
2008'de yasanan çöküşün bir benzerini yakın bir zamanda tekrar yaşanma
ihtimalinin olduğuna dikkat çekiyor. Portekiz, Yunanistan ve İrlanda'nın
borçlarının yeniden yapılandırılması, İspanya ve İtalya'nın borçları
için de bir yol bulunması gerektiğini söylüyor. Rogoff'un Türkiye'ye
ilişkin de ilginç görüşleri var. Her ne kadar krizden çıkışta çok iyi
performans göstermiş olsa da ekonomide bazı dengesizliklerin olduğuna
dikkat çekiyor. "En endişe verici olan da cari işlemler dengesindeki
balon oluşumu. Ancak asıl sorun, yabancı sermayenin geliş şekli. Sermaye
ülkeye doğrudan yabancı yatırım şeklinde değil kısa dönemli olarak
fonlar aracılığıyla giriyor. Bu önemli bir sorun" diye konuşuyor.
Avrupa ve Amerika'da çok sayıda kişinin işsiz olduğunu görüyoruz.
Gelişmiş ülkelerdeki birçok sıradan insan krizin etkilerini,
ekonomilerinin hala durgunlukta olduğunu hissediyor. Borsa fiyatları
iyileşmiş olabilir ama emlak fiyatları ve ticari gayrimenkul birçok
ülkede oldukça zayıf. Benim en büyük endişem, 2008'de bankacılık
sisteminin yaşadığı çöküşün bir benzerini yakın bir zamanda tekrar
yaşama ihtimalimiz olması." Bu sözler, Harvard Üniversitesi Uluslararası
Kalkınma Merkezi Direktörü ve IMF'nin eski baş ekonomisti Kenneth
Rogoffa ait. Avrupa'da, özellikle Portekiz, Yunanistan ve İrlanda'da
borçların ciddi bir yapılanma ihtiyacı içinde olduğunu belirten Rogoff,
"Ayrıca Avrupalılar, İspanya ve İtalya'nın borçları için de bir yol
bulmak durumunda. Bu ülkeler başarısız olmak için fazla büyük. Eğer
İspanya ekonomisi ağır bir hasar alırsa bunun sonuçları Fransa'ya da
ulaşır" diyor. Rogoffun Türkiye'ye ilişkin de ilginç görüşleri var. Her
ne kadar krizden çıkışta çok iyi bir performans göstermiş olsa da
ekonomide bazı dengesizliklerin olduğuna dikkat çekiyor. "En endişe
verici olan da cari işlemler dengesindeki balon oluşumu. Bu, eninde
sonunda ülkeyi bir başka finansal krizde savunmasız hale getirecek.
Ancak asıl sorun, yabancı sermayenin geliş şekli. Sermaye ülkeye
doğrudan yabancı yatırım şeklinde değil kısa dönemli olarak fonlar
aracılığıyla giriyor. Bu önemli bir sorun" diye konuşuyor. Harvard
Üniversitesi Uluslararası Kalkınma Merkezi Direktörü Kenneth Rogoff,
global krizin seyrini, gelecekte dünya ekonomilerini bekleyen riskleri
ve Türkiye ekonomisine dair öngörülerini Capital'e şöyle anlattı:
Capital: Global finansal krizin sona erdiğini düşünüyor
musunuz? Yeni bir global krizin oluşumunu engellemek için bugünden neler
yapmak gerekiyor?
- Birçok gelişmiş ekonomi, hala büyük resesyondan sıyrılmış değil. Çok
sayıda ülke, kriz öncesi gelirlerine yeniden ulaşmaya çalışıyor.
Normalde bu iyileşme, 3-4 yıl değil sadece 6 ay alır. Carmen Reinhart
ile birlikte yazdığımız Türkçeye de çevrilen "This Time is
Different/İçinde bulunduğumuz Zaman Farklı" adını taşıyan kitapta,
geçmiş yıllarda savaş sonrası oluşan finansal krizlerde, ekonomilerin
kriz öncesi GSYİH'lerine ortalama 4 yılda ulaştığını saptadık. Bugün
baktığımızda Avrupa ve Amerika'da çok sayıda kişinin hala işsiz olduğunu
görüyoruz. Gelişmiş ülkelerdeki birçok sıradan insan krizin etkilerini,
ekonominin hala durgunlukta olduğunu hissediyor. Borsa fiyatları
oldukça iyileşmiş olabilir ama emlak fiyatları ve ticari gayrimenkul
birçok ülkede oldukça zayıf. Yine de bu durum olağan karşılanmalı. Benim
en büyük endişem, 2008'de bankacılık sisteminin yaşadığı çöküşün bir
benzerini yakın bir zamanda tekrar yaşama ihtimalimizin olması. Bir
finansal krize karşı en iyi aşı, yeni edinilmiş bir deneyimdir. Halk,
basın, politikacılar, yatırımcılar ve tüketiciler yaşananları
hatırlamalı. Öte yandan hükümetler, finansal sistemdeki statükoyu devam
ettirme konusunda çok fazla kaygılanıyor. Temel reformların eksikliği
eninde sonunda problemleri besleyecek.