EKONOMİ

MİKRO EKONOMİPROJEKSİYONMAKRO EKONOMİ

Kayseri'nin Gücü

Türkiye’de Kayserili işadamlarının önemli bir yeri vardır. Yıllarca önce, yöreden çıkan işadamları bugünün önemli gruplarının yaratıcıları oldu. Son yıllarda ise Kayseri’de yerleşik aileler, hem yörelerine hem de Türk iş dünyasına damgalarını vuruyor.  HES Kimya ile Erkan Ailesi, HES Fiber ile Büyükmıhçılar, Isısan ile Özbıyık Ailesi, İstikbal Mobilya ve Boydaklar, Balküpü ve Keskinkılıç, Yataş ile Öztaşkınlar… İşte, Kayseri’nin dev şirketlerini yaratan aileler.

Kayseri’nin Akçakaya Köyü’nde, 1993 yılında doğan Sakıp Sabancı, hayatını anlattığı kitabında ilginç değerlendirmeler yapar. Sabancı, Kayseri yöresinin hep geçiş yolları üzerinde olduğunu, Moğollar’ın, Mısırlıların bölgeden geçtiğini anlatır. Bazı köylerin zenginliğinden, ticaretin öneminden söz eder. Ona göre, Kayseri’de ekonomiyi canlandıran, insanlarını girişimci yapan da bu geçmiştir.

Kayseri’nin bu ticaret geleneği sadece Sabancılar’ı değil, bugün Türkiye’nin birçok büyük şirketinin de kaynağı oldu. Sabancılardan, Anadolu Grubu kurucusu Özilhan’lara ya da Hattat’lara kadar pek çok girişimci Kayseri’den çıkıp, Türkiye ekonomisine yön veren girişimler gerçekleştirdiler.

Bu trend yıllarca sürdü… Son yıllarda yaşanan gelenek ise “Kayseri’den çıkan” ya da “Kayseri kökenli”, tanımlarını tersine çevirdi. “Kayserili, Kayseri’de kurulu” şirketler, bulundukları yerlerden, hem bölgelerine, hem tüm Türkiye iş dünyasına damgalarını vurmaya başladı. Bu süreçte değişmeyen bir tek gelenek var. Yıllarca önce Kayseri’den çıkan iş dünyasına atılan girişimciler, aile geleneklerini hiç bozmadı. Bugün Kayseri’de kurulu dev şirketlerin sahipleri girişimciler de birer büyük aile olarak yollarına devam ediyor. Capital, Kayseri’de kurulu dev girişimleri yaratan, önde gelen aileleri bir araya getirdi.

HES BÜYÜKLERE KAFA TUTUYOR

Erkan Ailesi, Kayseri’nin en köklü aileleri arasında yer alıyor. İlin ekonomisinde önemli yere sahip olan Hes Kimya, bu aile tarafından kuruldu. Ailenin kökeni ticarete dayanıyor. Ancak, özellikle 1990’ların başında girdikleri deterjan işiyle büyüdüler. 1992’de 30 milyon dolar yatırımla kurulan Hes Kimya, bugün 200’ü aşkın ürünüyle deterjan sektörünün güçlü kuruluşları arasında yer alıyor.

Grup şirketlerini, Saadettin Erkan ve iki oğlu birlikte yönetiyor. Üçüncü kuşaktan Recep Erkan, deterjan sektöründe çok hızlı büyüdüklerini belirterek “Neredeyse her yıl yeni bir ürünü piyasaya çıkardık, yeni bir bölümü faaliyete geçirdik” diyor.

Grup, temizlik kimyasalları, makine imalatı, oluklu mukavva, hijyenik kadın bağı ve çocuk bezi üretiyor. 2003 yılında, 75 milyon dolar ciro yapan şirket, bünyesindeki 6 şirkette bin 200 kişiye iş olanağı sağlıyor.

Hes Kimya’nın genel müdür yardımcılığı görevini yürüten Recep Erkan, pazar açığı bulunan sektörlere yatırım yapmayı tercih ettiklerini söylüyor. Kayseri’de çok gelişmemiş sektörlere girdiklerine dikkat çeken Erkan, şöyle devam ediyor:

“Strateji olarak Kayseri’de bulunmayan ve Türkiye’de pazar açığı olan sektörlere giriyoruz. Bu sayede Kayseri’nin yeni sanayi ürünleriyle çeşitlilik kazanmasına katkıda bulunuyoruz. Yeni ve gelişmiş teknolojileri takip eden bir iş gücünün ilimizde yetiştirilmesine olanak sağlıyoruz. Ayrıca, Türkiye’de pazarda boşluklar olan sektörleri değerlendiriyoruz.”

Hes Kimya’da aile dışında pek çok profesyonelin çalışması da dikkat çekici. Kurumsallaşma yolunda ciddi adımlar atılan şirkette, aile üyesi olan kişilerin bile, profesyonellerden daha düşük imza yetkisi olabiliyor. Hes Kimya’da aile bireyleri de küçük yaştan itibaren aile işleriyle ilgileniyor. Eğitim süreleri boyunca tatillerde şirketlerde çalışıyorlar.

BÜYÜKMIHÇI’NIN KABLO DEVİ

“Ortaklık”, Kayseri’de eski bir tüccar geleneği. Çok eskilere dayanan bu gelenek, kendini son 30 yıldaki sanayi yatırımlarında da gösteriyor. İşin özünde ise 3-5 ailenin ortaklığında kurulan ve uzun yıllar boyu devam eden şirketler var. Üstelik önemli bölümünde büyük işlere de imza atılıyor.

Ancak, zamanla işle büyünce, bazı ortaklıklar bozuluyor, aileler kendi işlerini kurmaya yöneliyorlar. Bunun en iyi örneklerden biri de Kayserili 5 ailenin ortaklığıyla kurulan Hes Grubu.  Anadolu kaplanları efsanesinin yaratıcıları arasında ön sıralarda yer alan Hes Grubu mobilya, kimya, kablo gibi birbirinden çok farklı alanlarda çalışıyordu. Ancak, aileler uzun yıllar süren ortaklıklarına, fazla büyüme nedeniyle son verme kararı aldı.

Büyükmıhçı Ailesi, fiber optik kablo üreten Hesfibel, telefon şebekeleri kuran Interdeka ve Hama olmak üzere iki tane de inşaat şirketini alarak grupla yollarını ayırdı. Hes Kablo, Anadolu Finans Kurumu ve İstikbal Mobilya ise Boydak Ailesi’nde kaldı. Ayrılık dönemi Hesfibel’in ataklarıyla parladığı bir zamana denk geldi. Şirket yükselişe yeni yapısıyla devam etti. Ayrıca, Büyükmıhçı’ların Hes Grubu’na bağlı olmayan ayrı şirketleri de vardı. Et üreten Tamet ve Asil Deri adında deri şirketleri var.

Büyükmıhçı Ailesi şu anda optikfiber, kablo, deterjan, makine, beyaz eşya, deri ve inşaat sektörlerinde 17 şirketiyle faaliyet gösteriyor. Yılda ortalama 150 milyon dolar ciro yapıyor. 3 bin kişiye istihdam sağlıyor.

Büyükmıhçı Şirketler Topluluğu Yönetim Kurulu Başkanı İhsan Büyükmıhçı, istihdam yaratarak Kayseri ekonomisine katkı sağladıklarına dikkat çekerek şunları söylüyor: “Çalışanlarımızın yanı sıra kullandığımız yan sanayi şirketlerini de göz önünde bulundurursak ciddi bir istihdam yarattığımızı söyleyebiliriz. Önümüzdeki dönemde de yatırımlarımızı artırmayı düşünüyoruz. Daha iyi işler yapmak için çalışıyoruz.”

ÖZBIYIK AİLESİ’NİN MÜTHİŞ GÜCÜ

Özbıyık Ailesi’ne ait Isısan, basınçlı kap üretiminde dünyanın en büyük kapasitesine sahip şirket unvanına sahip. Üretim açısından da bir numara olarak kabul ediliyor. 1967 yılında ev ısıtma sistemleri imal etmek için küçük çaplı bir girişim olarak kurulan şirket, şu anda grubun lokomotifi durumunda.

Erciyes Boru Sanayi (Erbosan) ise ailenin büyük işlerinden bir diğeri. 1974’de kurulan Erbosan, Kayseri’de çok ortaklı yapısını muhafaza etmesi ile de iyi bir örnek olarak kabul ediliyor. Ayrıca önemli bir iş gücü kaynağı. Dikişli çelik, su ve gaz boruları, kare ve dikdörtgen kutu profilleri, sanayi boruları, alçak basınçlı kazan ve buhar boruları üretiyor.

Grubun bir de tarım, tekstil ve gıda yatırımları var. Isısan Yönetim Kurulu Üyesi Mehmet Özbıyık, bu konuda bu bilgileri veriyor:

“Un ve yem fabrikalarımız bölgedeki tarım regülasyonunu sağlıyor. Diğer bir yatırımımız Atlantik Halı ise özellikle katma değeri yüksek ürün konusunda taklit edilen bir firma. Toplam üretiminin yüzde 65’ini ihraç ediyor. Daha çok Avrupa ülkelerine ihracat yapıyoruz. Diğer alanlardaki faaliyetlerimizin de ortalama yüzde 50’si ihracata yönelik.”
Kayseri ekonomisinde ailelerin büyük ağırlığı olduğunu belirten Özbıyık sözlerini şöyle sürdürüyor:

“İstihdamın çok büyük bir kısmı aile şirketlerinde çalışıyor. Kendi alanlarında güçlü çok sayıda şirket aileler tarafından yönetiliyor. Tabi ki kurumsal yapılara kavuşmak için çalışmalarımız her zaman sürüyor. Profesyoneller de şirketler de yoğun olarak çalışıyor. Ama aile şirketi yapılarının korunmasına da özen gösteriyoruz. Özellikle kalabalık aileler kendi içlerinde iş bölümlerini çok net yapıyorlar. Bu da işlerin sağlıklı yürümesine yardımcı olan bir unsur.”

KESKİNKILIÇ, ŞEKER İŞİYLE BÜYÜYOR

Keskinkılıç Ailesi, Kayseri’nin Yahya İlçesi’nin önde gelenlerinden... Çok uzun yıllar Yahya’da benzin istasyonu işleten aile, ikinci kuşağın yetişmesiyle işlerini Kayseri’ye taşıdı. 1987’de Kayseri’de akaryakıt, petrol ürünleri ve madeni yağlar işini devam ettirdi. Ardından da sanayi yatırımları geldi.

Ailenin sanayi yatırımına, daha doğrusu şeker işine girmesinde ise ilginç bir tesadüf rol oynadı. Keskinkılıç Gıda Genel Müdürü İhsan Keskinkılıç, şeker üretimine başlamalarını şöyle anlatıyor:

“Petrol işi yaparken şeker fabrikalarının fuel oil ihtiyacını da karşılıyorduk. Onlarla olan yakın ilişkilerimiz bu sektöre olan ilgimizi artırdı. Şeker üretme fikrine sıcak bakmaya başladık. Ardından Özal döneminde özel sektörün şeker üretimine izin verildi. Açıkçası bu da bizim bu işe girmemizi tetikleyen en önemli etkenlerden biri oldu.”

Kenkinklıç Ailesi, 1992’de şeker fabrikası kurduktan sonra hızla büyüdü. Balküpü markasını pazarda iyi konumlandırdı. Kısa sürede ulusal bir marka haline getirmeyi başardı. 2001 yılında ise tamamlayıcı bir ürün olan çay üretimine başladı. Çayın, katma değeri daha yüksek bir ürün olduğuna değinen İhsan Keskinkılıç sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Tamamlayıcı bir ürün olarak çay işine girdik. Çay daha sofistike bir ürün olduğu için, daha belirgin farklılıklar da yaratabiliyoruz. Balküpü markasıyla, kimliğimizi çayda daha çok ortaya koyabiliyoruz.”

Aileye bağlı 250 kişinin çalıştığı iki şirketin yıllık cirosu 80 trilyon lirayı buluyor. Aile, çay işini daha da büyüttükten sonra başka alanlarda da gıda yatırımı yapmayı planlıyor.  Özelleştirmede atılacak adımlar ve ekonomik göstergeler de aile tarafından yakından takip ediyor.

MAAŞ GÜNÜNDE ESNAF BAYRAM EDİYOR

Üretim faaliyetlerine 1950’li yılların sonlarında başlayan Boydak Ailesi’nin yıldızı 1980’lerde parlamaya başladı. Bu dönemde yaptığı yatırımlar ve başarılı pazarlama stratejileriyle kısa sürede bulunduğu sektörlerde büyüdü. Özellikle İstikbal Mobilya, grubun amiral gemisi haline geldi.

Grubun Kayseri ekonomisindeki yerini ortaya koyabilmek için ise ildeki esnafın söylediklerine kulak vermek yeterli. Kayseri’deki esnaflar, Boydak Grubu’nun maaş dağıtım gününde alışveriş yapma oranında çok ciddi bir hareketlilik olduğunu söylüyor. Grup, 9 bin 100 kişiye istihdam sağlıyor. Boydak Holding Yönetim Kurulu Üyesi Memduh Boydak, şöyle konuşuyor:
“Kayseri’nin toplam ihracatının yüzde 25’in grup şirketlerimiz tarafından gerçekleştiriliyor. Yılda ortalama 120 milyon doların üzerinde ihracat yapıyoruz. Direkt istihdamımızın yanında yan sanayine verdiğimiz destek de düşünüldüğünde şehir ekonomisine ciddi bir katkı sağlıyoruz.”
Grup, mobilya, kablo, tekstil, kimya, çelik, bankacılık, perakende ve lojistik sektörlerinde faaliyet gösteriyor. 3’ü yurt dışında olmak üzere toplam 23 şirketi var. 2003’de 760 milyon dolar olan toplam cirosunu, 2004’de 1 milyar dolara çıkarmayı hedefliyor.

Geniş bir aile olan Boydak’larda aile bireyleri çoğunlukla sektörlere göre yönetimi paylaşmış durumda. Çok sayıda üst düzey profesyonelin de çalıştığı şirketlerde son söz ise her zaman Yönetim Kurulu Başkanı Hacı Boydak’ın. Memduh Boydak aile içindeki iş bölümünü şöyle anlatıyor:

“Kardeş ve kuzenler olarak farklı alanları yönetiyoruz. Birbirimizin iş alanlarıyla ilgili fikirlerimizi söylüyoruz. Ancak bizim için saygı çok önemli bir kavram. Bütün kararları Yönetim Kurulu’nda alıyoruz. Başkanımız Hacı Bey’in onayı gerekiyor. Diğer bir prensibimizde evde asla iş konuşmuyoruz.”

YATAŞ’IN HEDEFİ DÜNYA MARKASI OLMAK

Yataş ev tekstili ve mobilya sektöründe lider kuruluşlardan biri… Şirketin temeli ise 1976’da Anadolu’nun ilk sünger fabrikası Süntaş’la atıldı. Anonim bir şirket olan Yataş’a Öztaşkın’lar dışında aileler de ortak.

İşe sünger üretimiyle başlayan Yataş, 1979’da tesis yatırımlarını büyüterek süngerli yatak üretimine girdi. Ardından da 1981’de yaylı yatak, 1987’de ev tekstili, 1993’de de yataklı kanepe ürünleriyle büyüdü.

Bugün yılda 75 bin metrekare yatak, modüler mobilya ve kanepe üretiyor. Yorgan kapasitesi ise yılda 10 bin metrekareyi buluyor. Yataş Grubu şu anda ev tekstili, mobilya, yatak, baza, sünger, yiyecek ve içecek sektörlerinde faaliyet gösteriyor. Yataş, Süntaş ve Taşkınlar olmak üzere üç ayrı şirketi bulunuyor. Bin 350 kişinin çalıştığı şirketlerin toplam cirosu 150 trilyon lirayı buluyor.

Dünya şirketi olma yolunda ilerleyen Yataş, dış pazarlara açılma serüveninde önemli bir yol kat etti. Başta ABD, İngiltere, Hollanda, Almanya, Macaristan olmak üzere toplam 45 ülkeye ihracat yapıyor. Avrupa ve Amerika'da hem kendi markasıyla hem de dünyaca ünlü markaların adıyla satılıyor.