Renault ve Tofaş arasındaki 40 yıllık rekabette, yarış devam ediyor. Türkiye’deki toplam araç parkında ilk iki sıraya kimseye kaptırmayan iki ezeli rakibin, son 10 yılda illerdeki liderlikleri değişti. Renault, Tofaş ve Fiat’ın 12 kalesini alırken, Fiat rakibininin daha önce lider olduğu 5 ilde ilk sıraya yükseldi. Renault’un lider olduğu il sayısı 2006’da 43’ye çıkarken, Tofaş ve Fiat marka araçların lider olduğu il sayısı 38’de kaldı. İki ezeli rakip arasında geçen parkta yer kapma yarışına son 10 yılda, Toyota, Volkswagen, Hyundai, Peugeot, Honda, Citroen ve Nissan gibi markalar da katıldı. Parktaki yarışta marka sayısı ile birlikte model sayısı da arttı.
Türkiye, yerli otomobille, 1966 yılında, Otosan tarafından üretilen Anadol markası ile tanıştı. Ancak, Türkiye'ye damgasını vuran iki otomobil şirketi, sonraki yıllarda ortaya çıkacak olan müthiş rekabet nedeniyle, Tofaş ve Renault oldu. Her iki şirket de aynı dönemde, 1970'lerin başında üretime start verdi ve birbirine benzer modellerle yarışa başladı.
Üretime 13 Şubat 1971 yılında başlayan Tofaş'ın ilk modeli Murat 124 idi. Bu otomobiller, o tarihte piyasaya 54 bin YTL'den sunuldu. İlk yıl satışları, fiyatların düşük olması nedeniyle 6 bin 927 adet olarak gerçekleşti. Oyak Renault'un piyasaya sunduğu Renault 12 modeli aynı yıl sadece bin 108 adet satılabildi. Böylece ilk raund'u Tofaş kazandı.
1972'de ise bu kez atak Oyak Renault'dan geldi. Şirket station-wagon modelini çıkararak rekabette bir adım öne geçti. Bunun meyvesini de 1975 yılında satışlarda Tofaş'ı geçerek aldı. Bu sonuç Tofaş'ı kamçıladı ve 131 serisi için proje çalışmaları başladı. Türkiye'de yıllardır "Kuş serisi" olarak anılan efsanenin başlangıcını oluşturan bu model, Tofaş'ın en büyük silahı haline geldi. Sonraki yıllarda da Türkiye’deki otomobil parkında Tofaş’a uzun yıllar liderliği bu seri getirdi.
1990 yılına gelindiğinde Türkiye yollarındaki Tofaş araç sayısı 580 bin 863 adete ulaşmıştı Renault’un otomobil sayısı ise 509 binde kalıyordu. Sonraki yıllarda Renault’un atağı ile aradaki fark biraz daha kapandı. 1999’da parktaki Tofaş markalı otomobil sayısı 1 milyon 272 bine, Renault markalıların sayısı ise 1 milyon 242 bin düzeyine ulaştı.
Bunlar olurken, Tofaş’ın hamlesi gecikmedi. 2006’da toplam otomobil parkındaki Tofaş ve Fiat markalıların sayısı 1 milyon 719 bine çıktı, Renault tek başına 1 milyon 686 bine ulaştı.
Bu iki ezeli rakibin rekabeti son sürat devam ederken, yarışa başka katılanlar da oldu. Toyota, Volkswagen, Hyundai, Peugeot, Honda, Citroen ve Nissan son 10 yılda atağa kalkan markalar olarak dikkat çekti.
Renault 12 İli Kaptı
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 1996 yılında Türkiye’nin motorlu kara taşıtları parkı 6 milyon 305 bin araçtan oluşuyordu. Bu rakamın içindeki otomobil sayısı ise 3 milyon 274 bin idi. 2006 yılına gelindiğinde parktaki araç sayısı 12 milyon 227 bine, otomobil sayısı ise 6 milyon 141 bine ulaştı.
Bu verileri il bazında değerlendirdiğimizde ise 1996’da Tofaş-Fiat’ın toplam 45 ilde lider olduğunu görüyoruz. Aynı yıl Renault’un lider olduğu il sayısı ise 34.
Aradan geçen 10 yılda, il bazında liderliklere baktığımızda, toplam 62 ilde liderin değişmediğini görüyoruz. Bu illerdeki trend aynı marka doğrultusunda gelişti. 17 ilde ise tercihler değişti. Bu da il parkındaki lider markayı koltuğundan etti.
16 ildeki değişime baktığımızda ise gelişmenin Renault lehine olduğunu görüyoruz. Renault’un lider olduğu il sayısı 2006’da 43’ye çıkarken, Tofaş ve Fiat marka araçların lider olduğu il sayısı 38’de kaldı.
Peki iki ezeli rakip birbirlerinin kalelerinde nasıl bir mücadele verdi? Bu açıdan da Renault bir adım önde yer aldı. Çünkü Tofaş ve Fiat, 2006 yılı verilerine göre, Renault’un lider olduğu 5 ilde koltuğu devraldı. Oysa aynı dönemde Renault, tam 12 ilde Tofaş-Fiat’ın kalesini ele geçirdi. Renault’un son 10 yılda Tofaş-Fiat’tan liderliği aldığı iller arasında Adana, Ardahan, Balıkesir, Çanakkale, Erzincan, İstanbul, Kırıkkale, Kırklareli, Kocaeli, Manisa, Mersin ve Muş yer aldı. Tofaş-Fiat’ın Renault’tan aldığ kaleler ise Aksaray, Bolu, Gaziantep, Sakarya ve Şırnak.
Otomobilde Ezeli Rekabet
Sektörün ana kategorisi otomobilde ise esas rekabetin iki ezeli rakip, Tofaş-Fiat ve Renault arasında geçtiğini görüyoruz. 1970’lerden beri bu iki rakip kıyasıya bir rekabet içinde. Aslında Tofaş, parktaki payında da görüldüğü gibi, uzun yıllar açık ara liderliğini korudu. 1990 yılında yollarda 580 bin 863 adet Tofaş markalı otomobil vardı. Aynı yıl Renault’un otomobil sayısı ise 509 bin düzeyindeydi.
1996 yılına gelindiğinde Tofaş 1 milyon 164 bin Murat otomobille parktan yüzde 35,5 oranında pay alıyordu. Buna Fiat’ın yüzde 4,1 oranındaki payı eklendiğinde Tofaş, ezeli rakibi Renault’a yüzde 8,6 fark atmış oluyordu. Reanult, 1 milyon 14 bin otomobil ile o tarihte toplam pazardan yüzde 31 pay alıyordu.
2006 yılına gelindiğinde, Türkiye’deki toplam araç parkında Tofaş ve Fiat markalı otomobillerin sayısı 1 milyon 719 bine ulaştı. Renault’un aynı yıl toplam parktaki otomobil sayısı ise 1 milyon 686 bini yakaladı. Yani aradaki fark yüzde 0,4’e kadar indi.
Bu 10 yıllık süreçte rekabete katılan başka markalar da oldu. Ford ve Opel arasında da benzer bir rekabet yaşanmaya başladı. Ford, 1996’da 164 bin otomobil sayısı ile Türkiye’de en çok kullanılan 3’üncü otomobil markasıydı. Aynı yıl Opel, 116 bin 962 adetle daha alt sırada yer alıyordu. Ancak 2006’ya gelindiğinde Opel rekabette öne geçti. Türkiye yollarındaki Opel marka otomobil sayısı 410 bin 528’i bulurken, Ford marka araç sayısı 353 bin 200’de kaldı.
Atağa Kalkan Markalar
Opel ve Ford dışında da atağa kalkan markalar oldu. Parktaki pazar payını 10 yılda yüzde 2,5’tan 4,4’e çıkaran Toyota, en çok kullanılan otomobil markaları sıralamasında 6’ncılığını korudu. 1996’da 82 bin 669 aracı parkta olan marka, bu rakamı 2006’da 270 bin 598’e taşıdı.
Volkswagen, Hyundai, Peugeot, Honda, Citroen ve Nissan ise son 10 yılda atağa kalkan diğer markalar oldu.
Volkswagen, 1996’da en çok tercih edilen otomobil markaları sıralamasında 11’inci sırada yer alırken, 2006’da 7’nci sıraya yükselmeyi başardı. Volkswagen markalı otomobil sayısı geçtiğimiz yılsonu itibarıyla, 270 bin 358’e ulaştı.
Hyundai ise 10 yıl önce 18 bin 557 olan otomobil sayısını, 2006’da 222 bin 703’e çıkardı. Müthiş bir atak sergileyen marka, 9 basamak birden yükselerek 8’inci sıraya yerleşti.
Hyundai Assan Genel Müdürü Kurthan Tarakçıoğlu, 10 yılda yaşadıkları değişimi şöyle anlatıyor:
“Anadolu’da payımızı yüzde 13 seviyelerine kadar artırdık. Ancak, batı illerinde pazardan yüzde 8 civarında pay alıyoruz. En çok pazar payına sahip olduğumuz iller ise Siirt, Sinop, Erzincan, Hakkâri, Tunceli, Batman, Kütahya, Bingöl, Düzce ve Kırşehir. 1996’da Accent, satışımızdan yüzde 84 pay alıyordu. Ardından da Elantra ve Sonata geliyordu. 2006’da satışımız içinde Accent Era yüzde 43,7, Getz yüzde 36,7 ve Elantra yüzde 4,4 pay aldı.”
Model Tercihleri Değişti
Otomotiv sektöründeki değişime paralel olarak modellerin sayısı da hızla arttı. Yeni modeller birbiri ardına piyasaya çıkarken, tüketici tercihlerinde de ciddi değişimler yaşandı.
1998 yılında otomobil piyasanının en gözde modelleri Renault Megane, Renault 19 Europa, Palio ve Siena’ydı. O yıllarda Tofaş, geleneksel “Kuş serisi” ile ağırlığını hissettirirken yeni modeler çıkarmayı da ihmal etmedi.
Palio, 1998’’de ilk piyasaya çıktığı zaman ilk 7 ayda 7 bin 382 adet ile Tofaş’ın en çok satılan otomobili olmuştu. O dönemde Renault Megane Sedan’ın ilk 7 ay satışları 6 bini geçmişti.
Renault Broadway ise 9 bin 457 adetlik satış ile o dönemde Türkiye’de 7 ayda en fazla satılan araba unvanını almıştı.
Ancak, aradan geçen 10 yıl çok şeyi değiştirdi. Bir zamanların en çok satılan arabaları artık sadece ikinci el piyasasında bulunurken, yollara çok farklı modeler çıktı.
2006’da en fazla tercih edilen binek otomobil modeli 22 bin 13 adetlik satış rakamıyla Renault Megane Sedan oldu. Renault Megane Sedan’ı 21 bin 566 adetle bir diğer sedan modeli Clio Symbol izledi. Kompakt sedan segmentinin de açık ara lideri olan Renault Megane Sedan’ın sınıfındaki en büyük rakibi ise 15 bin 45 adetlik satışla Adapazarı’nda üretilen Toyota Corolla oldu. Japon Toyota’yı ise 13 bin 368 adetle Ford Focus, 7 bin 920 adetle Volkswagen Jettave ve 7 bin 79 adetle Honda Civic izledi.
2006’nin En Popülerleri
2006’da küçük sedan segmentinde Renault Clio Symbol ilk sırada yer alırken, ikinci sıra 14 bin 857 adetlik satışı ile Hyundai Accent Era’nın oldu. İki markayı 14 bin 248 adet ile Fiat Albea izledi. Ardından da 7 bin 352 adetle Dacia Logan ve 5 bin 92 adetle Honda City geldi.
Son yıllarda hızla gelişen hatchback sınıfında ise Opel Astra dikkat çekiyor. Özellikle kompakt hatchback segmentinde yer alan Opel Astra, 10 bin 438 adetlik satışla açık ara lider konumda bulunuyor. Bu modelin ardından 4 bin 844 adetle Volkswagen Golf, 4 bin 749 adetle Toyota Corolla, 4 bin 660 adetle Citroen C4 ve 3 bin 898 adetle Peugeot 307 geliyor.
Küçük hatchback sınıfında ise 12 bin 579 adetle Hyundai Getz, 12 bin 484 adetle Ford Fiesta sırasıyla birinci ve ikinci durumda. Bu iki modeli 10 bin 96 adetle Fiat Grande Punto, 9 bin 704 adetle Opel Corsa ve 8 bin 255 adetle Renault Clio izliyor.
Genellikle sedan modellerin bulunduğu orta segmentin en fazla tercih edilen otomobili ise 7 bin 715 adetlik satış rakamıyla Volkswagen Passat. Passat’ı sırasıyla Peugeot 407, Opel Vectra, Toyota Avensis ve BMW 3 Serisi takip ediyor.
Üst sınıfta en fazla tercih edilen otomobil ise bin 564 adetle BMW’nin başarılı modeli 5 serisi oldu. BMW’yi, Mercedes’in E serisi izlerken, Audi A6 üçüncü sırada yer aldı.
Lüks sınıfta ise Mercedes S serisi damgasını vurdu. Geçen yıl 302 adetlik satış rakamına ulaşan S serisini, 203 adetle BM 7 serisi, 95 adetle Mercedes CLS serisi, 70 adetle Audi A8 izledi.
Lükste 3’lü Rekabet
Bugüne kadar lüks otomobil segmentteki rekabet Mercedes ve BMW arasında gerçekleşti. Mercedes’in liderlik yaptığı segmentte, BMW de yıllar itibarıyla pazardaki konumunu güçlendirmeyi başardı. Bu iki marka arasındaki rekabetle şekillenen pazara, 2000’li yıllarla birlikte Audi de eklendi.
TÜİK verilerine göre, 1996’da otomobil parkında 77 bin 103 Mercedes otomobil bulunuyordu. Bu rakamla Mercedes, en çok tercih edilen otomobil markaları sıralamasında 7’nci sırada yer alıyordu. Parktaki 19 bin 769 adet otomobille BMW ise 16’ncı sıradaydı. O tarihte Audi, 4 bin 105 otomobille oldukça gerilerde kalıyordu.
2006 yılında Mercedes’in parktaki otomobil 141 bin 181’e ulaştı. Aynı dönemde parkta BMW’nin 77 bin 099 ve Audi’nin 33 bin 609 otomobili vardı. Rakamlardan da görüldüğü gibi lüks segmentte Mercedes, liderliğini son 10 yılda korumayı başardı.
Mercedes-Benz Türk Otomobil ve Hafif Ticari Araçlar Müdürü Şükrü Bekdikhan, 1996 yılında 2000’li adetler seviyesinde olan satışlarının, 2006’da 4 bin 250 adede ulaştığını söylüyor. Bu yıl ise hedeflerinin 4 bin 500 adet olduğuna değiniyor. Bekdikhan, şöyle devam ediyor:
“Mercedes-Benz, Türk tüketicisinin gönlünde uzun yıllardan beri yer alıyor. Satışlarımızın yüzde 53’ünü İstanbul’da gerçekleştiriyoruz. Bunu yüzde 15 ile Ankara ve yüzde 7 ile de İzmir takip ediyor. İllere göre, özel stratejiler izlemiyoruz. Ancak illerin tercihleri dikkate alarak gelişim planı belirliyoruz. Örneğin dizel otomobil talebi Anadolu’da çok daha yüksek.”
Prof. Dr. Ercan Tezer/ Otomotiv Sanayi Derneği Genel Sekreteri
“5 Yılda 1 Milyon Hedefine Ulaşılacak”
Anadolu’nun Tercihi Yerli
Otomobil seçiminde, servis ve yedek parça temini önem taşıyor. Anadolu’da yaygın servis ağına sahip yerli ürünlere talep daha yüksek. Büyük illerde model çeşitliliği nedeniyle ithal araçlar tercih ediliyor. Kişi başına gelirin daha yüksek olması da talebi körüklüyor.
Kararda Model Etkili
Yerli ve ithal otomobil ayrımı ortadan kalktı, artık modele göre karar veriliyor. Satın alma aşamasında, otomobilin hangi ülkede üretildiğine dikkat edilmiyor. Bütün otomobil şirketlerinin, farklı ülkelerde değişik modellerini üretiyor olması da yerli ithal ayrımını ortadan kaldıran bir başka etken olarak dikkat çekiyor.
İkinci Elde İlk 10 Revaşta
İkinci el pazarında, genellikle pazarda ilk 10 sırada yer alan marka ve modeller tercih ediliyor. İkinci el araçların daha çok, üç büyük il dışındaki illerde ve kırsal kesimlerde kullanılıyor olması da, yurt içinde yaygın servis ve yedek parça ağı bulunan marka ve modellerin tercih edilmesine neden oluyor.
1 Milyona Ne Zaman Var?
Üretimde 1 milyon hedefi geçen yıl yakalandı. Önümüzdeki 3 ile 5 yıl arasında da üretimde 2 milyona hedefine ulaşılması planlanıyor. 2007’de 610 bin civarında olması beklenen pazarın, gelecek 5 yıl içinde 1 milyon adet hedefine ulaşmasını bekliyoruz.
Okan Aydın/ Volkswagen Binek Araç Pazarlama Müdürü
“Satışımızın Yüzde 70’i Üç Büyük İlden”
İstanbul Lider
İstanbul, satışlarımızdan ortalama yüzde 50 pay alarak, açık ara liderliğini sürdürüyor. 1996–2006 yılları arasında üç büyük ilde gerçekleştirdiğimiz satışlar, toplam satışlarımızın yüzde 70'ini oluşturuyor. Anadolu'daki satışlarımızda ise Antalya, Bursa ve Kayseri illeri dikkat çekiyor. Toplam satışlarımız içinde Antalya ortalamada yüzde 4, Bursa yüzde 3, Kayseri ise yüzde 2 payı alıyor.
Payımız Yüzde 7,4
1996 yılında yüzde 2,6 olan pazar payımız, sonraki üç yılda ciddi atılım göstererek 1999’da yüzde 9,3’e ulaştı. 1999–2000 yıllarında yüzde 9 civarında pazar payı elde ettik. 2003'ten itibaren pazar payımız yüzde 7-7,5 bandına oturdu. 2006 yılında ise payımız yüzde 7,4 olarak gerçekleşti.
Etkin Pazarlama
Yetkili satıcılarımıza her türlü yerel pazarlama faaliyetlerinde destek veriyoruz. Marka kimliğine uygun, bulunulan ilin şartlarını da göz önüne alarak etkin bir pazarlama stratejisi izlemeye çalışıyoruz. Aynı zamanda yetkili satıcılarımıza yerel fuarlara katılım, araç sergileme, sponsorluk ve özel aktiviteler anlamında da birebir destek oluyoruz.
Aykut Özüner/ Ford Otosan Pazarlama Ve Satış Genel Müdür Yardımcısı
“10 Yılda Model Sayımızı 2’den 7’ye Çıkardık”
Model Sayısı 7 Oldu
10 yıl once, 11 bin 639 olan binek otomobil satışımızı geçen yıl, 38 bin 171’e çıkardık. 1996 yılında sadece 2 model ile otomobil pazarında rekabet ediyorduk. Ürün yelpazemizin çeşitlenmesine bağlı olarak, 2006 yılında model sayımızı 7’ye çıkardık. Otomobil pazarındaki segment büyüklüklerine paralel bir model kırılımına ulaştık.
Ford Focus İlk Sırada
Ford Escort 1996’da, toplam otomobil satışlarımız için yüzde 88 oranında pay alarak ilk sırada yer alıyordu. İkinci sırada Ford Mondeo modelimiz yer alıyordu. 2006’da Ford Focus yüzde 46 oranındaki payıyla ilk sıraya oturdu. Onu yüzde 33 ile Ford Fiesta ve yüzde 11 ile Ford Fusion izledi.
Müşteri Portföyü Nasıl?
Otomobil müşterilerimizin yüzde 15’ini bayanlar oluşturuyor. Yaş gruplarına göre müşterilerimizin dağılımını incelediğimizde, 30 yaş altı müşterilerimizin oranının yaklaşık yüzde 20 mertebesinde olduğunu görüyoruz. Ayrıca, müşterilerimizin yaklaşık yüzde 85’i lise veya üzeri bir yüksek öğrenim kurumundan mezun.
Fadime Çoban Bazzal
fcoban@capital.com.tr