken, geçen yıl bu rakam 75 bini geçti.
Denizli ve Kocaeli’nde ne oluyor?
Tekstil üssü Denizli’nin geçen yıl 911 milyon dolar olan tekstil konfeksiyon ihracatının bu yıl 1.3 milyar dolara ulaşması bekleniyor. İlde büyük gruplar, yeni yatırımlarıyla dikkat çekiyor. Aysüt Süt Ürünleri, 3,8 trilyon TL’lik tevsi yatırımına gitti. Funibo Boya, 3,3 trilyonluk tekstil yatırımı, Küçüker Tekstil havlu dokuma alanında 9,7 trilyon TL’lik tevsi yatırımı, Denizli Cam 3,6 trilyon liralık cam ev eşyası imalatı yatırımına başladı. Travertinebros Doğal Taş Madencilik ise 4,7 trilyon liralık blok mermer yatırımı gerçekleştiriyor.
Kocaeli’nde de son birkaç yıldır büyük yatırımlar gerçekleştiriliyor. Ford Otomotiv ilde üretime geçti. Hyundai ise Kocaeli’nde 500-600 milyon dolar tutarında bir yatırım öngörüyor. Gelişen otomotiv sanayiyle birlikte, yan sanayinde de hareketlilik var. 2001 yılında yüzde 35’ler seviyesinde olan kapasite kullanım oranları, 2004’ün ilk çeyreğinde yüzde 70’lere ulaştı.
YENİ KAPLANLAR
Konya, Samsun, Eskişehir ve Tekirdağ gelişmişliklerinin yanı sıra sanayi yatırımlarında da hızlı yol kat eden iller. Üretimleri artıyor, ihracatları yükseliyor. Bu illerin önümüzdeki birkaç yıl içinde ticaret hacimlerinde ciddi artışlar olması bekleniyor.
Sanayisi kabuk değiştiriyor
Konya Sanayisi son 3-4 yıldır kabuk değiştiriyor. Konya Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Şekeroğlu, özellikle yaşanan krizlerden önemli dersler aldıklarını belirtiyor ve ekliyor:
“Şubat kriziyle içe kapalı bir büyümenin sanayici için ‘Ölüm’ olduğunu fark ettik. Üretim, ihracat ve istihdamımız arttı. Sanayicilerimiz şirketlerini çağın gereklerine uygun hale getirdi. Dış pazarlara açıldılar.”
Konya’daki sanayicilerin yüzde 64’ü ihracat yapıyor. 2003 yılında 700 milyon dolar olan ihracatın, bu yıl 1 milyar doları aşacağı tahmin ediliyor. Konya, özellikle son 10 yılda otomotiv yedek parça sanayinde kalite ve üretim kapasitesi olarak iddialı bir konuma geldi. İlde bu alanda çalışan 345 şirket bulunuyor. 2003’de Türkiye’nin toplam otomotiv ana ve yan sanayi ihracatında Konya’nın payı yüzde 6 civarında.
Eskişehir ise patlama yaratan bir il. Organize Sanayi Bölgesi’nde krizlerin etkisiyle oldukça düşük düzeyde gerçekleyen yeni yatırım sayısında, bu yıl patlama yaşandı. Bölgede bu yılın ilk 10 ayında 41 yeni yatırımcıya 592 bin metrekare arsa tahsis edildi. Eskişehir’in Teşvik Kanunu’ndan yararlanmamasına rağmen yeni yatırımcıları çekebilmesi, sanayi ve ticaret merkezi olma yolundaki iddiasını ortaya koyuyor. 2003 yılında 942 milyon dolar olan toplam ihracatının ise bu yıl sonunda 1 milyar doları aşacağı öngörülüyor.
Tekirdağ’ın ihracat atağı
Tekirdağ ürettiği sanayi ve tarım ürünlerinin yüzde 75’ini ihraç ediyor. 2004 yılının ilk 9 aylık verilerine göre, şehrin ihracatı 350 milyon doları aşmış durumda. Tekirdağ Sanayi ve Ticaret Odası Genel Sekreteri İrfan Kesici, Türkiye ekonomisine etki eden 678 büyük sanayi kuruluşunun Tekirdağ’da bulunduğunu ve bunlarda 37 bin 664 kişinin istihdam edildiğini söylüyor. Son yıllardaki istihdamın tarımdan sanayiye kaydığına dikkat çekerek, bu hızlı gelişimin nedenini şöyle anlatıyor:
“Son 5 yıl içerisinde İstanbul’daki sanayi kuruluşları şehir dışına kaymaya başladı. Tekirdağ’da İstanbul’un bir ilçesi gibi değerlendirildiği için burada yatırımlar arttı.” Tekirdağ son yıllarda gelir-gideri karşılama oranında ilk 3 il arasında yer alıyor. İnşaat, hazır giyim, elektronik, beyaz eşya ve mobilyadaki potansiyeli giderek artıyor.
Samsun’dan olumlu işaretler
Samsun, DPT’nin 2003 yılındaki İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırmasına göre, 3. derecede gelişmiş iller grubuna giriyor. Aynı araştırmanın Sosyo-Ekonomik gelişmişlik sıralamasında da 32. sırada yer alıyor. Samsun Ticaret Odası Genel Sekreter Yardımcısı İbrahim Çelik, şunları söylüyor:
“2004’ün ilk 8 ayında Samsun KOBİ Yatırım Teşvik Belgeleri Sıralamasında 15 belge ile Ankara’yla 3. paylaşıyor. İlimizde ciddi bir hareketlilik var. Şirket sayıları çoğalıyor. Ayrıca eskiden beri var olan şirketlerde kendilerini hızla yenilerek üretimlerini artırıyorlar.”
ATAKTAKİ İLLER
Ataktakilerin çoğunluğunu Aksaray, Düzce gibi 5084 sayılı Teşvik Kanunu’ndan yararlanan iller oluşturuyor. Bu iller son yıllarda gösterdikleri hızlı gelişimle dikkatleri üzerlerine topluyorlar.
Teşvik Kanunu’yla canlananlar
Aksaray’ın atağa geçmesinde yeni Teşvik Kanunu etkili oldu. 5084 sayılı kanun kapsamında yatırım yapmak isteyen 43 firmaya arsa tahsisi yapıldı. Bunlardan 3 yeni tesis üretime geçti, 11’nin ise inşaatı sürüyor. Organize Sanayi Bölgesi’ndeki bu yeni yatırımların tamamlanmasıyla ilin istihdamının 10 bini geçmesi bekleniyor.Yatırımların hızla arttığına dikkat çeken Aksaray Ticaret ve Sanayi Odası Genel Sekreteri Şükrü Ördek, buna bağlı olarak ticaretin de hareketleneceğini söylüyor.
Düzce’ye son birkaç yıldır hatırı sayılır yeni bir yatırım yapılmadı. Ancak Teşvik Kanunu kapsamında yer almasıyla birlikte gözde bir yatırım yeri haline geldi. Kanunu yürürlüğe girdikten sonra 250 girişimcinin, Organize Sanayi Bölgesi (OSB)nde yatırım yapmak için başvuruda bulunduğunu belirten Düzce Ticaret ve Sanayi Odası Genel Sekreteri Tuncay Yüksel, bunların 48’ine OSB bölgesinde yer tahsis edildiğini söylüyor.
Ayrıca, OSB dışında da 7 firmaya hazine arazilerinin tahsis edildiğini belirterek 2. ve 3. OSB bölgeleri içinde çalışmaların devam ettiğine dikkat çekiyor. İldeki 90 sanayi tesisinin yeni yatırımlarla birlikte birkaç yıl içinde 100’ü geçeceği düşünülüyor. İstihdamında 23 binden, 25 bin kişiye çıkması bekleniyor.
Isparta’nın ihracatı artıyor
Isparta bugüne kadar sanayide çok ön planda olan bir il değildi. Ancak, son birkaç yılda ihracatta ciddi bir büyüklüğe ulaşmayı başardı. 2000’de 37 milyon dolar civarında olan ihracatını 2002’de 63 milyon dolara çıkardı. İlin ihracatı geçen yıl da 100 milyon doları aştı.
Mermer, gül yağı ve iplik şehrin ihracatında önemli yer tutuyor.
Şirketlerin büyümesi de ihracatı körükleyen diğer bir unsur. Sadece İpliksan’ın el örgü ihracatı geçen yıl 6 milyon doları buldu. IYAŞ Isparta Gıda Sanayi geçtiğimiz yıl 5 milyon dolar tutarında yeni bir et entegre tesisi yatırımı gerçekleştirdi.
Kütahya ve Karaman’a dikkat
Karaman’da ise yeni yatırımlar artıyor. Bisküvi ve şekerlemede ön planda olan ilde, son yıllarda Atak, Kalan ve Komsaş ambalaj sektöründe, Özbey ise hijyenik ped alanında yeni yatırım yaptı. CD ve gıda üretimiyle ilgili de yeni yatırımlar faaliyete geçti. Karaman 2004’in ilk 10 ayında 42 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirdi.
Kütahya da ihracatını bir önceki yıla göre yüzde 80 oranında arttı. Kütahya Ticaret ve Sanayi Odası Başkan Yardımcısı Nihat Delen, şöyle konuşuyor:
“Ciddi bir hareketlilik var. Ekonomideki güven ortamıyla birlikte sanayide kapasite kullanım oranı yüzde 80 oranında arttı. 2002 yılında 42 milyon dolar olan ihracatımız 2004’de 2003’e göre yüzde 80 arttığını gözlemliyoruz. Maden, inşaat, tekstil, gıda ve dayanıklı tüketim ürünlerinde yeni yatırımlar yapıldı.”
Doğu Akdeniz’in en büyük limanı
Doğu Akdeniz’in en büyük limanına sahip, Avrupa ve Ortadoğu arasında köprü durumunda olan Mersin, dış ticarette özellikle liman ve serbest bölgesiyle aktif bir rol oynuyor. Geçen yıl Mersin Limanı’nın yük trafiği 15 milyon 232 bin 306 ton. Limana operasyon için ise 3 bin 948 gemi uğradı.
Mersin Serbest Bölgesi bugüne kadar en yüksek ticaret hacmini geçen yıl gerçekleştirdi. Bu bölgenin ticaret hacmi geçen yıl 2.7 milyar dolara ulaştı. Ayrıca, 6 bin kişiye istihdam sağlanıyor.
Mersin, tarımda da Türkiye’de önemli bir yere sahip. Toplam 406 bin 520 hektar tarım arazisinden elde edilen üretim değerinin Türkiye içindeki payı yüzde 3.3’ü buluyor. Bu payla il, üretim değeri açısından Türkiye’nin 4. ili konumunda.
Edirne’nin ise son 3 yılda ihracatında ciddi bir artış gözleniyor. Edirne Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Cemil Gürel, şunları söylüyor:
“2001’de 56 milyon 967 bin dolar olan ihracatımız, 2002’de 61 milyon 501 bine, 2003 yılında ise 95 milyon 512 bin dolara yükseldi. Bunda gıda sektöründeki yatırımların etkisi büyük. Edirne’den daha çok cips, yaş ekmek mayası, bisküvi, şekerleme, sebze, meyve ve tekstil ihracatı yapılıyor. Özellikle doğu Avrupa ülkelerine coğrafi olarak yakınlığımız şirketler için ciddi bir avantaj olarak görülüyor.”
ARAYIŞTA OLANLAR
Son yıllarda ihracat, istihdam gibi verilerinde hareketlilik gözlenen illeri “Arayışta olanlar” kategorisinde değerlendirmek mümkün. Bu illerde yatırımlarda canlanmalar var. Giresun, Kastamonu, Bartın, Elazığ, Çanakkale, Kırıkkale ve Çorum’un verileri, bu illerin önümüzdeki iki üç yılda adlarından daha da söz ettireceklerini gösteriyor.
20 yeni fabrikanın temeli atıldı
Kırıkkale ihracatıyla öne çıkan bir il değil. İlin 2003 yılı ihracatı 1 milyon 400 bin dolar civarında. Bu yılın ilk 7 ayında da 580 bin dolar ihracat yaptı. Ancak, Yeni Teşvik Kanunu’nda bedelsiz yer tahsisi kapsamına alınmasıyla birlikte Organize Sanayi Bölgesi’nde 20 tane yeni fabrikanın temeli atıldı. Kırıkkale Ticaret Odası Genel Sekreter Yardımcısı
Ahmet Şerbetçioğlu, “Son 3 yılda yaşanan ekonomik krizlerden çok etkilendik. İhracat ve üretimimiz düştü. Ancak, ekonomideki iyi gidişat ve Teşvik Kanunu’na sadece ‘Bedelsiz yer tahsisi’ kapsamına alınmamızla birlikte ticaret ve ihracatta hareketlenmeler başladı” diyor.
Çorum’da imalat sanayinde faaliyet gösteren toplam 375 firmada ortalama 21 bin kişi çalışıyor. İlin 2003 yılı ihracatı Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri verilerine göre, 14 milyon dolara yaklaşıyor.
Çorum Ticaret ve Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Murat Zeybel, son yıllarda özel sektörün şehre ilgisinin arttığını belirterek şunları söylüyor: “Çoğu tevsii olsa da yeni yatırımlar var. Ancak komple yeni yatırımların sayısı üçü geçmiyor. Bize yakın olan iller 5084 sayılı yatırım ve istihdamı teşvik yasası kapsamına girdi. Bu da Çorum’un cazibesini azalttı.”
Karadeniz’in üç gözdesi
Giresun’un 5 yıl önce 200 milyon dolar olan ihracatı, 2003’de 87 milyon 500 bin dolara düştü. İlde ticaretin fındığa dayalı olarak şekillendiğini belirten Giresun Ticaret ve Sanayi Odası Genel Sekreteri Sedat Ceyran, şunları söylüyor: “ 2004’de fındık dondan çok zarar gördü. Ortalama 100 bin ton olan üretim, 15 bin tona düştü. Ticaret durma noktasına geldi. Sadece fındıktan ekonomiye girmesi gereken 400-500 trilyon lira piyasaya girmedi.”
Toplam 98 sanayi tesisi bulunan Giresun’da kapasite kullanım oranı da geçen yıla göre düşmüş durumda.
Kastamonu’ndaki büyük şirketlerin çoğunluğunun merkezinin İstanbul’da olması sağlıklı ihracat rakamlarına ulaşılmasını güçleştiriyor. Son yıllarda yapılan yeni yatırımlar değerlendirildiğinde SFC Ağaç Entesre Sanayi’nin büyüyerek ek yatırımlar yapması dikkat çekiyor. Ancak, il geleceğini sanayiden çok turizme bağlamış durumda. Kastamonu Ticaret ve Sanayi Odası Genel Sekreteri Mustafa Elmas, kültür zenginliklerini ön plana çıkarmaya çalıştıklarını söylüyor. Özellikle Kastamonu’nu Konakları’yla ilgili yeni projeler geliştirilmeye başlandığını belirtiyor.
Bartın’da ise gıda ve kauçuk sanayinde yeni yatırımlar yapılıyor. 110 bin KOBİ’nin faaliyet gösterdiği ilin istihdamı 2 bin 500 civarında. 2003 yılı ihracatı ise 9 milyon dolar. Bartın, KOSGEB’in sağladığı fonu da kullanarak ihracatını artırmayı hedefliyor.
30 yeni yatırım askıya alındı
Elazığ Sanayi ve Ticaret Odası Genel Sekreteri Adnan Bozat, teşvik yasasının açıklanmasından önce Elazığ’da yatırım yapmak için girişimlerde bulunan yaklaşık 30 girişimcinin yatırımlarını askıya aldıklarını söylüyor. Toplam 100-150 milyon dolarlık ve yaklaşık 4 bin kişiye istihdam yaratacak bu yatırımların gerçekleşmemesinin ili sekteye uğrattığına dikkat çekiyor. Ayrıca, Elazığ’ın en büyük ihracatçısı olan Eti Krom bünyesindeki Ferro Krom Tesislerinin üretimi durdurması ise şehrin ihracat potansiyelini düşürdü. İl, toplam ihracatının yüzde 70’ini artan blok mermer ihracatıyla karşıladı. Adnan Bozat, son yıllarda yapılan yeni yatırımları ise şöyle özetliyor:
“Elazığ Canlı Hayvan Organize Sanayi Bölgesi’nde iki yeni et entegre tesisi kuruldu. Hizmet sektöründe 20 ortaklı Nokta Alışveriş merkezi, 100 ortaklı Elazığ Güçbirliği, 5 yıldızlı Akgün Center Otel ve 4 yıldızlı Marathon faaliyete geçti.”
Çanakkale en hızlı gelişen Marmara Bölgesi’nde olmasına rağmen öncelikli yöreler kapsamında olmadığı ve liman sorununu hala çözülemediği için yatırımcılara çok cazip gelmiyor. Yapımına 1997 yılında başlanan Organize Sanayi Bölgesi’nin altyapısı büyük ölçüde tamamlandığı halde hala boş. Son 5 yılda Çanakkale Ticaret Odası’na bin 755 firma kayıt olurken, 609 firma da kaydını kapattı. İl genelinde toplam 307 sanayi kuruluşu faaliyet gösteriyor. Bu işletmelerden sadece 26 tanesinde 25 ve daha fazla sayıda işçi çalışıyor.
BEKLEYEN İLLER
Aslında bekleyen illerin sıralaması neredeyse hiç değişmiyor. Ardahan, Batman, Bitlis, Bingöl…. Onlar yıllardır dışardan yatırımcı gelsin diye bekliyorlar. Bir çoğunda sanayi tesisi bile yok. 5084 sayılı Teşvik Kanunu kapsamındalar ama batıdaki illerden onlara sıra gelmiyor.
Bir tane bile sanayi tesisi yok
Ardahan’da 1 tane bile sanayi tesisi yok. Teşvik Kanunu kapsamında ancak dışardan yatırımcı gelmiyor. Yılda 10 bin ton olan mazot ithalatının da 2002’de durdurulmasıyla şehirde ticaret durma noktasına geldi. En önemli geçim kaynağı olan tarım ve hayvancılıkta ise bu yıl yüzde 70 ile 95 arasında hasar tespiti var. Ardahan’da 17 bin 300 olan nüfusun sadece yüzde 25’i çalışıyor.
Bekleyenler arasında en parlak gözüken il Batman. 1994’deki teşvik yasasıyla kurulan 40 civarında küçük işletme bulunuyor. Daha önce yüzde 20-30 kapasiteyle çalışan bu işletmeler son yıllarda kapasite kullanım oranlarını yüzde 50’lere çıkardılar. İl’de özel sektörde 500 kişi çalışıyor. Türkiye Petrolleri ise şehre 5-6 yıl önce 7 bin civarında istihdam sağlarken, çalışan sayısını bine indirmiş durumda.
Bingöl’de de 1999’daki teşvik yasasıyla kurulan 33 küçük işletme var. Bingöl Ticaret Odası Başkanı Ahmet Özünlü, şunları söylüyor:
“Varolan işletmeler de yüzde 10 kapasiteyle çalışıyorlar. Buralarda toplam 500 kişi istihdam ediliyor. Ticarette dahil edildiğinde Bingöl’de çalışan sayısı 2 bini bulmuyor. Teşvik Kanunu’nu bize hiçbir yarar sağlamadı. 5 yıl daha kaybettik. Düzce, Osmaniye varken kimse gelip buraya yatırım yapmıyor. Özellikle ulaşımda yaşanan sıkıntılar ticareti etkiliyor.”
Bitlis’deki tek sanayi kuruluşu olan Tekel’de 262 kişi çalışıyor. İlin medar-ı iftiharı ise Terhant Orman ürünleri. Küçük bir işletme olsa da ürettiği silah dipçiğini Amerika, İtalya, Avusturya’ya ihraç ediyor.
Iğdır’da un, yem, tuğla ve bisküvi üreten toplam 6 imalathane bulunuyor. Sadece bisküvi fabrikasında 400 civarında işçi çalışıyor. Diğer fabrikalardaki çalışanlar ise sınır komşusu Nahçivan’dan geliyorlar. Şehirde toplam çalışan nüfus bini bulmuyor.
FADİME ÇOBAN
fcoban@capital.com.tr