ekonomi

6 Sektörün 2025 Projeksiyonu

Capital Online

Projeksiyon, işletmelerin stratejik kararlar almasına yardımcı olabilecek bir yöntemdir. Projeksiyon, ayrıca rekabet avantajı sağlayarak işletmelere sektörlerinde yeni fırsatlar keşfetme imkanı sunar. 

Nil Dumansızoğlu / ndumansizoglu@capital.com.tr
Capital Dergisi / Ağustos 2025

ARAÇ KİRALAMA

SIKINTILAR ETKİLİYOR

DARALMA

Araç kiralama sektörü, 2025`e küçülerek girdi. TOKKDER verilerine göre ilk çeyrekte sektör, yüzde 3,8 daraldı ve araç sayısı 242 bin 200 adede geriledi. TOKKDER Başkanı Kağan Yaşa, artan kredi faizleriyle kira maliyetlerinin yükseldiğini ve bunun şirketleri tasarrufa zorladığını belirtiyor ve ekliyor: “Finansmana erişimdeki sıkıntılar ve enflasyonist ortam büyümeyi sınırladı Ancak koşulların iyileşmesiyle yeniden bir büyüme süreci bekleyebiliriz.”

SINIR

Yaşa, 2021`de 28 bin 300 olan müşteri sayısının 2025 başında 20 bin 900`e kadar gerilediğini söylüyor. Sahiplik yerine kullanım modelinin Türkiye`de daha fazla tanıtılması gerektiğine dikkat çeken Yaşa, şöyle devam ediyor: “Sektörün yıl sonu performansını enflasyonun seyri, krediye erişim ve maliyet yapısı belirleyecek.”

DÖNÜŞÜM

Yaşa`nın verdiği bilgiye göre kiralanan her 10 araçtan 1`i artık hibrit ya da elektrikli. Elektrikli ve hibrit araçların payı yüzde 10,4`e çıktı. Gövde tipi tercihinde ise sedan modeller yüzde 44,3`le ilk sıradaki yerini korurken hatchback araçlar yüzde 25,3 ve SUV modeller yüzde 21,6`yla onu takip ediyor. Vites tercihinde otomatik araçların payı yüzde 81,9 seviyesine yükseldi.

TÜTÜN

KORUMA YILI

ARTIŞ

Tütün sektörü, 7 yıl sonra yeniden 1 milyar dolar ihracat barajını aştı. 2024 Haziran`ıyla biten 12 aylık dönemde ihracat yüzde 10 artarak 915 milyon dolardan 1 milyar 4 milyon dolara çıktı. En son 2018`de bu seviyeyi gören sektör, 2025`e de güçlü başladı. Ege Tütün İhracatçıları Birliği`nin ilk 5 aylık ihracatı yüzde 7 arttı.

GELİR

Ege Tütün İhracatçıları Birliği Başkanı Ömer Celal Umur, dünya genelinde sigara tüketimi sabit seyrederken ortalama ihraç fiyatlarındaki artışla gelirlerin yükseldiğini belirtiyor. Umur, 2025`ten itibaren Türkiye`de satılan sigaralarda yerli tütün oranının yüzde 30`a çıkarılmasının üretimi etkilediğini ve büyük yapraklı tütünlerde artış yaşandığını ifade ediyor.

YÖNELİM

Sigara ihracatında ilk sırayı 56,6 milyon dolarla Irak alırken ABD ve KKTC onu izledi. Yaprak tütün ihracatında ABD, 31 milyon dolarlık alımla liderliğini korurken Endonezya ve İran da ilk üçte yer aldı. Umur, 2025 sezonunda üretimin 80 bin tona çıkabileceğini öngörüyor ve hedeflerinin 1 milyar dolarlık seviyeyi korumak olduğunu söylüyor.

KOMPOZİT

YÜKSELEN GÜÇ

SIÇRAMA

Türk kompozit sektörü, savunma, havacılık, otomotiv ve inşaat gibi stratejik alanlarda hızlı bir gelişim gösteriyor. 2024 itibarıyla 2 milyar doları aşan ihracat hacmiyle öne çıkan sektör, önümüzdeki beş yılda 7 milyar dolarlık büyüklüğe ulaşmayı hedefliyor. Kompozit Sanayicileri Derneği Başkanı Kemal Darcan, Türkiye`nin Avrupa ve Kuzey Amerika gibi pazarlarda daha rekabetçi hale geldiğini söylüyor.

ATILIM

Kompozit ürünlerin dayanıklılığı, hafifliği ve çevresel uyumu sayesinde küresel pazarda önemli avantaj sağladığı belirtiliyor. Türkiye`deki üreticiler, ASTM, EN ve ISO gibi uluslararası standartlarla üretim yapıyor. Savunma sanayi projelerinde kullanılan yüksek performanslı parçaların çoğu artık yerli kompozitlerle karşılanıyor. Otomotivde ağırlık azaltma hedefi, inşaatta sürdürülebilirlik kriterleri sektöre olan ilgiyi artırıyor.

YATIRIM

CTP boru sistemleri üreticisi Amiblu Holding, Türkiye`ye 60 milyon Euro`luk yatırım yaptı. Mersin Tarsus`ta kurulan yeni tesiste 25 bin metrekare kapalı alanda üretim yapılacak. Amiblu Genel Müdürü Kemal Tunç, Türkiye`yi Avrupa, Orta Doğu, Afrika ve Asya için stratejik üretim üssü olarak konumladıklarını söylüyor. Yatırımın amacı, Uzak Doğu dahil tüm pazarlara ihracat yapabilmek.

EV TEKSTİLİ

KÜRESEL HEDEF

PAY

2024 yılında 61 milyar dolara ulaşan dünya ev tekstili pazarında Türkiye`nin payı yüzde 3,1 seviyesinde. Halen dördüncü büyük ihracatçı olan Türkiye, bu oranı artırmak için yeni stratejilere yöneliyor. Hefa Grup Yönetim Kurulu Başkanı Murat Şahinler, ABD pazarının bu hedefte belirleyici olacağını belirtiyor. 15 milyar dolarlık ABD ithalatından Türk şirketlerin aldığı pay yüzde 1,8 seviyesinde. Şahinler, Çin`e yönelik yeni vergilerin Türkiye için önemli bir fırsat sunduğunu vurguluyor.

GÜNDEM

Aynı zamanda TETSİAD`ın yeni dönem başkan adayı olan Şahinler, fuarların yeniden kurgulanacağını belirtiyor. Hometex Fuarı`nı uluslararası bir çekim merkezi haline getirmeyi hedefliyor. Markalaşma için üreticilere rehberlik edeceklerini, bu dönüşümü desteklemek için fonlara erişim sağlayacak projeler geliştirileceğini ifade ediyor.

DESTEK

Kamu desteklerinden daha verimli faydalanmak için yeni bir koordinasyon yapısı kurulacağını belirten Şahinler, TETSİAD bünyesinde Dijital Dönüşüm Merkezi kurarak e-ticaret altyapısı olmayan şirketlere özel destek sağlanacağını dile getiriyor. Şahinler, bu yöntemle şirketlerin global rekabette öne çıkacağını vurguluyor.

MAKİNE

FİYAT BASKISI DURAĞAN

Makine ihracatı yılın ilk 5 ayında 11,5 milyar dolara ulaşsa da serbest bölgeler dahil toplam ihracat yüzde 1,2 geriledi. Miktar bazında yüzde 6,2 düşüş yaşanırken ortalama birim fiyat yüzde 5,3 artarak 7,8 dolara çıktı. 2024 yılında 28,3 milyar dolarlık rekor ihracat gerçekleştiren sektör, bu yıl yaşanan belirsizliklerden dolayı daha temkinli.

KAYIP

Makine İhracatçıları Birliği Başkanı Kutlu Karavelioğlu, Avrupa`da yüzde 2,5 artış yaşanmasına karşın yakın ve Orta Doğu`daki yüzde 8`e yakın daralmaya dikkat çekiyor. Türk makinelerinin fiyat performans avantajı kayboluyor. Gelişmiş pazarlarda kalite korunsa da fiyat hassasiyeti olan ülkelerde gerileme var.

TEŞVİK

Yeni açıklanan yatırım destek sistemini olumlu bulan Karavelioğlu, asgari yatırım tutarının KOBİ`lere uygun hale getirilmesini ve yüzde 25`lik makine-teçhizat desteğinin yerli ürünlere ayrılmasını öneriyor. 233 GTİP`in muafiyet dışına alınmasının yapısal bir adım olduğunu ifade eden Karavelioğlu, “Yerli makineye öncelik verilmezse teşvik sistemleri ithalatı teşvik eder” diyor.

KURU MEYVE

FIRSAT ARAYIŞI

İHRACAT

Kuru meyve ihracatı 2024`te miktar bazında yüzde 15 azalmasına rağmen değer bazında yüzde 15 artışla 1 milyar 853 milyon doları aştı. Sektördeki üç ana ürün olan kuru üzüm, incir ve kayısı ihracatından elde edilen toplam gelir 1 milyar 280 milyon dolar oldu. Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Başkanı Mehmet Ali Işık, Türkiye`nin 100`den fazla ülkeye ihracat yaptığını ve bu alanda “dünyanın kuru meyve ambarı” olduğunu vurguluyor.

ODAK

İhracatta Avrupa pazarı geleneksel olarak öne çıkmasıyla birlikte son dönemde Uzak Doğu, ABD, Kanada ve Brezilya gibi pazarlarda da hızlı bir artış yaşanıyor. İncirin yüzde 35`i AB ülkelerine gönderilirken kayısı ve üzüm ihracatında da benzer bir dağılım söz konusu. Işık, 2025`te 2 milyar dolarlık ihracat hedeflediklerini belirtiyor.

PAZAR

Sektör, Hindistan pazarını hedefleyerek “Turkish Dried Fruits” isimli Turquality Projesi`ni devreye aldı. Bu projeyle Türk kuru meyvelerinin Hindistan`da bilinirliğini artırmak, sağlıklı atıştırmalık segmentinde kalıcı yer edinmek amaçlanıyor. Proje kapsamında incir, üzüm, kayısı ve Antep fıstığı gibi ürünlerle Hindistan mutfağına ve kültürel ritüellerine dahil olunacak.

Prof. Thomas Piketty: “İnsanlar Öfkeli”

Capital Online

Ekonomik eşitsizlik, uzun süredir hem siyasetin hem toplumsal hareketlerin merkezinde. Ancak bu tartışma 2008 küresel krizinden sonra bambaşka bir boyut kazandı. O dönemde öne çıkan ve bugün de eşitlik kavramını en geniş çerçevede ele alan isimlerden biri Fransız ekonomist Prof. Thomas Piketty.

Tuba İlze / tilze@capital.com.tr
Capital Dergisi / Ağustos 2025

Piketty, “Eşitliği yalnızca gelir dağılımıyla sınırlamak büyük bir hata” diyor ve ekliyor: “Bugün insanlar sadece yoksul olduğu için değil toplumda görünmez kılındıkları için öfkeli. Temsil edilmediklerini, değer görmediklerini düşünüyorlar.”

Piketty`e göre eğitim, sağlık ve ulaşım gibi temel haklar piyasanın insafına bırakıldığında, eşitsizlik daha da keskinleşiyor. “Eğer kamusal hizmetleri yeniden yapılandıramazsak, bu öfke demokratik sistemleri sarsmaya devam edecek” uyarısında bulunuyor. Piketty Prof. Michael Sandel ile kaleme aldığı “Eşitlik: Ne Anlama Geliyor ve Neden Önemlidir” (Equality: What It Means and Why It Matters) adlı kitabında bu konulara ışık tutuyor.

Piketty`le son kitabını, dünyada büyüyen kırılganlıkları, ertelenen adalet arayışını ve “eşitliğin yeni tanımını” konuştuk:

Kitabınızda “eşitlik, tanınma ve haysiyet” kavramlarını bir üçleme olarak sunuyorsunuz. Neden bu kavramlara birlikte odaklanılması gerektiğini düşünüyorsunuz?

Bugün eşitlik üzerine düşünmek için sadece ekonomik göstergelere odaklanmak yetersiz. Benim için eşitlik, insanların yalnızca benzer gelirlere sahip olması anlamına gelmiyor. İnsanların benzer yaşam koşullarına, temsile ve saygıya erişebilmesi önemli. Kendilerini tanınmış ve değerli hissetmelerini sağlayacak sosyal yapıların inşa edilmesi gerekiyor. Eşitlik anlayışımızı derinleştirmeliyiz, çünkü modern toplumlarda sınıflar arası temas büyük ölçüde azaldı. Bu nedenle sadece vergilendirme üzerinden değil ortak kamusal alanların güçlendirilmesi, eğitime ve sağlığa eşit erişim gibi araçlarla da mücadele vermeliyiz. Vergi oranları tek başına hiçbir şeyi çözmez. Toplumsal yapılarımızda köklü bir değişim gerekiyor.

Peki eşitlik anlamında göç ve sınır politikalarının nasıl ele alınması gerektiğini düşünüyorsunuz?

Evet, eşitlik konusunu yalnızca iç ekonomik göstergelere indirgemek büyük bir hata olur. Göç, bu konuda en fazla tartışma yaratan ve çoğu zaman sağ siyaset tarafından çarpıtılan alanlardan biri. Sol, sınırlar ve göç konusunda suskun kalırsa bu alanı sağa bırakmış olur. Sağ, bu meseleyi milliyetçilik ve korku temelli anlatılarla şekillendiriyor. Oysa göçün kendisi, tanınma ve adaletin test edildiği bir alan. Öğrenci dolaşımı Avrupa içinde teşvik edilirken Malili bir öğrenci Fransa`da okumak için 10 bin Euro ödemek zorunda kalıyor ama Norveçli bir öğrenci aynı eğitimi ücretsiz alıyor. Bu sistem açıkça adaletsiz. Bu durum, göç politikalarının yalnızca ekonomik değil tanınmaya dayalı sosyal eşitlik çerçevesinde yeniden ele alınması gerektiğini gösteriyor. Sınırlar, coğrafyanın yanı sıra siyasi ve sembolik çizgilerle ilgili. Kimin “bizden” sayıldığına dair kararlar, doğrudan demokratik temsilin ve tanınmanın konusu.

Bu bağlamda Avrupa`nın ABD karşısındaki konumunu ve küresel sorumluluklarını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bugün Avrupa, özellikle de Avrupa Birliği, ekonomik ve siyasi olarak ABD`nin çizdiği çerçeveye fazlasıyla angaje olmuş durumda. Özellikle askeri harcamalar, dijital devlerin vergilendirilmesi, küresel karbon vergisi gibi alanlarda Avrupa kendi tarihsel demokratik modelinden uzaklaşıyor. Oysa Avrupa`nın artık ABD`nin vesayetinden çıkması ve Güney yarım küredeki demokratik ülkelerle yeni bir eşitlik ittifakı kurması gerekiyor. Eğer Avrupa eşitlikten gerçekten söz etmek istiyorsa sadece kendi iç pazarına değil tarihsel olarak sömürdüğü ülkelere karşı da sorumluluk almalı. Bunu şunun için söylüyorum: Tarihsel borç kavramı gündeme gelmeli. Avrupa geçmişin mirasıyla yüzleşmeden küresel bir adalet vizyonu inşa edemez. Bu nedenle Avrupa`nın eşitliği savunması, sadece gelir politikasıyla değil küresel ölçekte demokratik ve ekonomik adalet inşasıyla mümkün olabilir. Yoksa ABD`ye bağımlı, kendi sosyal modelini terk etmiş bir Avrupa`nın ne içeride ne dışarıda inandırıcılığı kalır.

ABD`nin finansal istikrarı son dönemde sıkça tartışma konusu. Sizce bu kırılganlık ne tür siyasal riskler barındırıyor?

ABD, bugüne kadar benzeri görülmemiş bir mali dengesizlikle karşı karşıya. Kamu borcu hızla büyüyor, bütçe açıkları artıyor ve doların küresel güvenilirliği sarsılıyor. Bu durum ekonominin yanında siyasal istikrarsızlık anlamına geliyor. Amerikan sisteminin temelinde sınırsız vergi indirimi vaadiyle desteklenen bir anlayış var. Bu, kamu hizmetlerinin çökmesine ve halkın devlete olan güveninin azalmasına neden oluyor. Bu finansal zayıflık, Trump gibi otoriter eğilimli siyasetçilerin alan kazanmasına zemin hazırlıyor. ABD`deki bu kırılganlık, sosyal eşitsizliğin yönetilememesiyle birleşince otoriter dalgaları besliyor. Bütçe açıkları büyürken zenginlerden vergi alınmıyor. Bu da demokratik sistemi kırılganlaştırıyor. Yani söz konusu olan sadece ekonomik göstergelerin kötüleşmesi değil aynı zamanda bu göstergelerin siyasal bir çöküşü tetikleme potansiyelidir. ABD`nin küresel liderlik iddiası, içerideki bu adaletsizlik çözüme kavuşmadan sürdürülebilir değil.

Kamusal hizmetlerde eşitliğe ulaşmak için en acil reform önceliği sizce nedir?

Vergi sisteminde radikal ama uygulanabilir dönüşümler yapılmadan sosyal adalet sağlanamaz. Servet üzerinden alınacak artan oranlı vergiler bu reformun kalbinde yer almalı. Özellikle 100 milyon Euro üzerinde serveti olanlar için yılda yüzde 2`lik bir vergi makuldür. Zira bu servetler yılda yüzde 7-8 hızla büyüyor. Yüzde 2`lik vergiyle bile, bu düzeylere geri dönmeleri 100 yıl alır. Bu kaynakla eğitimi, sağlığı ve ulaşımı piyasadan çıkarmak, yeniden kamu hizmeti olarak örgütlemek mümkündür. Böylece vatandaşlar arasında gerçek bir eşitlik zemini inşa edilebilir. Avrupa, geçmişte bunu başardı. Yeniden başarabiliriz.

Ultra-zenginleri hedef alan bu vergi önerisi sadece ekonomik mi, yoksa siyasi bir mesaj da içeriyor mu?

Bu öneri teknik bir gelir politikası değil toplumsal sorumluluğun yeniden tanımlanması. Bugün Fransa`da 100 milyon Euro`dan fazla serveti olan yaklaşık bin 800 kişi var. 2010`da en zengin 500 kişinin toplam serveti 200 milyar Euroydu; 2025`te bu rakam 1,2 trilyon Euroya ulaştı. Bu, yüzde 500`lük bir artış demek. Biz, bu servetlerin üzerine yalnızca yüzde 2 vergi koymayı öneriyoruz. Amaç caydırmak değil demokratik dayanışmayı hatırlatmak. Üstelik bu vergiden kaçışı önlemek için ülkeyi terk edenlerin 5 yıl boyunca yükümlülüklerinin devam etmesini savunuyorum. Nobel ödüllü meslektaşlarımızla birlikte kaleme aldığımız bildiride bu verginin küresel ölçekte uygulanabileceğini ve yılda 250 milyar dolarlık kaynak yaratabileceğini de gösterdik. Küresel sağlık, eğitim ve iklim politikalarında bunun etkisi hayati olur.

Ancak bu öneriler, Fransa`da bazı çevrelerce sert şekilde reddediliyor. Bu dirence karşı nasıl bir karşılık öneriyorsunuz?

Evet, ne yazık ki Fransa Senatosu, bu önerileri geri çevirdi. Bu durum, bana 1896 ile 1914 arasında yaşanan vergi tartışmalarını hatırlatıyor. O zaman da gelir vergisi fikri korkutucu ve zararlı bulunmuştu. Bugün de benzer reflekslerle karşılaşıyoruz. Ancak ben diyorum ki: Bu büyük servetler, yalnızca piyasa sayesinde değil kamunun altyapısıyla, eğitimiyle, hukuk sistemiyle büyüdü. O zaman bu kazanımların yükünü de paylaşmaları gerekir. Kişi Fransa`da 50 yıl yaşayıp son yılında yurt dışına taşınmışsa, hala 50/51 oranında Fransız vergi mükellefidir. Yani vergisel yükümlülükler, vatandaşlık bağıyla değil tarihsel sorumlulukla tanımlanmalı. Çünkü artık mesele yalnızca “gelir” değil kamu etiği ve tarihsel adalet meselesidir. Kamu finansmanı bu zeminde yeniden kurulmazsa, sosyal devletin temelleri çöker.

“EŞİTSİZLİK AŞIRI SAĞA YÖNELTİYOR”

SORUMLULUKLA YÜZLEŞME

Göç ve iklim krizine yalnızca bugünün sorunları olarak değil tarihin bize yüklediği bir sorumluluk olarak bakıyorum. Bugünkü küresel eşitsizlik, yüzyıllar boyunca zengin ülkelerin yoksulları sömürmesiyle oluştu. Bu nedenle artık bir geri ödeme zamanındayız. Bu sadece maddi bir paylaşım değil etik bir yükümlülük. Politikalarımızı bu tarihsel adaletsizlikleri gözeterek şekillendirmeliyiz.

SERBEST DOLAŞIM

İnsanların hareket etme özgürlüğü elbette desteklenmeli. Fakat kamu hizmetlerinden adil biçimde yararlanabilmeleri için bu hareketliliğin finansal altyapısı uluslararası olarak düzenlenmeli. Bu nedenle küresel bir vergi ve katkı sistemi kurulmalı. Serbest dolaşım ancak bu yapıyla sürdürülebilir olur.

AŞIRI SAĞIN YÜKSELİŞİ

Aşırı sağ ve milliyetçi hareketlerin yükselişini yalnızca göçmen karşıtlığıyla açıklamak kolaycı bir yaklaşım. Asıl mesele, sanayi kentlerinin çöküşüyle ortaya çıkan ekonomik güvensizlik. İşini kaybeden, geleceğinden umudunu kesen insanlar öfkeleniyor ve çözümü aşırı sağda arıyor.

“UZUN VADEDE EŞİTLİK KAZANIR”

TARİHSEL İLERLEME

Eşitlik mücadelesi uzun solukludur ama tarihsel olarak ileriye doğru gider. 18`inci yüzyıldan bu yana eğitimde, sağlıkta ve oy hakkı gibi temel konularda ciddi kazanımlar sağladık. Eşitliğe yönelik talepler zaman zaman bastırılsa da geri çekilmiyor. Her yeni nesil daha fazla adalet talep ediyor. Ben uzun vadede eşitliğin kazanacağına inanıyorum.

İNSAN ONURU

Eşitsizlik yalnızca ekonomik farklarla açıklanamaz. Asıl mesele insanların saygı görmesi ve değerli hissedebilmesidir. Gelir farkı sosyal mesafeyi de büyütüyor. İnsan ilişkilerindeki bu uçurum onur kaybına neden oluyor. Saygı duyulmayan bir toplumda gerçek eşitlikten söz edemeyiz.

ADİL KÜRESELLEŞME

Küresel eşitlik için yalnızca yurt içi politikalar yetmez. Uluslararası sermaye ve ticaret akışlarının denetimsizliği eşitsizliği körüklüyor. Buna karşılık emek hareketliliğine daha kapsayıcı yaklaşmalıyız. Sermayeye tanınan ayrıcalık emeğe tanınmıyorsa bu sürdürülemez bir yapı doğurur. Eşitlik, küresel düzeyde adil denetim mekanizmalarını gerektirir. Bu artık ertelenemez bir görev.

“Yabancı para bağımlılığı kırılmalı”

Capital Online

Tuba İlze

tilze@capital.com.tr

Graduate Institute ekonomi profesörü ve kalkınma ekonomisi uzmanı UGO PANIZZA, Türkiye`nin borçlanma sürecinin dalgalı olduğunu, ancak istikrarlı politikaların ülkenin lehine olacak yerel para cinsinden borçlanmayı güçlendirebileceğini söylüyor. Finans sektörünün aşırı büyümesinin ekonomik dengeyi bozabileceğine dikkat çeken Panizza, “Kontrolsüz büyüyen finans, ekonomiyi zayıflatır. En parlak beyinleri inovasyondan koparıp finansal spekülasyona yönlendirir” uyarısında bulunuyor.

Finansal sektör büyüdükçe ekonomi de büyür mü? Yoksa aşırı finansallaşma, reel ekonomiyi zayıflatıp krizleri derinleştirir mi? Son yıllarda bu iki soru, akademisyenler ve politika yapıcılar arasında en çok tartışılan konuların başında geliyor. İsviçre`nin Cenevre kentindeki Graduate Institute`ta ekonomi profesörü olan Ugo Panizza, finans sektörünün aşırı büyümesinin ekonomik istikrarı bozabileceğini savunan en önemli akademisyenlerden biri. Uzun yıllar Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı`nda (UNCTAD) görev yapan Panizza, bugün Uluslararası Para ve Bankacılık Çalışmaları Merkezi`ni yönetiyor. Panizza`nın ekonomi literatürüne en büyük katkılarından biri ise Barry Eichengreen ve Ricardo Hausmann ile geliştirdiği “orijinal günah” (original sin) teorisi. Bu teori, gelişmekte olan ülkelerin kendi para birimlerinde borçlanamamaları ve bunun finansal kırılganlık yaratması üzerine şekilleniyor. Panizza, Türkiye`nin de yıllar içinde bu döngüyü farklı dönemlerde deneyimlediğini söylüyor. Yerel para cinsinden borçlanmada kaydedilen ilerlemelerin özellikle 2021`den sonra yerini yeniden döviz bağımlılığına bıraktığını vurguluyor ve “Türkiye gibi ülkelerin yerel para cinsinden borçlanma kapasitesini artırma konusunda istikrarlı ve güven veren ekonomik politikalar uygulamaları kritik” diye konuşuyor. Prof. Ugo Panizza ile finans sektörünün büyüklüğünün ekonomik istikrar üzerindeki etkilerini, devlet borçlarının yönetimini ve gelişmekte olan ülkeler için en iyi ekonomik politikaları konuştuk: 

“Orijinal günah” kavramı günümüzde hala geçerli mi? Türkiye`nin borçlanma yapısı bu çerçevede nasıl şekillendi? 

“Orijinal günah” kavramı, günümüzde hala birçok gelişmekte olan ülke için geçerli. Bu ülkeler borçlanırken genellikle yabancı para birimlerine bağımlı kalıyor. Bazı büyük gelişmekte olan ekonomiler, uluslararası yatırımcılara yerel para cinsinden tahvil satmayı başararak bu bağımlılığı azalttı. Türkiye açısından bakıldığında bu konuda inişli çıkışlı bir süreç yaşandı. 2004 yılında yabancı yatırımcıların elinde tuttuğu devlet borcunun yaklaşık yüzde 70`i döviz cinsindeydi. 2012 yılına kadar bu oran yüzde 50`nin altına indi ve yerel para cinsinden borçlanma konusunda olumlu bir ivme yakalandı. Ancak, 2012-2013 yıllarında bu eğilim tersine döndü ve 2021 itibarıyla yabancı yatırımcıların elinde tuttuğu merkezi yönetim borcunun yüzde 90`ı yeniden döviz cinsinden oldu. Bu tablo, Türkiye gibi ülkelerin yerel para cinsinden borçlanma kapasitesini artırma konusunda istikrarlı ve güven veren bir ekonomik politikaya sahip olmasının ne kadar kritik olduğunu gösteriyor. 

Döviz cinsinden borçlanan Türkiye dahil gelişmekte olan ülkeler, riskleri en aza indirmek için borç portföylerini nasıl yönetmeli? 

Genellikle yabancı para biriminde para cinsinden borçlanmak bile pahalı hale gelebiliyor. Bu tür riskleri minimize etmek için atılması gereken ilk adım, makroekonomik istikrarı sağlamak ve yerel para birimine olan güveni yeniden tesis etmektir. Para birimi istikrarlı hale geldikçe ülkeler borç portföylerini kademeli olarak yerel para cinsinden borçlanmaya kaydırabilir. Bu süreçte IMF, Dünya Bankası ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) gibi uluslararası kuruluşlar teknik destek ve finansman sağlayarak reformların daha sağlıklı ilerlemesine katkı sunabilir. 

Borç sürdürülebilirliğini sağlarken ekonomik büyümeyi engellememesi için gelişmekte olan ülkelerin nasıl bir yol izlemesi gerektiğini düşünüyorsunuz? 

Her ülkenin kendine özgü ekonomik dinamikleri olduğu için tek bir reçete sunmak zor. Ancak birçok ülke için iyi bir başlangıç noktası sağlam bir mali çerçeve oluşturulması etkili bir vergi sistemi geliştirilmesi ve kamu harcamalarının verimli bir şekilde yönlendirilmesi olabilir. Borç yönetiminde temel prensip, harcamaları kontrollü planlamak ve gelirleri artıracak reformları hayata geçirmektir. Böylece ülkeler, borçlanma ihtiyaçlarını dengeli bir şekilde yöneterek sürdürülebilir büyüme sağlayabilir. 

Küresel ekonomik değişimler, özellikle büyük ekonomilerin para politikalarındaki dalgalanmalar, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin dinamiklerini nasıl etkiliyor?

 Gelişmekte olan ülkelerin borçlanma koşulları büyük ölçüde küresel finansal döngülere bağlı. Özellikle FED ve ECB gibi büyük merkez bankalarının para politikaları, gelişmekte olan ülkelerde sermaye akışlarını, döviz kurlarını ve borçlanma maliyetlerini doğrudan etkiliyor. Faizlerin düşük olduğu dönemlerde küresel likidite artıyor ve yatırımcılar gelişmekte olan piyasalarda daha yüksek getiri arayışına giriyor. Bu da Türkiye gibi ülkeler için daha ucuz ve erişilebilir borçlanma imkanı yaratıyor. Ancak FED veya ECB faizleri artırdığında yatırımcılar daha güvenli limanlara yöneliyor ve gelişmekte olan piyasalardan sermaye çıkışı hızlanıyor. Türkiye gibi ülkelerin küresel faiz değişimlerine karşı daha dirençli olabilmesi için güçlü makroekonomik temeller oluşturması gerekiyor. Mali disiplinin korunması, enflasyonun kontrol altında tutulması ve yatırımcı güveninin sağlanması bu tür dışsal şoklara karşı ülkenin daha dayanıklı olmasını sağlayan en önemli unsurlar arasında yer alıyor. 

Mevcut küresel ekonomik koşullar göz önüne alındığında kamu borcu ve finansal istikrar konusunda üzerinde daha fazla durulması gereken alanlar neler? 

Önümüzdeki yıllarda ülkeler, iklim değişikliğiyle mücadele ve yeşil dönüşüm için ciddi finansman ihtiyacıyla karşı karşıya kalacak. En büyük soru ise bu dönüşümü finanse ederken borç seviyelerinin nasıl sürdürülebilir tutulacağı. İklim değişikliğinin etkileri her geçen gün daha belirgin hale geliyor ve birçok ülke bu konuyu hala yeterince ciddiye almıyor. Borç yönetimiyle çevresel yatırımları dengeleyecek mekanizmaların geliştirilmesi, önümüzdeki dönemde ekonomi dünyasının en önemli gündemlerinden biri olacak. Bu konular, ekonomi politikalarının geleceği açısından büyük önem taşıyor ve kapsamlı araştırmalar gerektiriyor. Özellikle ülkelerin yeşil finansman kaynaklarını nasıl etkin kullanacağı ve bu süreçte borç krizine düşmemek için hangi ekonomik stratejileri izlemesi gerektiği konularında daha fazla çalışma yapılması gerekiyor. 

Gelişmekte olan ülkeler finans sektörünün büyümesini nasıl dengelemeli?

Gelişmekte olan ülkelerin büyük çoğunluğu şu anda finansal gelişmenin büyümeye zarar verdiği kritik seviyenin oldukça altında bulunuyor. Yani finans sektörünün derinleşmesi ve büyümesi bu ekonomiler için genel olarak faydalı. Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var: Finans sektörünün kontrolsüz ve aşırı hızlı büyümesi, geçmişte birçok krizle sonuçlandı. Bu nedenle finans sektörünü büyütürken aşırı genişlemekten ve spekülatif balonlara yol açabilecek kontrolsüz süreçlerden kaçınılmalı. Bankacılık sisteminin sağlam denetlenmesi, finansal inovasyonun sürdürülebilir bir çerçevede teşvik edilmesi ve kredi piyasalarının istikrarlı bir şekilde büyümesi gelişmekte olan ülkelerin kriz riskini minimize ederken finansal gelişmeden en iyi şekilde faydalanmasını sağlayacaktır.

“KRİZ RİSKİ ARTIYOR”

MERKEZ BANKASININ ROLÜ Finansal sistemin aşırı büyümesi, kriz risklerini artırıyor. Bu nedenle finansal regülasyonların sıkılaştırılması kritik öneme sahip. Türev ürünler gibi karmaşık finansal araçların denetlenmesi gerekiyor. Aksi takdirde spekülasyon artarak ekonomiyi kırılgan hale getirebilir. Sağlam düzenlemeler, finans sektörünün sağlıklı büyümesini destekleyecektir. Merkez bankaları ve düzenleyici kurumlar finansal istikrarı korumak için daha proaktif olmalı.

JEOPOLİTİK RİSKLER Finansal piyasalar, küresel belirsizliklerden giderek daha fazla etkileniyor. Ticaret savaşları, Rusya-Ukrayna gerilimi ve Çin-ABD rekabeti piyasaları dalgalandırıyor. Ayrıca merkez bankalarının faiz politikaları gelişmekte olan ülkeler için kritik bir değişken olmaya devam ediyor. Sermaye akışları üzerindeki baskı, yatırımcı güvenini sarsabilir. Karbon düzenlemeleri, bazı sektörlerin maliyetlerini artırarak rekabet dengelerini değiştirebilir.

FİNANS VE BORÇ ÜZERİNE 10 KRİTİK GERÇEK

Finans büyüdükçe ekonomi kırılganlaşıyor. Aşırı genişleme, üretken sektörlerden kaynakçekerken spekülasyonu artırıyor. 
Aşırı borçlanma krizleri tetikliyor. 2008 krizi, borç balonlarının yıkıcı etkisini gözler önüne serdi. 
Finansal sistem, reel ekonomiyi geri plana itiyor. Kaynaklar üretim ve istihdam yerine kısa vadeli kazançlara yöneliyor. 
Devlet borçları, kullanım şekline göre değişir. Altyapı ve teknoloji yatırımları büyümeyi desteklerken, kötü yönetilen bütçeler krizleri tetikleyebilir. 
İklim değişikliği finansı dönüştürüyor. Yeşil dönüşüm yeni maliyetler yaratırken, sürdürülebilir finans modelleri giderek önem kazanıyor. 
Kamu borcu gelişmekte olan ülkeler için daha riskli. Yüksek faiz ve döviz riski, borç yükünü artırıyor. 
Yeşil tahviller güven sorunu yaşıyor. Çoğu bağlayıcı çevresel taahhüt içermediği için yatırımcı güveni tam sağlanamıyor. 
Borç-finansman dengesi sağlanmazsa iklim yatırımları sekteye uğrar. Uluslararası kuruluşlar, düşük maliyetli finansman mekanizmaları sunmalı. 
Karbon piyasaları büyük bir fırsat sunuyor. Doğru yönetilirse düşük gelirli ülkeler karbon azaltımı yoluyla milyarlarca dolarlık finansmana erişebilir. 
Finansal sistem dönüşüyor. Blockchain, DeFi ve dijital para birimleri sektörü kökten değiştirebilir, ancak yanlış regülasyonlar yeni riskler doğurabilir.

“SİYASİ BAĞIMSIZLIK ÖNEMLİ”

GÜÇLÜ ARAÇLAR IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşlar, ülkelerin borç risklerini analiz etmek ve finansal sistemleri değerlendirmek için güçlü araçlara sahip. Ancak gelişmekte olan ülkelerin sadece bu kuruluşların değerlendirmelerine güvenmek yerine kendi ekonomik analizlerini yapmaları kritik. Yerel ekonomiyi en iyi anlayanlar, o ülkenin kendi uzmanlarıdır.

İKİ SORUN Burada iki temel sorun öne çıkıyor. İlk olarak, bazı ülkelerde bağımsız ekonomik analiz yapabilecek yeterli kapasite bulunmuyor. Türkiye gibi ülkelerde ise bu bir sorun değil, çünkü oldukça yetkin ekonomistlere sahip. İkinci olarak, bağımsızlık meselesi öne çıkıyor. Borç yönetimi ve ekonomik analizler, siyasi müdahaleden uzak bir şekilde yürütülmeli. Bağımsız merkez bankaları ve objektif kararlar alabilecek uzman konseyleri oluşturulması büyük önem taşıyor.

“MB politikaları kırılganlığı artırıyor”

Capital Online

Tuba İlze

tilze@capital.com.tr

Uzun yıllardır enflasyon üzerine çalışmalar yürüten Prof. MAX GILLMAN MaxGILLMAN, yeni kitabı The “Spectre of Price Inflation” ile dikkatleri üzerine topladı. Gillman, merkez bankalarının faiz oranlarını enflasyonun altında tutmasının ekonomik istikrarı zorlaştırdığı görüşünde. Türkiye`nin faiz oranlarını artırma ve altyapı yatırımlarına odaklanma stratejisini ise olumlu bir yaklaşım olarak değerlendiriyor. Uluslararası finansal kurumlarla iş birliği yapmanın Türkiye için kritik önem taşıdığını vurguluyor ve “Cumhurbaşkanı Erdoğan`ın Batı ittifakına daha fazla güvenmesi gerekli” diye konuşuyor. 

1993 yılından bu yana enflasyon üzerine sayısız çalışma yapan Prof. Max Gillman, yeni kitabı “The Spectre of Price Inflation” ile günümüzün en kritik konusu enflasyona ayna tutuyor. Enflasyonun geçici olmadığını ve durumun anlaşılması için bankacılık ve para tarihinin incelenmesi gerektiğini söylüyor. Gillman, merkez bankalarının faiz oranlarını enflasyon oranının altında tutmasının ekonomik istikrarı zorlaştırdığını ve bu uygulamanın sonlandırılması gerektiğini vurguluyor. Özellikle 2008`den sonra Federal Rezerv`in (FED) uyguladığı politikaların enflasyon tahminlerini zorlaştırdığına ve finansal sistemdeki kırılganlığı artırdığına da dikkat çekiyor. Gillman, Türkiye`nin son yıllarda izlediği politikaları ve ekonomi modelini de dikkatle izliyor. Faiz oranlarını artırarak ve para arzının büyüme hızını yavaşlatarak enflasyonu düşürme yolunda atılan adımları olumlu buluyor. Altyapı yatırımlarına vurgu yaparak ekonomik büyümeyi teşvik eden Türkiye`nin bu stratejisinin uzun vadeli ekonomik istikrar için kritik önem taşıdığını belirtiyor. Çin ve Suudi Arabistan gibi ülkelerden uzun vadeli ve güvenilir finansman sağlama olasılığının düşük olduğunu ifade ederek Türkiye`nin Batı ittifakına daha fazla yönelmesinin ve uluslararası finansal kurumlarla iş birliği yapmasının önemli olduğunu vurguluyor. Missouri-St Louis Üniversitesi Ekonomi Tarihi bölümü öğretim görevlisi Prof. Max Gillman ekonomik görünüm ve politikalar hakkında görüşlerini Capital ile şöyle paylaştı: 

Uzun yıllardır enflasyon üzerine yaptığınız çalışmalarla tanınıyorsunuz. Son iki yıldaki enflasyon artışını önceden tahmin etmiş miydiniz?

 Evet, bu konuda bazı öngörülerim vardı. ABD`deki para arzının hızlı artışı dikkatimi çekmişti. Federal Reserve Bank of St. Louis FRED verilerini incelediğimde, FED`in satın aldığı Hazine borçlarının özel bankaların FED`deki rezervlerini aştığını gördüm. Bu, yeni basılan paranın büyük bir kısmının dolaşıma girdiğine işaret ediyordu. Veriler bunun sadece geçici bir enflasyon artışı olmayacağını, aksine 1970`ler ve 1980`lerdeki gibi daha uzun bir yüksek enflasyon dönemi olacağını gösteriyordu. Öyle de oldu. 

2008 banka krizi sırasında ve sonrasında Federal Reserve`in rezervlere faiz ödeme politikasıyla ilgili önemli bir analiz yaptınız. Bu politikanın ekonomik sonuçlarının Türkiye`yi bile etkilediğini söylüyorsunuz. Neydi bu sonuçlar?

 2008 krizi, FED`in benzersiz ve tartışmalı politikalarına işaret ediyor. FED, ABD Hazine tahvili satın alarak yeni para basıyordu. Bankalar bu tahvillerden elde ettiği geliri FED`de tutuyor ve bu rezervlerden faiz alıyorlardı. Bu durum, aslında bankalara çift yönlü bir gelir sağlıyordu. Ancak bu yeni basılan para, bankaların kredi verme konusunda isteksiz olması nedeniyle hemen dolaşıma girmedi. Bu durum, ahlaki risk oluşturdu ve pandemi sırasında hükümetlerin harcamalarını finanse etmek için kullanılan bu yöntem, dolaşımdaki para miktarının artmasına ve dolayısıyla enflasyonun yükselmesine neden oldu. Pandemi sırasında ABD Hazine Bakanlığı ve diğer ülkeler harcamalarını finanse etmek için ABD Hazine tahvili satın alarak FED`in “para basmasını” kullandı. Bu adeta hükümetlerin merkez bankalarından taze basılmış para olarak borç alması gibiydi. Federal Reserve tarafından satın alınan Hazine tahvili miktarı milyonlarca dolar arttı ve rezervler de 4 trilyon doların üzerine çıktı. Ancak bu yeni basılan paranın miktarı çok daha fazlaydı. Bu nedenle pandemi sırasında para arzındaki artış tam olarak sterilize edilmedi ve bu para dolaşıma girerek enflasyonu artırdı. Bu durum sadece ABD`de değil aynı zamanda Türkiye, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, Birleşik Krallık ve Euro Bölgesi gibi diğer ülkelerde de yaşandı. 

Bu durumun gelecekteki ekonomik risklere etkisi nedir?

 Bu politikaların küresel ekonomi üzerinde önemli etkileri oldu. Pandemi sırasında hükümetlerin harcamalarını finanse etmek amacıyla merkez bankalarının Hazine borçlarını satın alması hem para arzında hem de enflasyon oranlarında önemli artışlara yol açtı. Bu süreç, finansal piyasalarda risk seviyesini artırdı. Özellikle ABD`nin ve diğer ülkelerin faiz oranlarını enflasyon oranının altına çekme politikası, yatırımcıları daha yüksek riskli yatırımlara yönlendirdi. Bu süreçte, dünyanın en likit varlığı olan ABD kısa vadeli Hazine borçları üzerinde negatif getiriler görüldü. Bu durum, portföy yöneticilerini, güvenli varlık olarak gördükleri ABD Hazine borçlarından elde ettikleri negatif getiriyi dengelemek için daha riskli ve yüksek getirili hisse senetleri almak zorunda bıraktı. Daha yüksek getiri arayışı, finansal piyasalarda riskin artmasına neden oldu. FED yaklaşık altı aydır yüzde 5,4 faiz oranıyla piyasa koşullarından bağımsız olarak pozitif reel getiri sağlıyor. Faiz oranlarının Federal Açık Piyasa Komitesi`nin kararlarıyla belirlenmesi yaklaşımı Sovyetler Birliği`nin ekmek fiyatlarını belirlemesiyle benzerlik gösteriyor. Bu durum, gelecekte finansal piyasalarda daha büyük dalgalanmalara ve belirsizliklere yol açabilir. 

Bu gelişmeler ışığında Türkiye ekonomisinin şu anki durumunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Önümüzdeki yıllarda Türkiye ekonomisini nelerin beklediğini düşünüyorsunuz?

 Son dönemde atılan adımların oldukça akılcı olduğunu görebiliyorum. Türkiye`nin faiz oranlarını artırması ve para arzının büyüme hızını yavaşlatması ekonomik istikrar açısından önemli. Bu politikalar sayesinde faiz oranları enflasyon oranına paralel bir şekilde yükselmeye başladı. 30 seviyesine ulaşan dolar kurunun önümüzdeki yıllarda istikrara kavuşturulması önem taşıyor. Türkiye`nin döviz kuru istikrarını sağlamak için Çin ve Suudi Arabistan gibi ülkelerden para ödünç alma stratejisi oldu. Ancak bu, TL`nin hızla değer kaybetmesini sadece geçici olarak engelleyen ve sürdürülemez bir politikaydı. Türkiye`nin daha istikrarlı ve sürdürülebilir bir ekonomik yapıya ulaşabilmesi için faiz oranlarını artırmanın yanı sıra enflasyon oranını düşürmesi ve hükümet harcamalarının büyüme hızını yavaşlatması önem taşıyor. Özellikle seçim yıllarında görülen hükümet harcamalarındaki artışın Macaristan örneğinde olduğu gibi sonrasında azaltılabilmesi mümkün. Bu durum, ekonomik büyüme ve istikrar için kritik önem taşıyor. Vergi oranlarının düşük ve sabit seviyelere indirilerek vergi tabanının genişletilmesi ve daha fazla vatandaşın gönüllü olarak vergi ödemesinin teşvik edilmesi gerekiyor. Bu tür politikaların Türkiye`nin ekonomik yapısını güçlendireceğini ve gelecekte daha sağlam bir ekonomik büyümeye yol açacağını düşünüyorum. 

2022 yılında İstanbul`da katıldığınız ekonomi zirvesinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan`a IMF`den kredi almasını önerdiğiniz iddia edildi. Bu bilgi doğru muydu? Cumhurbaşkanı`na Türkiye`nin ekonomik politikaları hakkında ne tür önerilerde bulundunuz? Ve bugün ne önerirsiniz?

 Bu konuda bir yanlış anlaşılma oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan`a IMF`den kredi almasını önermedim. Bu hata üniversitenin bülteninde yer alan yanlış bir ifadeyi benim önceden fark etmememden kaynaklandı. Cumhurbaşkanı Türkiye`nin Batı ittifakıyla ilgili endişelerini ve Doğu`dan, Rusya`dan ve NATO ile iş birliği yapmayan ülkelerden gelen talepleri dengeleme çabası içinde olduğunu anlattı. IMF`den daha fazla kredi alma isteği olmadığını bildiğim için bu konuyu kendisiyle hiç konuşmadım. Cumhurbaşkanı`na ilettiğim asıl mesaj, Batı ittifakının Türkiye hükümetine desteğinin süreceği ve kendisinin Batı ittifakına daha fazla yönelmesi gerektiği yönündeydi. Ayrıca Doğu Avrupa örneğinde olduğu gibi düşük ve sabit vergi oranlarına geçiş yapılmasını önerdim. Türkiye`nin Finlandiya ve İsveç`i NATO`ya kabul etmesinin ve ABD`nin Türkiye`ye F16 satmasının Türkiye`yi Batı ittifakına geri döndürmek adına iyi bir adım olduğunu düşünüyorum. Cumhurbaşkanı`na açıkça belirtmediğim ama kafamda olan bir konu da Dünya Bankası`ndan alınabilecek kredilerdi. Pandemi sırasında ve sonrasında birçok gelişmekte olan ülke Dünya Bankası`ndan kredi aldı ve ben Türkiye`nin de bu fırsattan yararlanması gerektiğine inanıyorum. Türkiye`nin Dünya Bankası ve IMF ile yeniden iyi ilişkiler kurmasının faydalı olacağını düşünüyorum.

Pandemi sonrası ekonomik paradigmada özellikle gelişmekte olan ekonomiler için beklediğiniz dönüşüm nedir ve bu süreçte Türkiye`nin rolü nasıl olmalı? 

 Gelişmekte olan ekonomilerin altyapı geliştirme ve insan sermayesi yatırımına odaklanması gerektiğini düşünüyorum. Türkiye`nin bu süreçte limanlar, yollar, tüneller ve köprüler gibi fiziksel altyapı projelerine devam etmesi önemli. Ancak üniversitelerin uluslararasılaşmasına odaklanarak insan sermayesi gelişimine de büyük önem vermeli. Ülkeler ancak dengeli insan sermayesi büyümesiyle kalıcı yollarla gelişebilir. Milletlerin zenginliği, insan sermayesinin zenginliği tarafından yönlendirilir. Bu, kişinin kendi insan sermayesine sahip olması ve dünyada başarılı olmak için bu sermayeyi kullanabilme yeteneği anlamına gelir ki bu gerçek özgürlüktür. Türkiye`nin bu yönde adımlar atarak hem kendi ekonomik gelişimini hızlandırması hem de küresel ekonomide önemli bir rol üstlenmesi mümkün olacaktır. 

 Günümüz ekonomik sorunlarını çözmek için monetarist ekonomi teorisinin etkinliğini nasıl değerlendiriyorsunuz? 

 Monetarist politika temel olarak para miktarı teorisine dayanır. Son yıllarda para arzındaki artışın çoğunlukla sterilize edildiği ve dolaşıma girmek yerine FED`de fazla rezerv olarak kaldığı gözlemlendi. Bu durum, para teorisinin uygulamalarını etkiledi. Ancak para arzının dolaşıma girmesi durumunda fiyat seviyeleri ve enflasyon oranı üzerinde hemen etkili olur. Bu nedenle miktar teorisinin hala geçerli olduğunu düşünüyorum. Mali politikaların enflasyon üzerinde önemli etkileri var. Hükümet harcamalarının artması veya vergilerin azalması, ekonomiye daha fazla para akışı sağlayarak talebi ve potansiyel olarak fiyat seviyelerini artırabilir. Tersine hükümet harcamalarının azaltılması veya vergilerin artırılması para arzını sınırlandırarak enflasyonist baskıları azaltabilir. Bu araçlar, hükümetler tarafından dikkatlice kullanılarak enflasyon yönetimi ve ekonomik istikrarın sağlanmasında etkili olabilir. Monetarist ekonomi teorisi, para arzı ve mali politikaların etkileri üzerine yoğunlaştığında ekonomik sorunların çözümünde önemli bir rol oynayabilir. Hükümetler, bu teorileri anlayarak ve uygulayarak enflasyonu kontrol altında tutabilir ve ekonomik istikrarı sürdürebilir.


“KRİZLER MİLLİYETÇİLİĞİ ARTIRIYOR” MİLLİYETÇİLİK Finansal krizler milliyetçi politikalarının yükselmesine ve demokrasinin gerilemesine yol açıyor. 1930`larda Büyük Buhran sonrasında olduğu gibi daha aşırı rejimlerin ve popülizmin yükselmesine neden oluyor. Ekonomik ve sosyal istikrarı tehdit ederken küreselleşmenin olumlu etkilerini baltalıyor. ENTEGRASYON Dünya ekonomisinde yavaşlama eğilimleri olsa da küreselleşmeden uzaklaşmak bir seçenek olamaz. Ekonomik iş birliğinin ve entegrasyonun teşvik edilmesi hayati önem taşıyor. Özellikle bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde güçlendirilmiş politikaların ve finansal piyasalarda daha etkili düzenlemelerin uygulanması gerekiyor. ÜNİVERSİTELER Uluslararası bir eğitim sistemi farklı kültürleri bir araya getirerek daha geniş refahın sağlanmasına katkıda bulunur. Türkiye altyapı yatırımlarını sürdürürken aynı zamanda üniversitelerini uluslararasılaştırarak, daha yüksek maaşlar ödeyerek ve araştırmayı destekleyerek insan sermayesi geliştirmeye odaklanmalı.

“KRİZLER MİLLİYETÇİLİĞİ ARTIRIYOR”

MİLLİYETÇİLİK Finansal krizler milliyetçi politikalarının yükselmesine ve demokrasinin gerilemesine yol açıyor. 1930`larda Büyük Buhran sonrasında olduğu gibi daha aşırı rejimlerin ve popülizmin yükselmesine neden oluyor. Ekonomik ve sosyal istikrarı tehdit ederken küreselleşmenin olumlu etkilerini baltalıyor.

ENTEGRASYON Dünya ekonomisinde yavaşlama eğilimleri olsa da küreselleşmeden uzaklaşmak bir seçenek olamaz. Ekonomik iş birliğinin ve entegrasyonun teşvik edilmesi hayati önem taşıyor. Özellikle bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde güçlendirilmiş politikaların ve finansal piyasalarda daha etkili düzenlemelerin uygulanması gerekiyor.

ÜNİVERSİTELER Uluslararası bir eğitim sistemi farklı kültürleri bir araya getirerek daha geniş refahın sağlanmasına katkıda bulunur. Türkiye altyapı yatırımlarını sürdürürken aynı zamanda üniversitelerini uluslararasılaştırarak, daha yüksek maaşlar ödeyerek ve araştırmayı destekleyerek insan sermayesi geliştirmeye odaklanmalı.

“FED POLİTİKALARI KÜRESEL SİSTEMİ BOZDU”

REEL FAİZ ORANLARI FED ve diğer merkez bankalarının faiz oranlarını enflasyonun altında tutma stratejisi para ve bankacılık politikasını bozdu. Merkez bankalarının enflasyon oranının üzerinde sağlıklı ve sürdürülebilir reel faiz oranlarını hedeflemesi gerekiyor.

RİSKLİ PORTFÖYLER 2008 sonrasında Batılı ekonomilerin ABD`nin politikalarını taklit etmesi sonucu uluslararası sermaye piyasaları da bozuldu. Bu durum finansal sistemde daha riskli portföyler aracılığıyla yüksek getiri arayışına yol açtı.

MB`NİN ROLÜ Merkez bankalarının bankaları sübvanse etmek ve finansal piyasalara aşırı müdahale etmek yerine düşük ve istikrarlı enflasyon hedeflerine odaklanması gerekiyor. Makro ihtiyati politikaların mevcut ekonomik koşullara ve gelecekteki risklere uygun şekilde güncellenmesi önemli. Küresel ticaret ve serbest piyasa ekonomisi teşvik edilmeli.

8 milyar dolara koşuyor

Capital Online

İlk 10 planı

Capital Online

Özlem Aydın Ayvacı

oaydin@capital.com.tr

Bu dönemde dünya liginde Türkiye, otomotivdeki yerini korurken tekstil ihracatında bir üst sıraya çıktı. Çelikte yılların en güçlü rakibi Almanya geçildi. 7 sektör dünya liginde en iyi skorunu elde etti. Buna karşılık hazır giyim, züccaciye, demir ve demir dışı metallerin içinde bulunduğu 8 sektörde gerileme yaşandı. Orta vadedeyse 10 sektör, dünya liginde ilk 10 içinde yer “ almak için çalışmayı sürdürüyor.

Küresel çapta üretim dinamiklerinin değiştiği pandemide Türk tekstilinin pek çok rakibi tedarik problemi yaşadı. Türkiye ise elyaftan ipliğe, kumaştan hazır giyime kadar pek çok alanda büyük ölçekte üretebilmenin getirdiği avantaja sahipti. Türkiye, 2020 yılında değişime hızla adapte oldu ve 9,7 milyar dolarlık ihracatla dünya liginde bir sıra yükselerek dünyanın en büyük 5`inci tekstil ihracatçısı olmayı başardı. İstanbul Tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği (İTHİB) Başkanı Ahmet Öksüz, bu gelişmeyi şöyle yorumluyor: “Tekstil sektörü olarak en yüksek ihracat rakamına 11 milyar dolarla 2014`te ulaşmıştık. O yıl Türkiye, dünyanın en büyük 6`ncı tekstil ihracatçısıydı. 2020`de 5`inci olduk ki bu başarının nedeni, büyük ölçüde dışa bağlı olmayan entegre üretim gücümüz, zengin ürün çeşitliliğimiz ve güçlü adaptasyon kabiliyetimiz oldu. Daha üst sıralara çıkabilmek adına gündem maddelerimizi teknik tekstiller, dijitalleşme ve sürdürülebilirlik eksenlerinde belirledik. Sektörümüzde sürdürülebilirlik odaklı girişimleri tabana yaymayı hedefliyoruz.” 2021 yılında 12 milyar dolar değerinde ihracatla Cumhuriyet tarihinin rekorunu kırmayı hedefleyen sektör, böylece orta ve uzun vadede dünyada ilk 3 ihracatçı ülke arasına girme yolunda en önemli adımı atmaya hazırlanıyor. Dünya liginde iddialı olduğumuz her sektör, tekstil kadar başarılı bir yıl geçirmedi. Capital`in 20 sektörü kapsayan araştırması da bu gerçeği ortaya koyuyor. Araştırmamıza göre 8 sektör, dünya sıralamasında en iyi konumuna 2020 sonunda ulaştı. 3 sektör yerini korurken 3 sektör de liderliğini sürdürdü. Ancak 8 sektör, ligde ivme kaybetti. 

DAİMİ LİDERLER

Araştırmamıza katılan un, makine halısı ile mermer, traverten ve bor madenlerinde Türkiye, 2020 yılında küresel liderliğini korumayı başardı. Un sektöründe Türkiye tam 8 yıldır dünya ihracat şampiyonu. Türkiye Un Sanayicileri Federasyonu (TUSAF) Başkanı Dr. Eren Günhan Ulusoy, “2020 yılında 3 milyon ton ihracata karşılık 1 milyar dolarlık gelir elde ettik. Son 8 yıldır, en yakın rakibimiz Kazakistan`a göre açık ara farkla dünyanın en iyisiyiz” diyor. Liderliği sürdürmeyi amaçladıklarını anlatan Ulusoy, “Bunun yolu tarım alanlarımızı genişletmekten ve verimi artırmaktan geçiyor” diye konuşuyor. Türkiye maden çeşitliliğinde dünyadaki ilk 10 ülke içinde yer alıyor. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB) Başkanı Aydın Dinçer, Türkiye`nin mermer ve traverten ihracatında, bor üretimi ve ihracatında ve feldspat ihracatında dünya birincisi olduğunu ifade ediyor. Dinçer, 2017 yılıyla birlikte başlayan çıkışın devam ettiğini anlatıyor. 2017`de maden sektörü toplam ihracatı 4,7 milyar dolar olarak en iyi yıldı. 2020`de sektör bu rakamın gerisinde kalsa da sıralamadaki pozisyonunu korudu. Dinçer, planlarını şöyle anlatıyor: “Maden rezervi ve çeşitliliği konusunda önemli bir konumdayız. Dünya liginde hedefimiz her zaman ilk sıralarda yer almak. Bunun için de hem dijital ortamlarda hem fiziki anlamda tanıtım çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Tüm sektörlere hammadde olmasından ötürü stratejik bir öneme sahip olan madencilik sektörü, sürdürülebilir bir üretim zeminine kavuştuğu takdirde ekonomimize ve sanayimize daha fazla değer sağlayacak.” 

EN İYİ SKOR “2020”DE 

2020 yılında tekstil, çelik, seramik karo, yenilenebilir enerji, altın mücevherat ve seramik sağlık gereçleri en iyi skorunu elde etti. 2020`de en iyi skorunu elde eden ve yerini koruyan sektörlerden biri de seramik. Türkiye, seramik karo üretiminde dünyada 7`nci, seramik sağlık gereçlerindeyse 3`üncü sırada bulunuyor. Türkiye Seramik Federasyonu Başkanı Erdem Çenesiz, “Üretim artışı devam ederse dünya liginde daha da yukarı çıkabiliriz” diyor ve şöyle anlatıyor: “COVID sonrası dünyanın tek kaynaktan alım yapmayı riskli görmesiyle Türkiye`nin önemi arttı. Vitrifiyede dünyada ilk 3`teki yerimizi korumayı, karoda dünyada 5`inci olmayı hedefliyoruz.” Tekstil, 2020`de bir sıra yukarı çıkarken altın mücevherat ve seramik sektörleri 2019`daki pozisyonlarını korumayı başardı. Altınbaş Yönetim Kurulu Başkanı İmam Altınbaş, Türkiye`nin altın mücevherat üretiminde Hindistan ve İtalya ile birlikte ilk üç ülke arasında bulunduğuna dikkat çekiyor ve şöyle devam ediyor: “Ülkemizde her yıl yaklaşık 250-300 ton altın mücevherat üretiliyor. Türkiye`nin dünya ligindeki hedefi ilk sıraya yerleşmek. Liderlik ancak gerekli teşviklerin sağlanması, teknolojik altyapının ve yatırımların yapılmasıyla gerçekleşebilir.” 

TARİHİ REKOR

2020`de en iyi skorunu elde eden bazı sektörler aynı zamanda tarihi dereceler de elde etti. Türk çelik sektörü, 2020 yılında ağır pandemi şartlarında yüzde 6,1 artışla, 35,8 milyon ton ham çelik üretimi gerçekleştirdi. Türkiye, 2020`de çelik üretiminde en büyük 15 ülke arasında üretimini artıran 5 ülkeden biri oldu ve Almanya`yı geride bırakarak Avrupa`nın en büyük, dünyanın ise 7`nci büyük ham çelik üreticisi konumuna yükseldi. Türkiye Çelik Üreticileri Derneği Genel Sekreteri Dr. Veysel Yayan, “Dünya liginde 8`incilikten 7`nciliğe yükselmemiz Türk çelik sektörünün değişen şartlara uyum konusundaki yüksek performansını bir kez daha ortaya koydu” diyor. 2021 yılında, 39 milyon ton ham çelik üretimi hedeflediklerini söyleyen Yayan, “Böylece orta ve uzun vadede üretimde dünya 6`ncılığını zorlayacağız” diyor. Yenilenebilir enerjide Türkiye 2020`de en iyi skoruna ulaştı ve BP tarafından yayınlanan 2020 yılına ait enerji istatistik raporuna göre dünya genelinde yenilenebilir enerji üretiminde 12`nci sırada yer aldı. Yenilenebilir Enerji Araştırmaları Derneği (YENADER) Genel Sekreteri Doç. Dr. Füsun Tut Haklıdır, “TEİAŞ verileri incelendiğinde bu alanda 2019 yılına göre yüzde 20`lik bir üretim artışı göze çarpıyor. Yenilenebilir enerji yatırımlarımız artıyor. 2025`te dünyada ilk 10 ülke arasında yer alacağız” diyor. 

İLK 5`E OYNAYANLAR 

Araştırmamıza dahil olan 8 sektör ise 2020 yılı performanslarıyla değerlendirdiğimizde “en iyi skoru” yakaladıkları yılın gerisine düşmüş durumda. Bu sektörlerden biri de hazır giyim... Türkiye, hazır giyimde son yıllarda dünyanın 6`ncı büyük üreticisi durumunda. 2008`de 4`üncülükle en iyi dereceyi yaptığımız ihracatta ise 2020`yi 7`nci sırada tamamladı. Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) Müşterek Başkanı Ramazan Kaya, Türk hazır giyim sektörünün üretim gücünü koruduğuna dikkat çekerken ihracat sıralamasındaki gerilemedeyse 2005 sonrası başlayan dünya ticaretindeki serbestleşme ve Güney Doğu Asya ülkelerinin güçlenmesinin etkili olduğunu söylüyor. Kaya, Türk hazır giyim sektörünün üretim ve ihracatta ilk 5`i hedeflediğini belirtiyor. Dünya devlerinin önemli tedarikçilerinden BLC Group`un yönetim kurulu üyesi Aykut Balcıoğlu ise “Dünyanın önde gelen tekstil ve hazır giyim üreticilerinden biri olan ülkemiz, bu avantajını yeni nesil üretim teknolojilerine ve makinelerine yaptığı yatırımlarla sürdürüyor. 2021 itibarıyla sektörün yeniden canlandığı görülüyor” diyor. Yapı malzemeleri sektörü, dünya liginde en iyi derecesini 24 milyar dolar ihracatla 2012 yılında yaparak 8`inci oldu. Türkiye bu sıralamada 2016`da 12`nciliğe geriledi, 2020`de 9`unculuğa yükseldi. İDDMİB Yönetim Kurulu Üyesi ve Türk Yapı Malzemeleri Sektör Komite Başkanı Serdar Urfalılar, “2021 yılında 2020 sıralamasını elimizde tutabilirsek orta vadeli hedefimiz ilk 5`e girmek” diyor. Türkiye, züccaciye sektöründe de en iyi yılı 2017`ye göre bir hayli geride. Züccaciyeciler Derneği (ZÜCDER) Başkanı Mesut Öksüz, 2017 yılındaki dünya 6`ncılığından sonra 2020`de 4,5 milyar dolar ihracatla 10`uncu sırada yer aldıklarını söylüyor. Öksüz, “Beşinciyle 10`uncu ülke arasında sıralamada çok küçük farklar var. Bunlar kapanmayacak farklar değil, hedefimiz ilk 5`e girmek” diyor. 

GERİLEYENLERİN HEDEFİ

Gerileyen sektörlerden biri olan ev ve mutfak eşyaları, dünya liginde ihracatta Polonya`nın ardından 8`inci sırada yer alıyor. Çin`in yüzde 55 payla birinci, ikinci Almanya`nınsa yüzde 6 paya sahip olduğu sektörde Türkiye, en iyi yılını 2014`te 6`ncı olarak Hollanda ve Polonya`nın önünde tamamladı. Ev ve Mutfak Eşyaları Sanayicileri ve İhracatçıları Derneği (EVSİD) Başkanı Talha Özger, tabloyu şöyle anlatıyor: “2021 yılına iyi başladık ve ilk 6 aylık ihracat verileri birim fiyatlarda olmasa da hacimsel büyüklükte yüzde 56`lık bir artışa ulaştık. Yılın geri kalanında benzer performansı devam ettirebilirsek dünya sıralamasında 1 veya 2 basamak yukarıya çıkabileceğimizi söyleyebiliriz. Sektör olarak hedefimiz ilk etapta 3`üncülük. Hedef, İtalya, Hollanda, Fransa, ABD ve Polonya`yı geçmek.” İstanbul Demir ve Demir Dışı Metaller İhracatçıları Birliği (İDDMİB) Başkanı Tahsin Öztiryaki, pandemiye rağmen ihracatta yüzde 1,5`lik artış kaydeden demir ve demir dışı metaller sektörünün 8,4 milyar dolarlık ihracatla 2020 yılında dünya sıralamasında 23`üncü sırada yer aldığını hatırlatıyor. Öztiryaki, hedeflerinin önce 19`uncu sıraya ulaşmak olduğunu söylüyor ve “Ülkemizin hammadde açısından kaynakları sınırlı. İhracatçılarımız daha çok yarı mamul ve katma değerli ürün ihracatında diğer ülkelerle yarışıyor” diyor. 

SIÇRAMA HESABI 

2020`de dünya liginde en iyi skorunun gerisinde kalan deri ve deri mamulleri ile takım tezgahları sektörü, dünya liginde 15`inci sırada yer alıyor ve her iki sektörün temsilcileri de ilk hedeflerinin ilk 10`a girmek olduğunu söylüyor. İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB) Başkanı Mustafa Şenocak, 2013`ün en çok ihracat yapılan yıl olduğunu söylüyor ve “O yıl 1,9 milyar dolar ihracatla dünyanın en büyük 10`uncu ihracatçı ülkesi olmuştuk. Pandeminin yaşattığı tüm zorluklara rağmen 2021 yılında 2013 yılındaki ihracat rakamını geçeceğimize ve 2 milyar dolarlık hedefimize ulaşacağımıza inanıyoruz. Dünya ligindeki hedefimiz daimi olarak tüm alt sektörlerimizde ilk 10 büyük tedarikçiden biri olmak” diyor. Takım Tezgahları Sanayici ve İşadamları Derneği (TİAD) Başkanı Fatih Varlık ise 2014 yılında dünyada 12`nci olduklarını hatırlatıyor ve “Dünyada ilk 10 ülke arasında yer almak için öncelikli olarak takım tezgahı üretiminde dışa bağımlı olduğumuz komponentleri üretebilmeliyiz” diyor. Dünya liginde oldukça geride olan lojistik sektörü ise 47`nci sıradan büyük bir sıçramayla ilk 25 planı yapıyor. UTİKAD Yönetim Kurulu Başkanı Emre Eldener, 2007 yılından beri Dünya Bankası`nın ülkelerin lojistik performanslarını 6 farklı kriter çerçevesinde ölçerek ülkeleri Uluslararası Lojistik Performans Endeksi adı altında puanladığını söylüyor. Bu kriterler; gümrük, altyapı, uluslararası sevkiyat, lojistik hizmetlerin kalitesi, gönderilerin takibi ve izlenebilirliği ve son olarak gönderilerin zamanında tesliminden oluşuyor. Eldener, “Son verilere göre Türkiye 160 ülke arasında 47`inci sırada yer alıyor. Bu şimdiye kadarki en kötü performansımız. Türkiye Lojistik Performans Endeksi`ndeki en iyi performansını 2012 yılında sergilemiş ve 27`nci sırada yer almıştı. Hedefimiz bu kriterlerdeki performansımızı düzelterek 2023`te ilk 25 ülke arasına girmek” diyor.

“YERİMİZİ PERÇİNLEYECEĞİZ”
İBRAHİM ERDEMOĞLU ERDEMOĞLU HOLDİNG YÖNETİM KURULU BAŞKANI

KAPASİTE Makine halısı üretiminde dünyanın en büyük kapasitesi ülkemizde bulunuyor. Merinos Halı olarak şu anda dünyadaki tüm makine halısı üretiminin yüzde 5`ini tek başımıza yapıyoruz. Önümüzdeki yıl bu oranı yüzde 7`ye çıkarma hedefimiz var. Makine halısı üretiminin Türkiye ve dünyadaki merkezi olan Gaziantep`teki her yönüyle güçlü altyapı, dünyanın hiçbir yerinde yok. Ayrıca müşterilere verilen servisi her yıl iyileştirmemiz sonucunda siparişler de yukarı yönlü seyrediyor.

YATIRIM SASA`daysa 2020 sonunda en iyi noktaya geldik. Bu kapasitelere son 4 yılda yapılan yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırımla ulaştık. Bu yatırımlar sayesinde polyester iplik üretim kapasitesinde dünyada 32`nci, elyaf üretiminde 6`ncı ve polyester chips üretiminde 16`ncı sıraya yükseldik. 2024 yılına kadar yapılacak yatırımlarla bulunduğumuz tüm sektörlerde kapasite artışımız sürecek. Böylece iplik üretiminde 16`ncı, elyaf üretiminde 3`üncü ve chips üretiminde 10`uncu sıraya yükseleceğiz. Polyester sektörü, 2022 ve sonrasında dünya GSYİH`sinden yüzde 50 daha fazla büyüyecek. SASA da önümüzdeki 3 yılda yapacağı 2 milyar dolarlık yatırımla yerini perçinleyecek.

“2023`TE RAHATLIKLA İLK 5`E GİRERİZ”
NURİ GÜRCAN MOBİLYA SANAYİ İŞ ADAMLARI DERNEĞİ BAŞKANI

YENİ HEDEF Mobilyada Türkiye, 2019`da 3,5 milyar dolarlık ihracatıyla dünya sıralamasında 13`üncü sıradan 8`inci sıraya yükseldi. 2020`de de 8`inciliği koruduk. İhracatta 2023 hedefimiz, dünyanın ilk 5 ülkesinden biri olmak. PANDEMİ FIRSATI Pandemi yılında Çin`den kayan talep sayesinde Avrupa`nın üretim gücü haline geldik. Böylece rakiplerimizi geride bırakmak için fırsat oluştu ki biz zaten yıllardır Türk mobilyasının tanıtımı konusunda hem diziler hem fuarlar hem de ticaret merkezleri üzerinden bir atılım içerisindeydik.

GELECEK HAZIRLIĞI 2021 yılında 4,5 milyar doların üzerinde bir ihracata imza atmayı bekliyoruz. 2023 için 10 milyar dolar ihracat, 25 milyar dolar da üretim hedefimiz bulunuyor. Almanya, ABD, İngiltere gibi katma değerli pazarlara yoğunlaşmış durumdayız. Yurt içindeki hammadde sıkıntılarımızı da aşabilirsek, 2023 yılında rahatlıkla ilk kez ilk 5 arasında yer alabiliriz.

“2020 YILINI İYİ KAPATTIK”
HAYDAR YENİGÜN OTOMOTİV SANAYİİ DERNEĞİ (OSD) BAŞKANI

SIRALAMA 2020 yılında ülkemiz otomotiv sanayi, dünya genelinde toplam otomotiv üretimindeki 14`üncü sıradaki yerini korudu. Sanayimizin 1,7 milyon adetlik üretimle en yüksek tarihsel üretimi gerçekleştirdiği yıl olan 2017`de dünya otomotiv üretiminde 14`üncü sırada yer almıştık.

AKSİYON Olağanüstü koşulların hakim olduğu 2020 yılında küresel otomotiv üretimi yüzde 16 daralma gösterirken ülkemiz otomotiv sanayi üretimi yüzde 11 daraldı. Sanayimizin salgının etkilerini öncesinde öngörüp hızlıca aksiyonları hayata geçirmesi ve son 2 yılda yarı yarıya daralan iç pazardaki talebin artmasıyla, 2020 yılını dünya geneline kıyasla daha iyi bir sonuçla kapattık.

NE YAPILMALI? Mevcut üretim kapasitesi 2 milyon adet seviyesinde olan sanayimizin yakın gelecekte kapasitesinin daha da artacağı dikkate alındığında dünya üretim sıralamasında ilk 10 ülke içinde yer almamız son derece makul bir hedef. Bu hedefimize ulaşmak, stratejik bakış açısıyla uzun vadeli plan yapabilen, öngörülebilir ve büyüyen bir pazara sahip, ihracatta rekabetçiliğin geliştirilmesine konsantre ve yeni yatırımların çekilmesi için gerekli önlemler alan bir Türk otomotiv sanayisiyle mümkün.

Kapitalizm nasıl kurtulur?

Capital Online

Aslı Sözbilir

Kapitalizm zaten bir süredir akademik çevrelerde tartışma konusuydu. Ancak COVID-19 pandemisine yanıt vermeye çalışırken belirginleşen zaaflarına iklim krizinin hızlanması da eklenince tartışmalar yoğunlaştı. Üstüne eskiden refah dağıttığı Amerikan işçi sınıfında hızlanan “umutsuzluk intiharları” ve 6 Ocak`ta ABD Kongesi baskınındaki öfkeli kalabalıklar da eklenince “kapitalizmi tamir etmek” siyasilerin zorunlu gündemine girdi. “Dünya Yanarken Kapitalizmi Yeniden Tasavvur Etmek” kitabının yazarı Prof. Rebecca Henderson, “Mevcut sistem radikal olarak dengesiz ve bu da onu tehlikeli hale getiriyor” diyor.

Ben bir sosyalist değilim, ölümüne kapitalistim ve kapitalizmi geri kazanmak istiyorum, çünkü karşı karşıya kaldığımız sorunlara tek çözüm o.” Bu çarpıcı sözler “Reimagining Capitalism in a World  on Fire” (Dünya Yanarken Kapitalizmi Yeniden Tasavvur Etmek) kitabının yazarı Prof. Rebecca Henderson`a ait… Harvard İşletme Okulu profesörlerinden Henderson, aynı zamanda ABD`deki Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu ve Amerikan ve İngiliz Bilim ve Sanat Akademilerinin araştırmacılarından. Bugün ekonomi ve organizasyonel davranış alanında dünyanın en önemli düşünürlerinden kabul edilen Prof. Henderson, son 30 yıldır dünyanın en büyük organizasyonlarıyla birlikte sosyal hedefleri olan bir kapitalizm yaratmak ve iş dünyasının bu süreçteki rolü üzerine çalışıyor. “Ölümüne kapitalist” Henderson, kapitalizmin mevcut şartlarda başarısız olduğunu düşünüyor. Henderson, “Kapitalizm yeniden tasavvur edilmeli, çünkü artık dünyadaki pek çok insana refah dağıtamıyor. Toplumlarımıza ve gezegenimize muazzam zarar verecek uzun vadeli hasarlar yaratıyor. Mevcut sistem radikal olarak dengesiz ve bu da onu tehlikeli hale getiriyor” diye konuşuyor. Prof. Rebecca Henderson ile kapitalizmin neden bozulduğunu ve daha iyi bir gelecek için nasıl tamir edilmesi gerektiğini konuştuk: 

Neden dünyada bir yangın olduğunu söylüyorsunuz? Ve kapitalizmin bununla ne alakası var?

 Çünkü dünya gerçekten de yanıyor! Geçen yaz Kaliforniya`da 1,6 milyon hektar, Avusturalya`da da 18,6 milyon hektar alan yandı. Ama aynı zamanda mecazi anlamda da bir yangın var. Dünyanın birçok bölgesinde nüfusun çoğunun yaşam standartları iyileşmiyor ve gençler iş bulamıyor. Birçok kişi kapitalizmin artık onlara fayda sağlamadığına inanıyor ve protestolar düzenliyorlar. 

 Günümüz kapitalizminin ana kusurları neler? Neden bugün gerçek bir serbest pazar kapitalizmine sahip değiliz? 

 Kapitalizm artık serbest pazarlar, devlet ve sivil toplum arasında bir denge olmadığı için başarısız oluyor. Piyasalar sadece karbon emisyonları gibi dışsallıklar düzgün fiyatlandığında, şirketler kuralları kendi lehlerine olacak şekilde değiştiremediklerinde ve herkesin piyasaya katılabilme şansı olduğunda gerçek anlamda özgür ve adil olabilir. 

 Kapitalizmi kim, nasıl düzeltebilir? 

 Kapitalizmi düzeltmek için hepimizin çaba göstermesi gerekecek ama özellikle güçlü, demokratik olarak hesap sorulabilen ve muktedir hükümetlerin sivil toplumla iş birliği yaparak şirketlerin kurallara uymasını sağlaması gerekecek. Ayrıca bu hükümetlerin sağlık, eğitim gibi herkese adil şekilde başarılı olma şansını sağlayan kamu hizmetlerini vermesi sağlanmalı. Örneğin fosil yakıt kullanımının kontrol edilmesi, şirketlerin çalışanlarına insani düzeyde maaş vermesi ve çalışanlarına karşı saygılı olması gibi şeylere ihtiyacımız var. 

 “Kapitalizmi tekrar hayal ederken” şirketlerin rolü ne olmalı? 

 Şirketler sektörleri ya da bölgedeki şirketlerin beraber çalışmayı kabul ederek çözebileceği sorunlar konusunda iş birliği yapabilir. Finans sektörünü tekrar tasarlayarak ve güçlü demokratik kurumları destekleyerek “ortak değer” yaratabilir. Kamusal sorunları kârlı bir şekilde çözerek bu sürece destek olabilirler. 

 Kitabınızda çoğu şirket için asıl amacın hissedarları için değerlerini maksimize etmek olduğunu söylüyorsunuz. Bu sizce neden kötü ya da potansiyel bir sorun? 

 Her şirket hissedarlarına makul bir kazanç sağlamalı ve kâr etmeyen şirketler yaşayamaz. Ancak kapitalizmin gerçek amacı refahı ve bireysel özgürlükleri en üst düzeye çıkarmak. Para kazanmak bu hedeflere giden yolda yardımcı bir faktör. Kendi başına bir hedef değil ve düzgün kurallarınız yoksa hissedarların kazancını maksimize etmek çok büyük zararlara yol açabilir. Örneğin bazı kömür üreticilerinin karbon emisyonları nedeniyle yol açtığı sağlık ve çevre sorunlarının büyüklüğü bu şirketlerin toplam cirosuna eşit. Bu gibi durumlarda kârı maksimize etmek çok ciddi zararlara yol açıyor.

Kârlılık ve kurumsal sürdürülebilirlik arasındaki ilişkiyi nasıl görüyorsunuz? Bize kurumsal sürdürülebilirliğin şirketleri nasıl güçlendirebileceğini açıklayabilir misiniz? 

 Şirketlerin dünyayı sürdürülebilir hale getirmek için birçok fırsatı var. Birçok sektörde şirketler kamusal sorunları çözerken para kazanabilecekleri iş modelleri oluşturabilir. Mesela Walmart tırlarının verimliliğini artırdığında hem karbon emisyonunu ciddi oranda azalttı hem de kârını yılda 1 milyar dolar artırdı. Tesla elektrikli araba üreterek dünyanın en değerli otomobil şirketi oldu. Güneş ve rüzgar enerjisi artık milyar dolarlık sektörler haline geldi. Birçok şirket çalışanlarına iyi maaşlar verip, işlerini tekrar tasarlayarak onları güçlendirmenin kârlılığı ve kurumsal sürdürülebilirliği ciddi oranda iyileştirdiğini fark etti. Best Buy ve Costco bu gelişmelerin ABD`deki örnekleri. 

 İyi çalışan bir kapitalizmi inşa ederken liderlerin rolünü nasıl tanımlarsınız? 

 Şirketler ortak değer yaratmaya çalışarak kendi sektörlerinde önemli katkılar yapabilir. Özellikle de rakipleri onların fikirlerini kopyalamaya başladığında… Liderler beraber çalışmaya karar verirse tüm sektörlerin ve bölgelerin refahını artırabilirler. Aslında dikkatlice bakarsanız pek çok kolektif örneğe her yerde rastlayabilirsiniz. Örneğin hemen hemen tüm gıda şirketleri ormansızlaştırmaya son vermeleri gerektiğini görüyor. Çünkü hepsini ortak olarak endişelendiren gıda arzının uzun vadeli güvenliği konusunu en çok tehdit eden şey bu… Ayrıca pek çok bireysel şirket de işlerinde değişim gerektiren alanı buluyor. Mesela şirketlerin çoğu için enerji kullanımını yüzde 30-40 azaltmaya yönelik yatırımlar pozitif NPV (Net Bugünkü Değer) ile sonuçlanıyor. İş liderleri politik değişikliği de destekleyebilir. Serbest pazarların özgür siyasete ihtiyacı var ve şirket liderleri demokrasiyi savunarak gerçek değişime destek olabilir. 

Düzgün işleyen bir kapitalist ekonomide hükümetin ideal rolü nedir?

 Piyasalar; piyasa dostu olan güçlü, şeffaf ve muktedir hükümetlere sahip olduğumuzda gelişip zenginleşir. Böyle bir hükümet piyasanın üzerinde işlediği temel rayı oluşturur. Hükümetler ayrıca fiyatlamanın çalıştığından emin olmak için müdahale edebilirler. Örneğin gıda sektörüne bakalım… Tarım, dünyanın sera gazı emisyonlarının yüzde 10-12`sinden sorumlu ve sığır eti üretimi bunun büyük bölümünü oluşturuyor. Bir girişimci olarak sığır etini ikame edecek harika bir laboratuvarda yetiştirilmiş ürün tasarlayabilirsiniz ama sizinki daha pahalı olacaktır çünkü tarım sektörü ürettiği sığır etinin yarattığı çevresel zararı ödemiyor. Bunu ayrıca işçi haklarında da görürsünüz. Pandemide keşfettiğimiz şeylerden biri insanların tümüyle muhtaç olduğu kilit çalışanların sağlık sigortası, hastalık ödeneği olmadığı ve hatta hasta olsalar dahi evde kalmalarına yetecek kadar tasarruflarının olmadığı gerçeğiydi. İnsanlara eşit şartlı faaliyet alanı sağlamalıyız. Amacı olan şirketler çıtayı yükseltiyor ve bir fark yaratmak için ne yapabileceklerini araştırıyor. Ancak esasen hükümetlerin çıtayı yükseltmesine ihtiyacımız var; çünkü böylece fırsatçılar kötü davranarak ve zarara neden olarak yığınla para kazanamazlar. Gerçek bir düzeltme ancak karbon fiyatı belirleyerek olur, böylece insanlar kendi çöplerini bizim üzerimize bedavaya boşaltmazlar. 

 COVID-19 krizi nedeniyle kapitalizmin kristalize olan sorunları hangileri oldu? Ve hükümetlerin özellikle de daha alt sınıftan insanları etkileyen bu sorunları gidermek konusundaki performanslarını nasıl buluyorsunuz? 

 COVID krizi toplumlarımızın ne kadar kırılgan ve ne kadar eşitsiz olduğunu kristalize etti. Ayrıca yetkin hükümetlerin kamu sağlığı ve ekonomik büyüme gibi sorunları çözmeye çalışmasının gerekliliğinin de altını çizdi. l Bazı uzmanlar kapitalizmin salgın sonrası için bir çözüm olmadığına inanıyor. Kapitalizmin geleceği için ne söyleyebilirsiniz? n Kapitalizmin insanlığın en önemli buluşlarından biri olduğunu düşünüyorum. Milyarlarca insanı fakirlikten kurtaran ve bize dedelerimizin ancak hayalini kurabileceği bir hayat yaşama imkânını veren eşi benzeri olmayan bir refah ve inovasyon kaynağı… COVID aşılarının bu kadar hızlı bir şekilde geliştirilmesi özel teşebbüsün gücünün bir göstergesi. Ancak kapitalizm biz onu herkes için faydalı hale getirebilirsek yaşayabilecek. Herkes için iyi işler yaratmanın ve çevresel krizlerimizi çözmenin yollarını bulmalıyız. Ayrıca hükümetlerin, şirketler arası rekabetin yeni sorunlar yaratacağı değil sorunlarımızı çözdüğü çerçeveler yaratmasını sağlamalıyız.

KAPİTALİZMİ AYAĞA KALDIRMAK İÇİN NE YAPMALI?

İLK ADIM Kapitalizmdeki güncel problemlere yanıt vermenin kolay yolu onları siyasi süreçte ele alınacak kamusal mal ve hizmetler sorunu olarak görmek. “Kapitalizm bozuldu, o zaman şirketler bir şey yapmalı” demek ilk etapta akla gelen bir şey değil.

ŞEFFAF DEMOKRASİ En bariz ikinci adım bizi siyasi sistemimizin bozulduğunu anlamaya götürür. Piyasalar çok fazla önceliğe sahiptir ve sistemimizi güçlü transparan demokrasi, muktedir hükümet ve güçlü sivil toplumla yeniden dengelememiz gerekir.

HİSSEDAR DEĞERİ Hissedarlar için değerlerini maksimize etmenin tehlikeli tutkusuna çok fazla odaklanıyoruz ve bu da problemleri daha da kötüleştiriyor. Eğer ben bir iş insanına ahlaki görevinin kârı artırmak olduğunu ve başka bir şey yapmanın özgürlüğe ve refaha ihanet etmek olacağını söylersem ne olmasını beklersiniz?

“İNKARCI” POLİTİKALAR Bir enerji şirketinin CEO`su olduğunuzu hayal edin, iklim inkârcılığını aktif olarak fonlayacaktınız ve bu politikacılar da iklim regülasyonlarına sahip olmamamız için elinden geleni yapacaktır. Bu, 20 yıl önce hissedar değerlerinizi maksimize ederdi ama kesinlikle özgürlüğünüzü ve zenginliğinizi artırmazdı.

NET KURALLAR Kârı maksimize ederek sosyal refahı artırmak sadece piyasalar gerçekten özgür ve adil olduğu durumlarda gerçekleşir. Yani fiyatların gerçek maliyetleri yansıttığı, tam bilgilendirildiğiniz, oyunun kurallarının belli olduğu ve böylece rekabetin serbest olduğu, giriş ve çıkışların olduğu ve herkesin oynayabileceği bir piyasada bu yaşanabilir.

BOZULAN PİYASALAR ABD`de bazı piyasalar feci şekilde bozulmuş halde. Yakılan 10 dolar değerindeki kömürün insan sağlığına zararının maliyeti en az 8 dolar. Bu, ekonomiye milyarlarca dolara ve milyonlarca ölüme mal oluyor. Yine 10 dolar değerindeki kömürün yarattığı toksinler, civa ve partiküllerin en az 8 dolarlık iklim değişikliği zararına yol açıyor.

SERBEST PAZAR ŞARTI Kısaca 10 dolarlık enerji için 16 dolarlık zarara neden oluyoruz. Hissedar değeri ve rekabet (monopoller, kartelleşmiş oligopoller) etrafındaki konular toplumun gözü önünde değildir, oldukça tekniktir ama yine de önemli nüfuzları vardır. Eğer oyunu kurallarını kendi çıkarınıza göre yazarsanız bu artık bir serbest pazar değildir.

PANDEMİ BİZE KAPİTALİZM HAKKINDA NE ÖĞRETTİ?

“POP QUIZ” Toplumu sanki hiçbir şey ters gitmeyecekmiş gibi idare ediyorduk ve pandemi bize işlerin gerçekten ters gidebileceğini hatırlattı. Eğer pandemi bir “pop quiz” (habersiz ani sınav) ise iklim değişikliği final sınavı olacaktır ve ne yazık ki onun için bir aşı yok.

SORUMLU CEO`LAR Pandemi ayrıca bazı CEO`lara çalışanlarına karşı sorumluluk seviyelerini hatırlattı. Şu anda kelimelerin ve değer beyanlarının ötesine geçerek gerçek manada “ölüm kalım” kararları veriyorlar.

“KÖKLÜ” HÜKÜMET Ek olarak pandemi bize şeffaf, demokratik, hesap verebilir ve muktedir hükümetler olmaksızın toplumları idare edemeyeceğimizi gösterdi. Sorumlu, meşru ve kökleri toplum içinden gelen hükümetlere ihtiyacımız var.

EŞİTSİZ ÖLÜMLER Salgın sırasında ayrıcalıkların da derin bir şekilde vurgulandığına şahit olduk. Pandemi kaynaklı ölümler beyaz olmayan ve gelir dağılımın en alt basamağındaki toplumlarda gelişmiş ülkelere göre çok daha yüksek sayılarda gerçekleşiyor.

ÇARPIK TABLO RİSKİ Bu arada sabit gelirleri ve masa başı işleri olanlar hep iyi durumdaydı. Tüm bunlar olurken dev şirketler daha da devleşirken, küçük şirketler büyük sıkıntılar yaşadı. Pandemi sonrası daha da çarpık bir toplumla karşı karşıya kalma riski var.

TEHLİKE ÇANLARI ÇALIYOR

TÜKENEN KAYNAKLAR Kapitalizm uzun yıllar boyunca özgürlük ve zenginliğin eşsiz kaynağı oldu. Büyük dedelerimizin hayal bile edemeyeceği ölçüde büyüme ve gelişme sağladı. O yüzden büyük bir hayranıyım. Bununla birlikte kapitalizm bugün pek çok insan için çalışmıyor ve korkunç çevresel problemler yaratıyor. İklim değişikliği tabii ki bunun görünen simgesi fakat okyanusları, su kaynaklarımızı zehirliyoruz ve gezegenimizin sınırlı kaynaklarını tüketiyoruz.

ÖFKELİ KALABALIKLAR Geçtiğimiz 20 yılda muhteşem üretkenlik artışımızın kazancı büyük ölçüde nüfusun yüzde 10, yüzde 1 ve yüzde 0,1`lik kısmına aktı. ABD`de çok öfkeli milyonlarca insan var. Çocuklarının kendilerinden daha iyi bir hayat süremeyeceğini düşünüyorlar ve 20 yıldır gelirlerinde gerçek bir artış görmediler. Sistem şu anda çalışmıyor ve bu tehlikeli. Bir ekonomik sistem vaat ettiği şeyleri artık sunmuyorsa meşruluğu sorgulanır ve tam da böyle zamanlarda karanlık siyasi dalgalar ortaya çıkar.

Güneş enerjisi

Capital Online

 GÜNEŞ ENERJİSİ

YÜKSEK POTANSİYEL

ARTIŞ Türkiye`deki güneş enerjisi santrali toplam kurulu gücü, 2019`da 5 bin 995 MW GES olarak gerçekleşti. Ekim ayında ise bir önceki aya göre 93 MW artış gösterdi. Yılın ilk 10 ayında toplam 460 MW`lık güneş enerjisi santrali kuruldu. Toplam güneş enerjisi kurulu gücü de 6 bin 454 MW`a ulaştı. Yıl sonunda yüzde 7`lik bir artış beklediklerini söyleyen HT Solar Genel Müdür Yardımcısı Ahmet Beler, Türkiye güneş enerjisi kurulu gücünün toplam elektrik enerjisi içindeki payının yüzde 6,95 olacağını tahmin ediyor.

ETKİ PV (güneş enerjisi elektrik panelleri) sektöründe, Bloomberg ve Woodmackenzie`nin birinci ve ikinci çeyrek verilerine göre pandemi nedeniyle yüzde 18 düşüş görüldü. Bu süreçte en çok küçük ya da orta ölçekli projeler etkilendi. Bu dönemde tedarik zincirinin öneminin bir kez daha anlaşıldığını söyleyen Beler, “Tedarik zinciri kuvvetli olan şirketler, rakiplerinin önüne geçti. Biz bu noktada yeni stratejiler ve yeni normale adapte olabilen farklı yaklaşımlar benimseyerek operasyonlarımıza devam ettik” diyor.

İNOVASYON Türkiye`nin PV sektöründe ilk 10 ülke arasında yer aldığı bilgisini veren Beler, Türkiye`nin PV kurulu gücünün 2023 yılında 10 bin 562 MW`a erişeceğinin tahmin edildiğini belirtiyor ve şunları söylüyor: “Şirketlerin Ar-Ge ve inovasyona daha çok yatırım yapması gerektiğini düşünüyoruz. Bu sayede hem katma değeri yüksek bir sektör hacminin hem de ülkemizin enerji konusundaki potansiyelinin daha net ortaya çıkacağı kanaatindeyiz.”

MARGARİN

MALİYET BASKISI

CİRO Türkiye`deki hanelerin yüzde 92`sine giren sofralık margarin, 2019`u 120 bin ton ve 1,2 milyar TL ciroyla kapattı. 2020 yılında sofralık margarin pazarının yaklaşık yüzde 1 büyüdüğü tahmin ediliyor.  MÜMSAD Genel Koordinatörü Ebru Akdağ, “Kafe ve restoranların kapanmasının etkisiyle yemeklik, pastacılık ve endüstriyel yağlar, yüzde 6 civarında daralmayla 570 bin tondan 540 bin tona geriledi. Türkiye`nin margarin ihracatı ise 2019 yılında 121 bin ton ve 110 milyon dolar değerinde gerçekleşti” diyor.

SORUN Sektörün problemlerini anlatan Akdağ, bunlardan en önemlisinin bilgi kirliliği olduğunu söylüyor. “Bilgi kirliliği sadece sektörün itibarını ve ekonomiyi etkilemekle kalmıyor, tüketicileri sağlıksız kararlara itiyor. Ayrıca güvensizliğin artması, asıl riski barındıran açıkta satılan ürünlere yönelime de neden olabiliyor. Bu da kayıtsız ekonomiyi büyütüyor. Aslında sağlıklı yaşam trendinin margarin üzerine etkisi, özellikle de gelişmiş Batı Avrupa ülkelerinde olumlu yönde. Benzer şekilde bitkisel beslenme trendi de yine margarinin seçimlerde daha çok oy almasına neden oluyor” diyor.

HAMMADDE Akdağ, şöyle devam ediyor: “İkinci büyük problem hammaddede dışa bağımlılık. Maalesef ülkemizde üretilen bitkisel yağ, toplam ihtiyacın ancak dörtte birini karşılamaya yetiyor. Bu da değişen kurlarla ve rekabet içinde yağ ithal edilmesiyle sektörü zorluyor. Hammaddede dışa bağımlılığın bir sonucu olarak da maliyetler artıyor. Ancak sektör bunu iç piyasaya yansıtmakta zorluk çektiği için bir yandan artan maliyetlerin altında ezilirken, diğer yandan tüketiciye yansıtamadığı fiyatların etkisiyle, çift taraflı bir baskı altında kalıyor.”

PVC

YATIRIM İHTİYACI

DURUM Toplam plastik sektörü içinden yüzde 7-8`lik bir pay alan PVC mamul üretimi, yılın 9 aylık döneminde miktarda 727 bin ton, ciroda ise 1,78 milyar dolarlık büyüklüğe ulaştı. Yıl sonunda PVC mamul üretiminin miktarda 879 bin tona, değerde ise 2,39 milyar dolara çıkması bekleniyor.  PVC hammaddede ise Türkiye ithalata bağımlı. PVC hammadde sektöründe, ithalatın yüzde 11,2 artışla 778 bin ton, ihracatın yüzde 15,8 yükselişle 33 bin ton, yurt içi tüketimin yüzde 9,1 artışla 888 bin ton olarak gerçekleşeceği öngörülüyor.

YAVAŞLAMA Tüm sektörler için olduğu gibi PVC sektörü için de 2020 yılı zorlu geçiyor. Pandemi nedeniyle inşaat ve otomotiv sektörlerindeki yavaşlamanın, PVC sektörünün rakamlarına da doğrudan yansıdığını söyleyen PAGEV Yönetim Kurulu Başkanı Yavuz Eroğlu, ambalaj sektörüne yönelik PVC mamul üretimi yapan şirketlerin üretimlerindeyse talebe bağlı olarak artış olduğunu belirtiyor.  

İTHALAT Türkiye`nin dünyanın önemli PVC hammadde ithalatçı ülkelerinden biri olduğunu da sözlerine ekleyen Eroğlu, “PVC hammadde yerli üretimi mevcut talebi karşılamaktan oldukça uzak. İç tüketim tahminleri birkaç yıl sonra ithalat bağımlılığının yüzde 90`ı aşacağını gösteriyor. Bu açıdan bakıldığında Türkiye`nin PVC hammadde üretimi açısından mevcut veya muhtemel petrokimya tesisleri için önemli bir pazar niteliği taşıdığını söyleyebiliriz” diyor.

OTOMOTİV YAN SANAYİ

YIKICI ETKİ

KAYIP Türkiye`de 2018 ve 2019`da yaşanan araç üretimindeki düşüş, 2020 yılında pandemi etkisiyle artarak devam etti. Pandemi döneminin ilk 3 ayında tamamen bir çöküş yaşandı. Haziran sonrası toparlanma başladı. TAYSAD Yönetim Kurulu Başkanı Alper Kanca, 2020 yılını 150 bin araç kayıpla 1,3 milyon araç üretim seviyesinde kapatacaklarını söylüyor. “Eğer 2`nci dalga etkisi minimum seviyede ve kısa sürede atlatılırsa 2021 yılında üretimin 1,5 milyon araç seviyesinde gerçekleşeceğini söyleyebiliriz. Bütçelerimizi bu öngörüye göre yapacağız” diyor. 

DARALMA Tedarik sanayi ihracatında eylülde yüzde 5,4, ekimde yüzde 5,1 dolar bazında artışlar olduğunu belirten Kanca şöyle konuşuyor: “Ocak-ekim döneminde tedarik sanayisinde yaşanan ihracat kaybı 1,4 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti, yüzde 15,3`lük bir daralma yaşadık. Yıl sonunda tedarik sanayisinin ulaşacağı ihracat hacminin 9 milyar dolar ve toplam ihracat kaybımızın 1,6 milyar dolar olmasını bekliyoruz. Tedarik sanayisinin ciro kaybı ise 2020`de toplam 3,4 milyar dolar civarında yani 25 milyar TL civarında olacak.”

ÖNGÖRÜ 2020 yılında 5 milyon adedi Avrupa`da olmak üzere, araç üretiminin küresel olarak 16 milyon adet azalacağı bilgisini veren Kanca, öngörülerini şöyle özetliyor: “2021 yılında bir toparlanma olacağı, küresel üretim artışının yüzde 13 ve Avrupa`daki artışın ise yüzde 16 seviyelerinde olacağı düşünülüyor. Üretim bu dönemde bir miktar düşecektir ama düşüşün etkisi 2020 gibi yıkıcı olmayacaktır. Tabii ki bu durum biraz da bizim sektöre özgü, bildiğiniz gibi pandemi etkisiyle bireysel mobilite ihtiyacı artıyor ve bu durum otomotiv sektörü için negatifliği bir seviye azaltıyor.”

İNŞAAT

DARALMA SÜRÜYOR

DURGUNLUK İnşaat sektörü, son birkaç yıldır ülke ekonomisini sırtlanıyordu. Ancak konut satışlarında yaşanan durgunluk, her ne kadar ara ara yapılan konut faiz indirim kampanyalarıyla canlandırılmaya çalışılsa da devam ediyor. Sektör, 2019 yılının ikinci yarısında, bir önceki döneme kıyasla yüzde 12,7`lik bir daralma yaşadı. 2020 yılının ocak-mart döneminde, yüzde 1,5 daraldı. İnşaat harcamaları da yılın ilk çeyreğinde yüzde 10,2 oranında azaldı.

SATIŞ Türkiye genelinde konut satışlarının, eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 6,9 azalarak 136 bin 744 olduğunu söyleyen AGRA Dönüşüm Yönetim Kurulu Başkanı ve Kentsel Dönüşüm Uzmanı Mimar Nihat Şen,  “İlk 9 ayda 1 milyon 161 bin konut satıldı. Geçen yıl ilk 9 ayda bu rakam 865 bindi. Bu da sektörün bu yıl da 1 milyon 500 bin konut satabileceğini gösteriyor. Artışın en büyük nedeni konut faiz oranlarının 0,69`a kadar inmesi ve uzun vadeli ödeme planlarının çıkarılmış olmasıydı” diyor. 

İÇ PAZAR İnşaat malzemeleri sanayi üretimi rakamlarını da paylaşan Şen, şöyle konuşuyor: “Yılın ilk çeyreğinde sektör, yüzde 8,1`lik bir büyüme gösterse de nisan ayında üretim yüzde 24,1 geriledi. Mayıs ayında ise inşaat malzemeleri üretimi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 26,8 düştü. Mayıs ayındaki sert üretim düşüşünde üretimin ve iç pazarın kapanmasıyla yine ihracat pazarlarının kapanması etkili oldu. İnşaat sektöründe iç pazar 2018 yılından itibaren düşüşe geçti. Konut üretiminin yavaşlaması bunda en büyük etken oldu.”

MOBİLYA

UMUT 2021`DE

HACİM 2020, mobilya sektörü açısından inişli çıkışlı bir yıl oldu. Yılın ilk aylarına sektör, KDV indiriminden dolayı çok hızlı bir giriş yaptı. COVID-19 nedeniyle birlikte mağazaların kapandığı, fabrikaların stoklara çalıştığı bir dönem yaşandı. Ancak tüm bunlara rağmen geçen yıldan gelen KDV indirimiyle birlikte 60 milyar TL`lik satış hacmini bu yıl da koruduklarını söyleyen Art Design Yönetim Kurulu Başkanı Turgay Terzi, “Tüm beklentimiz 2021 yılından” diyor.

TÜKETİM Satışların iç pazarda 60 milyar TL`ye çıkmasının en büyük nedeninin sektörün konut sektörüyle birlikte paralel büyümesi olduğunu belirten Terzi, “Konut satışlarının artması, yılda 550 bin çiftin evlenmesi, alışverişlerdeki taksitler ve kredilerle alımların kolaylaştırılması, mobilya değiştirme sıklığının artması, ofis alanlarının artması ve ara dönemlerde yapılan KDV indirimlerinin mobilya sektörünün iç pazardaki yüklenici gücü oluyor.  Gelecek 10 yılda ise konut satışlarının düşmesi, alım gücünün yavaşlaması iç tüketimin yavaşlayıp dış tüketime yansıması olarak karşımıza çıkabilir” diyor.

TREND Pandemi nedeniyle ofislerin ve okulların eve taşınmasıyla birlikte daha rahat ve fonksiyonel mobilyaların tercih edilmeye başladığını belirten Terzi, şöyle konuşuyor: “Evi büyük olanlar bir odalarını çalışma odasına çevirirlerken küçük olanlar mevcut oturma odalarını hem çalışma hem oturma odası olarak kullandı. Bunun için de daha minimal, rahat ve fonksiyonel mobilyalar ön plana çıktı. Aynı zamanda bu dönemde en çok kanepe, çalışma masası, ofis sandalyesi gibi ürün gruplarının satışlarında artış yaşandı. İnternetten satışlar ve internet üzerinden mağazaya giriş çıkışların sayısında artış meydana geldi.”

Tüketim azaldı

Capital Online

ÇELİK

TÜKETİM AZALDI 

DÜŞÜŞ Türkiye, 2019`da bir önceki yıla göre yüzde 9,6 düşüşle 33,7 milyon ton çelik üretimi gerçekleştirdi. İhracat ise miktar bazında yüzde 0,4 azalışla 21,2 milyon tona, değer bazında yüzde 10,6 düşüşle 13,9 milyar dolara geriledi. 2020 yılının ilk iki ayında ihracat miktar bazında yüzde 1,8 değer bazında ise yüzde 9,5 azaldı. Yıl sonunun miktarda 20 milyon ton, değerde 14 milyar dolar civarında ihracatla kapanacağı düşünülüyor.  

GÜNDEM Çelik İhracatçıları Birliği (ÇİB) Yönetim Kurulu Başkanı Adnan Aslan`ın verdiği bilgiye göre 2019 gündemi; korumacılık önlemleri oldu. Sektör, Kuzey Amerika ve Avrupa Birliği başta olmak üzere en önemli pazarlarında ihracat kayıpları yaşadı. Buna karşın Orta Doğu ve Afrika bölgelerinde yaşanan talep artışı, miktar bazlı ihracatın önceki yıla yakın bir şekilde gerçekleşmesini sağladı. Korumacılık engelleri, 2020 yılında da gündemini korurken bununla birlikte yeni gündem koranavirüs olacak.

TALEP İç tüketimdeki ve ihracattaki azalışın çelik üretiminin de düşmesine neden olduğunu söyleyen Aslan, “İç tüketimdeki daralmanın üretimi etkilememesi amacıyla şirketlerimiz ihracata yönelmek durumunda kaldı. Bu durum sektörümüz üzerinde ihracat baskısının oluşmasına neden oldu” diyor.

ÇİMENTO

SATIŞTA DÜŞÜŞ 

DARALMA Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği`nin paylaştığı verilere 2019 yılında çimento sektörünün iç satışları, bir önceki yıla göre yüzde 32 azalarak 67 milyon tondan 45 milyon tona geriledi. 2018 yılının ilk çeyreğinde mevsim normallerinin üstünde sıcak bir kış geçirilmesiyle satışlar beklenenden fazla artış gösterdi. 2019 yılı kış döneminde mevsimselliğin getirdiği olumsuz durum ve 2018 yılının son 5 ayındaki küçülmenin etkisiyle iç satışlardaki daralma devam etti. 2020 sonunda ise yüzde 6,6 artışla 48 milyon tonluk iç satış bekleniyor.

İHRACAT İç pazardaki daralma, şirketleri ihracata yöneltti. 2019 yılında klinker ve çimento toplam ihracatı ise yüzde 68 artışla 23 milyon ton olarak gerçekleşti. Sektörün toplam ihracat değeri ise bir önceki yıla göre yüzde 44 artışla 877 milyon dolar oldu. 100`ün üzerinde ülkeye gerçekleştirilen ihracatta en önemli pazarlar; ABD, İsrail, Gana ve Fildişi Sahili olarak açıklandı.

ÖNGÖRÜ Ocak 2020`de çimento ihracatının yüzde 81 artarak 1,1 milyon ton, klinker ihracatının ise yüzde 29 artarak 1,3 milyon ton olarak gerçekleştiği bilgisini veren TÇMB Başkanı Tamer Saka, “Sektörümüzün bu yıl ihracatta geçen yıla oranla yüzde 15 büyümesini öngörüyoruz” diyor.

MOBİL İLETİŞİM

TAKSİT SORUNU 

SEBEP 2019`da mobil iletişim sektöründe yüzde 20`yi aşkın bir daralma yaşandı. Yine sektörel istihdamın büyük kısmını oluşturan operatör kanalının toplam pazarda yüzde 40`ı aşkın daralma yaşadığını söyleyen MOBİSAD Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Kemal Turnacı, “Döviz kurlarındaki artışla fiyatların yükselmesi, ardından BDDK`nın yürürlüğe aldığı taksit kısıtlama kararı, cep telefonuna yönelik ÖTV artışı sektörümüzü maalesef olumsuz etkiledi” diyor.

KAYIT DIŞILIK Bu durumun en önemli ve kaçınılmaz etkisinin istihdam kayıpları olarak sektöre yansıdığını belirten Turnacı, şöyle konuşuyor: “Ayrıca operatör satış kanalları yani bayiler, ülkemizde neredeyse hiçbir kuralı olmayan satış kanalının kendi içinde regülasyonunu sağlamış, ülke vatandaşımıza Avrupa standartlarının üzerinde hizmet eden sektörün gelişimine büyük katkı sunuyor. Bu kanalın güçsüzleşmesi ya kayıt dışı kanalın ya da ölçek ekonomisiyle orantılı zincir marketlerin güçlenmesi anlamına geliyor.”

ENGEL Taksit kısıtlamalarının halen gündemin en önemli konusu olduğunu söyleyen Turnacı, bunun, yurt dışından gelen cihazların oranını artıracağını belirtiyor. “Yine klonlanmış, IMEI numarası kopyalanmış cihazlar uzun yıllardır sektöre ciddi zarar veriyor. IMEI klonlanmasına yönelik olarak ağır cezaların uygulanmasının gerekli olduğu ve teknolojik tedbirlerin yasal düzenlemelerle alınması gerektiğini düşünüyoruz” diyor.

ÇAĞRI MERKEZİ

SİRKÜLASYON YÜKSEK 

İSTİHDAM Çağrı Merkezleri Derneği`nin (ÇMD) GFK iş birliğiyle gerçekleştirdiği araştırmaya göre Türkiye genelinde hizmet veren müşteri temsilci sayısı, 2019 yılında yüzde 6,2 oranında artışla 102 bin kişi, yönetici ve destek kadrolarla birlikte toplamda sağlanan istihdam ise 115 bin kişi oldu. Bu rakamın yüzde 68`i dış kaynak çağrı merkezleri tarafından sağlanıyor. Sektörün, 2020 yılına ilişkin istihdam öngörüsü ise 117 bin kişi olarak açıklandı.

DAĞILIM Çağrı merkezlerinde sağlanan istihdamın coğrafi dağılımına bakıldığında, üç büyük şehrin dışında kalan Anadolu illerindeki istihdam oranı yüzde 51 olarak gerçekleşti. Geçen yıl sektörün yüzde 26`sını bünyesinde bulunduran İstanbul`daki mevcut yapılarda büyüme yüzde 35`e yükseldi. Ankara`nın istihdamdaki payı yüzde 4, İzmir`in ise yüzde 10. Ortaya çıkan bu tablo sektördeki istihdam dağılımının, üç büyük şehirden başlayarak diğer bölgelere doğru yayıldığını gösteriyor.

ODAK Sektördeki çalışanların yaş ortalaması 26, üniversite mezunu olanların oranı ise yüzde 66. Ancak müşteri temsilcilerinin yüzde 46`sının çalışma süresi 3 yılın altında. Çalışanların sektöre bir kariyer gözüyle bakmadığını söyleyen ÇMD Başkanı Rengin Ağılönü, algı/konumlandırma (markalar ve kamuoyu açısından), teşvik ihtiyaçları, nitelikli iş gücü ihtiyacı ve yabancı dil eksikliğini, sektörün gelişime açık alanları olarak sıralıyor.

OFİS MOBİLYASI

SEKTÖR GELİŞİYOR 

İHTİYAÇ Ofis mobilyaları alanı, Türkiye`de her yıl yaklaşık yüzde 5 oranında büyüyor. Son 6 yılda ülke genelinde 30 milyon metrekarelik ofis alanı üretildi. Ofis ve konut üretimindeki yükseliş, ofis ve konut mobilya üretiminde ciddi artışlar sağladı. İstanbul ofis pazarındaki stok büyümesi incelendiğinde; 2008 ile 2019 yılı arası geçen dönemde ofis stokunun 3 kat arttığını söyleyen Modoko Başkanı Koray Çalışkan, “Bu da bize ofis mobilyası ihtiyaçlarını gösteriyor" diyor.

TASARIM Türkiye`de ofis binalarının yoğunluk kazanmasının ofis mobilyalarını da pozitif şekilde etkileyeceğini belirten Çalışkan, şöyle konuşuyor: “Ofis mobilyaları kısmında son birkaç yıldır ciddi bir tasarım atağı söz konusu. Çalışanlara her türlü kolaylığı sunmak adına mobilyalar akıllaşırken çalışma verimliliğini artıracak şekilde tasarımlar sunuluyor. Aynı zamanda kişiye özel tasarımlar ofis mobilyalarında da kendisini hissettiriyor.”

TREND Çalışkan teknolojinin ve rahatlığın bir arada olduğu mobilyaların ön plana çıktığını söylüyor. “Artık bir konseptten ziyade birbiriyle uyum sağlayacak tekil parçalar önem kazanacak. Örneğin Korona virüs nedeniyle evden çalışmak durumunda kalan insanlar, daha rahat çalışabilmek adına evlerine ofis sandalyesi, ofis masası gibi ofis eşyalarını evlerine taşımaya başlayabilir” diyor.

HEDİYELİK EŞYA

KORONA ETKİSİ 

SORUN 2019 yılında hediyelik ve süs eşyaları sektöründe, yaklaşık 80 milyon dolarlık bir ihracat gerçekleştirildi. 2015 yılında yaptığı önemli artışla ihracat neredeyse ithalatı yakalama seviyesine gelen sektör ihracatı, 2017 yılında bir önceki yıla göre neredeyse yarı yarıya azalarak 59 milyon dolara geriledi. Sonra yavaş yavaş toparlansa da bu yıl korona virüs nedeniyle ihracatta 2019 yılındaki rakamlarda bir seviyede ihracat gerçekleştirileceği, hatta bir miktar düşüş yaşanabileceği düşünülüyor.

BELİRSİZLİK Birinci ithalat ülkesinin Çin olduğunu söyleyen ZÜCDER Başkanı Mesut Öksüz, “Bu tablo bize Çin`de seri üretimin hala ucuz olduğu ancak tasarım yönü güçlü Avrupa ülkelerinden aldığımızı gösteriyor. Fakat Çin`de ortaya çıkan ve şu an tüm dünyayı koronavirüs nedeniyle ithalat dengemizin nasıl değişebileceğini öngörmek giderek zorlaşıyor. Çin`den getirdiğimiz stoklar azalınca rotamızı kaydırdığımız Avrupa`da da sorunun baş göstermesi, yerli üretimin önemine bir kez daha dikkat çekti” diyor.

YERLİLİK Öksüz, şöyle devam ediyor: “Hediyelik ve süs eşya sektörünün artışa geçmesi, aslında bir yandan da mobilya sektörüyle orantılı. İki sektör bu noktada güç birliğine girerek daha başarılı işler ortaya çıkarabilir. İthalattan ziyade yerli üretime ağırlık vermemiz gerekiyor. Dernek olarak bir amacımız da UR-GE projelerimizle tasarıma odaklanan, yerli üretim projelerini ortaya çıkarabilmek.”

Değer arttı

Capital Online

MAKİNE

DEĞER ARTTI 

Ocak ayını 1,4 milyar dolar ihracatla kapatan sektörün değer artışı, fiyat düşürmek zorunda kaldığı 2019`dan sonra miktar artışını yeniden geride bıraktı ve makinelerin kilogram başına ortalama birim fiyatı 5,7 dolara yükseldi. Makine İhracatçıları Birliği Başkanı Kutlu Karavelioğlu, sektörün yıl sonunda yüzde 8-10 arası ihracat artışı hedeflediğini belirtiyor.  

KAYIT DIŞI Ölçek, finansman, teknoloji geliştirme, markalaşma ve doğrudan yabancı yatırımlar olmak üzere 5 strateji başlığı belirlediklerini söyleyen Karavelioğlu, “Yüzde 24,9 olan kayıt dışı ortalamamız, Türkiye ortalamasının altında olsa da rakip ülkelerdeki seviyeye inmesini sağlamak zorundayız. Burada hem devlete hem de sektörel derneklerimize görev düşüyor. Kayıt dışıyla mücadelede de pilot sektör olmaya hazırız” diyor.

İHTİYAÇ Karavelioğlu, şöyle devam ediyor: “Yüzde 26`yla dünyada ihracata en çok destek veren kredi kuruluşları arasında yer alan Eximbank`ın imkanlarından sektörümüzün gereklerine uygun biçimde yararlanmalıyız. Tüketim mallarına uygun kısa vadeli finansman modelleri yerine rakip ülkelerde olduğu gibi hedef pazarlarda alıcı kredileri de dahil orta-uzun vadeli programlar geliştirmeliyiz. Kredilerin teminatlandırılması konusunda da sektörel bir açılıma ihtiyaç var.”

TEKSTİL 

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK YILI

KKO Dünya ekonomisinde yaşanan daralmaya rağmen tekstil ve hammaddeleri sektörü, 2019 yılını yaklaşık 10 milyar dolar değerinde ihracatla kapatmayı başardı. 2019`da sektörün kapasite kullanımı yüzde 80 oranla imalat sanayi ortalamasından 3 puan daha yüksek seviyede gerçekleşti. Tekstil sektörü sanayi üretim endeksi ise 2019 Kasım ayında yüzde 9,9 oranında artarak son 22 ayın en yüksek seviyesine ulaştı.

İSTİHDAM 2020 yılında ocak ayında da ihracatın artığını söyleyen İTHİB Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Öksüz, istihdamda da ilk kez 1 milyonun üzerine çıktılarını belirtiyor. “2020 yılında da beşeri sermayemize yatırım yapmaya, istihdam, ihracat ve yatırımlarımızda rekorlar kırmaya devam edeceğiz” diyen Öksüz, yıl sonunda 11 milyar dolar seviyesinde ihracat hedeflediklerini belirtiyor. 

GÜNDEM 2020`yi “Sürdürülebilirlik Yılı” ilan ettiklerini belirten Öksüz, şöyle devam ediyor: “Küresel pazar payımızı artırabilmek amacıyla sürdürülebilirlik konularının artık sektörümüzde bir ihtiyaç olduğunu biliyoruz. Bugün birçok küresel marka, 2025 yılına kadar tedarik edecekleri tüm tekstil ürünlerinin sürdürülebilirlik standartlarına sahip olma zorunluluğu getiriyor. Sürdürülebilirlik özelinde gerçekleştireceğimiz projelerle sektörümüze daha fazla katma değer sağlamayı hedefliyoruz.”

MÜCEVHER 

YABANCIYA YÖNELİM

ARTIŞ Türkiye`nin mücevher ihracatı, 2019 yılında bir önceki yıla göre yüzde 8 artarak 7,2 milyar dolar oldu. Ürün grubu açısından en çok altından mamul edilen ürünler yurt dışına ihraç edildi. Ocak ayında, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 5,5 artışla, 545 milyon dolar mücevher ihracatı gerçekleştirildiğini açıklayan Mücevher İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Kamar, “2023 yılında 12 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirmek için var gücümüzle çalışıyoruz” diyor.

RAKİP En büyük rakiplerinin İtalya ve Birleşik Arap Emirlikleri olduğunu belirten Kamar, şöyle konuşuyor: “İtalya`nın bugün için 7,1 milyar dolar mücevher ihracatı var, Türkiye`den yaptığı ithalat oranı ise yalnızca 37 milyon dolar. Birleşik Arap Emirlikleri`nin ise 15,7 milyar dolar mücevher ihracatı mevcut, Türkiye`den yaptığı ithalat yalnızca 866 milyon dolar. Birlik olarak biz de 2020 yılı için Asya, Orta ve Kuzey Avrupa ile Amerika pazarlarındaki ihracat hacmimizi artırmak yıl sonunda mücevher ihracatımızı 8,5 milyar dolara çıkarmak istiyoruz.”

TURİZM Sektörün, yurt içinde 3,5-4 milyar dolarlık turistik satış gerçekleştirdiğine de dikkat çeken Kamar, “Mücevher, turizm gelirlerindeki kişi başı harcamayı 1.000 dolar seviyesine çıkarabilecek en önemli ürün. Bunun için özellikle Turizm Bakanlığı ve Türkiye`nin tanıtımında önemli rol oynayan global markalarla iş birliği, büyük bir öneme sahip. Yurt dışındaki insanlarda `Türkiye`ye gelindiğinde mücevher alınır` algısı oluşturabilmek amacıyla `Turkish Luxury` adı altında 5 birliğin oluşturduğu bir çalışma yapıyoruz” diyor.

JENERATÖR 

CARİ FAZLA VERİYOR

PAZAR TÜİK verilerine göre jeneratör sektörü, 2019 yılında yaklaşık 82 milyon TL dış ticaret fazlası vererek ülke ekonomisine katkıda bulunan bir sektör konumuna geldi. Ülkeler bazında sektörün ana pazarı Orta Doğu ve sahra üstü Afrika. Özellikle 166 milyon TL tutarındaki ihracatla Libya, Türk malı jeneratörlerin en çok ihraç edildiği ülke konumunda. Libya`yı, 161 milyon TL ile Irak, 70 milyon TL ile Azerbaycan ve 69 milyon TL`yle Cezayir izliyor.

HEDEF Jeneratör sektörünün 2019 yılını 2,9 milyar TL ihracata karşılık 2,8 milyar TL`lik bir ithalatla kapattığını belirten Erin Motor Genel Müdürü Ersin Şahin, “Dünya pazarındaki payını artırmasını beklediğimiz sektör, 2020 yılında 3,5 milyar TL sınırını zorlayacak ve umarız sayısı artan yerli üretim motorlarımızla beraber ihracatımız artarken sektörün verdiği cari fazla daha da artacaktır” diyor.

ÜRÜN Dizel/yarı dizel motorlu elektrojen grupları, güç=<75kVA grubundaki motorlarda son 5 yıl içinde ihracatın yaklaşık 2,5 katı arttığını, ithalatın ise yüzde 35 oranında azaldığını söyleyen Şahin, şöyle devam ediyor: “Sektörümüz 3 yıl öncesine göre ithalatın ağırlık kazandığı bir sektörken bugün ihracatın ağırlık kazandığı ve dış ticaret fazlası veren bir sektör konumuna geldi.”

BASKI 

SEÇİM ETKİSİ

CİRO Türkiye`de baskı ve endüstriyel reklamcılık sektörünün büyüklüğü, 2019`da 7,5 milyar dolar oldu. Endüstriyel reklam ve baskı sektöründe istihdam ise 125 bin kişiye ulaştı. 11 binden fazla kurumun bulunduğu sektör, sunduğu hizmetlerle hayatın her alanında tüketicilere dokunduğunu anlatan FESPA Eurasia Fuar Müdürü Betül Binici, “FESPA Eurasia 2019 fuarında sektöre 1,5 milyar dolarlık hareket kattık. En büyük hedeflerimizden biri,  baskılı işlerin talebini artırarak sektörün iş hacmini daha da genişletmek” diyor.

BÜYÜME Baskı sektörü, ekonominin nabzını en iyi tutan sektörlerden biri. Çünkü ekonomi kötüye gittiğinde genel olarak reklamcılık bütçeleri daralıyor. 2019 yılındaki seçimler, kur baskısına rağmen sektörün yüzde 10 büyümesini sağladı. Yerel seçimler sektörde araç giydirme, pankart basma gibi faaliyetlerde bulunan mikro ve küçük ölçekli işletmelerde hareketlilik yarattı. Binici, 2020 yılında da ekonomideki oluşacak olumlu havayla pazarın yeniden canlanmasını beklediklerini söylüyor.

ÇALIŞMA Kur baskısının tüm sektörlerde olduğu gibi baskı sektöründe de hammaddeler dolayısıyla pazarı etkilediğini de sözlerine ekleyen Binici, şöyle devam ediyor: “Baskı sektörü ihracat pazarlarına yönelerek hem makine üretimi hem de basılı ürün satışıyla kur baskısını hafifletmeye çalışıyor. Fuara ek olarak ARED yönetim kurulu, üretici şirketleri desteklemek ve ihracatı geliştirmek maksadıyla dernek üyeleri arasından tecrübeli bir ekiple `İhracatı Geliştirme Komitesi` kurarak sektörümüzde ihracatı artırmaya yönelik çalışmalar başlattı.”

BAL

KALİTE SORUNU

ÜRETİM 2019 yılı, bal üreticileri için bir önceki yıla göre daha verimli geçti. 84 binden fazla işletme tarafından 7,9 milyonu aşkın kovanda, 115 bin tondan fazla bal üretildi. Sektör, yılı yüzde 15-20 arası bir büyüme ile kapattı. Türkiye, bu rakamla Çin`in ardından dünyada bal üretiminde ikinci sırada yer alıyor. Sektörün büyüklüğü ise yaklaşık 500 milyon dolar.

FİYAT İhracatın güçlü olmasına rağmen ekonomide yaşanan daralmanın bal üreticilerini de etkilediğini söyleyen Etabal Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Bağran Aksoy, “Girdi fiyatlarında yaşanan artış bal ve arı ürünlerine de yansıdı. Ortalama perakende ürünlerinde yüzde 20 civarında bir fiyat artışı yaşanırken, bala da bu durum yansıdı. Etabal olarak biz premium ürünlerin satışını gerçekleştirdiğimiz için bu fiyat artışından daha az etkilendik” diyor.

TAHMİN 2020 için üretimin 120 bin ton olmasını beklediklerini söyleyen Aksoy, şöyle konuşuyor: “Hatta bu yıl, artan denetimler sayesinde kayıt dışı ürünler engellenirse üretim aynı bile kalabilir. Sektördeki kaliteyi daha da yükselterek bal ve arı ürünlerini daha güçlü bir ihracat kalemine dönüştürebiliriz. Sektörümüzün hedefi bu olmalı. Kötü niyetli ve halkın sağlığını tehdit eden kişiler de daha ağır şekilde cezalandırılmalı.”

"Ekonomide aşağı yönlü riskler arttı"

Capital Online

ABD Merkez Bankasının (Fed) son toplantılarına ait tutanaklar, yeni tip koronavirüs (Covid-19) salgınının ekonomideki etkisi geçene kadar faiz oranlarının 0 seviyesinde tutulacağının sinyalini verdi.

Fed, Federal Açık Piyasa Komitesinin (FOMC) Mart ayının 2'si ile 15'inde düzenlenen toplantılarına ilişkin tutanakları yayımladı.

Politika faizinin yüzde 0-0,25 aralığına çekildiği 15 Mart'taki son toplantının tutanaklarında, Covid-19 salgınının ABD de dahil olmak üzere birçok ülkede ekonomik faaliyeti aksattığı belirtildi.

Tutanaklarda, Covid-19 salgınının küresel finansal koşulları da etkilediği vurgulanarak, "Tüm katılımcılar, son haftalarda ABD ekonomisinin yakın dönemli görünümünün keskin bir şekilde kötüleştiği ve belirsiz hale geldiği görüşünde." ifadesi kullanıldı.

Ekonomik görünüme yönelik risklerde artış

Ekonomik görünüme yönelik aşağı yönlü risklerin arttığına işaret edilen tutanaklarda, ekonomideki toparlanmanın salgının kontrol altına alınmasına yönelik önlemler, bunların başarısı ve diğer politika yanıtlarına bağlı olduğu aktarıldı.

Tutanaklarda, finansal piyasaların olağanüstü bir türbülans ve stres sergilediği belirtilerek, Fed üyelerinin piyasaların işleyişindeki aksamalara ilişkin endişelerini dile getirdiği aktarıldı.

Fed üyelerinin çoğunun faiz oranında 100 baz puanlık indirimi savunduğunun ifade edildiği tutanaklarda, bu karara sadece Fed'in Cleveland Şubesi Başkanı Loretta J. Mester'in karşı çıktığı ve 50 baz puanlık indirim istediği kaydedildi.

Ekonomiyi destekleme vurgusu

Tutanaklarda, "Para politikasıyla ilgili olarak katılımcılar, ekonominin son olayları atlattığından ve komitenin istihdam ile fiyat istikrarı hedeflerini başarma doğrultusunda rayına oturduğuna emin olana kadar, faiz oranının yüzde 0-0,25 aralığında kalmasının uygun olacağı kanısına vardılar." ifadesi kullanıldı.

Kamu sağlığı, küresel gelişmeler ve enflasyon baskıları da dahil olmak üzere ekonomik görünüme yönelik bilgilerin izlenmeye devam edileceğinin vurgulandığı tutanaklarda, komitenin ekonomiyi desteklemeye yönelik adımlar atacağı bildirildi.

Tutanaklarda, Fed'in hanehalkları ve işletmelere kredi akışını sağlamak, maksimum istihdam ve fiyat istikrarını desteklemek için tüm araçlarını kullanmaya hazır olduğunun altı çizildi.

Fed, Covid-19 salgınının ekonomik etkisini hafifletmek için daha önce 17-18 Mart`ta yapılacağı duyurulan Açık Piyasa Komitesi (FOMC) toplantısı öncesi ikinci kez faiz indirimine gitmişti.

Politika faizini 2 Mart'ta 50 baz puan indirerek yüzde 1-1,25 aralığına düşüren Fed, 15 Mart'ta ise yüzde 0-0,25 aralığına çekmişti.

IMF, büyüme tahminlerini düşürdü

Capital Online

Uluslararası Para Fonu (IMF), 2019, 2020 ve 2021 yıllarına ilişkin küresel büyüme tahminini düşürdü.

IMF, Dünya Ekonomik Görünüm Raporu'nun Ocak 2020 sayısını "Geçici dengeleme, ağır toparlanma" başlığı ile yayımladı. 

Raporda, küresel ekonomik büyümenin 2019 için yüzde 3'ten 2,9'a, 2020 için 3,4'ten 3,3'e ve 2021 için 3,6'dan yüzde 3,4'e çekildiği belirtildi.

Büyümede aşağı yönlü revizyonun, özellikle Hindistan olmak üzere, birkaç gelişmekte olan piyasada ekonomik faaliyetlere yönelik olumsuz gelişmeleri yansıtmakta olduğu ifade edilen raporda söz konusu durumun büyüme beklentilerinin yeniden değerlendirilmesine yol açtığı kaydedildi.

Raporda, üretimdeki dengelenme işaretlerinin, para politikalarının, ABD ve Çin ticari ilişkilerinde gelen olumlu haberlerin ve İngiltere'nin Avrupa Birliği'nden (AB) anlaşmasız ayrılması ihtimalinin düşmesinin piyasa beklentilerini canlandırdığı belirtilerek, söz konusu gelişmelerin  küresel makroekonomik verileri henüz görünür biçimde etkilemediği ifade edildi.

Özellikle ABD ve İran arasında yükselen jeopolitik gerilimler, sosyal huzursuzluktaki artış, ABD ve ticaret ortakları arasındaki ilişkilerin daha da kötüleşmesi ve diğer ülkeler arasındaki ekonomik gerginliklerin artışı raporda aşağı yönlü riskler olarak sıralandı.

Raporda, söz konusu risklerin gerçekleşmesi durumunda küresel büyümenin tahmin edilenden daha düşük olacağına vurgu yapıldı.

Çok taraflı iş birliğini güçlendirmenin ve dengeli politikalar izlemenin önemine işaret edilen raporda, özellikle kurallara dayalı ticaret sisteminin korunması, sera gazı salınımlarının azaltılması ve uluslararası vergi mimarisinin güçlendirilmesi gibi alanlarda yakın sınır ötesi iş birlikleri gerektiği kaydedildi.

IMF raporunda, ABD için büyüme tahmini 2019'da yüzde 2,3, 2020'de yüzde 2, 2021'de yüzde 1,7 oldu.

Euro Bölgesi`nin büyüme tahmini 2019'da yüzde 1,2, 2020'de yüzde 1,3, 2021`de yüzde 1,4 olan raporda, Almanya'nın 2019'da yüzde 0,5, 2020'de yüzde 1,1, 2021'de yüzde 1,4, İngiltere'nin 2019'da yüzde 1,3, 2020'de yüzde 1,4, 2021'de yüzde 1,5 büyüyeceği tahmin edildi.

Raporda, Çin'in 2019'da yüzde 6,1, 2020'de yüzde 6, 2021'de yüzde 5,8 büyüyeceği tahminine yer verildi.

Küresel büyüme tahminlerini düşürdü

Capital Online

Dünya Bankası, küresel ekonomik büyümenin 2020 yılının sonunda yüzde 2,5, 2021'in sonunda ise yüzde 2,6 seviyesinde gerçekleşmesinin beklendiğini bildirdi. "Küresel Ekonomik Görünüm" raporunda küresel ekonomik büyüme beklentisinin 2019 yılı için yüzde 2,6`dan yüzde 2,4`e, 2020 yılı için yüzde 2,7`den yüzde 2,5`e, 2021 için ise yüzde 2,8`den yüzde 2,6`ya çekildi.
Raporda, küresel ekonominin 2022 yılında ise yüzde 2,7 seviyesinde büyümesi öngörülüyor.
Dünya Bankası raporunda ilerleyen dönemde küresel yatırımların ve ticaretin kademeli şekilde iyileşmesinin beklendiği, buna rağmen küresel ekonomik görünümde halen bazı aşağı yönlü baskıların olduğu ifade edildi.

Rapora göre büyümenin küresel boyutta yavaşlaması, ticaret savaşlarını artması, ticaret politikalarındaki belirsizliklerin yükselmesi, büyük ekonomilerde beklenenin üzerinde ekonomik bozulmanın yaşanması, gelişen piyasalarda ekonomik gerilimler görülmesi gibi ihtimallerin gelecek dönemde dikkate değer riskler arasında yer alıyor.

Türkiye için pozitif büyüme tahmini

Dünya Bankasının raporunda gelişen ekonomiler için büyüme beklentisi ise 2019 yılı için yüzde 4'ten yüzde 3,5 seviyesine, 2020 için yüzde 4,6'dan yüzde 4,1'e, 2021 için yüzde 4,6'dan yüzde 4,3'e düşürüldü.

Gelişen ekonomilerde büyümenin hız kesmesinin, politika yapıcılara yapısal reformlara odaklanmaları için fırsat tanıyabileceğine işaret edildi.

Türkiye için 2019'a ilişkin daha önce yüzde 1 olarak tahmin edilen daralma rakamı da revize edildi. Buna göre Türkiye ekonomisinde 2019'da daralma olmayacak. Raporda, 2020 büyüme tahmini yüzde 3, 2021 yılı büyüme tahmini ise yüzde 4 seviyesinde sabit tutuldu.

Çin'e yönelik büyüme tahminleri 2019 yılı için yüzde 6,2'den yüzde 6,1'e, 2020 için yüzde 6,1'den yüzde 5,9'a, 2021 yılı için ise yüzde 6'dan yüzde 5,8'e çekildi. Raporda Rusya için 2019 yılı büyüme tahmini yüzde 1,2 seviyesinde sabit tutuldu fakat beklenti 2020 yılı için yüzde 1,8'den yüzde 1,6 seviyesine çekildi. Bu ülkeye ilişkin 2021 yılı büyüme beklentisi yüzde 1,8 seviyesinde sabit bırakıldı.

Brezilya'ya yönelik büyüme tahmini 2019 için yüzde 1,5'ten yüzde 1,1'e, 2020 için yüzde 2,5'ten yüzde 2 seviyesine indirildi. 2021 için ise yüzde 2,3'ten yüzde 2,5'e çıkarıldı.

Gelişmiş ekonomilerde büyüme beklentileri düşürüldü

Öte yandan gelişmiş ekonomilerin büyüme beklentisi ise 2019 için yüzde 1,7`den yüzde 1,6`ya, 2020 yılı için yüzde 1,5`ten yüzde 1,4`e çekilirken bu rakam 2021 yılı için ise yüzde 1,5 seviyesinde sabit tutuldu.

Raporda ABD`nin büyüme beklentisi 2019 için yüzde 2,5`ten yüzde 2,3`e düşürüldü fakat 2020 için ise büyüme tahmini yüzde 1,7`den yüzde 1,8`e, 2021 yılı için ise yüzde 1,6`dan yüzde 1,7`ye yükseltildi.

ABD`nin 2020 yılında büyümesinin azalması yönündeki beklentiye gerekçe olarak ABD`nin geçen yıl ithalatta uygulama kararı aldığı gümrük vergilerindeki artış ve artan belirsizlik ortamı gösterildi.

Dünya Bankası raporunda Avro Bölgesi`nin büyüme projeksiyonları ise 2019 için yüzde 1,2`den yüzde 1,1`e, 2020 yılı için yüzde 1,4`den yüzde 1,0`e düşürülürken 2021 için yüzde 1,3 seviyesinde bırakıldı.

2019 ihracatı 180,4 milyar dolar

Capital Online

Türkiye İhracatçılar Meclisi, Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan'ın katılımıyla aralık ayı geçici dış ticaret verilerini açıkladı. 

Dış ticaret verilerine göre, Türkiye'nin 2019 yılı toplam ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 2,04 artışla 180,4 milyar dolar oldu.

2019'da uluslararası ticarette Türkiye en başarılı performans gösteren ülkeler arasında yer aldığını vurgulayan Bakan Pekcan, ihracatın yüzde 2,04 artışla 180,5 milyar dolar, ithalatın yüzde 9,0 düşüşle 210,4 milyar dolar olarak gerçekleştiğini açıkladı. 2019 yılında dış ticaret açığı ise yüzde 45,0 düşüşle 29,9 milyar dolar oldu. 

Aralık ayında ithalat yüzde 20 arttı

GTS'ye göre aralık ayında ihracat yüzde 4,87 artışla 15,39 milyar dolar; ithalat yıllık 20,05 artışla 20,11 milyar dolar oldu. Aralıkta dış ticaret açığı yüzde 127,4 artışla aralık'ta 4,72 milyar dolar olarak açıklandı. 

Aralık ayında ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 76,5 düzeyinde gerçekleşirken, 2019 yılı tamamında ise yüzde 85,8 oldu. Bu oran 2018 yılında yüzde 76,5 idi. 

En fazla ihracat Almanya'ya

Aralık ayında 206 farklı ülkeye ihracat yapılırken; en fazla ihracat yapılan ülkeler sırasıyla Almanya, Irak ve İngiltere oldu. İthalatta ise ilk üç sırayı Rusya Federasyonu, Almanya ve Çin aldı. 

Aralık ayında Irak`a yapılan ihraca bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 15,75 artarken İngiltere`ye ihracat yüzde 4,44 oranında azalış gösterdi.Öte yandan, Aralık ayında en fazla ihracat yaptığımız ülkeler arasında yer alan Fransa`ya ihracat yüzde 10,3 oranında artarken, İspanya`ya ihracat ise yüzde 6,10 oranında arttı.

179 ülkeye TL ile ihracat

Aralık ayı itibarıyla Türk Lirası ihracat işlemleri gerçekleştirilen ülke sayısı 179`a yükselirken aynı dönemde 110 ülkeyle ithalat işlemleri Türk Lirası ile gerçekleştirildi. Aralık ayında Türk Lirası ile yapılan dış ticaretin toplamı 11 milyar 361 milyon TL olurken, bunun 4 milyar 632 milyon TL`lik kısmı ihracat, 6 milyar 728 milyon TL`lik kısmı ithalat olarak kayıtlara geçti.

Fed: Trump'ın tarifeleri ters tepti

Capital Online

Fed tarafından yapılan bir çalışmanın sonuçlarına dayandırılan haberde, ABD Başkanı Donald Trump`ın ABDli imalatcıları korumak ve güçlendirmek adına tarifeleri yükseltme stratejisinin geri teptiği, iş kaybı ve yüksek fiyatlara sebep olduğu bildirildi.

Fed ekonomistleri Aaron Flaaen ve Justin Pierce tarafından yapılan akademik çalışmaya göre 2018 tarifelerinin imalat sektöründe işsizliğe ve buna bağlı olarak üretici fiyatlarında artışa sebep olduğu bildirildi. 

Çalışmada, tarifelerin ABD iç piyasasında bazı sanayi kollarında rekabeti düşürürken, artan girdi maliyetlerinin misilleme tarifelerinin etkilerini dengelemekten daha öteye gittiği sonucuna ulaşıldığı bildirildi. 

Fed ekonomistleri tarafından yapılan çalışmaya göre, tarifelerin uzun vadeli etkilerinin beklenenden daha farklı sonuç verebileceği ve tarifelerin şu ana kadar ABD imalat sektöründeki aktiviteyi artırmadığı belirtildi.

Fed ekonomistleri tarafından yapılan çalışma, dünya çapında birbirine bağlı tedarik zincirlerinin varlığı göz önüne alındığında, kısasa kısas ticaret misillemesinin geçmiş için iyi bir hamle olduğu sonucuna ulaştı.

Ticaret misillemelesinden üretici olarak en çok zarar gören on imalat endüstrisinin, manyetik ve optik medya, deri ürünleri, alüminyum levha, demir ve çelik, motorlu taşıtlar, ev aletleri, kereste fabrikaları, ses ve video ekipmanları, böcek ilacı ve bilgisayar ekipmanı olduğu belirtilirken, fiyatların yükselmesi açısından ticaret misillemesinden en çok zarar gören on endüstri ise alüminyum levha, çelik ürün, kazanlar, dövme, birincil alüminyum üretimi, ikincil alüminyum eritme, mimari metaller, nakliye ekipmanları, genel amaçlı makine ve ev aletleri olarak sıralandı. 

Ekonomiye güven Aralık'ta yükseldi

Capital Online

TÜİK verilerine göre Kasım ayında 91,3 olan ekonomik güven endeksi Aralık ayında yüzde 2,6 oranında artarak 93,8 oldu. Ekonomik güven endeksindeki artış reel kesim, hizmet, perakende ticaret ve inşaat sektörü güven endekslerindeki artışlardan kaynaklandı.

 Tüketici güveni düştü

Aralık ayında reel kesim güven endeksi 108,7 değerine, hizmet sektörü güven endeksi 93,2 değerine, perakende ticaret sektörü güven endeksi 102,6 değerine ve inşaat sektörü güven endeksi 68,9 değerine yükseldi. Aralık ayında Tüketici Güven Endeksi ise 58,8 değerine geriledi.

İşsiz sayısı 817 bin kişi arttı

Capital Online

Son 1,5 yıldır ekonomik durgunluk içerisinde olan Türkiye'de işsizlik oranı yüzde 13-14 bandındaki seyrini sürdürüyor. Türkiye, Temmuz-Ağustos-Eylül dönemini kapsayan üçüncü çeyrekte yüzde 0,9 büyürken, işsizlik oranı Ağustos-Eylül-Ekim aylarını kapsayan Eylül döneminde yüzde 13,8 olarak geldi. Bu rakam Ağustos dönemine göre 0,2 puanlık iyileşme gösteriyor ancak, işsizlik oranı geçen yılın aynı dönemine göre ise 2,4 puan artmış durumda.

Bununla birlikte Ağustosta yüzde 27.4 ile rekor kıran genç işsizlik oranı, Eylül döneminde yüzde 26,1'e geriledi. Genç işsizlikte yıllık bazda ise 4,5 puanlık artış var.

Aynı dönemde; tarım dışı işsizlik oranı 2,9 puanlık artış ile yüzde 16,4 olarak tahmin edildi.  Ağustosta yüzde 16,7 olan tarım dışı istihdam 0,3 puanlık iyileşme göstermiş durumda.

Öte yandan mevsim etkisinden arındırılmış işsiz sayısı bir önceki döneme göre 73 bin kişi azalarak 4 milyon 553 bin kişi olarak gerçekleşti. İşsizlik oranı 0,2 puan azalarak yüzde 13,9 oldu.

İstihdam oranı yüzde 46,1

İstihdam edilenlerin sayısı 2019 yılı Eylül döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre 623 bin kişi azalarak 28 milyon 440 bin kişi, istihdam oranı ise 1,7 puanlık azalış ile yüzde 46,1 oldu.

Bu dönemde, tarım sektöründe çalışan sayısı 108 bin, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı 516 bin kişi azaldı. İstihdam edilenlerin yüzde 19,3'ü tarım, yüzde 19,5'i sanayi, yüzde 5,5'i inşaat, yüzde 55,7'si ise hizmet sektöründe yer aldı. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında tarım sektörünün istihdam edilenler içindeki payı 0,1 puan, hizmet sektörünün payı 1,4 puan artarken sanayi sektörünün payı 0,1 puan, inşaat sektörünün payı 1,4 puan azaldı.

İşgücüne katılma oranı yüzde 53,5

İşgücü 2019 yılı Eylül döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre 193 bin kişi artarak 33 milyon 6 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise 0,5 puanlık azalış ile yüzde 53,5 olarak gerçekleşti. Aynı dönemler için yapılan kıyaslamalara göre; erkeklerde işgücüne katılma oranı 0,9 puanlık azalış ile yüzde 72,6, kadınlarda ise değişim göstermeyerek yüzde 34,9 olarak gerçekleşti.

Kayıt dışı çalışanların oranı yüzde 36

Eylül 2019 döneminde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olmadan çalışanların oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 2,2 puan artarak yüzde 36,0 olarak gerçekleşti. Tarım dışı sektörde kayıt dışı çalışanların oranı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,6 puan artarak yüzde 23,6 oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı yüzde 45,6

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam bir önceki döneme göre 36 bin kişi artarak 28 milyon 111 bin kişi olarak tahmin edildi. İstihdam oranı değişim göstermeyerek yüzde 45,6 oldu.

Trump'tan Çin ile anlaşmaya onay

Capital Online

Bloomberg News'un haberine göre ABD Başkanı Donald Trump, Çin'den 160 milyar dolara yakın ithalat için 15 Aralık'ta yürürlüğe girecek tarifeleri durduran faz bir ticaret anlaşmasına onay verdi.

Danışmanları tarafından Trump'a dün yapılan toplantıda sunulan anlaşma, Çin'in daha fazla ABD tarım ürünü alması sözü karşılığında Çin'e hali hazırda uygulanmakta olan bazı tarifeleri azaltılmasını da içeriyor.

Kaynaklar, ABD ve Çin'in prensipte anlaştıklarını ancak hukuki metnin henüz bitirilmediğini belirtirken, Beyaz Saray Sözcüsü konuya ilişkin yorum yapmadı. Konuya yakın kaynaklara göre anlaşmaya ilişkin resmi duyuru bugün yapılacak.

Edinilen bilgilere göre ABD, Çin'in 2020 yılında 50 milyar dolar tutarında ABD tarım ürünü satın alma taahhütü karşılığında 15 Aralık'ta 156 milylar dolar tutarında Çin mali için yürürlüğe girecek tarifelerden vazgeçmenin yanı sıra, 360 milylar dolar Çin malı için hali hazırda yüzde
15 ve yüzde 25 olarak uygulanmakta olan tarifeleri de azaltacak.

Trump'ın Tweet'i heyecan yaratmıştı

ABD Başkanı Donald Trump, dün Türkiye saatiyle akşamüstü Twitter'dan yaptığı paylaşımda "Çin ile büyük bir anlaşmaya yaklaşıyoruz" demişti.

Trump twitter hesabından, "Çin ile büyük bir anlaşmaya yaklaşıyoruz. Onlar istiyorlar, biz de öyle!" demişti.

"İstikrara yönelik bazı sinyaller var"

Capital Online

Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) yeni Başkanı Christine Lagarde, bankanın politika toplantısının ardından açıklamalarda bulunuyor.

ECB'nin yeni ekonomik projeksiyonlarını açıklayan Lagarde, "Ekonomik istikrara yönelik bazı sinyaller var" dedi.

Lagarde'nin konuşmasından satır başları şu şekilde;

Euro Bölgesi'nde büyümenin istikrar kazanmaya başladığına ve enflasyonun toparlanmakta olduğuna dair bazı işaretler var.

Oldukça destekleyici politikaya hala ihtiyaç var.

Enflasyon gelişmelerini yakından izlemeye devam edeceğiz.

ECB yönetim konseyi ihtiyaç olduğunda tüm enstrümanlarda ayarlama yapmaya hazır.

ECB yönetim konseyi yüzde 2 enflasyon hedefine bağlı.

Zayıf uluslararası ticaret ve belirsizlik imalat sektörü üzerinde baskı yaratıyor.

Gelen veriler ve anketler bir miktar istikrar kazanıldığına işaret ediyor.

Hizmet ve inşaat sektörleri dirençli.

Enflasyon görünümü bastırılmış durumda.

Euro Bölgesi'nde yavaşlama zayıf ticaret ve global belirsizliği yansıtıyor.

Büyüme için riskler aşağı yönlü.

Çekirdek enflasyon genel olarak cansız, ancak çekirdek enflasyonda ılımlı artışın bazı işaretleri var.

Enflasyonun orta vadede yükselmesi bekleniyor.

Enflasyon tahminleri esas olarak enerji fiyatlarından kaynaklı olarak düşürüldü.

Manşet enflasyon önümüzdeki aylarda hafif şekilde toparlanacak.

Mali hareket alanı olan ülkeler büyümeyi destekleyici politikalar uygulamalılar.

Mali hareket alanı olan ülkeler zamanında harekete geçmeliler.

Euro Bölgesi'nin mali duruşunun genişlemeci olmaya devam etmesini bekliyoruz.

Borçlu ülkeler ihtiyatlı mali politikalar izlemeliler.

ECB politikası için stratejik gözden geçirme gecikmiş bir konu.

ECB politikası için stratejik gözden geçirme geniş kapsamlı olmalı.

ECB politikası için stratejik gözden geçirmeye ocak ayında başlamak istiyorum.

Stratejik gözden geçirme 2020 sonundan önce tamamlanmalı.

Gözden geçirme sırasında parlamentoya, akademisyenlere ve sivil topluma danışacağız.

Gözden geçirmenin çerçevesi üzerinde henüz tam olarak anlaşmaya varılmadı.

2022 dördüncü çeyrekte enflasyonun yüzde 1,7 olması bekleniyor.

Tltro ihalesinden sonuç çıkarılmamalı.

Tltro'dan 120 milyar euro civarında kredi kullanılmasını tercih ederdik.

ECB stratejik gözden geçirmesinin zamanı geldi.

Uygulanan politikanın yan etkilerinin oldukça bilincindeyiz.

Euro Bölgesi, Japonyalaşma riski ile karşı karşıya değil.

Enflasyon yeniden çift haneye çıktı

Capital Online

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Kasım 2019 enflasyon verilerini açıkladı. Enflasyonda (TÜFE) kasım ayında bir önceki aya göre yüzde 0,38, bir önceki yılın aralık ayına göre yüzde 11,01, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 10,56 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 15,87 artış gerçekleşti. Enflasyon mevsimsel baz etkisiyle enflasyon eylülde yüzde 9,26, ekimde ise yüzde 8,55 olarak açıklanmıştı.

Aylık en yüksek artış yüzde 2,69 ile giyim ve ayakkabı grubunda oldu. Ana harcama grupları itibarıyla endekste yer alan gruplardan ev eşyasında yüzde 0,59, haberleşmede yüzde 0,39, konutta yüzde 0,36 ve ulaştırmada yüzde 0,33 artış gerçekleşti.

Aylık en fazla düşüş gösteren grup yüzde 0,44 ile çeşitli mal ve hizmetler oldu. Ana harcama grupları itibariyle endekste düşüş gösteren bir diğer grup ise yüzde 0,15 ile lokanta ve oteller oldu.

TÜTÜN VE ALKOL YÜZDE 43 ZAMLANDI

Yıllık en fazla artış yüzde 43,35 ile alkollü içecekler ve tütün grubunda gerçekleşti. TÜFE`de, bir önceki yılın aynı ayına göre eğitim yüzde 14,35, çeşitli mal ve hizmetler yüzde 14,03, sağlık yüzde 13,85, lokanta ve oteller yüzde 13,07 ile artışın yüksek olduğu diğer ana harcama gruplarını oluşturdu.

İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE`de kasımda bir önceki aya göre yüzde 0,59, bir önceki yılın aralık ayına göre yüzde 10,31, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 9,90 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 15,13 artış gerçekleşti.

ENDEKSTEKİ 296 ÜRÜNÜN FİYATI ARTTI

Kasım 2019`da endekste kapsanan 418 maddeden; 33 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 296 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 89 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşti.

İMALAT SANAYİNDE DÜŞÜŞ

Yurt içi üretici fiyat endeksi (ÜFE) ise 2019 yılı kasım ayında bir önceki aya göre yüzde 0,08 düşüş, bir önceki yılın aralık ayına göre yüzde 6,63, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 4,26 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 19,68 artış gösterdi.

Sanayinin dört sektörünün bir önceki aya göre değişimleri; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe yüzde 0,08, imalat sanayi sektöründe yüzde 0,04, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı sektöründe yüzde 0,53 düşüş, su temini sektöründe yüzde 0,19 artış olarak gerçekleşti. 

Bir önceki aya göre en fazla düşüş; yüzde 4,85 ile ham petrol ve doğalgaz, yüzde 1,80 ile ana metaller, yüzde 1,39 ile kimyasallar ve kimyasal ürünler olarak gerçekleşti. Buna karşılık diğer ulaşım araçları yüzde 3,48, gıda ürünleri yüzde 1,48, içecekler yüzde 1,31 ile bir önceki aya göre endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.

Ana sanayi grupları sınıflamasına göre aylık en fazla düşüş yüzde 0,60 ile ara malında gerçekleşti.

Dış ticarette daralma sürüyor

Capital Online

Dış ticaret açığındaki daralma ekim ayında da devam etti. Ticaret dengesi, ekim ayında 1.8 milyar dolar açık verdi. Böylece dış ticaret dengesi, beş ay sonra yeniden 2 milyar doların altına gerilemiş oldu.

İhracat 2019 yılı Ekim ayında, 2018 yılının aynı ayına göre yüzde 0,1 azalarak 15 milyar 664 milyon dolar, ithalat yüzde 8 artarak 17 milyar 472 milyon dolar olarak gerçekleşti. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2018 Ekim ayında yüzde 96,9 iken, 2019 Ekim ayında yüzde 89,6'ya geriledi.

Baz etkisiyle yüzde 264 artış yaşandı

Öte yandan 2019 Ekim ayı verisi, baz etkisi nedeniyle bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 264 artışa işaret etti. Hatırlanacağı üzere, 2018 Ekim döneminde ithalatın yüzde 24 düşüş göstermesiyle, dış ticaret açığı yüzde 94 gibi yüksek bir azalış göstererek 456 milyon dolara kadar gerilemişti. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre; 2019 Ekim ayında bir önceki aya göre ihracat yüzde 0,5 azaldı, ithalat yüzde 3,6 arttı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise; 2019 yılı Ekim ayında önceki yılın aynı ayına göre ihracat değişmedi, ithalat yüzde 9,5 arttı.

En fazla ihracat yapılan ülke Almanya oldu

Almanya'ya yapılan ihracat 2019 Ekim ayında 1 milyar 385 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla 950 milyon dolar ile Birleşik Krallık, 941 milyon dolar ile İtalya ve 874 milyon dolar ile Irak takip etti. Rusya'dan yapılan ithalat, 2019 yılı Ekim ayında 1 milyar 787 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla 1 milyar 726 milyon dolar ile Çin, 1 milyar 516 milyon dolar ile Almanya ve 976 milyon dolar ile ABD izledi.

Yüksek teknolojili ürünlerin imalat sanayi ihracatı içindeki payı yüzde 3,9 oldu

Teknoloji yoğunluğuna göre dış ticaret verileri, ISIC Rev.3 sınıflaması içinde yer alan imalat sanayi ürünlerini kapsıyor. Ekim ayında ISIC Rev.3'e göre imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı yüzde 93,2 olarak  gerçekleşti Yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki payı yüzde 3,9 oldu. İmalat sanayi ürünlerinin toplam ithalattaki payı yüzde 78,5 olarak kaydedildi. Ekim ayında yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ithalatı içindeki payı yüzde 16,2 oldu. 

Genel ticaret sistemine göre ihracat 16.3 milyar dolar

Genel ticaret sistemine göre ihracat 2019 yılı Ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 1,5 azalarak 16 milyar 338 milyon dolar, ithalat ise yüzde 10,8 artarak 18 milyar 177 milyon dolar olarak gerçekleşti. Söz konusu ayda ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 89,9 oldu.

2020'de resesyon beklemiyor

Capital Online

Kredi derecelendirme kuruluşu Moody's küresel ekonomiye dair uyarılar yaptı. Kurum, artan siyasi ve jeopolitik risklerin büyümede yavaşlamaya neden olduğunu, ekonomilerin de şoklara karşı tepki verme kabiliyetini azalttığını bildirdi.

Moody's yayımladığı raporda 2020'de ekonomilerde aşağı yönlü risklerin artması, siyasi ve politik risklerdeki öngörülmezlik, ticaret savaşı belirsizlikleriyle  kredi koşullarının zayıflayacağını bildirdi.

2019'da 2009'daki resesyondan beri en düşük büyümenin kaydedildiğini belirten kurum, küresel ekonominin 2020'de de kırılgan kalacağını ifade etti.

Moody's Yönetici Direktörlerinden Elena Duggar raporda "Küresel büyüme dünya ekonomisinin temel motorları olan ABD ile Çin'deki yavaşlamayla sönük kalacak. Gelişmiş ülke ekonomilerinde büyüme yavaşlayacak, Çin'deki yavaşlama ve küresel ticaret büyümesinin sona yaklaşmasıyla çoğu gelişmekte olan ülke piyasası da ortalamanın altında büyüyecek" değerlendirmesine yer verdi.

2020'de küresel ticaret gerilimi ve devam eden korumacılık aksiyonlarının kredi koşulları için temel risk olacağı vurgulandı.

ABD ile Çin anlaşmazlığı, Brexit belirsizliği ve ikili anlaşmazlıkların temel riskler olacağı, ticaret kırılmalarının küresel arz zincirleri üzerinde etkisi olacağı ve yatırım kararlarını etkileyeceği ifade edildi. Ticaret belirsizliği devam ettikçe finans piyasalarında volatilitenin de artacağı uyarısı yapıldı.

RESESYON BEKLENMİYOR

Kurum, 2020'de resesyon beklemezken ticari, siyasi ve jeopolitik risklerin önemine dikkat çekti. Gelecekte olası bir düşüte, gelişmiş ülkelerin mali ve para politikası alanlarının sınırlı olacağı belirtildi. Avrupa'da ve ABD'de resesyon riskinin yüksek kalmaya devam edeceği ifade edildi.

Moody's ayrıca faiz oranlarının düşük, getiri eğrilerinin de birkaç yıl yatay kalacağını öngördü.

Alman ekonomisinde kıpırdanma

Capital Online

Avrupa`nın en büyük ekonomisi Almanya, üçüncü çeyrekte daralma bekleyen ve ülkenin teknik bir resesyona gireceğini öngören ekonomistleri şaşırtarak yüzde 0.1 büyüme açıkladı. Fakat Avrupa ekonomilerinin lokomotifi olmakla bilinen Almanya`dan gelen bu sürpriz veri küresel resesyon endişelerini dindirmeye yetmedi. Dünya Gazetesi'nin haberine göre, Almanya Ekonomi Bakanı Peter Altmaier büyümenin hala çok düşük olduğu konusunda uyarı yaptı ve ARD TV`ye yaptığı açıklamada “Teknik bir resesyonda değiliz ama büyüme rakamları hala çok düşük” diye konuştu.

ING Bank Avrupa ekonomist Carsten Brzeski de Almanya ekonomisinin resesyondan kıl payı kurtulmuş olsa da ciddi bir duraksama döneminde olduğuna vurgu yaptı. Alman üreticilerin ciddi şekilde zorlanmakta olduğunu belirten Brzeski Avrupa`nın dinamo ekonomisi Almanya`nın gelecek yıl da zorlanacağını öngörerek “Yapısal zorlukların kolay kolay yok olmayacağını ve bunun Almanya`nın

Dr. Kıyamet de resesyon diyor

2008 krizini öngörebildiği için `Dr. Kıyamet` lakabını alan ünlü ekonomist Nouriel Roubini, merkez bankalarının para basmaya son vermesi gerektiğini belirterek küresel bir finansal kriz öngördüğünü belirtti. Roubini Macro Associates`in başındaki ekonomist son piyasa raporunda ABD-Çin ticaret savaşlarının, İran`la yükselen gerilimin, anlaşmasız Brexit`in veya IMF ile Arjantin`in yeni devlet başkanıyla arasında bir ihtilafın yeni bir makroekonomik düşüş için ortam hazırlayacağını öngördü. Merkez bankalarının para basmasının çözüm olmayacağına vurgu yapan Roubini “Resesyon vurduğunda politika yapıcılar yüksek ihtimalle merkez bankası destekli teşvik önlemleri alacak, durum bunu gerektirse de gerektirmese de yapacaklar bunu.” değerlendirmesini yaptı.

IHS Markit ve Ifo verileri on yılın en düşüğünde

Küresel ekonomiye ilişkin en önemli iki anket de Roubini`nin öngörüsünü destekledi. 12 bin şirketle yapılan anketle oluşturulan IHS Markit tarafından derlenen JPMorgan Global PMI verisi Ekim`de 50.8 düzeyine inerek 2009`dan bu yana en düşük düzeye yaklaştı. Ifo Dünya Ekonomik İklim endeksi de dördüncü çeyrekte - 10.1`den -18.8`e gerileyerek, 2009`un ikinci çeyreğinden bu yana en düşük düzeye geriledi.

Çin verileri de umut vermiyor

Çin`den gelen beklenenin altında yatırım büyümesi, sanayi üretimi ve perakende satışlar da küresel ekonominin en önemli ayaklarından Çin`de de iyimser bir tabloya işaret etmedi. Ekim ayında Çin`in sabit yatırımlar yüzde 5.2, perakende satışlar yüzde 7.2 ve sanayi üretimi yüzde 4.7 büyüdü. Perakende satışlardaki büyüme 16 yılın en düşük düzeyine inmiş oldu. Beklentiler ise sırasıyla yüzde 5.4, yüzde 7.8 ve yüzde 5.8`di.

İngiltere ve İtalya`da görünüm gri

Birleşik Krallık ekonomisi on yıla yakın bir dönemin en yavaş hızında büyüyor. Brexit belirsizliğinin büyümeyi baskılamaya devam ettiği ikinci çeyrekte 2012`den bu yana ilk kez küçülen ekonomi de üçüncü çeyrekte yıllık yüzde 0.3`lük bir büyüme ile resesyonun kapısından döndü. Avrupa`nın dördüncü büyük ekonomisi İtalya da 2018`in ikinci yarısında teknik resesyondaydı. Üretimdeki zayıflık, yüksek işsizlik ve borç ve siyasi çalkantılar İtalya ekonomisini baskılamaya devam ediyor. Kent devleti Hong Kong`da da beş aydır süren gösteriler ekonomiyi teknik resesyona soktu. Çalkantıdan en çok turizm ve perakende sektörleri etkilendi. Hong Kong ekonomisi 2. çeyrekteki yüzde 0.5`lik daralmanın ardından 3. çeyrekte yüzde 3.2 küçüldü.

Enflasyon beklentisi geriledi

Capital Online

TCMB, reel sektör, finansal sektör temsilcileri ve profesyonellerden oluşan 66 katılımcıyla gerçekleştirdiği "2019 yılı Kasım ayı Beklenti Anketi"ni yayımladı.

Bir önceki anket döneminde yüzde 1,13 olan kasım ayı TÜFE beklentisi, bu anket döneminde yüzde 0,82'ye geriledi. Aralık ayı TÜFE beklentisi bir önceki anket dönemine göre gerileyerek yüzde 0,93'ten yüzde 0,72'ye indi.

Cari yıl sonu TÜFE beklentisi önceki anket dönemindeki yüzde 12,69'dan kasımda yüzde 12,18'e düştü. 12 ay sonrası TÜFE beklentisi, yüzde 11,18'den yüzde 10,46'ya, 24 ay sonrası TÜFE beklentisi de yüzde 9,76'dan yüzde 9,16'ya geriledi.

Katılımcıların yıl sonu dolar/TL beklentisi 6,0473'ten 5,9055'e indi. 12 ay sonrası dolar/TL beklentisi de önceki döneme göre azalışla 6,4097'den 6,3239'a düştü. 

Bir önceki anket döneminde eksi 852,2 milyon dolar olan olan yıl sonu cari işlemler dengesi beklentisi, bu dönemde 585,8 milyon dolar cari fazla şeklinde gerçekleşti. Bir önceki anket döneminde eksi 12,8 milyar dolar olan 2020 yılı cari işlemler dengesi beklentisi de bu anket döneminde eksi 13,3 milyar dolar oldu.

Bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı cari ay beklentisi yüzde 14 oldu

GSYH 2019 yılı büyüme beklentisi, yüzde 0,09'dan yüzde 0,3'e, 2020 yılına ilişkin büyüme beklentisi de yüzde 3'ten yüzde 3,1'e yükseldi.

Cari ay sonu TCMB Ağırlıklı Ortalama Fonlama maliyeti beklentisi yüzde 15,86'dan yüzde 13,83'e indi.

TCMB bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı cari ay ve 12 ay sonrası beklentileri sırasıyla yüzde 14 ve yüzde 11,22 olarak kayıtlara geçti.

İşsizlik yüzde 14'e yükseldi

Capital Online

İşsiz sayısı, bir önceki yılın aynı ayına göre 980 bin kişi artarak 4 milyon 650 bin kişi oldu. Aynı dönemde; tarım dışı işsizlik oranı 3,5 puanlık artış ile yüzde 16,7 olarak tahmin edildi. Genç nüfusta (15-24 yaş) işsizlik oranı 6,6 puanlık artış ile yüzde 27,4 olurken,15-64 yaş grubunda bu oran 2,9 puanlık artış ile yüzde 14,3 olarak gerçekleşti.  

İstihdam oranı yüzde 46,3 oldu

İstihdam edilenlerin sayısı 2019 yılı Ağustos döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre 789 bin kişi azalarak 28 milyon 529 bin kişi, istihdam oranı ise 2 puanlık azalış ile yüzde 46,3 oldu.

Bu dönemde, tarım sektöründe çalışan sayısı 94 bin, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı 695 bin kişi azaldı. İstihdam edilenlerin yüzde 19,6'sı tarım, yüzde 19,5'i sanayi, yüzde 5,5'i inşaat, yüzde 55,4'ü ise hizmet sektöründe yer aldı. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında tarım sektörünün istihdam edilenler içindeki payı 0,2 puan, hizmet sektörünün payı 1,4 puan artarken inşaat sektörünün payı 1,6 puan azaldı. Sanayi sektörünün payında ise değişim olmadı.

İşgücüne katılma oranı yüzde 53,9 olarak gerçekleşti

İşgücü 2019 yılı Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre 191 bin kişi artarak 33 milyon 180 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise 0,4 puanlık azalış ile yüzde 53,9 olarak gerçekleşti. Aynı dönemler için yapılan kıyaslamalara göre; erkeklerde işgücüne katılma oranı 0,9 puanlık azalış ile yüzde 73,2, kadınlarda ise 0,1 puanlık artış ile yüzde 35,0 olarak gerçekleşti.

Kayıt dışı çalışanların oranı yüzde 36,1 olarak gerçekleşti

Ağustos 2019 döneminde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olmadan çalışanların oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 2,1 puan artarak yüzde 36,1 olarak gerçekleşti. Tarım dışı sektörde kayıt dışı çalışanların oranı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,3 puan artarak yüzde 23,4 oldu.

Kamu istihdamı yüzde 7,4 arttı

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın derlediği verilere göre, 2019 yılı III. döneminde toplam kamu istihdamı 2018 yılının aynı dönemine göre yüzde 7,4 oranında artarak 4 milyon 612 bin kişi oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı yüzde 45,6, işsizlik oranı yüzde 14,2 oldu

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam bir önceki döneme göre 66 bin kişi artarak 28 milyon 68 bin kişi olarak tahmin edildi. İstihdam oranı 0,1 puan artarak yüzde 45,6 oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış işsiz sayısı bir önceki döneme göre 18 bin kişi azalarak 4 milyon 642 bin kişi olarak gerçekleşti. İşsizlik oranı 0,1 puan azalarak yüzde 14,2 oldu.

Yıllık enflasyon yüzde 8,55

Capital Online

TÜİK, ekim ayı enflasyonunu açıkladı. TÜFE'de 2019 yılı Ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 2,00, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 10,59, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 8,55 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 16,81 artış gerçekleşti.

Aylık en yüksek artış yüzde 11,7 ile giyimde

Ana harcama grupları itibarıyla 2019 yılı Ekim ayında endekste yer alan gruplardan, konutta yüzde 3,55, gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 1,65, haberleşmede yüzde 1,43 ve ulaştırmada yüzde 1,17 artış gerçekleşti.

Ana harcama grupları itibariyle 2019 yılı Ekim ayında endekste yer alan gruplardan sadece eğlence ve kültür grubunda yüzde 0,59 oranında düşüş gerçekleşti.

Yıllık en fazla artış yüzde 43,60 ile alkollü içecekler ve tütün grubunda 

TÜFE'de, bir önceki yılın aynı ayına göre sağlık yüzde 14,24, eğitim yüzde 14,20, lokanta ve oteller yüzde 13,71 ve çeşitli mal ve hizmetler yüzde 13,43 ile artışın yüksek olduğu diğer ana harcama grupları oldu.

Özel kapsamlı TÜFE göstergesi (B) aylık yüzde 1,58 arttı

İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE'de 2019 yılı Ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 1,58, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 9,66, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 7,64 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 16,09 artış gerçekleşti.

Ekim 2019'da endekste kapsanan 418 maddeden; 33 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 289 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 96 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşti.

FED'den 25 baz puanlık faiz indirimi

Capital Online

Dün akşamki Fed faiz kararının ardından bugün gözler Merkez Bankası Enflasyon Raporu'na çevrildi. Toplantıda yıl sonu enflasyon tahmininin 13,9'dan, Yeni Ekonomik Planı (YEP) ile uyumlu olacak şekilde yüzde 12'ye çekilmesi bekleniyor.

Dünkü Borsa İstanbul kapanışında 5,73 seviyelerinde bulunan dolar/TL kuru, Fed'in faiz kararını açıkladığı dakikalarda 5,70 civarında değerleniyordu. Kur, bu sabahki işlemlerde de benzer seviyelerde el değiştiriyor.

Saat 08:45 itibariyle dolar 5,7080 liradan; euro 6,3780 liradan satılıyor. Aynı dakikalarda İngiliz Sterlini 7,3820 lira.

Piyasalar, bugünkü enflasyon raporunun ardından yarın Fitch'in açıklayacağı Türkiye raporunu yakından takip edecek.

Dış ticaret açığı yüzde 6,6 arttı

Capital Online

Türkiye İstatistik Kurumu ile Ticaret Bakanlığı işbirliğiyle oluşturulan geçici dış ticaret verilerine göre ihracat 2019 yılı Eylül ayında, 2018 yılının aynı ayına göre yüzde 0,3 artarak 14 milyar 436 milyon dolar, ithalat yüzde 1 artarak 16 milyar 492 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Dış ticaret açığı yüzde 6,6 arttı

Eylül ayında dış ticaret açığı yüzde 6,6 artarak 2 milyar 56 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2018 Eylül ayında yüzde 88,2 iken, 2019 Eylül ayında yüzde 87,5'e geriledi.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ihracat yüzde 0,3 azaldı

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre 2019 Eylül ayında bir önceki aya göre ihracat yüzde 0,3, ithalat yüzde 4,5 azaldı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise 2019 yılı Eylül ayında önceki yılın aynı ayına göre ihracat yüzde 0,7, ithalat yüzde 1,9 azaldı.

En fazla ihracat yapılan ülke Almanya oldu

Almanya'ya yapılan ihracat 2019 Eylül ayında 1 milyar 275 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla 1 milyar 56 milyon dolar ile Birleşik Krallık, 847 milyon dolar ile İtalya ve 778 milyon dolar ile Irak takip etti. Rusya'dan yapılan ithalat, 2019 yılı Eylül ayında 1 milyar 859 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla 1 milyar 536 milyon dolar ile Çin, 1 milyar 484 milyon dolar ile Almanya ve 1 milyar 18 milyon dolar ile ABD izledi.

Yüksek teknolojili ürünlerin imalat sanayi ihracatı içindeki payı yüzde 3,4 oldu

Teknoloji yoğunluğuna göre dış ticaret verileri, ISIC Rev.3 sınıflaması içinde yer alan imalat sanayi ürünlerini kapsıyor.

Eylül ayında ISIC Rev.3'e göre imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı yüzde 94,2'dir. Yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki payı yüzde 3,4'tür. İmalat sanayi ürünlerinin toplam ithalattaki payı yüzde 77,1'dir. Eylül ayında yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ithalatı içindeki payı yüzde 15,4'tür.

Genel ticaret sistemine göre ihracat 15 milyar 219 milyon dolar oldu

Genel ticaret sistemine göre ihracat 2019 yılı Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 0,1 artarak 15 milyar 219 milyon dolar, ithalat ise 16 milyar 941 milyon dolar olarak gerçekleşti. Söz konusu ayda ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 89,8 oldu.

Enflasyon beklentisi yüzde 12,69

Capital Online

Merkez Bankası Ekim ayına ilişkin 'Beklenti Anketi' sonuçlarını açıkladı. Cari yıl sonu TÜFE beklentisi bir önceki anket döneminde yüzde 13,96 iken, bu anket döneminde yüzde 12,69'a geriledi.12 ay sonrası TÜFE beklentisi bir önceki anket döneminde yüzde 12,21 iken, bu anket döneminde yüzde 11,18 oldu. 24 ay sonrası TÜFE beklentisi ise aynı anket dönemlerinde sırasıyla yüzde 10,17 ve yüzde 9,76 olarak gerçekleşti.

Dolar öngörüsü 6,05'e yükseldi

2019 yıl sonu döviz kuru (ABD Doları/TL) beklentisi bir önceki anket döneminde 6,00 TL iken, bu anket döneminde 6,05 TL'ye yükseldi. 12 ay sonrası döviz kuru beklentisi ise aynı anket dönemlerinde sırasıyla 6,35 TL ve 6,41 TL olarak gerçekleşti.

Cari açık tahmininde 5 milyar dolarlık 'iyileşme'

Cari işlemler açığı beklentisi, bir önceki anket döneminde 5,9 milyar ABD Doları iken, bu anket döneminde 0,9 milyar ABD Doları oldu. 2020 yılı cari işlemler açığı beklentisi ise aynı anket dönemlerinde sırasıyla 16,3 milyar ABD Doları ve 12,8 milyar ABD Doları olarak gerçekleşti.

Büyüme beklentisi yüzde 0,09

GSYH 2019 yılı büyüme beklentisi bir önceki anket döneminde yüzde 0,01 iken, bu anket döneminde yüzde 0,09 oldu. 2020 yılı büyüme beklentisi ise aynı anket dönemlerinde sırasıyla yüzde 2,6 ve yüzde 3,0 olarak gerçekleşti.

Ticaret savaşında tansiyon düşmüyor

Capital Online

Morgan Stanley, ABD Başkanı Donald Trump`ın Çin ile kısmi anlaşmasının “belirsiz” bir anlaşma olduğunu ve tarifeleri düşürmek adına uygulanabilir yolun belirtilmediği bildirdi.

CNBC'de yer alan habere göre, ABD ile Çin Salı günü yürürlüğe girmesi beklenen 250 milyar dolar değerindeki Çin ürününe uygulanacak yüzde 30`luk tarifenin ertelenmesi konsuunda uzlaşmaya vardı, fakat Eylül ayında devreye giren tarifeler geri çekilmedi ve 15 Aralık itibariyle uygulanacağı bildirilen tarifeler de hala gündemde.

Morgan Stanley`e göre, anlaşmazlıkları çözmek için dayanıklı bir mekanizma devreye sokulmazsa bir diğer tarife artışı bertaraf edilemeyebilir.

Banka tarafından yayımlanan notta,  “Varolan ek gümrük vergilerinin düşürüleceğine dair uygulanabilir bir plan bulunmuyor ve tarife artışı hala büyük bir risk olarak varlığını sürdürüyor. Böylece, biz henüz  Küresel büyüme beklentilerini daha artıracak kurumsal davranışlarda anlamlı bir toparlanma beklemiyoruz ”dedi.

Goldman Sachs ise, belirtilen yüzde 15'lik ek gümrük vergilerinin yüzde 60 ihtimalle uygulamaya koyulacağını öngörüyor. fakat 15 Aralık'ta devreye girmesi beklenen vergilerin 2020'nin başlarına ertelenebileceğini tahmin ediyor. 

Evercore'da tarifelerin 2020'ye erteleneceği görüşünde. 

ABD Başkanı Donald Trump anlaşmanın ilk aşamasının gelecek üç hafta içinde imzalanacağını belirtti. Bunun bir parçası olarak, Çin, 40-50 milyar dolarlık ABD tarım ürünü almayı taahhüt etti.

Küresel resesyon mu geliyor?

Capital Online

Küresel ekonomi bocalıyor ve devrilip devrilmeyeceği finansal piyasalar, şirketler ve siyasetin gündemindeki en önemli soru.

Bloomberg HT'de yer alan habere göre, Yatırımcılar, Cuma günü ABD ile Çin'in kısmi ticaret anlaşmasına vardığı yönündeki olumlu haberin tadını çıkarırken, İngiltere'nin de Avrupa Birliği (AB) ile anlaşmalı ayrılabileceğine yönelik sinyaller geldi. Ancak dünyanın 2009 yılından bu yana görülecek ilk resesyona ne kadar yakın olduğuna dair tartışma yakında yeniden alevlenebilir.

Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) bu hafta Washington'da gerçekleştireceği yıllık toplantısında bu konu üzerine tartışmalar olacağı kesin. Bloomberg Economics'in küresel GSYİH takipçisi büyüme hızının 2018 başındaki yüzde 4.7'den üçüncü çeyrekte yüzde 2.2'ye gerilediğini gösteriyor.

IMF'nin yeni lideri Kristalina Georgieva yavaşlamanın yayılmasına ilişkin “ciddi bir risk” görüyor ve kurum, büyük bir ihtimalle 2019 için küresel büyüme tahminini Salı günü halihazırda 2009'dan beri en düşük seviyesinde olan yüzde 3.2'den aşağı çekecek.

Tahvil traderları, 14 trilyon dolarlık tahvilin eksi faizle işlem görüyor olmasıyla kesinlikle endişeli. Ancak hisse senedi yatırımcıları MSCI Dünya Endeksi'ni bu yıl yüzde 14 yukarı taşıdı.

Bloomberg Economics'in baş ekonomisti Tom Orlik, dünyanın büyük bir yavaşlamadan sıyrılabilmesi için “çok şeyin iyi gitmesi” gerektiğini belirtti.

2020 yılında küresel resesyon yaşanmasına ilişkin endişe edilmesi gereken önemli konular arasında ABD – Çin ticaret savaşı, küresel imalattaki zayıf seyir, jeopolitik gerginlikler, küresel kar artışının ikinci çeyrekte yavaşlaması, merkez bankası cephanelerinin olası bir resesyon öncesinde azalmış olması bulunuyor.

Enflasyon baz etkisi ile tek hane

Capital Online

TÜİK, eylül ayı enflasyon verilerini açıkladı. TÜFE, eylülde aylık bazda yüzde 0.99 ile yüzde 1.3 olan beklentilerin altında artış gösterdi. Geçen yılın aynı döneminde TL'deki değer kaybı sonrası yaşanan yüzde 6 yükselişin oluşturduğu baz etkisiyle yıllık enflasyon ise ağustostaki yüzde 15.01'den 5 puanın üzerinde gerileyerek yüzde 9.26'ye indi. Böylece yıllık enflasyon Temmuz 2017'den beri ilk kez tek haneye gerilemiş oldu.

TÜFE'de (2003=100) 2019 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre yüzde 0,99, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 8,42, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 9,26 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 18,27 artış gerçekleşti.

Gıda fiyatları yüzde 0,6 geriledi

Ana harcama grupları itibarıyla 2019 yılı Eylül ayında endekste yer alan gruplardan, giyim ve ayakkabıda yüzde 2,13, çeşitli mal ve hizmetlerde yüzde 2,09, alkollü içecekler ve tütünde yüzde 1,79 ve ulaştırmada yüzde 1,61 artış gerçekleşti. Endeks hesabında yüksek ağırlığa sahip olan gıda fiyatlarında ise 0,60 düşüş yaşandı. 

Ana harcama grupları itibarıyla 2019 yılı Eylül ayında endekste yer alan gruplardan eğlence ve kültürde yüzde 0,53 ve haberleşmede yüzde 0,07 düşüş gerçekleşti.

Yıllık en fazla artış alkollü içecekler ve tütünde

TÜFE'de, bir önceki yılın aynı ayına göre sağlık yüzde 15,41, çeşitli mal ve hizmetler yüzde 14,98, lokanta ve oteller yüzde 14,87 ve eğitim yüzde 14,00 ile artışın yüksek olduğu diğer ana harcama grupları oldu.

Özel kapsamlı TÜFE göstergesi (B) aylık yüzde 0,99 arttı

İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE'de 2019 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre yüzde 0,99, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 7,95, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 8,90 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 17,56 artış gerçekleşti.

Eylül 2019'da endekste kapsanan 418 maddeden; 42 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 292 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 84 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşti.

Yurt içi üretici fiyatları aylık yüzde 0,13 arttı

Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE), 2019 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre yüzde 0,13, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 6,53, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 2,45 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 26,44 artış gösterdi.

Sanayinin dört sektörünün bir önceki aya göre değişimleri; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe yüzde 0,86 düşüş, imalat sanayi sektöründe yüzde 0,05 düşüş, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı sektöründe yüzde 3,02 artış, su temini sektöründe yüzde 0,23 artış olarak gerçekleşti.

Aylık en fazla artış tütün ürünlerinde gerçekleşti

Bir önceki aya göre en fazla artış; yüzde 5,46 ile tütün ürünleri, yüzde 4,12 ile kok ve rafine petrol ürünleri, yüzde 3,08 ile ağaç ve mantar ürünleri (mobilya hariç) olarak gerçekleşti. Buna karşılık ham petrol ve doğal gaz yüzde 9,53, diğer ulaşım araçları yüzde 3,79, kağıt ve kağıt ürünleri yüzde 1,60 ile bir önceki aya göre endekslerin en fazla düştüğü alt sektörler oldu. Ana sanayi grupları sınıflamasına göre 2019 yılı Eylül ayında aylık en fazla artış yüzde 2,70 ile enerjide gerçekleşti.

Çin ve Dünya Bankası'ndan ortak rapor

Capital Online

Çin'in ekonomisini büyütmek için verimliliği artırmaya ihtiyacı olduğuna işaret eden raporda, Çin'in bu konuda şu ana kadar çok başarılı olamadığı da ifade edildi.

Hazırlanmasında Dünya Bankası ve Çin Maliye Bakanlığı'nın yarı sıra Çin Devlet Konseyi Kalkınma Araştırmaları Merkezi'nin de yer ayldığı raporda, Çin'in toplam faktör verimlilik büyümesinin global finansal kriz öncesindeki 10 yılda yüzde 3,51 olduğu, kriz sonrasındaki 10 yılda ise bu oranın yüzde 1,55'e geriledi belirtildi.

Rapor, Çin'in verimliliği artırma konusunda yaşadığı zorlukların üstesinden gelmesi için 3 yol da önerildi. Bu yollar, kaynakların etkin şekilde dağıtılması, gelişmiş teknolojilerin uygulamaya geçirilmesini hızlandırılması ve fikri mülkiyet haklarını güçlendirilmesi, patent kalitesinin iyileştirilmesi.

Türkiye tahminlerini iyileştirdi

Capital Online

OECD bugün yayınladığı "Ara Dönem Ekonomik Görünüm" raporunda global görünümün daha kırılgan ve belirsiz hale geldiğine işaret ederek global büyümenin 2019'da yüzde 2,9'a ve 2020'de yüzde 3'e gerileyeceği tahmininde bulundu.

En büyük yukarı yönlü revizyonu Türkiye yaptı

OECD, üye ülkeler içinde büyüme tahminlerinde en büyük yukarı yönlü revizyonu ise Türkiye için yaptı. Türkiye için 2020 yılı GSYH büyüme tahminini yüzde 1,6 olarak koruyan OECD, 2019 yılı için yüzde -2,9 olan büyüme beklentisini ise yüzde -0,3'e revize etti. 

Global büyüme tahminini 3,4'ten 3,0'a indirdi

OECD raporunda 2019 için global büyüme tahminini yüzde 3,2'den 2,9'a, 2020 beklentisini yüzde 3,4'ten 3,0'a indirirken, G20 için GSYH artış beklentisini 2019 için yüzde 3,4'ten 3,1'e ve 2020 için yüzde 3,6'dan 3,2'ye düşürdü.

ABD'nin büyüme öngörüsünü de düşürdü

ABD ekonomisi için 2019 büyüme tahminini yüzde 2,8'den 2,4'e ve 2020 beklentisini yüzde 2,3'ten 2,0'a revize eden OECD, Euro Bölgesi için büyüme tahminlerini ise yüzde 1,2 ve 1,4'den 1,1 ve 1,0'a indirdi.

OECD, 2019 için beklenen global büyüme oranının gerçekleşmesi halinde, bunun global finansal krizden bu yana görülen en zayıf yıllık büyüme oranı alacağını belirtirken, aşağı yönlü risklerin birikmeye devam ettiğini de vurguladı.

"Ticaret politikası gerilimlerinin tırmanması güven ve yatırımlarda büyük bir kayba neden olmakta, politika belirsizliğine, finansal piyasalarda risk algılamalarında artışa yol açmakta ve geleceğe dönüm büyüme görünümlerini tehlikeye atmakta" değerlendirmesini yapan OECD, neredeyse tüm G20 ekonomileri için 2019 ve 2020 yılı büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etti.

Azaltılan teşviklerin maliyeti olacak

Ticaret ve sınır ötesi tedarik zincirlerinde aksaklıkların talep üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturduğuna işaret eden OECD, azaltılan verimlilik ve yatırım teşviklerinin de uzun vadede büyüme için maliyetleri olacağını vurguladı.

Çin'de büyümenin kademeli olarak yavaşlamasını beklendiğini ifade eden OECD, ancak çok zayıf ithalat talebi dönemi ve daha keskin bir bir yavaşlama risklerinin yoğunlaşmakta olduğu uyarısında da bulundu.

Anlaşması Brexit, İngiltere'yi resesyona itecek

Britanya'nın Avrupa Birliği'nden ayrılma zamanlaması ve şekli konusunda büyük belirsizliğin devam ettiğine de dikkat çeken OECD, "Anlaşmasız bir çıkış Büyük Britanya'yı 2020 yılında resesyona iterek ve  Avrupa'da büyümeyi kayda değer şekilde azaltarak kısa vadede maliyetli olur" ifadelerini kullandı.

OECD, yavaşlayan büyüme, yüksek borç ve kötüleşen kredi kalitesi arasındaki gerilimlerden kaynaklı olarak ciddi finans piyasası kırılganlıklarının devam ettiğini de vurguladı.

Öngörülebilir, şeffaf sistem ihtiyacı

OECD, bu zorlukların üstesinden gelinmesi için, öncelikte ticareti bozucu tariflerin, sübvansiyonların uygulamaya konulmasının durdurulması ve şirketleri yatırıma cesaretlendirmek için kural tabanlı öngörülebilir ve şeffaf bir sistemin ortaya konması için kollektif çaba gösterilmesi gerektiğini vurguladı.

"Para politikası gelişmiş ekonomilerde oldukça destekleyici olmaya devam etmeli, ancak destekleyici para politikası daha güçlü mali ve yapısal politika desteği ile bir araya getirilerek pekiştrilmeli" ifadelerini kullanan OECD, "Mali politikanın gelişmiş ekonomilerde büyümenin desteklenmesinde daha büyük bir rol oynaması gerekli. Olağanüstü düşük faiz oranları kısa vadede talesi destekleyecek ve gelecek için faydalar sağlayacak altyapıya yatırım için bir fırsat sağlıyor" değerlendirmesini yaptı.

Ticarete ve sınır ötesi yatırımlara sınırlamalardan kaynaklanan negatif arz şoklarının etkilerinin telafisine yardım için tüm ekonomilerin daha büyük yapısal reformlar ortaya koymaları gerektiğini savunan OECD, Euro Bölgesi'nde mali ve yapısal politikaların para politikası ile birlikte kullanılmasının büyüme için daha etkili, verimli olacağını, sadece para politikasına bel bağlamaya devam etmeye göre daha az finansal bozulma yaratacağını da belirtti.

Fed, faizi 25 baz puan indirdi

Capital Online

ABD Merkez Bankası (Fed), beklendiği gibi politika faizinde bir indirime daha gitti.

Fed, faizi 25 baz puan düşürerek yüzde 1.75-2.00 aralığına çekti.

3 yıl sonra bir ilk

Federal Açık Piyasa Komitesi'nde (FOMC) en dikkat çeken gelişme, Eylül 2016'dan bu yana ilk kez kararın 3 üyenin aleyhte oyu ile alınması oldu.

Bu aynı zamanda Jerome Powell döneminde en çok sayıda üyenin karara muhalefet ettikleri toplantı oldu.

Boston Fed Başkanı Eric Rosengren ve Kansas City Fed Başkanı Esther George faizlerin değiştirilmemesi yönünde oy kullandılar.

St. Louis Fed Başkanı James bullard ise daha büyük faiz indirimi istediği için karara muhalefet etti.

Büyüme tahminleri yukarı güncellendi

Fed büyümeye ilişkin tahminini yukarı çekerken, faiz tahminlerini aşağı yönde revize etti.

Fed'in açıkladığı 'Ekonomik Projeksiyon' raporuna göre, 2019 yılı için büyüme tahmini yüzde 2,1'den yüzde 2,2'ye çıktı. Banka gelecek yıl için büyüme tahminini yüzde 2,0 olarak bırakırken, 2021 beklentisini yüzde 1,8'den yüzde 1,9'a çıkardı. 2022 yılı için büyüme beklentisi yüzde 2,8 olarak belirlenirken, uzun dönem beklentisini yüzde 1,9 olarak kaldı.

Banka'nın bu yıl için işsizlik oranı beklentisi yüzde 3,6'dan yüzde 3,7'ye çıkarılırken, 2020 beklentisi yüzde 3,7, 2021 beklentisi yüzde 3,8 olarak kaldı. 2022 Yılı beklentisi yüzde 3,9 olarak açıklanırken, uzun dönem tahmini yüzde 4,2 olarak değiştirilmedi.

Bankanın PCE enflasyon beklentisi bu yıl için yüzde 1,5, gelecek yıl için yüzde 1,9, 2021 tahmini yüzde 2,0, uzun dönem tahmini yüzde 2,0 olarak kaldı. 2022 için tahmin yüzde 2,0 olarak açıklandı.

Çekirdek PCE için tahmin bu yıl için yüzde 1,8, gelecek yıl için yüzde 1,9 ve 2021 için yüzde 2,0 olarak kalırken, 2022 için yüzde 2,0 olarak belirlendi.

Banka yetkililerinin faiz tahmini bu yıl için yüzde 2,4'ten yüzde 1,9'a, gelecek yıl için yüzde 2,1'den yüzde 1,9'a, 2021 için yüzde 2,4'ten yüzde 2,1'e çekildi.

Uzun dönem için yüzde 2,5 olan tahmini değişmezken, 2022 için tahmin yüzde 2,4 olarak belirlendi.

Powell: Verileri izleyeceğiz

ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell, ABD ekonomisini ilerleyen dönemde zayıflaması durumunda daha fazla faiz indiriminin gelebileceğini, bankanın faizde hareket yönünün gelecek verilere bağlı olacağını söyledi.

Faiz oranlarının düşürülmesinin ekonominin gücünün korunması ve risklere karşı güvence yaratılması amacıyla uygulandığının altını çizen Powell, ekonominin temel görümünün olumlu, istihdam piyasasının ise güçlü olduğunu kaydetti.

Powell, bu hafta piyasalarda finansman baskısının yükseldiğini belirterek, faiz oranlarının uygun aralıkta tutulması için gerekli operasyonların uygulanmasına devam edileceğini bildirdi.

Para poltikasında önceden belirlenmiş bir istikametinin bulunmadığını söyleyen Powell, “Fed'in bundan sonra faizlere ilişkin ne yapacağı gelecek verilere bağlı olacak.” diye konuştu.

Komite üyeleri arasında görüş ayrılıklarının bulunduğu yönündeki soruya ise Powell “Fed yetkilileri için bu, zorlu bir muhakeme zamanı.” karşılığını verdi.

ABD ekonomisini ılımlı hızda büyümeye devam etmesinin beklendiğinin altını çizen Powell, ticaretteki belirsizlikler büyümedeki yavaşlamanın nedeni olduğunu vurguladı.

Enflasyon yüzde 15,1'e geriledi

Capital Online

Tüketici fiyatları, ağustos ayında aylık bazda yüzde 0,86 artış gösterirken, baz etkisi nedeniyle yıllık TÜFE yüzde 16,65'ten yüzde 15,01'e geriledi. Çekirdek enflasyon ise yıllık bazda yüzde 16,2'den yüzde 13,6 seviyesine geriledi. 

Ağustos ayında TÜFE'nin, sigara ve doğalgaz başta olmak üzere zamların etkisiyle, aylık yüzde 1,3 artış göstermesi, yıllık enflasyonun yüzde 15,5'e gerilemesi bekleniyordu.

TÜİK, ağustos ayı enflasyon verilerini açıkladı. TÜFE'de (2003=100) 2019 yılı Ağustos ayında bir önceki aya göre yüzde 0,86, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 7,35, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 15,01 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 19,62 artış gerçekleşti.

Gıdada yüzde 0,77 düşüş; içki ve sigarada yüzde 19,11 artış

Ana harcama grupları itibarıyla 2019 yılı Ağustos ayında endekste yer alan gruplardan, eğitimde yüzde 4,26, konutta yüzde 2,04, çeşitli mal ve hizmetlerde yüzde 0,89 ve lokanta ve otellerde yüzde 0,75 artış gerçekleşti.

Ana harcama grupları itibarıyla 2019 yılı Ağustos ayında endekste yer alan gruplardan giyim ve ayakkabıda yüzde 1,10 ve gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 0,77 düşüş gerçekleşti.

TÜFE'de, bir önceki yılın aynı ayına göre çeşitli mal ve hizmetler yüzde 20,98, ev eşyası yüzde 20,13, lokanta ve oteller yüzde 18,52 ve eğitim yüzde 17,59 ile artışın yüksek olduğu diğer ana harcama grupları oldu.

Özel kapsamlı TÜFE göstergesi (B) aylık yüzde 0,16 arttı

İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE'de 2019 yılı Ağustos ayında bir önceki aya göre yüzde 0,16, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 6,89, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 15,05 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 18,87 artış gerçekleşti.

Yurtiçi üretici fiyatlarında yüzde 0,59 düşüş

Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE), 2019 yılı Ağustos ayında bir önceki aya göre yüzde 0,59 düşüş, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 6,39, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 13,45 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 30,51 artış gösterdi.

Sanayinin dört sektörünün bir önceki aya göre değişimleri; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe yüzde 0,71 artış, imalat sanayi sektöründe yüzde 1,01 düşüş, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı sektöründe yüzde 4,33 artış, su temini sektöründe yüzde 1,35 artış olarak gerçekleşti.

Aylık en fazla düşüş kok ve rafine petrol ürünlerinde

Bir önceki aya göre en fazla düşüş; yüzde 7,74 ile kok ve rafine petrol ürünleri, yüzde 1,94 ile kimyasallar ve kimyasal ürünler, yüzde 1,94 ile ana metaller olarak gerçekleşti. Buna karşılık tütün ürünleri yüzde 38,27, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı yüzde 4,33, metal cevherleri yüzde 2,50 ile bir önceki aya göre endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.

Ana sanayi grupları sınıflamasına göre 2019 yılı Ağustos ayında aylık en fazla düşüş yüzde 0,89 ile ara malında gerçekleşti.

Alman ekonomisinde alarm sinyali

Capital Online

Almanya Merkez Bankası'nın (Bundesbank) ağustos ayı raporunda, ülkede üretimin bu yılın üçüncü çeyreğinde "cansız" kalacağı belirtilerek, ekonominin resesyonun kıyısında olabileceği uyarısında bulunuldu. 

Almanya Federal İstatistik Ofisi (Destatis), 27 Ağustos'ta, küresel ticaret ihtilaflarının Alman ihracatını etkilemesiyle bu yılın ikinci çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre ülke ekonomisinin yüzde 0,1 daraldığını teyit etti.

Alman Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü'nün (DIW) 28 Ağustos'taki tahminlerine göre, ülke ekonomisi yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 0,2 küçülecek. Söz konusu küçülmenin gerçekleşmesi halinde Almanya, 6 yıldan sonra ilk defa resesyona (iki çeyrek art arda ekonomik daralma yaşanması) girmiş olacak.

Alman ekonomisi, geçen yıl yüzde 1,4 büyüdü. Almanya'da hükümet, küresel ekonominin zayıf seyretmesinin ülke ihracatını etkilemesi, ticaret ihtilafları ve Brexit`ten dolayı bu yıl sadece yüzde 0,5 büyüme bekliyor. 

Ekonomi, 2. çeyrekte yüzde 1,5 küçüldü

Capital Online

Türkiye ekonomisi, ikinci çeyrekte yüzde 1,5 daraldı. GSYH'ta iç talepteki yavaşlama ve yatırımlardaki zayıf seyrin etkisiyle yüzde 2 küçülme bekleniyordu. Öte yandan ekonomi, çeyreklik bazda yüzde 1,2 büyüdü.

TÜİK, ikinci çeyrek GSYH verilerini açıkladı. Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ikinci çeyrek ilk tahmini; zincirlenmiş hacim endeksi olarak (2009=100), 2019 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 1,5 azaldı.

Üretim yöntemiyle Gayrisafi Yurt İçi Hasıla tahmini, 2019 yılının ikinci çeyreğinde cari fiyatlarla yüzde 15 artarak 1 trilyon 24 milyar 226 milyon TL oldu.

Sanayi yüzde 2,7 daraldı, tarım yüzde 3.4 büyüdü

Gayrisafi Yurt İçi Hasıla'yı oluşturan faaliyetler incelendiğinde; 2019 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak; tarım sektörü toplam katma değeri yüzde 3,4 arttı, sanayi sektörü yüzde 2,7 ve inşaat sektörü yüzde 12,7 azaldı. Ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetlerinin toplamından oluşan hizmetler sektörünün katma değeri yüzde 0,3 azaldı.

Takvim etkisinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, 2019 yılı ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 1,4 azaldı. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, bir önceki çeyreğe göre yüzde 1,2 arttı.

Hanehalkı nihai tüketim harcamaları yüzde 1,1 azaldı

Yerleşik hanehalklarının ve hanehalkına hizmet eden kar amacı olmayan kuruluşların (HHKOK) toplam nihai tüketim harcamaları, 2019 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak yüzde 1,1 azaldı. Devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 3,3 artarken gayrisafi sabit sermaye oluşumu yüzde 22,8 azaldı.

Mal ve hizmet ihracatı yüzde 8,1 arttı, mal ve hizmet ithalatı ise yüzde 16,9 azaldı

Mal ve hizmet ihracatı, 2019 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirleme hacim endeksi olarak yüzde 8,1 artarken ithalatı ise yüzde 16,9 azaldı.

İşgücü ödemeleri yüzde 21,1 arttı

İşgücü ödemeleri, 2019 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 21,1, net işletme artığı/karma gelir yüzde 9,9 arttı.

İşgücü ödemelerinin Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payı yüzde 37,1 oldu

İşgücü ödemelerinin cari fiyatlarla Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payı geçen yılın aynı çeyreğinde yüzde 35,6 iken bu oran 2019 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 37,1 oldu. Net işletme artığı/karma gelirin payı ise yüzde 47,2'den yüzde 44,6'ya düştü.

'Küresel resesyon' tehlikesi

Capital Online

Harvard Üniversitesi ekonomisti Carmen Reinhart, Hong Kong'da devam eden siyasi kargaşanın dünya ekonomisi için taşma noktası olabileceğini söyledi.

Reinhart, aralarında ABD ile Çin arasında şiddetlenen ticaret savaşı dahil küresel büyümeyi olumsuz etkileyen şok olaylarına dikkat çekerek, Hong Kong'un temel endişeleri arasında yer aldığını kaydetti.

Bloomberg Television`dan Kathleen Hays'e konuşan Reinhart, "Şu anda beni çok fazla endişelendiren şok, Çin'de ve genel olarak Asya'daki büyümeyi etkileyebilecek olan Hong Kong'daki kargaşa," dedi.

Uluslararası finans alanında uzmanlaşan Reinhart, "Bunlar izole bölgesel etkiler değil, bunların gerçekten de küresel sonuçları var. Bu nedenle, taşma noktası olabilecek bu olay, çok önemli bir küresel yavaşlamayı ve hatta resesyonu tetikleyebilir. Buna aday olacak, buna aday olabilir" değerlendirmesinde bulundu.

Üç ay önce başlayan bu hükümet karşıtı gösteriler, halihazırda Çin'deki yavaşlamadan ve ticaret savaşından olumsuz etkilenen Hong Kong ekonomisi üzerinde baskı oluşturuyor.

Bu akademik uyarı, Boston Fed Başkanı Eric Rosengren'in Hong Kong krizinin kendi küresel endişe listesinde olduğunu söylemesinden birkaç gün sonra geldi.

Rosengren bu hafta Bloomberg Television'a yaptığı değerlendirmede, "Hong Kong'da uluslararası piyasalara geniş anlamda yayılabilecek problemler var," dedi ve "Hong Kong büyük küresel kentlerden biri ve bu nedenle durumun nasıl şekil alacağı konusunda endişe duymak durumundayız" değerlendirmesinde bulundu.

"Büyüme için uygun adımları atacağız"

Capital Online

Fed Başkanı Jerome Powell, Kansas City Fed'in düzenlediği Jackson Hole zirvesindeki sunumunda ABD ekonomisi ve para politikasına ilişkin açıklamalarda bulundu.

"Gelişmelerin ABD ekonomisi üzerindeki etkisini yakından izliyoruz." diyen Fed Başkanı,  enflasyonun yüzde 2'lik hedefe yakınlaştığını söyledi ve Temmuz ayındaki Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) toplantısından bu yana Çin ithalatına uygulanan yeni vergiler başta olmak üzere birçok gelişme yaşandığını ekledi.

"Büyüme için uygun adımları atacağız." diyen Powell, Çin'in ithalata yönelik yeni vergilerini, özellikle Almanya ve Çin'de olmak üzere küresel yavaşlamaya dair daha fazla kanıtı ve artan sert Brexit ihtimali, Hong Kong'da yükselen tansiyon gibi jeopolitik gelişmeleri not ettiklerini belirtti.

Ekonominin olumlu bir konumda olduğunu ancak önemli riskler bulunduğunu belirten Powell, küresel riskleri işaret ederek "Bu gelişmelerin etkilerine dair değerlendirmemize dayanarak, güçlü bir işgücü piyasası ve simetrik yüzde 2 enflasyon hedefiyle büyümeyi sürdürmeye uygun bir şekilde davranacağız." dedi.

Cari açık beklentiyi aştı

Capital Online

Türkiye'nin cari işlemler açığı haziranda 548 milyon dolar düzeyinde gerçekleşirken, 12 aylık cari işlemler hesabı 538 milyon dolar fazla verdi.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından Haziran 2019 dönemine ilişkin ödemeler dengesi verileri açıklandı.

Buna göre, 2018'in haziran ayında 2 milyar 471 milyon dolar düzeyinde gerçekleşen cari işlemler açığı, bu yılın aynı döneminde 548 milyon dolara indi. Bunun sonucunda, 12 aylık cari işlemler hesabı 538 milyon dolar fazla verdi.

Söz konusu gelişmede, haziranda geçen yılın aynı ayına göre ödemeler dengesi tablosundaki dış ticaret açığının 1 milyar 823 milyon dolar azalarak 2 milyar 601 milyon dolara gerilemesi ve hizmetler dengesi kaynaklı girişlerin 754 milyon dolar artarak 3 milyar 166 milyon dolara yükselmesi etkili oldu.

Altın ve enerji hariç cari işlemler fazlası, haziranda geçen yılın aynı ayına göre 1 milyar 693 milyon dolar artarak 2 milyar 284 milyon dolar oldu.

Bu dönemde, hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler, 646 milyon dolar artarak 2 milyar 527 milyon dolara ulaştı. Birincil gelir dengesi kalemi altında yatırım geliri kaleminden kaynaklanan net çıkışlar, 102 milyon dolar artarak 1 milyar 64 milyon dolar oldu. İkincil Gelir Dengesi kalemi kaynaklı girişler ise 33 milyon dolar artarak 78 milyon dolara çıktı.

Öte yandan, mayıs ayı cari fazla verisi 151 milyon dolardan 317 milyon dolara revize edildi. AA Finans'ın gerçekleştirdiği ankete katılan ekonomistler ise haziranda cari işlemler dengesinin 376 milyon dolar açık vermesini bekliyordu.

Enflasyon temmuzda yüzde 1,36 arttı

Capital Online

Düşüş trendinde olan ve Haziran ayında yüzde 15'lere inen yıllık enflasyon, aşağı yönlü seyrine Temmuz ayında mola verdi. KDV ve ÖTV indirimlerinin sona ermesi ve elektrik zammı, bu düşüşü durduran ana etkenler.

Gıda fiyatları aylık bazda yüzde 1.1 düşüş gösterirken, yıllık gıda enflasyonu hazirandaki yüzde 1,92 seviyesinden yüzde 18.21 seviyesine geriledi.

Bu arada aylık en yüksek artış yüzde 4.5 ile ulaştırma grubunda gerçekleşti. Öte yandan çekirdek enflasyon, aylık yüzde 2,10 arttı; yıllık artış yüzde 16,20 oldu. Özel kapsamlı TÜFE göstergelerinden "B" Temmuz'da yıllık olarak yüzde 17.53, "C" yüzde 16.20 artış gösterdi.

Yurt içi üretici fiyatlarında düşüş

Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE), 2019 yılı Temmuz ayında bir önceki aya göre yüzde 0,99 düşüş, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 7,02, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 21,66 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 32,34 artış gösterdi.

Sanayinin dört sektörünün bir önceki aya göre değişimleri; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe yüzde 0,43, imalat sanayi sektöründe yüzde 0,84, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı sektöründe yüzde 3,36, su temini sektöründe yüzde 0,67 düşüş olarak gerçekleşti.

Aylık en fazla düşüş ham petrol ve doğal gaz sektöründe

Bir önceki aya göre en fazla düşüş; yüzde 12,73 ile ham petrol ve doğal gaz, yüzde 3,36 ile elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı, yüzde 3,30 ile ana metaller olarak gerçekleşti. Buna karşılık mobilya yüzde 1,57, içecekler yüzde 1,52, kömür ve linyit yüzde 1,02 ile bir önceki aya göre endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.

Ana sanayi grupları sınıflamasına göre 2019 yılı Temmuz ayında aylık en fazla düşüş enerjide gerçekleşti.

Enflasyon tahmini düşürüldü

Capital Online

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Murat Uysal, Üçüncü Enflasyon raporunu açıkladı.  Merkez Bankası Başkanı Uysal, 2019 enflasyon tahminini yüzde 14,6'dan yüzde 13,9'a çektiklerini açıkladı. TCMB Başkanı Uysal  "Enflasyonun 2020 yıl sonunda % 8.2'ye, 2021 yıl sonunda ise % 5.4'e geriledikten sonra orta vadede % 5 düzeyinde istikrar kazanacağını tahmin ediyoruz" açıklamasını yaptı.

TCMB 2019 YILI ENFLASYON RAPORU - Tahminler
	Ocak Raporu	Nisan Raporu	Temmuz Raporu
TÜFE 2019	14,6	14,6	13,9
TÜFE 2020	8,2	8,2	8,2

Gıda enflasyonu - 2019	13	16	15
Gıda enflasyonu - 2020	10	11	11

2019 ortalama petrol fiyatı	63 $	67,2$	65 $

Enflasyonu düşürmeye odaklı sıkı bir para politikası duruşu ve güçlü politika koordinasyonu altında, enflasyonun kademeli olarak hedeflere yakınsayacağını öngördüklerini belirten Uysal, şöyle konuştu: 

"Bu çerçevede, enflasyonun 2019 yıl sonunda yüzde 13,9 olarak gerçekleşeceğini, 2020 yıl sonunda yüzde 8,2`ye, 2021 yıl sonunda ise yüzde 5,4`e geriledikten sonra orta vadede yüzde 5 düzeyinde istikrar kazanacağını tahmin ediyoruz. Enflasyonun, yüzde 70 olasılıkla, 2019 yılı sonunda yüzde 11,5 ile yüzde 16,3 aralığında (orta noktası yüzde 13,9), 2020 yılı sonunda yüzde 5,2 ile yüzde 11,2 aralığında (orta noktası yüzde 8,2) gerçekleşeceğini öngörmekteyiz.

Nisan Enflasyon Raporu`nu takip eden dönemde enflasyon belirgin bir düşüş göstererek tahmin aralığının altında gerçekleşti. Enflasyondaki düşüşün yanı sıra parasal sıkılaştırmanın da etkisiyle enflasyon beklentilerinde öngördüğümüz iyileşme ve ithalat fiyatları ile gıda fiyatlarındaki aşağı yönlü güncellemeler yıl sonu enflasyon tahminimizi bir önceki rapor dönemine kıyasla olumlu etkiledi. Diğer taraftan, çıktı açığındaki yukarı yönlü sınırlı revizyon ile alkollü içecekler ve tütün grubundaki vergi ayarlamaları bir önceki rapor dönemine göre yıl sonu enflasyon tahminlerimize yükseltici etkide bulundu.

Bu doğrultuda, nisan ayında yüzde 14,6 olarak açıkladığımız 2019 yıl sonu tüketici enflasyon tahminini yüzde 13,9`a indirdik. Diğer taraftan, aşağı ve yukarı yönlü katkıların birbirini dengelemesiyle 2020 yılına ilişkin enflasyon tahminlerimizde herhangi bir değişikliğe gitmedik. 2019 yıl sonuna dair enflasyon tahminimizi, 0,7 puan aşağı yönlü güncelledik."

Uysal, "Finansal istikrara katkı sunmak amacıyla elimizdeki araçları gerektiğinde etkin şekilde kullanmaya devam edeceğiz." diye konuştu.

Murat Uysal, "Dolarizasyonda bir miktar daha pozitif döneme gireceğimizi öngörüyoruz." ifadesini kullandı.

Küresel büyüme tahminini düşürdü

Capital Online

IMF'nin Küresel Ekonomik Görünüm güncelleme raporunda, küresel ekonomik büyümenin bu yıl için yüzde 3,3'ten yüzde 3,2'ye, 2020 için de yüzde 3,6'dan yüzde 3,5'e çekildiği belirtildi.

Raporda, "Küresel büyüme düşük seyretmeye devam ediyor. Nisan ayındaki rapordan bu yana ABD, belli Çin ithalat kalemlerine yönelik gümrük vergilerini arttırdı. Çin de ABD'den ithal edilen bazı kalemlerin alt kümelerine yönelik vergileri artırarak buna karşılık verdi." değerlendirmesine yer verildi.

Küresel teknoloji ürünleri tedarik zincirlerinin ABD'nin vergi artırma politikası tarafından tehdit edildiği belirtilen raporda, İngiltere'nin AB'den ayrılmasına ilişkin belirsizliklerin devam ettiği, küresel jeopolitik gerilimlerin enerji fiyatlarını etkilediği kaydedildi.

Şu ana kadar açıklanan ekonomik büyüme verilerinin küresel bazda enflasyonda azalmaya ve beklenenden daha düşük bir küresel aktiviteye işaret ettiği aktarılan raporda, yatırımların ve tüketicilerin talebinin gelişmiş ve gelişen ekonomilerde baskılandığı, şirketler ve hanehalkının uzun vadeli harcamalardan geri durduğu bildirildi.

"Tahminlere ilişkin riskler temelde aşağı yönlü"

IMF raporunda, tahminlere ilişkin risklerin temelde aşağı yönlü olduğu belirtilerek, gelecek dönemde ticaret ve teknoloji gerilimlerinin artması, buna bağlı olarak yatırımların azalması ve yatırımcı algısının bozulması, yıllarca süren düşük faiz politikalarının ardından finansal kırılganlıkların artması, deflasyon baskılarının artması ve para politikalarının olası bozulmalara karşı hareket alanının kısıtlanmasının olası riskler arasında görüldüğü kaydedildi.

Raporda, 2020 yılında küresel ekonomik büyümenin artmasının, finansal piyasalardaki algının genel olarak destekleyici olmasına, dönemsel baskıların özellikle Avro Bölgesi başta olmak üzere azalmasına, Arjantin ve Türkiye gibi bazı gelişen ekonomilerin dengelenmesine, İran ve Venezuela gibi ülkelerde ekonomik çöküşten kaçınılması gibi faktörlere bağlı olduğu bildirildi.

2019 yılına kıyasla 2020'de beklenen küresel ekonomik büyüme farkının yaklaşık yüzde 70'inin gerilim altındaki ekonomilerden gelmesinin beklendiği aktarılan raporda, "Gelişen ekonomiler ve gelişen Avrupa ekonomileri için 2019 yılında baskılanmış ekonomik görünüm, büyük oranda ilk çeyrekte tahmin edilenden daha güçlü mali destek yoluyla gelen büyüme sürprizinin görüldüğü Türkiye'nin görümünü yansıtıyor." denildi.

Büyüme tahminleri

IMF raporuna göre, ABD için büyüme tahmini 2019'da yüzde 2,3'ten yüzde 2,6'ya yükseltilirken, 2020 yılı için yüzde 1,9 ile sabit bırakıldı.

Avro Bölgesi için 2019 büyüme tahmini yüzde 1,3'te sabit tutulurken, 2020 için yüzde 1,5'ten yüzde 1,6'ya çıkarıldı.

Büyüme tahmini bu yıl için yüzde 0,8'den yüzde 0,7'ye düşürülen Almanya için 2020'de büyümenin yüzde 1,4'ten yüzde 1,7'ye çıkması öngörülüyor.

Japonya için 2019'da büyüme yüzde 1'den yüzde 0,9'a, 2020 için de yüzde 0,5'ten yüzde 0,4'e düşürüldü.

İngiltere için 2019'da büyüme yüzde 1,2'den yüzde 1,3'e çıkarılırken, 2020 için yüzde 1,4'te sabit bırakıldı.

Gelişmekte olan ülke ekonomilerinde büyüme tahmini 2019 için yüzde 4,4'ten yüzde 4,1'e, 2020 için de yüzde 4,8'den yüzde 4,7'ye indirildi.

Çin'de büyümenin bu yıl yüzde 6,3'ten yüzde 6,2'ye, 2020 için de yüzde 6,1'den yüzde 6'ya düşürüldü.

ABD ilk çeyrekte % 3.1 büyüdü

Capital Online

ABD Ticaret Bakanlığı verilerine göre ekonomi yılın ilk çeyreğinde % 3.1 ile beklentinin hafif altında büyüdü ancak veri, ekonomik büyümenin güçlü seyrini sürdürdüğünü gösterdi.

Beklenti büyümenin % 3.2 olmasıydı. Ekonominin en büyük bölümünü oluşturan tüketici harcamaları ise % 1.3'ten % 0.9'a revize edildi. Bu rakam, bir yılın en düşük seviyesi olarak kayda geçti.

Çekirdek kişisel tüketim harcamaları (PCE) Fiyat Endeksi 1. Çeyrekte % 1'den % 1.2'ye revize edildi..

Güçlü yatırımlar zayıf tüketici harcamalarını dengeledi. Ancak çoğu ekonomist büyümenin yılın ikinci çeyreğinde yavaşlayabileceğini öngörüyor.

Dış ticaret açığı, nisanda yüzde 56 azaldı

Capital Online

Türkiye İstatistik Kurumu ile Ticaret Bakanlığı işbirliğiyle oluşturulan geçici dış ticaret verilerine göre; ihracat 2019 yılı Nisan ayında, 2018 yılının aynı ayına göre yüzde 4,6 artarak 14 milyar 480 milyon dolar, ithalat yüzde 15,1 azalarak 17 milyar 462 milyon dolar olarak gerçekleşti. Nisan ayında dış ticaret açığı yüzde 55,6 azalarak 2 milyar 982 milyon dolara geriledi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2018 Nisan ayında yüzde 67,4 iken, 2019 Nisan ayında yüzde 82,9'a yükseldi.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre; 2019 Nisan ayında bir önceki aya göre ihracat yüzde 3,8, ithalat yüzde 2,4 azaldı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise; 2019 yılı Nisan ayında önceki yılın aynı ayına göre ihracat yüzde 1,5 arttı, ithalat yüzde 17,9 azaldı.

Almanya'ya 1.2 milyar satış

Almanya'ya yapılan ihracat 2019 Nisan ayında 1 milyar 243 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla 819 milyon dolar ile Birleşik Krallık, 777 milyon dolar ile İtalya ve 754 milyon dolar ile Irak takip etti. Rusya'dan yapılan ithalat, 2019 yılı Nisan ayında 1 milyar 861 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla 1 milyar 458 milyon dolar ile Çin, 1 milyar 454 milyon dolar ile Almanya ve 925 milyon dolar ile ABD izledi.

Yüksek teknolojili ürünlerin payı yüzde 3,2

Teknoloji yoğunluğuna göre dış ticaret verileri, ISIC Rev.3 sınıflaması içinde yer alan imalat sanayi ürünlerini kapsıyor. Nisan ayında ISIC Rev.3'e göre imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı yüzde 95 oldu. Yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki payı yüzde 3,2 olarak gerçekleşti. İmalat sanayi ürünlerinin toplam ithalattaki payı yüzde 75,5 oldu. Nisan ayında yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ithalatı içindeki payı yüzde 12,9 olarak kayıtlara geçti.

Genel ticaret sistemine göre ihracat 15.3 milyar dolar

Öte yandan genel ticaret sistemine göre ihracat 2019 yılı Nisan ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 5,3 artarak 15 milyar 267 milyon dolar, ithalat ise yüzde 14,8 azalarak 18 milyar 73 milyon dolar olarak gerçekleşti. Söz konusu ayda ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 84,5 oldu.

Ekonomi ilk çeyrekte yüzde 2.6 küçüldü

Capital Online

Türkiye ekonomisi, yılın ilk çeyreğinde yüzde 2.6 daraldı. Gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) TL'deki sert değer kaybı, finansal koşullardaki sıkılaşma ve iç talepteki yavaşlamanın da etkisiyle yüzde 2.5 daralması bekleniyordu. Öte yandan mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış GSYH, ilk çeyrekte yüzde 1.3 arttı.

Ekonomi 2018'in ilk çeyreğine yüzde 7.4 seviyesinde yüksek bir büyüme ile başlamış; ikinci çeyrekte büyüme yüzde 5.3'e, üçüncü çeyrekte yüzde 1.8'e yavaşladıktan sonra son çeyrekte ise yüzde 3 daralma yaşamıştı.

Sanayi yüzde 4,3; inşaat yüzde 10.9 daraldı

TÜİK verilerine göre; Gayrisafi Yurt İçi Hasıla birinci çeyrek ilk tahmini; zincirlenmiş hacim endeksi olarak (2009=100), 2019 yılının birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 2,6 azaldı.

Üretim yöntemiyle Gayrisafi Yurt İçi Hasıla tahmini, 2019 yılının birinci çeyreğinde cari fiyatlarla yüzde 16 artarak 914 milyar 699 milyon TL oldu.

Gayrisafi Yurt İçi Hasılayı oluşturan faaliyetler incelendiğinde; 2019 yılının birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak; tarım sektörü toplam katma değeri yüzde 2,5 arttı, sanayi sektörü yüzde 4,3 ve inşaat sektörü yüzde 10,9 azaldı.

Ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetlerinin toplamından oluşan hizmetler sektörünün katma değeri yüzde 4 azaldı.

Takvim ve mevsim etkisinden arındırılmış GSYH'da yüzde 1.3 artış

Takvim etkisinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, 2019 yılı birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 2,3 azaldı. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, bir önceki çeyreğe göre yüzde 1,3 arttı.

Hanehalkı nihai tüketim harcamaları yüzde 4,7 azaldı

Yerleşik hanehalklarının ve hanehalkına hizmet eden kar amacı olmayan kuruluşların (HHKOK) toplam nihai tüketim harcamaları, 2019 yılının birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak yüzde 4,7 azaldı.

Devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 7,2 artarken gayrisafi sabit sermaye oluşumu yüzde 13 azaldı.

Mal ve hizmet ihracatı, 2019 yılının birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirleme hacim endeksi olarak yüzde 9,5 artarken ithalatı ise yüzde 28,8 azaldı.

İşgücü ödemeleri yüzde 20,9 arttı

İşgücü ödemeleri, 2019 yılının birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 20,9, net işletme artığı/karma gelir yüzde 10,8 arttı.

İşgücü ödemelerinin cari fiyatlarla Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payı geçen yılın aynı çeyreğinde yüzde 38,3 iken bu oran 2019 yılının birinci çeyreğinde yüzde 39,3 oldu. Net işletme artığı/karma gelirin payı ise yüzde 43,3'den yüzde 40,8'e düştü.

Trump'tan "Çin" açıklaması

Capital Online

ABD Başkanı Donald Trump, Japonya ziyareti sırasında yaptığı açıklamada, ABD'nin Çin ile ticaret anlaşması yapmaya hazır olmadığını söyledi.

Trump, Japonya Başbakanı Shinzo Abe ile düzenlediği ortak basın toplantısında, "Sanırım Çinliler muhtemelen, masaya koydukları taslak üzerinde, tekrar müzakere etmeden önce, anlaşmaya varmayı diliyorlardı," dedi ve "Bir anlaşmaya varmak istiyorlar. Biz ise anlaşmaya hazır değiliz" şeklinde konuştu.

Trump, ABD'nin Çin mallarına yönelik gümrük tarifelerini "çok çok önemli miktarda, çok kolaylıkla" artırabileceğini belirtti. Trump'ın bu yorumları, iki ülke arasında yürütülen ticaret müzakerelerinin bu ayın başlarında sarsıntıya uğramasının ardından geldi. bu anlaşmazlıktan beri, her iki taraf da birbirini suçluyor ve Trump milyarlarca dolarlık daha Çin malına tarife getireceği tehdidinde bulunuyor.

Trump, işletmelerin Çin'den ayrılarak gümrük tarifesi olmayan ülkelere yöneldiğini ve bu ülkelerin arasında ABD ve Japonya dahil Asyalı komşuları olduğunu sözlerine ekledi. Ancak Trump aynı zamanda, dünyanın en büyük iki ekonomisi arası9nda er ya da geç bir anlaşmaya varılacağı konusunda iyimser olduğunu da dile getirdi.

Trump, "Gelecekte bir dönemde Çin ve Birleşik Devletler!in muhakkak harika bir ticaret anlaşmasına varacağını düşünüyorum ve bunu dört gözle bekliyorum," dedi ve "Çünkü Çin'in bu bedeli, milyarlarca dolarlık ek gümrük vergisini ödeyebileceğini düşünmüyorum. Bunu yapabileceklerini düşünmüyorum" şeklinde görüş bildirdi.

"Türkiye 2019'da yüzde 2,6 küçülecek"

Capital Online

OECD Türkiye'nin 2019 yılı GSYİH beklentisini eksi 1.8'den eksi yüzde 2.6'ya düşürdü. Kurum, 2020 yılı beklentisini yüzde 3.2'den yüzde 1.6'ya indirdi.

OECD'nin tahminlerine göre kurum Euro Bölgesi'nin 2019'da yüzde 1.2, 2020 yılında yüzde 1.4 büyümesini bekliyor.

Fransa için beklentilerini 2019'da yüzde 1.3, 2020'de yüzde 1.3'te bırakan OECD, Japonya ekonomisinin 2019'da yüzde 0.7, 2020'de yüzde 0.6 büyümesini bekliyor.

Kurum Güney Kore'nin 2019 büyüme beklentisini yüzde 2.6'dan yüzde 2.4'e, 202 beklentisini yüzde 2.6'dan yüzde 2.5'e indirdi.

EBRD'den "Türkiye %1 küçülecek" tahmini

Capital Online

Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Türkiye ekonomisinin gelecek yıl kademeli olarak iyileşmesini bekliyor.

Bankanın Ekonomik Görünüm Raporu'nda, "Türkiye ekonomisinin 2018 yılında yüzde 2,6 seviyesindeki büyümesinin ardından, 2019'da yüzde 1 daralma kaydetmesini bekliyoruz. 2020 yılında ise ekonominin kademeli şekilde iyileşerek yaklaşık yüzde 2,5 seviyesinde bir büyüme kaydetmesini öngörüyoruz" değerlendirmesine yer verildi.

Türkiye'de temel göstergelerin, ekonomik yavaşlamada bu yılın ilk çeyreğinde dip seviyenin görülmüş olabileceğine işaret ettiği vurgulanan raporda, bunun kısmen mart ayındaki yerel seçimler öncesinde uygulanan "geçici karşı döngüsel tedbirlerin" sonucu olabileceği belirtildi.

Raporda, "2018 yılındaki yüksek oynaklığın ardından, Türk Lirası'ndaki dengelenmeye rağmen para birimi, yatırım algısındaki değişimlere karşı yüksek hassasiyetini koruyor" ifadesine yer verildi.

EBRD raporunda, ayrıca geçen sene para birimindeki değer kaybının etkisinin azalmasıyla önümüzdeki dönemde Türkiye'de enflasyonun kademeli olarak azalmasının beklendiği de kaydedildi.

Enflasyon beklenenden iyi

Capital Online

Enflasyon Nisan'da aylık yüzde 1,69 oldu. Yıllıkta ise yüzde 19,50 seviyesinde gerçekleşti ve beklentilerin altında geldi. Beklenti aylık yüzde 2,4 ve yıllık yüzde 20,33 seviyesindeydi.

Çekirdek enflasyon da yıllık bazda yüzde 17,53'ten yüzde 16,30'a geriledi.

Söz konusu ayda; giyim ve ayakkabıda yüzde 5,36, ev eşyasında yüzde 2,65, çeşitli mal ve hizmetlerde yüzde 1,94 ve gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 1,40 artış gerçekleşti.

Aylık düşüş gösteren tek grup ise yüzde 0,30 ile haberleşme oldu.

Gıda fiyat artışında rekor

Yıllık bazda bakıldığında ise en fazla artış yüzde 31,86 ile gıda ve alkolsüz içecekler grubunda gerçekleşti. Ev eşyası yüzde 27,64, çeşitli mal ve hizmetler yüzde 27,47, sağlık yüzde 19,75 ve lokanta ve oteller yüzde 19,58 artış ile gıdayı izledi.

Nisan ayında, endekste kapsanan 418 maddeden; 42'sinin fiyatlarında değişim olmazken, 294'ü arttı, 82'si ise geriledi.

ÜFE yıllık yüzde 30,12 arttı

Öte yandan söz konusu dönemde yurt içi üretici fiyat endeksi (ÜFE), aylık yüzde 2,98 ve yıllık yüzde 30,12 artış gösterdi.

ÜFE'de önceki aya göre en fazla artış; yüzde 17,12 ile ham petrol ve doğal gaz, yüzde 8,83 ile tütün ürünleri, yüzde 7,40 ile kok ve rafine petrol ürünlerinde gerçekleşti.

Buna karşılık içecekler yüzde 0,86, ağaç ve mantar ürünleri (mobilya hariç) yüzde 0,29 azaldı.

"Türkiye 2019'da yüzde 2,5 küçülecek"

Capital Online

Türkiye için bu yılki GSYH beklentisini yüzde 0,4 büyümeden yüzde 2,5 daralmaya düşüren IMF, gelecek yıl için büyüme tahminini de yüzde 2,6'dan yüzde 2,5'e revize etti.

"2019 Yılı Bahar Dönemi Dünya Ekonomik Görünüm Raporu"nu yayımlayan IMF, büyümenin 2020'de pozitife dönüşünün ardından iç talepteki toparlanma ile orta vadede yüzde 3,5'e yükselmesinin öngörüldüğünü kaydetti.

Yeni Ekonomi Programının (YEP) karmaşık konular ile başa çıkmak için bir çerçeve sağladığını ifade eden IMF, "Oluşturulan bu çerçeveye karşın makroekonomik istikrarın korunması için geniş kapsamlı ve güvenilir bir politika karışımına ihtiyaç var" değerlendirmesini yaptı.

Raporda, "Kamu-özel sektör ortaklığı harcamalarının rasyonelleştirilmesi ve bu alanda daha fazla şeffaflık mali çıpanın desteklenmesine yardım eder" ifadeleri kullanıldı.

Yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 15,5

IMF raporunda tüketici fiyatları ortalama tahmini 2019 yılı için yüzde 16,7'den yüzde 17,5'e çıkarılırken, 2020 yılı için yüzde 14,1 olarak belirlendi. 2019 yıl sonu tüketici fiyat beklentisi yüzde 15,5 olarak korundu, 2020 yıl sonu için yüzde 14 olarak öngörüldü.

IMF bu yıl için işsizlik oranını yüzde 12,7, gelecek yıl için yüzde 11,4 olarak tahmin etti. Bir önceki tahmin bu yıl için yüzde 12,3 seviyesindeydi.

Öte yandan IMF, bu yıl cari işlemlerin fazla vereceğini tahmin etti. Kurumun cari işlemler/GSYH beklentisi yüzde 0,7 olarak revize edildi. Bir önceki tahmin yüzde eksi 1,4 seviyesindeydi. 2020 yılı için tahmin yüzde eksi 0,4 seviyesinde oldu.

Mart ihracatı 16,33 milyar dolar

Capital Online

İhracat GTS'ye göre mart ayında yüzde 0,5 artışla 16,33 milyar dolar oldu. Bu, aynı zamanda mart ayı ihracat rekoru. 2019'un ilk çeyreğinde ise toplam ihracat 44,56 milyar dolara ulaştı.

Mart ayında ithalat ise yüzde 17,81 azalarak 18,3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Söz konusu ayda ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 89,3 oldu. Ticaret açığı da 1,97 milyar dolar olarak hesaplandı.

ÖTS'ye göre bakıldığında ise Mart ayı ihracatı 15,49 milyar dolar oldu. İthalat da 17,63 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.

Bu arada Mart ayında Gümrük İdareleri tarafından tahsil edilen vergi tutarı 12,76 milyar lira oldu. Şubat'ta bu tutar 10,57 milyar lira seviyesindeydi.

Enflasyon beklentinin üzerinde

Capital Online

TÜİK, Mart 2019 enflasyon rakamlarını açıkladı.

Buna göre tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık bazda yüzde 1,03 ve yıllık yüzde 19,71 oldu. Beklenti aylık yüzde 0,85 ve yıllık yüzde 19,52 yönündeydi.

Aylık en yüksek artış yüzde 3,48 ile sağlık grubunda oldu. Gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 2,44, eğitimde yüzde 1,45, ulaştırmada yüzde 0,75 ve lokanta ve otellerde yüzde 0,67 artış gerçekleşti.

Aylık düşüş gösteren tek grup ise yüzde 0,29 ile haberleşme oldu.

Yıllık bazda ise en fazla artış yüzde 29,77 ile gıda ve alkolsüz içecekler grubunda gerçekleşti. Çeşitli mal ve hizmetler yüzde 27,94, ev eşyası yüzde 26,98, eğlence ve kültür yüzde 20,08 ve sağlık yüzde 19,72 ile artışın yüksek olduğu diğer harcama grupları oldu.

İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE ise aylık yüzde 0,28 ve yıllık yüzde 17,72 arttı.

Enflasyon sepetindeki 418 maddeden; 33'ünün ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 270 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 115'inin ortalama fiyatlarında ise düşüş görüldü.

Moody's'den "döviz rezervi" uyarısı

Capital Online

Kredi derecelendirme kuruluşu Moody's, Türkiye'nin döviz rezervlerindeki düşüşün kredi notu açısından negatif olduğunu bildirdi.

Moody's değerlendirmesinde şu tespitler yer aldı:

"Türkiye'nin döviz rezervlerindeki erime kredi notu açısından negatif, dış kırılganlığı artırıyor. Rezervlerde düşüş TCMB'nin yerel seçimler öncesinde liraya destek vermek için döviz piyasasına müdahale etiğine işaret ediyor. TCMB'nin liraya destek için müdahalesi bankanın şeffaflığı ve bağımsızlığı konusunda soruların, kuşkuların yinelenmesine neden olur. Türkiye'nin finansal piyasalarında yinelenen kargaşa ve resesyona ilişkin politika reaksiyonu daha fazla sermaye çıkışı riskini artırıyor."

İşsizlik 2018'de yüzde 11 oldu

Capital Online

İşsiz sayısı 2018'de bir önceki yıla göre 83 bin kişi artarak 3 milyon 537 bin oldu. İşsizlik oranı ise 0,1 puanlık yükselişle yüzde 11 seviyesinde gerçekleşti.

Tarım dışı işsizlik bir önceki yıla göre 0,1 puanlık azalışla yüzde 12,9 olarak tahmin edildi.

15-24 yaş grubunu içeren genç işsizlik oranı 0,5 puanlık azalış ile yüzde 20,3 olurken,15-64 yaş grubunda bu oran 0,1 puanlık artışla yüzde 11,2 seviyesinde gerçekleşti.

İstihdam edilenlerin sayısı 2018 yılında, geçen yıla göre 549 bin kişi artarak 28 milyon 738 bin kişi, istihdam oranı ise 0,3 puanlık artış ile yüzde 47,4 oldu.

2018'de tarım sektöründe çalışan sayısı 167 bin kişi azalırken, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı ise 717 bin kişi arttı.

İstihdam edilenlerin yüzde 18,4'ü tarım, yüzde 19,7'si sanayi, yüzde 6,9'u inşaat, yüzde 54,9'u ise hizmetler sektöründe yer aldı.

Bir önceki yıl ile karşılaştırıldığında hizmet sektörünün istihdam edilenler içindeki payı 0,8 puan ve sanayi sektörünün payı 0,6 puan artarken; tarım sektörünün payı 1 puan, inşaat sektörünün payı da 0,5 puan azaldı.

İşsizlik oranı en yüksek yüzde 25 ile Mardin, Batman, Şırnak, Siirt bölgesinde; en düşük yüzde 5,1 ile Kastamonu, Çankırı, Sinop bölgesinde görüldü.

*Yıllık işsizlik hesaplanırken her çeyrek dönemin ortasındaki ayların verileri dikkate alınıyor. Buna göre yüzde 11 seviyesindeki 2018 rakamı şubat, mayıs, ağustos ve kasım aylarının ortalamasını gösteriyor.

Dış ticaret haddi Ocak'ta geriledi

Capital Online

TÜİK, Ocak ayına ilişkin dış ticaret endekslerini yayımladı.

Buna göre ihracat birim değer endeksi Ocak'ta önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 5,5 azaldı. Söz konusu dönemde ithalat birim değer endeksinde de yüzde 3,1 düşüş kaydedildi.

İhracat miktar endeksi ise Ocak ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 11,9 artarken, ithalat miktar endeksi yüzde 24,9 azaldı.

İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine bölünmesiyle hesaplanan ve 2018 yılı Ocak ayında 104,1 olan dış ticaret haddi, 2,5 puan azalarak, 2019 yılı Ocak ayında 101,6 oldu.

Fed ne yapacak?

Capital Online

Piyasalar, yarın kararları açıklanacak Fed toplantısına odaklandı. ABD'de geçen hafta beklentilerin altında kalan makro ekonomik veriler Fed'in faiz artırımı konusunda "sabırlı olacağız" ifadesini destekliyor. Toplantıda, Fed`in üç ayda bir açıkladığı makro tahminler ve faiz patikasına ilişkin beklentiler de görülecek.

Karar sonrasında Fed Başkan Jerome Powell'ın basın toplantısında yapacağı açıklamalar da piyasaların odak noktasında yer alacak.

Fed'in ocak ayındaki karar metninde ek faiz artışları referansı kaldırılarak federal fonlama faizlerinin temel politika aracı olduğu tekrarlanmıştı. Powell da faiz artırımına yönelik görüşlerinin değiştiğini ifade ederek, "Faiz artırmaya yönelik konu kısmen zayıfladı" demişti. Powell, ülke ekonomisinin iyi bir durumda olduğunu belirterek, Çin ve Avrupa`da ekonomik büyümenin yavaşladığını, bazı küresel risklerin halen devam ettiğini ve dünyada finansal şartların sıkılaştığını kaydetmişti.

Bu gelişmelere paralel, Fed'in projeksiyonlarını bu yıl bir faiz artırımı yönünde revize edeceği beklentisi güçlendi. Ocak ayından bu yana meydana gelen gelişmeler ve kötü gelen makro ekonomik veriler göz önüne alındığında bankanın bilanço daraltmayı da yıl sonuna doğru sonlandırılabileceği tahmin ediliyor.

"Türkiye'de resesyon devam edecek"

Capital Online

Türkiye'nin 2018 sonunda resesyona girdiğinin TÜİK'in 11 Mart'ta açıkladığı verilerle teyit edildiğini kaydeden kredi derecelendirme kuruluşu S&P, "Biz bunu Ağustos ayından bu yana tahmin ediyorduk ve 2018 için gelen yüzde 2,6 nihai büyüme oranı bizim önceki tahminlerimize büyük ölçüde paralel" değerlendirmesini yaptı.

S&P, "Ödemeler dengesi akışında ani bir terse dönüşü, bir ekonomik daralmanın takip ettiği kuralından Türkiye de muaf kalamadı. Türkiye'de benzer trendleri 2001 ve 2009'da, global finansal kriz sonrasında da dünyanın her yerinde görmüştük" dedi ve Türkiye'nin geçtiğimiz Ağustos ayında yaşanan kur krizi sonrasında stagflasyonist bir düzeltmeye doğru gittiği görüşünü sürdürdüklerini aktardı.

S&P değerlendirmesinde, "Yılın ilk yarısında daha zayıf dinamikler ve yıl sonuna doğru baz etkisinden kaynaklı kısmi toparlanma bekliyoruz. Yurt içi talep, yatırımlarda devam eden daralma ve sıkılaşan uluslararası finansal şartlar, zayıf liradan kaynaklı yüksek döviz cinsinden borç yükü ve yüksek lira faizleri ile birlikte en önemli zayıflık olacak. Cari geçici vergi indirimlerinin bu ay yapılacak yerel seçimlerin ardından sona ermesini ve tüketimin bu yıl reel olarak düşmesini bekliyoruz. Güçlü ihracat performansı, özellikle turizm biraz soluklanma sağlayacaktır" görüşüne yer verdi.

Kredi derecelendirme kuruluşu, Türkiye'nin 2019'da negatif yıllık büyüme yaşayacağı temel senaryolarını devam ettirdiklerini ifade etti.

Türkiye, 4. çeyrekte yüzde 3 küçüldü

Capital Online

TÜİK, geçen yıla ilişkin gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) sonuçlarını açıkladı.

Buna göre, Türkiye ekonomisi 2018'de yüzde 2,6 büyürken, geçen yılın son çeyreğinde yüzde 3 daraldı. Beklenti dördüncü çeyrekte yüzde 2,6 küçülme ve yılın tamamında yüzde 2,5 büyüme yönündeydi.

Üretim yöntemine göre cari fiyatlarla GSYH, 2018'de bir önceki yıla göre yüzde 19,1 artarak 3 trilyon 700 milyar 989 milyon lira olarak gerçekleşti.

GSYH'yi oluşturan faaliyetler incelendiğinde, tarım ve sanayinin katma değeri sırasıyla yüzde 1,3 ve 1,1 artarken, inşaat sektörünün yüzde 1,9 azaldı. Ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetlerinin toplamından oluşan hizmetler sektörünün katma değeri de yüzde 5,6 artış kaydetti.

Kişi başına GSYH değeri, 2018'de 9 bin 632 dolar olarak hesaplandı. Bu değer, 2017'de 10 bin 597 dolar olarak belirlenmişti.

İhracat yüzde 3,7 arttı

Capital Online

Ticaret Bakanlığının şubat ayı geçici dış ticaret istatistiklerinden oluşan veri bülteni açıklandı.

Özel Ticaret Sistemi'ne (ÖTS) göre, ihracat şubatta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,46 artarak 13 milyar 603 milyon dolara yükselirken, ithalat yüzde 16,6 düşüşle 15 milyar 793 milyon dolara geriledi.

Genel Ticaret Sistemi'ne (GTS) göre ise ihracat şubatta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 3,71 yükselerek 14 milyar 312 milyon dolara çıkarken, ithalat yüzde 18,7 azalışla 16 milyar 161 milyon dolar oldu.

Dış ticaret hacmi bu dönemde ÖTS'ye göre yüzde 8,38 azaldı ve 29 milyar 396 milyon dolar olarak kayıtlara geçti. GTS'ye göre ise yüzde 9,52 düşüşle 30 milyar 474 milyon dolar olarak belirlendi.

Söz konusu dönemde dış ticaret açığı, ÖTS'ye göre yüzde 62,17 düşüşle 2 milyar 190 milyon dolar olarak gerçekleşti. GTS'ye göre ise yüzde 69,58 azalışla 1 milyar 849 milyon dolar seviyesinde oldu.

İhracatın ithalatı karşılama oranı da Şubat 2018'de yüzde 69,4 iken bu yılın aynı ayında ÖTS'ye göre yüzde 86,1'e çıktı, GTS'ye göre ise bu oran 69,4 iken 88,6 olarak kayıtlara geçti.

Öte yandan gümrük idareleri tarafından şubatta tahsil edilen vergiler, 10 milyar 571 milyon lira oldu.

Enflasyon şubatta beklentinin altında

Capital Online

TÜİK, Şubat 2019 enflasyon rakamlarını açıkladı.

Buna göre tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık bazda yüzde 0,16 ve yıllık yüzde 19,67 artış ile beklentilerden iyi geldi. Beklenti aylık yüzde 0,45 ve yıllık yüzde 19,9 yönündeydi.

Bu sonuçla yıllık enflasyon 5 ay sonra ilk kez yüzde 20'nin altına inmiş oldu.

Şubatta aylık en yüksek artış yüzde 2,48 ile sağlık grubunda oldu. Söz konusu ayda; eğitimde yüzde 1,64, gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 0,90, lokanta ve otellerde yüzde 0,87 ve ulaştırmada yüzde 0,71 artış gerçekleşti.

Aylık en fazla düşüş gösteren grup ise yüzde 4,81 ile giyim ve ayakkabı oldu. Çeşitli mal ve hizmetlerde yüzde 0,39, eğlence ve kültürde yüzde 0,37 ve haberleşmede yüzde 0,34 düşüş gerçekleşti.

Yıllık bazda bakıldığında en fazla artış yüzde 29,25 ile gıda ve alkolsüz içecekler grubunda gerçekleşti. Onu yüzde 28,08 ile çeşitli mal ve hizmetler, yüzde 27,59 ile ev eşyası, yüzde 20,43 ile eğlence ve kültür, yüzde 19,79 ile de lokanta ve oteller izledi.

418 maddeden 235'inin fiyatı arttı

Öte yandan; işlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE'de 2019 yılı Şubat ayında bir önceki aya göre yüzde 0,15 düşüş, bir önceki yılın aynı ayına göre ise yüzde 18,48 artış gerçekleşti.

Şubat 2019'da endekste kapsanan 418 maddeden; 29 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 235 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 154 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşti.

Masraflar arttı

Capital Online

Nil Dumansızoğlu

ndumansizoglu@capital.com.tr

BEKLENTİ Yılda ortalama 3-4 milyon ton civarında üretim yapan tuz sektörü, 2018 yılında ekonomik koşullar nedeniyle iç pazarda daralma yaşarken döviz kurlarının artması dolayısıyla ihracat anlamında iyi bir yıl geçirdi. 350 bin ton ihracat yapan sektörün beklentisi, 2019 yılında yüzde 8 artışla 380 ton ihracat gerçekleştirmek. 

MALİYET 2018 yılında, her sektörde olduğu gibi tuz sektöründe de zorluklar yaşandığından bahseden Billur Tuz Genel Müdürü Mutlu Mermer, ekonomik koşulların sürekli değişiklik göstermesinin sektörü büyük ölçüde etkilediğini belirtiyor. “Özellikle enerji maliyetleri ve dövizdeki yükselme nedeniyle masraflarımız arttı. Bu durum şirket maliyetlerimizde yükselmeye sebep oldu” diyor.

VİZYON Tuzun insan vücudu için vazgeçilmez bir ihtiyaç olduğunu ve bu nedenle tuz sektörünün uzun yıllar büyüyerek ve gelişerek devamlılığını sürdüreceğini ifade eden Mermer, şöyle konuşuyor: “Ayrıca tuz, endüstride 14 bin farklı kullanım alanıyla yeri doldurulamayacak bir kimyasal. Maliyet ve içerik nedeniyle yerine farklı bir değer koyulması da gerçekçi değil.”

E-TİCARET

E-İHRACAT KAPISI

HACİM E-ticaret Türkiye`de ekonominin itici güçlerinden biri haline geldi. E-ticaret pazarı, son 5 yılda yıllık ortalama yüzde 32 büyüme elde etti. 2017 yılında 42,2 milyar TL`lik hacme ulaşan sektörün, 2018 yılında benzer büyüme oranıyla 54,9 milyar TL`ye ulaşması öngörülüyor. E-ticaretin perakendedeki payının da yüzde 5`lere yaklaşacağı düşünülüyor. 

FIRSAT GittiGidiyor Genel Müdürü, eBay MENA Bölge Direktörü ve TOBB E-Ticaret Meclisi Başkanı Öget Kantarcı, 2019 gündeminin e-ihracat olacağını söylüyor. “2016`da 400 milyar dolar olan küresel sınır ötesi ticaret hacminin 2020`de 2,5 kat artması bekleniyor. Türkiye`nin ürettiği kaliteli ve özgün ürünlerle pazardan ciddi bir pay alacağını, e-ihracatın ülkemiz için bir fırsat olduğunu düşünüyoruz” diyor. 

GÜNDEM E-ihracatın gelişip büyümesinin son derece önemli olduğunun altını çizen Kantarcı, şöyle konuşuyor: “Bu nedenle e-ticaret lojistiği, gümrük işlemleri, ürün güvenliği ve denetimindeki uygulamaların daha da iyileştirilmesi gerekiyor. Ayrıca Türkiye`deki e-ihracatçı şirket sayısını artırmaya yönelik uluslararası iş birlikleri yapmak da bu alanda yapılacaklar listesinin öne çıkan maddeleri arasında yer alıyor.”

FUTBOL

GELİR ARTIYOR

BÜYÜME Avrupa futbolunun en hızlı büyüyen liglerinden biri olan Spor Toto Süper Lig`de geçen iki sezonda yüzde 40`a varan bir büyüme gerçekleşti. Maç günü, naklen yayın ve ticari gelirlerde son iki sezonda 5,5 milyar TL gelir elde edildi. Passolig Genel Müdürü Ceyhun Kazancı, bu sezonda da özellikle seyirci sayısındaki artışın, maç günü gelirlerini; yapılan yeni sponsorluk anlaşmalarının ligin ticari gelirlerini artıracağını öngördüklerini söylüyor. 

SEYİRCİ Son üç sezondur Süper Lig`in seyirci ortalamasının istikrarlı bir şekilde arttığını söyleyen Kazancı, geçen sezon yüzde 43`lük seyirci artışıyla Süper Lig`in Avrupa`nın en fazla seyirci artışı olan ligi olduğunu belirtiyor. “Bu sezon, ligin ilk 17 haftasına baktığımızda seyirci ortalamasının 14 bine ulaştığını görüyoruz. Lig sonunda bu sayının 15 bin bandına ulaşacağını öngörüyoruz” diyor. 

FİNANS Sportif başarıyı finansal istikrara dönüştürebilen takımların futbol ekonomisine yön verdiğini de sözlerine ekleyen Kazancı, şöyle konuşuyor: “Etkili kaynak yönetimi, altyapı, uzun vadeli planlama ve markalaşma başarı sürecinin en önemli parçaları. Futbolda başarının anahtarı hem sahada hem de finansal tablolar da kazanmak artık. Kulüplerin de bu anlayışla yönetilmesi gerekiyor.”

OLUKLU MUKAVVA

BÜYÜME YAVAŞ

DURUM Oluklu mukavva sektörü, 2018`in yarısında yüksek büyüme oranları elde etti ancak üçüncü çeyrekte büyüme yavaşladı. Son çeyrek için ise bir miktar küçülme tahmin ediliyor. Yıl ortalamasının ise yüzde 3 büyüme olacağı düşünülüyor. Oluklu Mukavva Sanayicileri Derneği (OMÜD) Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Nuri Görenoğlu, 2019 büyüme beklentilerinin, yüzde 2,3 olan GSMH büyüme oranı civarında olacağını belirtiyor. 

SORUN Oluklu mukavva sektörünün ihtiyacı olan kağıtların yüzde 75-80`i geri dönüşümden elde ediliyor. Yüzde 20-25`ini oluşturan kraft kağıdı ise Türkiye`de üreten tek bir işletme var. Yerli üretimin ihtiyacın yalnızca yüzde 13-15`ini karşıladığını belirten Görenoğlu, “Geri kalan yüzde 85-87 ise ithal ediliyor. İthalat Rejimi Kararına Ek Karar`la yurt dışından ithal edilen çeşitli kağıt türlerine yeniden getirilen vergiler, sektörü son derece olumsuz etkiliyor” diyor.

VERGİ Oluklu mukavva sektörünün kraft-liner kağıt ihtiyacının yılda 350- 375 bin ton olduğunu da sözlerine ekleyerek şunları söylüyor: “Antidamping önlemleri, sektörün dışa bağımlılığını ortadan kaldırmadığı gibi azaltmayı da sağlamıyor. Bu vergilerle cezalandırılan maalesef Türkiye oluyor. Vergiler kaldırılmazsa 2019 yılı da zorlayıcı bir yıl olacak.”

ÇELİK

İHRACAT DÜŞECEK

ARTIŞ Korumacılık önlemleri karşısında birçok ihracat pazarında daralma ve kayıp yaşayan Türkiye çelik sektörü, bu olumsuz etkilere rağmen 2018`de ihracatını artırdı. Bu sorunlar, Asya pazarının sektöre ilgisiyle aşıldı. Türkiye`nin miktar bazındaki çelik ihracatı, 2018`de bir önceki yıla oranla yüzde 20,8 artışla 21,4 milyon tona yükseldi. Değer bazındaki ihracatsa yüzde 36,1 artışla 15,6 milyar dolar oldu. 

ÖNGÖRÜ Çelik İhracatçıları Birliği (ÇİB) Başkanı Adnan Aslan, korumacılık trendinin yanı sıra Çin`in de yeniden agresif ihracat politikasına yönelecek olması nedeniyle 2019 yılının özellikle ilk yarısında ihracatçıları zorlayacağını söylüyor. Tüm bu unsurlar göz önüne alındığında 2019 yıl sonu ihracatının miktar bazında 15-16 milyon tona düşeceğini öngörüyor. 

GÜNDEM Aslan, 2019 gündemleriyle ilgili şunları söylüyor: “Maruz kaldığımız ticaret davaları ve korumacılık önlemleri karşında sektörümüzü savunmak, 2019 yılında da odaklanacağımız en önemli konu başlıklarımızdan biri olacak. Odaklanacağımız bir diğer konu ise ihracatımızın az olduğu bölge ve ülkelere ticaret heyetler düzenleyerek bu noktalarda ihracatımızı artırmaya çalışmak.”

OFİS MOBİLYASI

İNŞAAT ETKİSİ

DARALMA Mobilya sektörü, diğer pek çok sektörde olduğu gibi iç pazarda yaşadığı daralmayı ihracatla telafi etti. İç pazarda yüzde 30 küçülen sektör, KDV indirimleriyle birlikte bir nebze olsun iç pazardaki hareketliliğin artırılması gerektiğini düşünüyor. Mobilya Sanayi İş Adamları Derneği (MOBSAD) Başkanı Nuri Gürcan, “Bunun için bankalarla yaşanan finansman sıkıntısı çözümlenmeli, KDV oranları yüzde 8`e sabitlenmelidir” diyor. TELAFİ Mobilya sektörünün genç segmentlerinden ofis mobilyalarında da benzer bir durum söz konusu. İnşaat sektörünün durağanlaşması da ofis mobilyası sektörünü doğrudan etkiledi. İç pazardaki kaybı ihracatla karşılayan sektör, bir önceki yılın rakamlarını koruyabildi. Yaklaşık yüzde 5 büyüyen ofis mobilyaları sektörünün 2019 beklentisi de yine yüzde 5 büyümek. TASARIM Gürcan, Türkiye`de ofis binalarının yoğunluk kazanması, büyük organizasyonlar, ihracattaki artış gibi faktörlerin, sektörü pozitif etkileneceğini söylüyor. “Ofis mobilyaları kısmında son birkaç yıldır ciddi bir tasarım atağı söz konusu. Çalışanlara her türlü kolaylığı sunmak adına mobilyalar akıllı hale gelirken çalışma verimliliğini artıracak şekilde tasarımlar sunuluyor” diyor.

İşsizlik yüzde 12,3'e çıktı

Capital Online

TÜİK, kasım ayı işgücü istatistiklerini açıkladı.

Türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaştakilerde işsiz sayısı 2018 yılı Kasım döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 706 bin kişi artarak 3 milyon 981 bin kişi oldu. İşsizlik oranı 2 puanlık artış ile yüzde 12,3 seviyesinde gerçekleşti.

Aynı dönemde; tarım dışı işsizlik oranı 2,1 puanlık artış ile yüzde 14,3 olarak tahmin edildi. Genç nüfusta (15-24 yaş) işsizlik oranı 4,3 puanlık artış ile yüzde 23,6 olurken,15-64 yaş grubunda bu oran 2,1 puanlık artış ile yüzde 12,6 olarak gerçekleşti.

İstihdam oranı geriledi

İstihdam edilenlerin sayısı 2018 yılı Kasım döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre 201 bin kişi azalarak 28 milyon 314 bin kişi, istihdam oranı ise 0,8 puanlık azalış ile yüzde 46,5 oldu.

Bu dönemde, tarım sektöründe çalışan sayısı 274 bin kişi azalırken, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı 72 bin kişi arttı. İstihdam edilenlerin yüzde 17,7'si tarım, yüzde 20'si sanayi, yüzde 6,5'i inşaat, yüzde 55,8'i ise hizmet sektöründe yer aldı.

Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında tarım sektörünün istihdam edilenler içindeki payı 0,9 puan ve inşaat sektörünün payı 1,1 puan azalırken; sanayi sektörünün payı 0,8 puan, hizmet sektörünün payı 1,2 puan arttı.

İşgücüne katılma oranı

İşgücü 2018 yılı Kasım döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre 505 bin kişi artarak 32 milyon 295 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise 0,2 puan artarak yüzde 53 olarak gerçekleşti. Aynı dönemler için yapılan kıyaslamalara göre; erkeklerde işgücüne katılma oranı 0,3 puanlık artışla yüzde 72,4, kadınlarda da 0,3 puanlık artışla yüzde 34,1 olarak gerçekleşti.

Kayıt dışı çalışanların oranı yüzde 33,6

Kasım 2018 döneminde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olmadan çalışanların oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre değişim göstermeyerek yüzde 33,6 olarak gerçekleşti. Tarım dışı sektörde kayıt dışı çalışanların oranı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre 0,8 puan artarak yüzde 22,8 oldu.

Kamu istihdamı yüzde 20,8 arttı

Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın derlediği verilere göre, 2018 yılı IV. döneminde toplam kamu istihdamı 2017 yılının aynı dönemine göre yüzde 20,8 oranında artarak 4 milyon 352 bin kişi oldu. Bu artışta, daha önce kamu istihdamında yer almayan taşeronların kamu çalışanı statüsüne (sürekli işçi) geçmesi etkili oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış rakamlar

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam bir önceki döneme göre 228 bin kişi azalarak 28 milyon 591 bin kişi olarak tahmin edildi. İstihdam oranı 0,4 puan azalarak yüzde 47 oldu. Mevsim etkisinden arındırılmış işsiz sayısı ise bir önceki döneme göre 144 bin kişi artarak 3 milyon 907 bin kişi olarak gerçekleşti. İşsizlik oranı 0,4 puan artarak yüzde 12 oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış işgücüne katılma oranı 0,2 puan azalarak yüzde 53,4 olarak gerçekleşti. Ekonomik faaliyete göre istihdam edilenlerin sayısı, tarım sektöründe 54 bin, sanayi sektöründe 40 bin, inşaat sektöründe 47 bin, hizmet sektöründe ise 87 bin kişi azaldı.

Ocak ayı ihracatı açıklandı

Capital Online

Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, ocak ayı ihracat gelişmelerini açıkladı.

Özel ticaret sistemine göre ocakta ihracat 13 milyar 171 milyon dolar, genel ticaret sistemine göre ise 13 milyar 904 milyon dolar oldu.

Aynı ayda ithalat ise; özel ticaret sistemine göre 15 milyar 709 milyon dolar, genel ticaret sistemine göre de 16 milyar 220 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti.

Bakan Pekcan, 2019 yılı boyunca dış ticaret verilerinin hem özel hem de genel ticaret sistemine göre paylaşılacağı bilgisini verdi.

Her iki sistem arasındaki farklar

Özel ticaret sistemine ülke sınırları içinde üretilen tüm ürünler dahil edilmiyor; serbest bölgelerdeki antrepo verileri hariç rakamlar yer alıyor.

Genel ticaret sisteminde buradan yapılan ihracatta hesaba dahil ediliyor.

ABD, İngiltere, Kanada, Rusya, Çin ve Hindistan genel ticaret sistemini kullanırken; Fransa ve İtalya özel ticaret sistemini tercih ediyor.

Enflasyon yeniden yükselişte

Capital Online

Ocak 2019'da tüketici fiyatları; bir önceki aya göre yüzde 1,06, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 1,06, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 20,35 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 17,16 arttı.

Antalya'da etkili olan fırtınanın seralara zarar verdiği bir ortamda beklenti aylık yüzde 1,12 ve yıllık yüzde 20,47 artış yönündeydi. Enflasyon önceki ay aylık bazda yüzde eksi 0,40 ve yıllık yüzde 20,30 olmuştu.

Aylık en yüksek artış yüzde 6,43 ile gıda ve alkolsüz içecekler grubunda oldu. Çeşitli mal ve hizmetlerde yüzde 3,62, sağlıkta yüzde 3,56, eğlence ve kültürde yüzde 3,18 ve lokanta ve otellerde yüzde 1,07 artış gerçekleşti.

Aylık en fazla düşüş gösteren grup yüzde 7,95 ile giyim ve ayakkabı oldu. Düşüş gösteren bir diğer grup ise yüzde 3,10 ile konut oldu.

Gıda ve içecekte yıllık artış yüzde 30,97

Yıllıkta da en fazla yükseliş yüzde 30,97 ile gıda ve alkolsüz içecekler grubunda gerçekleşti. Bir önceki yılın aynı ayına kıyasla; çeşitli mal ve hizmetler yüzde 29,63, ev eşyası yüzde 29,07, eğlence ve kültür yüzde 23,15 ve lokanta ve oteller yüzde 19,89 artış gösterdi.

İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE'de Ocak'ta bir önceki aya kıyasla yüzde 0,18, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 0,18, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 19,55 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 17,21 artış kaydedildi.

Ocak 2019'da endeksteki 418 maddeden; 21 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 267 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 130 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşti.

En düşük fiyat artışı Ankara'da

Aylık bazda en yüksek artış yüzde 2,41 ile "Şanlıurfa, Diyarbakır", 12 aylık ortalamalara göre en yüksek artış ise yüzde 19,16 ile ''Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye" bölgesinde gerçekleşti.

Yıllık bazda en yüksek artış yüzde 25,17 ile "Şanlıurfa, Diyarbakır" bölgesinde gözlenirken, bunu yüzde 24,02 ile "Gaziantep, Adıyaman, Kilis", yüzde 23,75 ile "Mardin, Batman, Şırnak, Siirt", yüzde 23,44 ile "Van, Muş, Bitlis, Hakkari" izledi.

En düşük fiyat artışı ise yüzde 17,28 ile "Ankara" bölgesinde bölgesinde gerçekleşti

Su sektöründe üretici fiyatları düştü

Bu arada Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) Ocak'ta yüzde 0,45 artış gösterdi. Yıllık enflasyon yurt içi üretici fiyatlarında yüzde 32,93 oldu.

Yİ-ÜFE Ocak'ta bir önceki aya kıyasla madencilik ve taş ocakçılığı sektöründe yüzde 2,83, imalat sanayisi sektöründe yüzde 0,47, elektrik ve gaz sektöründe yüzde 0,38 artarken; su sektöründe ise 6,88 azaldı.

Enflasyon sepeti güncellendi

Öte yandan TÜİK, TÜFE sepeti ve madde ağırlıklarını güncelledi. Buna göre, 2019'da TÜFE'de 418 madde, 895 madde çeşidi kapsanacak.

Yİ-ÜFE endeks sepeti de güncellendi.

ABD'de istihdam beklentilerden güçlü arttı

Capital Online

ABD'de ocak ayında istihdam güçlü artış gerçekleştirdi.

ABD Çalışma Bakanlığı verilerine göre, tarım dışı istihdam 2019 yılı Ocak ayında 304 bin arttı, işsizlik oranı yüzde 3.9'dan yüzde 4'e yükseldi. Beklenti 165 bin seviyesindeydi.

Ortalama saatlik kazançlar aylık bazda yüzde 0.3 beklenirken yüzde 0.1 arttı, yıllık bazda ise yüzde 3.3'ten yüzde 3.2'ye geriledi.

İmalat sanayinde yavaşlama sürdü

Capital Online

İmalat sanayi satın alma yöneticisi endeksi (PMI) Ocak'ta 44.2  ile yatay seyrederek sektördeki daralmanın on aydır devam ettiğine işaret etti.

İmalat sektöründe yılın başında da devam eden zorlu faaliyet koşulları yeni siparişlerdeki yavaşlamanın devam etmesine yol açtı. Ancak bu daralma son beş ayın en düşük hızında gerçekleşti.

IHS Markit tarafından İstanbul Sanayi Odası (İSO) için hazırlanan imalat PMI, Kasım'da 44.7 değerini aldıktan sonra Aralık'ta 44.2'ye gerilemişti. Endekste 50'nin üzeri seviyeler büyümeye, altı daralmaya işaret ediyor.

Girdi fiyatları Ocak'ta artmaya devam etti, ancak bu artış son dört ay boyunca ivme kaybetti.

Maliyet fiyat artışlarındaki gerileme, imalatçıların yeni işlerini artırmak için satış fiyatlarını düşürmelerine olanak sağladı. Bunun yansıması olarak nihai ürün fiyatları art arda ikinci ayda da düşüş kaydetti.

Üretim alt endeksi Aralık ayındaki 42.6 seviyesinden 42.4'e gerileyerek, üretimdeki daralmanın dokuzuncu ayına girdiğini gösterdi.

Yeni siparişler alt endeksi 40.1'den 41.7'ye yükseldi. Yeni siparişlerdeki daralma onuncu ayına girse de, ard arda dördüncü ay ivme kaybederek ve Ağustos 2018'den beri en düşük oranda gerçekleşti.

Yeni ihracat siparişleri alt endeksi ise 48.6'dan 49.8'e yükselerek son 5 ayın en yüksek düzeyinde gerçekleşti.

Üretimdeki yavaşlama sonucu istihdam Ocak'ta azalmaya devam etti ancak düşüş Aralık ayına göre hız kesti. Ayrıca satın alma faaliyetlerindeki yavaşlamanın yansıması olarak girdi stokları Ocak'ta düşüş kaydetti.

Tedarikçilerin ortalama teslimat süreleri Ocak ayında kısalarak son 9 ayın en düşük hızında gerçekleşti.

İmalat PMI istihdam, üretim, yeni siparişler, girdi stokları ve tedarikçilerin teslim süreleri alt endekslerinin ağırlıklandırılması yöntemiyle hesaplanıyor.

İstanbul'un enflasyonu arttı

Capital Online

İstanbul Ticaret Odası (İTO) ocak ayı fiyat gelişmelerini açıkladı.

Buna göre İstanbul'da; perakende fiyatlar aylık yüzde 1,14 ve yıllık yüzde 18 arttı. Toptan fiyatlarda da aylık yüzde 1,45 ve yıllık yüzde 22,95 yükseliş kaydedildi.

Gıda fiyatları yüzde 2,53 arttı

Ocakta perakende fiyatlar önceki aya kıyasla; diğer harcamalar grubunda yüzde 5,49, sağlık ve kişisel bakımda yüzde 3,64, gıdada yüzde 2,53, ulaştırma ve haberleşmede yüzde 2,13, ev eşyasında yüzde 1,77 ve konutta yüzde 0,42 artış gösterdi.

Giyimde yüzde 6,22, kültür, eğitim ve eğlencede de yüzde 2,16 düşüş kaydedildi..

Toptan fiyatlardaki değişim

Söz konusu ayda toptan fiyatlar ise önceki aya göre; mensucat grubunda yüzde 4,21, inşaat malzemelerinde yüzde 2,01, madenlerde yüzde 1,34, gıdada yüzde 1,17, yakacak ve enerji maddelerinde yüzde 0,91 ve işlenmemiş maddeler grubunda yüzde 0,87 arttı.

Kimyevi maddelerde ise yüzde 0,25 düşüş yaşandı.

Yıl sonu enflasyon öngörüsü yüzde 14,6

Capital Online

TCMB Başkanı Murat Çetinkaya, yılın ilk enflasyon raporunu açıkladı. Çetinkaya, bu yıl enflasyonu yüzde 14,6 olarak tahmin ettiklerini, 2020'de yüzde 8,2 ve 2021'de yüzde 5,4 olarak öngördüklerini bildirdi.

TCMB Başkanı ayrıca, enflasyonda ikna edici düşüşü görene kadar sıkı para politikası uygulamaya devam edeceklerini belirtti.

Çetinkaya'nın açıklamasından satır başları şöyle:

- Artan korumacılık eğilimlerinin küresel büyümeye yavaşlatıcı etkisi olacağını öngörüyoruz

- Gelişmekte olan ülkelere yönelen portföy akımları Eylül'den itibaren toparlanma eğilimi sergiledi

- Sıkı para politikası duruşunun yanı sıra petrol ve ithal fiyatlarındaki gerileme, belirli ürünlerde vergi indirimleri ve iç piyasada zayıflama enflasyondaki düşüşte etkili oldu

- İktisadi faaliyet Ekim raporuna uyumlu şekilde 2018 üçüncü çeyrekte yavaşladı

- Yurt içi talep tüketim ve yatırım kaynaklı olarak daraldı

- Son dönemde açıklanan veriler ekonomideki dengelenme eğiliminin belirginleştiğini göstermektedir

Kredi büyüme hızı yavaşladı

- Sıkı para politikası duruşu ve Türkiye'nin risk gerilimindeki düşüşe bağlı olarak kur takası faizleri tüm vadelerde bir önceki rapor dönemine göre geriledi

- Finansal koşullardaki sıkılık devam ederken kredi büyüme hızındaki yavaşlama belirginleşti

- Enflasyon 2018 yıl sonunda ekim enflasyon tahminleri ve piyasa beklentilerinin altında gerçekleşti

- Yılın son çeyreğinde yıllık enflasyondaki azalışta temel mal ve enerji grupları başlıca sürükleyici oldu

- Fiyatlara davranışlarına ilişkin göstergeler, ekonomik birimlerin fiyat artırma eğiliminin önceki çeyreğe göre azaldığına işaret etti

- Gıda grubunda yıllık enflasyon yüksek seyrini korudu

İktisadi faaliyette dengelenme

- 2018 yılının üçüncü çeyreğinde iktisadi faaliyetteki dengelenme süreci belirginleşti

- İktisadi faaliyetteki yavaşlama ve reel kur gelişmelerinin etkisiyle cari işlemler dengesindeki iyileşme devam etmektedir

- İktisadi faaliyetteki yavaşlamaya bağlı olarak işsizlik oranı yükseldi

- Net ihracatın büyümeye katkısının süreceğini öngörüyoruz

Petrol ve gıda fiyatları

- Ham petrol fiyatlarına ve dolar cinsinden ithalat fiyatlarına ilişkin varsayımlar aşağı yönlü güncellendi

- 2019 yılı için ham petrol fiyat tahminini 80 dolardan 63 dolara, 2020 yılı için ham petrol fiyat tahminini de 76,2 dolardan 63,8 dolara düşürdük

- 2019 yılı gıda fiyatı tahmini yüzde 13 ve 2020 yılı gıda fiyatı tahmini yüzde 10 olarak kaldı

Enflasyon beklentileri

- Enflasyonun 2019 yıl sonunda yüzde 14,6 olarak gerçekleşeceğini tahmin ediyoruz (önceki yüzde 15,2)

- Enflasyonun 2020 yıl sonunda yüzde 8,2 olarak gerçekleşeceğini tahmin ediyoruz (önceki yüzde 9,3)

- Enflasyonun orta vadede yüzde 5,0 düzeyinde istikrar kazanacağını tahmin ediyoruz

Sıkı duruşa devam

- Enflasyon ikna edici bir yere gelene kadar sıkı para politikasında sıkı duruş sürecek

- Gerekirse ilave parasal sıkılaştırma yapılabilecek

- Fiyatlama davranışlarının tekrar sağlıklı bir yere ulaştığını görmemiz gerekiyor

- Karar verme sürecimiz süreye değil veriye bağlı, verileri takip ederek karar vermeye devam edeceğiz

- Mümkün olacak en kısa sürede tek haneli enflasyona ulaşmayı sağlayacak sıkı duruş neyse bunu koruyacağız

- Para politikasındaki fiyat istikrarı odaklı sıkı duruş, mali disiplin başta olmak üzere ortaya konan duruş, risk algısı ve oynaklıklarda bir iyileşmeye yol açtı

Gıda fiyatları

- 2019'da ihracat ve turizmdeki güçlü seyrin ekonomide kademeli toparlanmaya destek olacağını düşünüyoruz

- Gıda fiyatlarında son dönem gelişmeleri yukarı yönde bir risk oluşturuyor. Merkez Bankası olarak bu konuya uzun süredir dikkat çekiyoruz, atılmakta olan adımlar da var, yapısal unsurlar ve adımları önemsiyoruz

İhracatçı 47 ürüne yüklenecek

Capital Online

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) "İhracat 2019 Raporu"nu açıkladı.

Raporda yer alan bulgulara değinen TİM Başkanı İsmail Gülle, dünyada en çok ticareti yapılan 200 ürün arasında, Türkiye'nin güçlü olduğu 47 ihracat ürünü bulunduğunu söyledi. Gülle, bu 47 üründe dünyanın toplam ithalatının 1,8 trilyon dolar olduğunu dile getirerek, şunları kaydetti:

"Dünyanın toplam ithalatındaki payı yüzde 9,8. Bizim bu ürünlerdeki ihracatımız ise 50 milyar dolar seviyesinde, bunların dünyadaki ticaretinden yüzde 2,8 pay alıyoruz. Güçlü olduğumuz bu 47 ürüne özel bir önem ve ağırlık vererek, 1,8 trilyon dolarlık talepten daha fazla pay alabiliriz.

Örnek bir ürünü ele alırsak, minibüs ve otobüs üretiminde 1,6 milyar dolar ile en önemli üretici ülkeler arasında yer alıyoruz. Bu üründe Almanya ve Fransa pazarında yüzde 30'un üzerinde paya sahipken, ABD'de sadece yüzde 5 pazar payımız var. Dünyanın en büyük ekonomilerinden olan Kanada'ya, 655 milyon dolarlık minibüs ve otobüs ithalatına rağmen, hiç ihracat yapamıyoruz.

Bu hesaplamalar alt alta konulduğunda, şunu görüyoruz, 15 farklı üründe 33 farklı ülke, bu ürünleri bizim yerimize rakiplerimizden alıyor. Bu da, en güçlü olduğumuz ürünlerin bazılarında, henüz keşfedemediğimiz çok büyük pazarlar olduğunun en büyük göstergesi"

"Yeni pazarlara da yoğunlaşılmalı"

Dünyanın önde gelen ekonomileri olan ABD, Kanada, Avustralya, Güney Kore gibi coğrafi anlamda uzak ülkelere, en az yakın pazarlar kadar önem verilmesi gerektiğine dikkati çeken Gülle, "Firmalarımız Gürcistan, Rusya gibi pazarlarda fiyat rekabetine girmenin ötesinde, artık Polonya, Meksika, Çekya gibi gelişen pazarlara da yoğunlaşmalı" diye konuştu.

Küresel ticaretten alınan pay

Türkiye'nin 2001'de küresel ticaretten aldığı yüzde 0,51 payın 2018'de yüzde 0,90'a ulaştığını belirten Gülle, "İhracatın sayısal olarak artışı, tek başına bir başarı kriteri olamaz. Sadece koşmak değil, rakiplerimizden daha hızlı koşmak zorundayız" değerlendirmesinde bulundu.

Geçmişte Rusya'ya ihracatta uçak krizinin etkisini ve ABD ile yaşanan siyasi gerilimin bazı ürünlere olan yansımalarını da hatırlatan Gülle, "Hem ülkemizin ikili ilişkileri, hem de küresel anlamda gelişmeler, ihracatçılarımızı doğrudan etkileyebilecek nitelikte" dedi.

İran'daki TTM'nin kapanması

Toplantı sonunda gazetecilerin sorularını yanıtlayan Gülle, İran'a açılan ilk Türk Ticaret Merkezi'nin kapanmasına yönelik haberlere ilişkin, "Türk Ticaret Merkezlerinde, ilk projemiz olan İran çok verimli olmadı, burayı kapatma kararı alındı. Elbette isterdik ki, ilk açılan başarı modeli olsun. İran kapandı diye Türk Ticaret Merkezlerini bakış negatifliğine düşürmek haksızlık olur. Bir salkımdan bir üzümü çıkartır geri kalanını yemeye devam edersiniz, bir üzüm yüzünden tüm salkımı kaldırıp atmazsınız" açıklamasını yaptı.

Büyüme, 28 yılın en düşüğünde

Capital Online

Çin, 2018'de 28 yılın en düşük büyümesini kaydetti.

Çin'de ulusal istatistik bürosu tarafından açıklanan verilere göre, Çin'in dördüncü çeyrek büyümesi 2009'dan beri en düşük seviye ile beklentilere paralel yüzde 6,4 oldu.

2018 yılının kümülatif büyümesi ise son 28 yılın en zayıf seviyesinde yüzde 6,6 olarak gerçekleşti.

ABD ile ticaret konusunda anlaşmazlık yaşayan Çin'de, ekonomik aktivitenin zayıflaması ve işsizlikte artış belirtileri acilen daha fazla teşvik gereğine dikkat çekti.

Yıkıcı etki

Capital Online

Ödemeler dengesinden iyi haber

Capital Online

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından Kasım 2018 dönemine ilişkin ödemeler dengesi verileri açıklandı. 

Buna göre, cari işlemler hesabı kasımda 986 milyon dolar fazla verdi. Bunun sonucunda on iki aylık cari işlemler açığı 33 milyar 932 milyon dolara geriledi. Cari işlemler hesabında 2017'nin kasım ayında 4 milyar 482 milyon dolar açık oluşmuştu.

Ekonomistler kasımda cari işlemler dengesinin 1,05 milyar dolar fazla vermesini bekliyordu.

2017'nin kasım ayında 898 milyon dolar açık veren altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı, geçen yılın kasım ayında ise 4 milyar 514 milyon dolar fazla verdi.

Cari işlemler hesabının fazla vermesinde, 2017'nin kasım ayında 4 milyar 781 milyon dolar açık veren dış ticaret dengesinin 2018'in aynı ayında 523 milyon dolar fazla vermesi ve hizmetler dengesi kaynaklı girişlerin aynı dönemde 1 milyar 475 milyon dolara yükselmesi etkili oldu.

Bu dönemde, hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler, 2017'nin kasım ayına göre 201 milyon dolar artarak 1 milyar 219 milyon dolara yükseldi.

Birincil gelir dengesi kalemi altında yatırım geliri kaleminden kaynaklanan net çıkışlar, 158 milyon dolar artarak 1 milyar 156 milyon dolar oldu. İkincil gelir dengesi kalemi kaynaklı girişler, 62 milyon dolar azalarak 221 milyon dolara geriledi.

Öte yandan, ekim ayı cari fazla verisi 2 milyar 770 milyon dolardan 2 milyar 746 milyon dolara revize edildi.

1.1 milyar dolarlık doğrudan yatırım girişi

Doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler, kasımda bir önceki yılın aynı ayına kıyasla 673 milyon dolar artarak 1 milyar 1 milyon dolar oldu. Bu dönemde portföy yatırımları 1 milyar 720 milyon dolarlık net giriş kaydetti.

Alt kalemler itibarıyla incelendiğinde, yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında 346 milyon dolarlık, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında ise 482 milyon dolarlık net alış yaptığı görüldü.

Yurt dışında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarıyla ilgili, bankalar 139 milyon dolarlık net geri ödeme, genel hükümet 1 milyar 686 milyon dolarlık yeni tahvil ihracı gerçekleştirdi. Diğer yatırımlarda da 296 milyon dolar net çıkış yaşandı.

Bu dönemde, diğer yatırımlar altında yurt içi bankaların yurt dışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları 2 milyar 733 milyon dolar, yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları da 678 milyon dolar net azalış kaydetti.

Yurt dışından sağlanan kredilerle ilgili bankalar ve genel hükümet sırasıyla 2 milyar 149 milyon dolar ve 125 milyon dolar net geri ödeme, diğer sektörler ise 282 milyon dolar net kullanım gerçekleştirdi.

Resmi rezervlerde kasımda 4 milyar 404 milyon dolar rezerv artışı gözlendi.

İhracat beklentisi arttı

Capital Online

Ticaret Bakanlığı, bu yılın birinci çeyreğine ilişkin Dış Ticaret Beklenti Anketi'ni açıkladı.

Buna göre, İhracat Beklenti Endeksi, birinci çeyrekte bir önceki çeyreğe göre 5,4 puan arttı. Geçen yılın dördüncü çeyreğinde 111,6 olan endeks, birinci çeyrekte 117 seviyesine çıktı. Söz konusu endeks geçen yılın aynı dönemine göre de 4,5 puan artış gösterdi.

Birinci çeyrekte İhracat Beklenti Endeksi'ni "Şu Anda Kayıtlı İhracat Sipariş Düzeyi" yayılım endeksi negatif etkilerken, diğer yayılımların 100'den büyük olması sebebiyle endeksi pozitif etkilediği görüldü.

İthalat Beklenti Endeksi geriledi

İthalat Beklenti Endeksi, yılın birinci çeyreğinde dördüncü çeyreğe göre 5,4 puan azaldı. Geçen yılın dördüncü çeyreğinde 100,1 olan endeks, bu yılın birinci çeyreğinde 94,7 seviyesinde gerçekleşti. Endeks geçen yılın aynı dönemine göre de 20,3 puan azalış kaydetti.

İthalat Beklenti Endeksi'ni "Birim İthalat Fiyatı Beklentisi" yayılımı pozitif etkilerken, diğer yayılımlar endekse negatif yansıdı.

"Zayıf talep enflasyonda etkili oldu"

Capital Online

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), aralık ayı enflasyon gerçekleşmelerine ilişkin raporunu açıkladı.

Açıklamada, petrol fiyatlarındaki düşüş ve Türk Lirasındaki ılımlı seyre ek olarak zayıf talep koşullarının enflasyona olumlu yansıdığı kaydedildi.

Raporda şunlar kaydedildi:

- Enerji fiyatlarında, petrol fiyatları ve döviz kurundaki gelişmelerin olumlu yansımaları izlenmiştir

- Yıllık gıda enflasyonundaki gerilemeye hem işlenmemiş hem de işlenmiş gıda fiyatları katkı vermiştir

- Temel mal enflasyonundaki düşüşün sürükleyicisi dayanıklı tüketim malları ile giyim fiyatları olmuştur

- Hizmet enflasyonunda alt gruplar genelinde düşüş izlenmiştir

- Aralık ayı enflasyonu üzerinde, petrol fiyatlarındaki düşüş ve Türk Lirasındaki ılımlı seyre ek olarak zayıf talep koşullarının etkisi de hissedilmiştir

- Bu görünüm altında çekirdek göstergelerin yıllık enflasyonu ve ana eğilimi gerilemiştir

- Temel mal grubu enflasyonundaki düşüşte döviz kuru gelişmelerinin yanı sıra iç talepteki zayıf seyrin etkisi hissedilmiştir

- Üretici fiyatları Türk Lirasında yakın dönemdeki görünüm ve enerji fiyatlarındaki düşüşlere bağlı olarak son iki aylık dönemde gerileme kaydetmiş, ancak üretici fiyatları yıllık enflasyonu birikimli etkilerle yüksek seviyesini korumuştur

İhracat 2018'de rekor kırdı

Capital Online

Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, 2018 yılı ihracat gerçekleşmelerini açıkladı.

Buna göre 2018 yılında ihracat yüzde 7,1 artarak 168,1 milyar dolara yükseldi. Bu Cumhuriyet tarihinin en yüksek yıllık ihracatı oldu.

Söz konusu dönemde ithalat yüzde 4,6 azalış ile 223,1 milyar dolara gerilerken, ihracatın ithalatı karşılama oranı ise yüzde 75,3 oldu.

İhracatta ilk üç sırayı alan ülkeler Almanya, İngiltere ve İtalya olurken, Avrupa Birliğine ihracat yüzde 13,7 artışla 84,1 milyar dolara çıktı. İhracatta Afrika pazarı yüzde 24 ve Latin Amerika yüzde 35,6 büyüdü.

2018 yılı rakamlarına ilişkin değerlendirmede bulunan Bakan Pekcan, "2019 yılında ihracatın büyümeye katkısının devam etmesini ve ihracatın ithalatı karşılama oranının daha da yükselmesini bekliyoruz" diye konuştu.

2018 enflasyonu yüzde 20,30

Capital Online

ürkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2018 yılı Aralık ayı enflasyon rakamlarını açıkladı.

Kasım ayında yüzde 1,44 düşüş yaşayan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), düşüş eğilimini sürdürerek aralık ayında yüzde 0,40 oranında geriledi. Ekonomistler, düşüşün yüzde 0,34 seviyesinde olmasını bekliyordu.

Aralık ayı enflasyonuyla birlikte bir önceki ay yüzde 21,62 olan yıllık enflasyon yüzde 20,30'a geriledi.

Kasım ayında yüzde 2,53 oranında azalan Yurtiçi Üretici Fiyatları Endeksi'nde (Yİ-ÜFE) ise yüzde 2,22 oranında düşüş yaşandı. Yıllık artış yüzde 33,64 oldu.

Aralık ayı enflasyon rakamlarının ardından SGK ve Bağ-Kur emeklileri yüzde 10,19; memur ve memur emeklileri yüzde 10,7 oranında enflasyon farkı alacak.

TÜİK'ten yapılan açıklama şu şekilde;

TÜFE'de (2003=100) 2018 yılı Aralık ayında bir önceki aya göre yüzde 0,40 düşüş, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 20,30, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 20,30 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 16,33 artış gerçekleşti.

Aylık en yüksek artış alkolsüz içeceklerde

Ana harcama grupları itibariyle 2018 yılı Aralık ayında endekste yer alan gruplardan, çeşitli mal ve hizmetlerde yüzde 0,78, sağlıkta yüzde 0,62, lokanta ve otellerde yüzde 0,31 ve alkollü içecekler ve tütünde yüzde 0,16 artış gerçekleşti.

Aylık en fazla düşüş giyim ve ayakkabıda

Ana harcama grupları itibariyle 2018 yılı Aralık ayında endekste yer alan gruplardan ulaştırmada yüzde 2,56, eğlence ve kültürde yüzde 0,25, haberleşmede yüzde 0,11 ve konutta yüzde 0,06 düşüş gerçekleşti.

Yıllık en fazla artış ev eşyası grubunda

TÜFE'de, bir önceki yılın aynı ayına göre çeşitli mal ve hizmetler yüzde 28,80, gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 25,11, konut yüzde 23,73 ve eğlence ve kültür yüzde 20,86 ile artışın yüksek olduğu diğer ana harcama gruplarıdır.

Aylık en yüksek artış Şanlıurfa, Diyarbakır'da

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2. Düzey'de bulunan 26 bölge içinde, bir önceki yılın aynı ayına göre en yüksek artış yüzde 23,53 ile TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) bölgesinde ve on iki aylık ortalamalara göre en yüksek artış yüzde 18,26 ile TR63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye) bölgesinde gerçekleşti.

Aralık 2018'de endekste kapsanan 407 maddeden; 44 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 202 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 161 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşti.

Yurt içi üretici fiyat endeksi

Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE), 2018 yılı Aralık ayında bir önceki aya göre yüzde 2,22 düşüş, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 33,64, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 33,64 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 27,01 artış gösterdi.

Sanayinin dört sektörünün bir önceki aya göre değişimleri; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe yüzde 2,46, imalat sanayi sektöründe yüzde 1,56, elektrik, gaz üretim ve dağıtımı sektöründe yüzde 8,47 ve su sektöründe yüzde 0,13 düşüş olarak gerçekleşti.

En fazla düşüş ham petrol ve doğal gaz sektöründe

Bir önceki aya göre en fazla düşüş; yüzde 22,56 ile ham petrol ve doğal gaz, yüzde 13,14 ile kok ve rafine petrol ürünleri, yüzde 8,47 ile elektrik, gaz üretim ve dağıtımı olarak gerçekleşti. Buna karşılık tütün ürünleri yüzde 1,99, içecekler yüzde 1,74, diğer ulaşım araçları yüzde 1,59 ile bir önceki aya göre endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.

Ana sanayi gruplarında aylık en fazla düşüş enerjide

Ana sanayi grupları sınıflamasına göre 2018 yılı Aralık ayında aylık en fazla düşüş yüzde 8,91 ile enerji sektöründe gerçekleşti.

"Enflasyonda riskler devam ediyor"

Capital Online

TCMB, faiz adımı atmadığı 13 Aralık tarihli PPK toplantı tutanaklarını açıkladı.

Enflasyon görünümü üzerinde risklerin devam ettiği vurgulanan tutanaklarda, ihtiyaç duyulması halinde ilave parasal sıkılaştırma yapılacağının ve TCMB'nin elindeki tüm araçları kullanmaya devam edeceğinin altı çizildi.

Tutanaklarda öne çıkan başlıklar şöyle:

- 2019 yılına ilişkin küresel büyüme görünümündeki göreli zayıflamaya ve enerji fiyatlarındaki gerilemeye bağlı olarak gelişmiş ülkeler para politikası duruşundaki normalleşme beklentileri bir önceki döneme kıyasla daha ılımlı seyretmektedir.

- Bu görünüm gelişmekte olan ülkelere yönelen portföy akımları açısından daha olumlu bir görünüm arz etmekle birlikte, küresel ekonomi politikalarına ilişkin belirsizliklerin artmış olması risk iştahını olumsuz etkileyerek portföy akımları üzerinde aşağı yönlü risk oluşturabilecektir.

- Zayıflayan küresel iktisadi faaliyete karşın, küresel enflasyon gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülkeler kaynaklı olarak artmıştır.

- İthal girdi maliyetleri ve iç talep gelişmelerine bağlı olarak enflasyon görünümünde bir miktar iyileşme gözlenmekle birlikte fiyat istikrarına yönelik riskler devam etmektedir.

- Enflasyonun ve enflasyon beklentilerinin bulunduğu yüksek seviyeler ile maliyet unsurlarının seyrine ilişkin belirsizlikler önümüzdeki dönem enflasyon görünümü üzerinde risk oluşturmaya devam etmektedir.

- Merkez bankası fiyat istikrarı temel amacı doğrultusunda elindeki bütün araçları kullanmaya devam edecektir.

 - Enflasyon beklentileri, fiyatlama davranışları, para politikası kararlarının gecikmeli etkileri, maliye politikasının dengelenme sürecine vereceği katkı ve enflasyonu etkileyen diğer unsurlardaki gelişmeler yakından izlenerek ihtiyaç duyulması halinde ilave parasal sıkılaştırma yapılabilecektir.

- Para politikası duruşu oluşturulurken, maliye politikasına dair esas alınan görünüm fiyat istikrarı ve makroekonomik dengelenmeye odaklı, para politikasıyla eşgüdüm arz eden bir politika duruşu içermektedir.

- Bu doğrultuda, yönetilen/yönlendirilen fiyat, vergi ve ücret ayarlamalarının geçmiş enflasyona endeksleme davranışının azaltılmasına yardımcı olacak şekilde belirleneceği varsayılmıştır.

- Maliye politikasının söz konusu çerçeveden belirgin olarak sapması ve bu durumun orta vadeli enflasyon görünümünü olumsuz etkilemesi halinde para politikası duruşunun da güncellenmesi söz konusu olabilecektir.

- Bunun yanı sıra, enflasyondaki katılık ve oynaklıkları azaltacak yapısal adımlara devam edilmesi fiyat istikrarına ve dolayısıyla toplumsal refaha olumlu katkıda bulunacaktır.

Trump, yine Fed'i hedef aldı

Capital Online

ABD Başkanı Donald Trump, ABD Merkez Bankası'na (Fed) faiz artırmama yönündeki çağrısını yineledi.

Fed yetkililerine Twitter üzerinden seslenen Trump, "Umarım Fed'deki insanlar bir başka hata yapmadan önce Wall Street Journal'daki yazıyı okurlar. Piyasanın likiditeye hali hazırda olduğundan daha sıkışık hale gelmesine imkan vermeyin. Piyasayı hissedin, sadece anlamsız rakamlara bakmayın" diye konuştu.

Konuya ilişkin dün de bir paylaşım yapan Trump, "Doların güçlü, enflasyonun neredeyse sıfır olduğu ve dünyanın çalkalandığı; Paris'in yandığı, Çin'in kötü durumda olduğu bir dönemde Fed'in yeni faiz artırımına gitmeyi değerlendirmesi inanılmaz" ifadelerini kullanmıştı.

ABD Merkez Bankası'nın yarın akşam TSİ 22:00'da faizlerde 25 baz puan artış yapmasına kesin gözüyle bakılıyor.

"Twitter, Facebook ve Google, Demokrat Partili"

ABD Başkanı Donald Trump Twitter hesabı üzerinden sosyal medya devlerini de hedef alarak Twitter, Facebook ve Google`ı Demokrat Parti yanlısı olmakla suçladı.

ABD Başkanı Donald Trump Twitter hesabı üzerinden yaptığı paylaşımda başta Twitter, Facebook ve Google`ı Demokratlardan yana olmakla suçladı. Trump insanların hesabını takip etmelerinin engellendiğini belirterek, “ Facebook, Twitter ve Google demokratlar yanlısı davranıyor, bu çok saçma. Özelikle Twitter, insanların “@realDonaldTrump” hesabına katılmalarını zorlaştırdı” ifadelerini kullandı.

Trump`ın Twitter`da 56 milyon civarında takipçisi var. ABD`nin bir önceki Başkanı olan Barack Obama`nın takipçi sayısı ise 103 milyondan daha fazla.

Dolar baskı altında

Öte yandan dolar Fed kararı öncesi baskı altında kalıyor. Dolar endeksi cuma günü gördüğü ve 19 ayın zirvesi olan 97.70 seviyelerinden 96.30'a gerilemiş durumda.

Cuma günü 5.42'yi test eden dolar/TL kuru, dolar endeksinde düşüşe paralel bugün 5.33'e kadar geriledikten sonra saat 15:57'de 5.3430 seviyesinden işlem gördü.

"Mali politikada hala riskler var"

Capital Online

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch, Cuma günü Türkiye'nin "BB” olan kredi notunu ve "negatif" görünümünü teyit etmişti.

Bloomberg HT'deki Piyasa Hattı programına konuk olan Fitch Ratings Türkiye Direktörü Paul Gamble, Türkiye'ye ekonomisine dair açıklamalarda bulundu.

Türkiye için hala riskler olduğunu belirten Gamble, son dönemde yaşanan gelişmeleri değerlendirerek "Türkiye çok büyük dış strese maruz kaldığı bir dönemden geçti. Bu risklere verilen politika tepkisi de önemliydi. 6 ay öncesinde faizlerin artırılmasıyla ilgili endişeler vardı. Şimdi Merkez Bankası faizleri, enflasyonu sürdürürebilir şekilde aşağı çekmeye yetecek seviyede tutacak mı, bu izleniyor." yorumunu yaptı.

Mali politikaların sıkılaştığını belirten Gamble, büyümenin yavaşladığı ve işsizlliğin arttığı bir ortamda mali politika tarafında hala riskler olduğunu dile getirdi.

Türk bankaları için riskler olduğuna değinen Gamble, dış konjonktürün güç olacağına, bankaların dış strese maruz kaldığına dikkat çekti. Finansmanda zorlukların devam edeceğini belirten uzman, yakın vadede önlemler alındığını, bunların performans için destekleyici olacağını ancak zorlu dış koşullar ve zayıf iç talebin bankaları olumsuz etkileyeceğini bildirdi.

Yerel seçimler sonrasında yapısal reformların uygulanabileceği 4 yıllık bir süreç olduğunu ifade eden Gamble, "Bu dönemde bazı hassaslıklara değinilmesi gerekiyor çünkü ekonomi yüksek enflasyondan zarar görüyor, dış koşullar da ekonomiyi oldukça etkiliyor" şeklinde konuştu.

Bütçe 7.6 milyar lira fazla verdi

Capital Online

Kasım ayı bütçe gerçekleşmeleri açıklandı.

Hazine ve Maliye Bakanlığından yapılan açıklamaya göre 2017 yılı Kasım ayında 8,5 milyar TL fazla veren bütçe, 2018 yılı Kasım ayında 7,6 milyar TL fazla verdi.

2017 Kasım'da 13,6 milyar TL faiz dışı fazla verilmiş iken 2018 yılı Kasım ayında bu 14,8 milyar TL oldu.

2017 yılı Ocak-Kasım döneminde 26,5 milyar TL açık veren bütçe, bu yılın aynı döneminde 54,5 milyar TL açık verdi.

Geçen yılın 11 ayında 28,8 milyar TL faiz dışı fazla verilmiş iken 2018 yılı Ocak-Kasım döneminde 17,3 milyar TL faiz dışı fazla kaydedildi.

Sanayi üretiminde sert düşüş

Capital Online

TÜİK, ekim ayı Sanayi Üretim Endeksi verilerini açıkladı.

Buna göre sanayi üretimi ekimde bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 5,7 azaldı.

Sanayinin alt sektörleri (2015=100 referans yıllı) incelendiğinde, 2018 yılı Ekim ayında madencilik ve taşocakçılığı sektörü endeksi bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 6,1 artarken, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 6,5 ve elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi yüzde 1,2 azaldı.

Sanayi üretimi bir önceki aya göre ise yüzde 1,9 azaldı.

Sanayinin alt sektörleri (2015=100 referans yıllı) incelendiğinde, 2018 yılı Ekim ayında madencilik ve taşocakçılığı sektörü endeksi bir önceki aya göre yüzde 1,3, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 2 ve elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi yüzde 1,2 azaldı.

İşsizlik son 1,5 yılın zirvesinde

Capital Online

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2018 yılı Eylül ayı İşgücü İstatistikleri verisini açıkladı.

Türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaştakilerde işsiz sayısı 2018 yılı Eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 330 bin kişi artarak 3 milyon 749 bin kişi oldu.

Böylece işsizlik oranı Mart 2017'den (yüzde 11,7) bu yana en yüksek seviyeye çıkmış oldu.

İşsizlik oranı 0,8 puanlık artış ile yüzde 11,4 seviyesinde gerçekleşti. Aynı dönemde; tarım dışı işsizlik oranı 0,7 puanlık artış ile yüzde 13,5 olarak tahmin edildi. Genç nüfusta (15-24 yaş) işsizlik oranı 1,6 puanlık artış ile yüzde 21,6 olurken,15-64 yaş grubunda bu oran 0,9 puanlık artış ile yüzde 11,7 olarak gerçekleşti.

İstihdam oranı

İstihdam edilenlerin sayısı 2018 yılı Eylül döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre 266 bin kişi artarak 29 milyon 63 bin kişi, istihdam oranı ise 0,1 puanlık azalış ile yüzde 47,8 oldu.

Bu dönemde, tarım sektöründe çalışan sayısı 264 bin kişi azalırken, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı 531 bin kişi arttı. İstihdam edilenlerin yüzde 19,2'si tarım, yüzde 19,6'sı sanayi, yüzde 6,9'u inşaat, yüzde 54,3'ü ise hizmet sektöründe yer aldı. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında tarım sektörünün istihdam edilenler içindeki payı 1,1 puan, inşaat sektörünün payı 0,8 puan azalırken, sanayi sektörünün payı 0,8 puan, hizmet sektörünün payı 1,2 puan arttı.

İşgücüne katılma oranı

İşgücü 2018 yılı Eylül döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre 598 bin kişi artarak 32 milyon 813 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise 0,4 puan artarak yüzde 54 olarak gerçekleşti. Aynı dönemler için yapılan kıyaslamalara göre; erkeklerde işgücüne katılma oranı 0,4 puanlık artışla yüzde 73,5, kadınlarda da 0,4 puanlık artışla yüzde 34,9 olarak gerçekleşti.

Mevsim etkisinden arındırılmamış temel işgücü göstergeleri, Eylül 2017, Eylül 2018

Kayıt dışı çalışanların oranı

Eylül 2018 döneminde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olmadan çalışanların oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 1 puan azalarak yüzde 33,8 olarak gerçekleşti. Tarım dışı sektörde kayıt dışı çalışanların oranı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre değişim göstermeyerek yüzde 22 oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam bir önceki döneme göre 81 bin kişi azalarak 28 milyon 797 bin kişi olarak tahmin edildi. İstihdam oranı 0,1 puan azalarak yüzde 47,4 oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış işsiz sayısı bir önceki döneme göre 45 bin kişi artarak 3 milyon 676 bin kişi olarak gerçekleşti. İşsizlik oranı 0,1 puan artarak yüzde 11,3 oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış işgücüne katılma oranı 0,1 puan azalarak yüzde 53,4 olarak gerçekleşti. Ekonomik faaliyete göre istihdam edilenlerin sayısı, sanayi sektöründe 32 bin, inşaat sektöründe 29 bin, hizmet sektöründe 50 bin kişi azalırken, tarım sektöründe 31 bin kişi arttı.

Cari denge fazla verdi

Capital Online

Merkez Bankası (TCMB), ekim ayı ödemeler dengesi istatistiklerini açıkladı.

Ekonomik aktivitenin yavaşlaması ve kurdaki yükselişin ithalat maliyetlerini yukarı çekmesi sonucu ithalatta azalma ve dış ticaretteki daralmaya paralel ağustos ve eylül aylarında ödemeler dengesinde oluşan fazla ekim ayında da devam etti.

Ödemeler dengesi ekimde 2 milyar 770 milyon dolar fazla verirken, 12 aylık cari açık ise 39 milyar 403 milyon dolar oldu.

Ekonomistler, ekim ayında 2,46 milyar dolar fazla bekliyordu.

Cari işlemler fazlası, eylülde 1 milyar 830 milyon dolar, 12 aylık cari açık ise 46 milyar 58 milyon dolar düzeyinde gerçekleşmişti.

TCMB'den yapılan açıklama şu şekilde;

Cari İşlemler Hesabı

"Bir önceki yılın Ekim ayında 3.837 milyon ABD Doları açık veren cari işlemler hesabı bu yılın Ekim ayında 2.770 milyon ABD Doları fazla vermiştir. Bunun sonucunda, on iki aylık cari işlemler açığı 39.403 milyon ABD Doları'na gerilemiştir.

Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı ise, bir önceki yılın Ekim ayında 466 milyon ABD Doları açık vermişken, bu ayda 6.167 milyon ABD Doları fazla vermiştir.

Cari işlemler hesabının fazla vermesinde, bir önceki yılın Ekim ayında 5.643 milyon ABD Doları açık veren dış ticaret dengesinin bu yılın aynı ayında 799 milyon ABD Doları fazla vermesi ve hizmetler dengesi kaynaklı girişlerin bir önceki yılın aynı ayına göre 447 milyon ABD Doları artarak 3.028 milyon ABD Doları'na yükselmesi etkili olmuştur.

Hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler, bir önceki yılın aynı ayına göre 501 milyon ABD Doları tutarında artarak 2.648 milyon ABD Doları'na yükselmiştir.

Birincil gelir dengesi kalemi altında yatırım geliri kaleminden kaynaklanan net çıkışlar, bir önceki yılın aynı ayına göre 99 milyon ABD Doları artarak 1.074 milyon ABD Doları olmuştur.

İkincil Gelir Dengesi kalemi kaynaklı girişler, bir önceki yılın aynı ayına göre 168 milyon ABD Doları azalarak 105 milyon ABD Doları'na gerilemiştir.

Finans Hesabı

Doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler, bir önceki yılın aynı ayına göre 784 milyon ABD Doları azalarak 699 milyon ABD Doları olarak gerçekleşmiştir.

Portföy yatırımları 491 milyon ABD Doları tutarında net giriş kaydetmiştir. Alt kalemler itibarıyla incelendiğinde, yurtdışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında 94 milyon ABD Doları net satış ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında 82 milyon ABD Doları net alış yaptığı görülmektedir.

Yurtdışında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak, bankalar ve diğer sektörler sırasıyla 1.353 milyon ABD Doları ve 25 milyon ABD Doları net geri ödeme gerçekleşmişken, Genel Hükümet 2.000 milyon ABD Doları yeni tahvil ihracı gerçekleştirmiştir.

Diğer yatırımlarda 2.605 milyon ABD Doları tutarında net çıkış gerçekleşmiştir.

Diğer yatırımlar altında, yurtiçi bankaların yurtdışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları 745 milyon ABD doları net artış, yurtdışı bankaların yurtiçindeki mevduatları ise 515 milyon ABD Doları net azalış kaydetmiştir.

Yurtdışından sağlanan kredilerle ilgili olarak, bankalar ve Genel Hükümet sırasıyla 1.383 milyon ABD Doları ve 92 milyon ABD Doları net geri ödeme gerçekleştirmişken, diğer sektörler 33 milyon ABD Doları net kullanım gerçekleştirmiştir.

Resmi rezervlerde bu ayda 1.713 milyon ABD Doları rezerv artışı gözlenmiştir."

Beyaz Saray'dan 'faiz' çıkışı

Capital Online

ABD Merkez Bankası (Fed), faiz kararını 19 Aralık akşamı açıklayacak.

ABD Başkanı Donald Trump'ın ekonomi başdanışmanı Larry Kudlow, Fed'in Aralık ayındaki olası faiz artırımının ardından faiz artırımlarına "bir süre" ara vermesini beklediğini söyledi.

Federal Açık Piyasa Komitesi'nin (FOMC) 18-19 Aralık'ta bir araya gelmeye hazırlanmasını ile birlikte, Beyaz Saray Ulusal Ekonomi Konseyi direktörü Kudlow, cuma günü yaptığı değerlendirmede, "Fed yetkilileri bu ayki toplantıda bir şey yapabileceklerini işaret ettiklerini düşünüyorum, ancak bir süreliğine bundan başka bir şey yapmazlar," dedi ve "Şunu da eklemeliyim ki, bu durum Donald Trump'ın düşüncesi ile tam uyumlu" şeklinde konuştu.

ABD Merkez Bankası (Fed), ekonomiyi aşısı ısınmadan korumak için, aralık 2015'ten bu yana sekiz kez faiz artırımına gitti ve artık nötr olarak adlandırılan ve büyümeyi ne destekleyen ne de yavaşlatan seviyeye yaklaşıyor. Nötr seviyenin görüş alanına girmesi ile birlikte, Fed yetkilileri, ilave faiz artırımlarının kademeli ve gelen verilere bağlı olması uyarılarını yapıyor.

Trump, Aylardır, parasal sıkılaştırmaya ilişkin şikayetlerini defalarca dile getirdi ve Şubat ayında Janet Yellen'dan görevi devralan Jerome Powell'ı bu göreve seçtiği için pişman olduğunu söyledi. Powell, geçen Perşembe yaptığı açıklamada, işgücü piyasasını "çok güçlü" olarak niteledi ve ekonominin genel anlamda çok iyi gittiğini belirtti.

ABD'de Cuma günü açıklanan Kasım ayı tarım dışı istihdam verisi 198,000 artması beklenirken 155,000'lik bir artış gösterdi ve ortalama saatlik ücretler yüzde 0.3 artması beklenirken yüzde 0.2 arttı. Ancak ücretler yıllık bazda yüzde 3.1 artarak beklentileri karşıladı.

Kudlow'un Fed'in ara verebileceğine ilişkin değerlendirmesi Piyasadan gelen işaretlerle de uyumlu. Federal fon faizi (Fed'in gösterge faizi) vadelilerinde işlemler, 2019'da faiz artırımları beklentilerinin birin altına indiğini gösteriyor.

3. çeyrek büyümesi yüzde 1,6

Capital Online

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2018 yılı üçüncü çeyreğine ilişkin gayri safi yurt içi hasıla verilerini (büyüme rakamları) açıkladı.

Türkiye ekonomisi, üçüncü çeyrekte yüzde 1,6 büyüdü. Beklenti büyümenin yüzde 2 seviyesinde gerçekleşeceği yönündeydi.

Türkiye ekonomisi geçen yılın aynı döneminde yüzde 11.1 büyüyerek, son altı yılın en yüksek çeyreklik büyümesini gerçekleştirmişti.

Diğer taraftan 2018 yılının ilk çeyreğinde yüzde 7,3 olan büyüme yüzde 7,2; ikinci çeyrekte ise yüzde 5,2 olan büyüme yüzde 5,3'e revize edildi.

2018 üçüncü çeyreğinde mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH çeyreklik bazda yüzde 1.1. düştü.

GSYH'yi oluşturan faaliyetler incelendiğinde bu yılın üçüncü çeyreğinde, geçen yılın aynı dönemine kıyasla zincirlenmiş hacim endeksi olarak tarım sektörünün katma değeri yüzde 1, sanayi sektörünün yüzde 0,3 artarken, inşaat sektörünün ise yüzde 5,3 azaldı. Ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetlerinin toplamından oluşan hizmetler sektörünün katma değeri de yüzde 4,5 yükseliş gösterdi. İhracat yüzde 13.6 artarken, ithalat yıllık bazda yüzde 16.7 daraldı.

Yıllar	1.Çeyrek	2. Çeyrek	3. Çeyrek	4. Çeyrek	Yıllık
2010	7	8,1	8,7	9,7	8,5
2011	11,7	11,5	11,6	9,9	11,1
2012	6,8	5	3,6	4,2	4,8
2013	8,5	9,8	8,9	6,9	8,5
2014	8,7	2,9	3,7	5,9	5,2
2015	3,6	7,2	5,8	7,5	6,1
2016	4,8	4,9	-0,8	4,2	3,2
2017	5,3	5,3	11,5	7,3	7,4
2018	7,2	5,3	1,6

TÜİK'ten yapılan açıklama şu şekilde;

Gayrisafi Yurt İçi Hasıla üçüncü çeyrek ilk tahmini; zincirlenmiş hacim endeksi olarak (2009=100), 2018 yılının üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 1,6 arttı.

Üretim yöntemiyle Gayrisafi Yurt İçi Hasıla tahmini, 2018 yılının üçüncü çeyreğinde cari fiyatlarla yüzde 21,8 artarak 1 trilyon 13 milyar 453 milyon TL oldu.

Gayrisafi Yurt İçi Hasılayı oluşturan faaliyetler incelendiğinde; 2018 yılının üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak; tarım sektörü toplam katma değeri yüzde 1, sanayi sektörü yüzde 0,3 artarken inşaat sektörü yüzde 5,3 azaldı. Ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetlerinin toplamından oluşan hizmetler sektörünün katma değeri ise yüzde 4,5 arttı.

Takvim etkisinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, 2018 yılı üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 2,1 arttı. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, bir önceki çeyreğe göre yüzde 1,1 azaldı.

Para politikası raporunu yayımladı

Capital Online

Merkez Bankası (TCMB) 2019 yılına ilişkin "Para ve Kur Politikası" metnini yayımladı. TCMB enflasyon hedefinin hükümet ile varılan mutabakatla uyumlu yüzde 5'te korunduğunu; para politikasının ise enflasyonu bu hedefe kademeli yaklaştıracak şekilde oluşturulacağını belirtti.

2019 yılı Para ve Kur Politikası metninde önümüzdeki yıl da sekiz Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısı gerçekleştirileceğine, bankanın temel amacının fiyat istikrarını sağlamak olduğuna, dalgalı döviz kuru rejimi uygulamasına devam edileceğine de dikkat çekildi.

Açıklamada, "Banka döviz kuru gelişmelerini ve buna dair her türlü risk faktörünü yakından takıp etmeye, gerekli önlemleri almaya ve ilgili araçları kullanmaya devam edecek" denildi.

TCMB'nin nominal ya da reel herhangi bir kur hedefi olmadığına dikkat çekilen metinde, döviz kurunun iktisadı temellerden belirgin şekilde kopması veya aşırı oynaklıkların finansal istikrara dair risk oluşturması halinde bu duruma "kayıtsız kalınmayacağı" da belirtildi.

Enflasyonda %1,44'lük düşüş

Capital Online

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2018 yılı Kasım ayı enflasyon rakamlarını açıkladı.

Ekimde yüzde 2,67 artış gösteren enflasyon (Tüketici Fiyat Endeksi - TÜFE), kasım ayında yüzde 1,44 oranında düşüş yaşadı. Beklenti yüzde 0,64 azalacağı yönündeydi.

Veri ile birlikte tüketici fiyatları, Haziran 2017'den beri ilk kez aylık bazda düşüş yaşamış oldu.

Kasım ayı enflasyonuyla birlikte bir önceki ay yüzde 25,24 olan yıllık enflasyon yüzde 21,62'ye geriledi.

Yurtiçi Üretici Fiyatları Endeksi'nde ise kasım ayında yüzde 2,53 oranında düşüş yaşandı. Yıllık artış yüzde 38,54 oldu. 

Tüketici fiyat endeksi ve değişim oranları:

Yıl	Ocak	Şubat	Mart	Nisan	Mayıs	Haziran	Temmuz	Ağustos	Eylül	Ekim	Kasım	Aralık
2016	1,82	-0,02	-0,04	0,78	0,58	0,47	1,16	-0,29	0,18	1,44	0,52	1,64
2017	2,46	0,81	1,02	1,31	0,45	-0,27	0,15	0,52	0,65	2,08	1,49	0,69
2018	1,02	0,73	0,99	1,87	1,62	2,61	0,55	2,30	6,30	2,67	-1,44

TÜİK'ten yapılan açıklama şu şekilde;

Tüketici Fiyat Endeksi

TÜFE'de (2003=100) 2018 yılı Kasım ayında bir önceki aya göre yüzde 1,44 düşüş, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 20,79, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 21,62 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 15,63 artış gerçekleşti.

Aylık en yüksek artış yüzde 2,37 ile giyim ve ayakkabı grubunda oldu.

Ana harcama grupları itibariyle 2018 yılı Kasım ayında endekste yer alan gruplardan, sağlıkta yüzde 0,57, konutta yüzde 0,47, lokanta ve otellerde yüzde 0,41 ve alkollü içecekler ve tütünde yüzde 0,17 artış gerçekleşti.

Aylık en fazla düşüş gösteren grup yüzde 6,46 ile ulaştırma oldu.

Ana harcama grupları itibariyle 2018 yılı Kasım ayında endekste yer alan gruplardan ev eşyasında yüzde 2,85, eğlence ve kültürde yüzde 2,08, çeşitli mal ve hizmetlerde yüzde 0,96 ve gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 0,74 düşüş gerçekleşti.

Yıllık en fazla artış yüzde 32,73 ile ev eşyası grubunda gerçekleşti.

TÜFE'de, bir önceki yılın aynı ayına göre çeşitli mal ve hizmetler yüzde 27,87, gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 25,66, konut yüzde 24,76 ve eğlence ve kültür yüzde 21,18 ile artışın yüksek olduğu diğer ana harcama gruplarıdır.

Aylık en yüksek artış yüzde 0,15 ile TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari)'de oldu.

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2. Düzey'de bulunan 26 bölge içinde, bir önceki yılın Aralık ayına göre en yüksek artış yüzde 23,59 ile TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) bölgesinde, bir önceki yılın aynı ayına göre en yüksek artış yüzde 25,06 ile TRC3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) bölgesinde ve on iki aylık ortalamalara göre en yüksek artış yüzde 17,50 ile TR63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye) bölgesinde gerçekleşti.

Kasım 2018'de endekste kapsanan 407 maddeden; 38 maddenin ortalama fiyatlarında değişim olmazken, 261 maddenin ortalama fiyatlarında artış, 108 maddenin ortalama fiyatlarında ise düşüş gerçekleşti.

Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi

Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE), 2018 yılı Kasım ayında bir önceki aya göre yüzde 2,53 düşüş, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 36,68, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 38,54 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 25,52 artış gösterdi.

Sanayinin dört sektörünün bir önceki aya göre değişimleri; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe yüzde 1,80, imalat sanayi sektöründe yüzde 3,09 düşüş, elektrik, gaz üretim ve dağıtımı sektöründe yüzde 2,35 ve su sektöründe yüzde 1,25 artış olarak gerçekleşti.

Aylık en fazla düşüş kok ve rafine petrol ürünlerinde gerçekleşti.

Bir önceki aya göre en fazla düşüş; yüzde 15,49 ile kok ve rafine petrol ürünleri, yüzde 8,11 ile ana metaller, yüzde 6,32 ile metal cevherleri olarak gerçekleşti. Buna karşılık tütün ürünleri yüzde 4,14, elektrik, gaz üretim ve dağıtımı yüzde 2,35, içecekler yüzde 1,78 ile bir önceki aya göre endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.

Ana sanayi gruplarında aylık en fazla düşüş ara malında oldu.

Ana sanayi grupları sınıflamasına göre 2018 yılı Kasım ayında aylık en fazla düşüş yüzde 3,56 ile ara malında gerçekleşti.

Dış ticaret açığı yüzde 94 azaldı

Capital Online

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2018 yılı Ekim ayı Dış Ticaret İstatistiklerini açıkladı.

Türkiye İstatistik Kurumu ile Ticaret Bakanlığı işbirliğiyle oluşturulan geçici dış ticaret verilerine göre; ihracat 2018 yılı Ekim ayında, 2017 yılının aynı ayına göre yüzde 13 artarak 15 milyar 719 milyon dolar, ithalat yüzde 23,8 azalarak 16 milyar 176 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Ekim ayında dış ticaret açığı yüzde 93,8 azalarak 456 milyon dolara geriledi.

İhracatın ithalatı karşılama oranı 2017 Ekim ayında yüzde 65,6 iken, 2018 Ekim ayında yüzde 97,2'ye yükseldi.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre; 2018 Ekim ayında bir önceki aya göre ihracat yüzde 1,5, ithalat yüzde 6,9 azaldı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise; 2018 yılı Ekim ayında önceki yılın aynı ayına göre ihracat yüzde 9,7 arttı, ithalat yüzde 24,2 azaldı.

Avrupa Birliği'ne ihracat

Avrupa Birliği'ne (AB-28) yapılan ihracat, 2017 yılının aynı ayına göre yüzde 13,8 artarak 7 milyar 825 milyon dolar olarak gerçekleşti. AB'nin ihracattaki payı 2017 Ekim ayında yüzde 49,4 iken, 2018 Ekim ayında yüzde 49,8 oldu.

En fazla ihracat yapılan ülke Almanya

Almanya'ya yapılan ihracat 2018 Ekim ayında 1 milyar 457 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla 1 milyar 68 milyon dolar ile Birleşik Krallık, 877 milyon dolar ile İtalya ve 852 milyon dolar ile Irak takip etti.

İthalatta ilk sırayı Rusya aldı

Rusya'dan yapılan ithalat, 2018 yılı Ekim ayında 1 milyar 865 milyon dolar oldu. Bu ülkeyi sırasıyla 1 milyar 559 milyon dolar ile Almanya, 1 milyar 366 milyon dolar ile Çin ve 883 milyon dolar ile ABD izledi.

Yüksek teknolojili ürünlerinin payı

Teknoloji yoğunluğuna göre dış ticaret verileri, ISIC Rev.3 sınıflaması içinde yer alan imalat sanayi ürünlerini kapsamaktadır. Ekim ayında ISIC Rev.3'e göre imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı yüzde 93,7'dir. Yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki payı yüzde 3,5, orta yüksek teknolojili ürünlerin payı ise yüzde 36'dır.

İmalat sanayi ürünlerinin toplam ithalattaki payı yüzde 75,5'tir. Ekim ayında yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ithalatı içindeki payı yüzde 13,3, orta yüksek teknolojili ürünlerin payı ise yüzde 42,8'dir.

"Enflasyon hedeflere yakınsayacak"

Capital Online

TCMB Başkanı Murat Çetinkaya, ekonomideki dengelenme eğiliminin belirginleştiğini söyledi.

Finansal koşullardaki sıkılaşma ve zayıf iç talebin etkisiyle iktisadi faaliyetin yavaşladığına dikkati çeken Çetinkaya, dış talebin ise gücünü koruduğunu kaydetti.

"Enflasyonun kademeli olarak hedeflere yakınsaması beklenmektedir" diyen Çetinkaya, "TCMB fiyatlama davranışlarındaki bozulmayı sınırlamak amacıyla güçlü bir parasal sıkılaştırma yapmıştır. Alınan koordineli önlemlerin de katkısıyla enflasyonun kademeli olarak hedeflere yakınsaması beklenmektedir. Enflasyon görünümünü etkileyen faktörler yakından izlenerek para politikası araçları fiyat istikrarı doğrultusunda etkin bir şekilde kullanılmaya devam edecektir" şeklinde konuştu.

"Sermaye girişi zayıf kalacak"

Capital Online

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, yükselen piyasa ekonomilerine yönelik sermaye girişlerinin gelecek iki yıl boyunca zayıf kalacağı öngörüsünde bulundu.

Fitch Ratings'in sitesinde yayımlanan araştırma raporunda, yükselen piyasa ekonomilerine yönelik net sermaye akışının bu yıl 2008-2009 finansal krizinden bu yana en düşük seviyeye gerilediği bildirildi.

Brezilya, Çin, Endonezya, Hindistan, Güney Afrika, Güney Kore, Meksika, Polonya, Rusya ve Türkiye'yi kapsayan raporda, söz konusu ülkelere yönelik sermaye girişlerinin gelecek iki yıl boyunca düşük kalacağı tahmininde bulunuldu. 

ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz artırımları ve küresel finansal dalgalanmalar, sermaye akışlarını etkileyen ana faktörler olarak gösterilen raporda, ülkelere spesifik değerlendirmelere de yer verildi. 

Buna göre, Fed ve Avrupa Merkez Bankası ile yerel faiz oranları arasındaki farklılıklar özellikle Polonya, Meksika ve Güney Afrika'ya yönelik net sermaye akışları için önem taşıyor. Meksika ve Türkiye'ye yönelik sermaye girişleri ise yükselen piyasa ekonomileri ile gelişmiş ekonomiler arasındaki büyüme oranlarındaki farklılıklardan etkileniyor.

Bu arada, Fitch'in Yardımcı Direktörü Maxime Darmet, araştırmaya ilişkin değerlendirmesinde, güçlenen ABD dolarının yükselen piyasa ekonomilerinin bilançolarına ve varlık fiyatları üzerindeki baskıyı artırdığına işaret ederken, "Analizlerimize göre, dolarda yaşanan yüzde 10'luk değerlenme, büyük yükselen piyasa ekonomilerinde net sermaye akışlarını gayrisafi yurtiçi hasılanın yüzde 1'i kadar düşüyor." ifadelerini kullandı.

ABD, 3. çeyrekte yüzde 3,5 büyüdü

Capital Online

ABD`de üçüncü çeyreğe yönelik büyüme oranı, beklenti paralelinde yüzde 3,5`te sabit bırakıldı. 

ABD Ticaret Bakanlığı, bu yılın temmuz-eylül dönemine ait ikincil Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) verilerini açıkladı. 

Veriler, ikinci çeyrekte yüzde 4,2 genişleyen GSYH'nin  üçüncü çeyrekte yüzde 3,5 artarak ülke ekonomisinin 2014 yılından bu yana en iyi 6 aylık dönemini yaşadığını ortaya koydu. Piyasaların güncellenen büyüme verisine ilişkin beklentisi de yüzde 3,5`te sabit bırakması yönündeydi. 

Öte yandan, üçüncü çeyreğe ait kişisel tüketim harcamalarındaki (PCE) artışın yüzde 4`ten 3,6`ya revize edilmesi dikkati çekti. Söz konusu verinin yüzde 3,9 artması bekleniyordu. 

Verilere göre, PCE`deki aşağı yönlü revizyon, özel sektör yatırımlarındaki yukarı yönlü revizelerle dengelendi. Ayrıca, şirket karlarının üçüncü çeyrekte 76 milyar dolara yükseldiği bildirildi.

Çekirdek enflasyon üçüncü çeyrekte geriledi

Raporda, dikkati çeken bir başka revizyon çekirdek PCE endeksinin yüzde 1,6`dan 1,5`e düşülmesi oldu. Üçüncü çeyrek GSYH fiyat endeksi ise değiştirilmeyerek yüzde 1,7`de sabit tutuldu.

Piyasalar verileri fiyatlıyor

ABD ekonomisine ilişkin büyüme ve enflasyon verilerinin ardından uluslararası piyasalarda euro/dolar paritesi 1,1285-1,1288 bandında seyretmeye devam ederken, dolar/TL 5,2463`ten 5,2480`e çıktı. 

Veriler öncesinde 1,213 dolardan işlem gören altının onsu 1,214 dolara yükselirken, 10 yıllık ABD devlet tahvili faizi yüzde 3,06`da sabit kaldı. 

Son olarak, Londra Brent tipi ham petrolün varil fiyatı 59,95 dolardan 59,77 dolara ve ABD'nin Batı Teksas (WTI) türü ham petrolün varil fiyatı ise 51,17 dolardan 51,06 dolara geriledi. 

OECD: Türkiye 2019'da %0,4 küçülecek

Capital Online

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), dünya ekonomisinin “yumuşak inişe” hazır göründüğünü belirterek, küresel büyümenin gelecek yıl yüzde 3,5'e gerileyeceği tahmininde bulundu.

OECD'nin "2018 Ekonomik Görünüm Raporu`nun" ikincisi yayımlandı.

Raporda, dünya ekonomisi için eylül ayında yayınlanan ara rapordaki yüzde 3,7'lik 2018 büyüme tahmini korunurken, 2019'a ilişkin büyüme tahminini 0,2 puan düşürülerek yüzde 3,5'e çekildi. Kuruluş, dünya ekonomisi için 2020 büyüme tahminini de yine yüzde 3,5 olarak açıkladı.

Euro Bölgesi, Japonya, Çin ve Hindistan`a yönelik tahminlerin aşağı yönlü revize edildiği belirtilen raporda, ABD ekonomisi için bu yıl yüzde 2,9 ve gelecek yıl için yüzde 2,7 büyüme tahmininde değişikliğe gidilmedi.

OECD, G20`ye ilişkin büyüme tahminini aşağı çekerken, bu yıl yüzde 3,8 gelecek yıl ise yüzde 3,7 oranında büyüme öngördü.

Raporda, politika yapıcılarına uluslararası diyalog ve kurumlarda güven ortamını yeniden sağlama çağrısı yapılarak, küresel ticaret ihtilaflarına ilişkin G20 seviyesinde somut adımlar atılması da istendi.

"Aşağı yönlü riskler çok"

OECD Başekonomisti Laurence Boone, raporda "küresel ekonomi kaba dalgalı denizlerde geziniyor” ifadesini kullanarak, küresel büyümenin güçlü olduğunu, zirveye ulaştığını belirtti.

Küresel ticaretin ve yatırımların karşılıklı gümrük tarifeleri ile yavaşlamaya başladığını belirten Boone, gelişmekte olan piyasaların da sermaye çıkışları ve para birimlerinin zayıflamasıyla karşı karşıya kaldığını kaydetti.

Boone, “2018`de yüzde 3,7 olan öngörülen küresel büyümenin yavaşlayarak 2019 ve 2020'de yüzde 3,5`e düşmesiyle birlikte küresel ekonomi yumuşak bir inişe hazır görünüyor. Bununla birlikte, aşağı yönlü riskler çok ve politika yapıcılar ekonomilerini daha yavaş olsa da sürdürülebilir büyümeye doğru yönlendirmek zorunda kalacak,” ifadesi kullandı.

Ekonomilerde yumuşak inişlerin her zaman “hassaslık” gerektirdiğine işaret eden Boone, özellikle yumuşak inişlerin merkez bankalarının artan oranda gereğine uygun bir şekilde likiditesini azalttığı, piyasaların bazı varlık fiyatlarındaki gerileme ile riskleri yeniden fiyatlamaya başladığı bugünlerde "daha zor" olduğunu vurguladı.

"Çin ekonomileri vurabilir"

Küresel ticaretteki gerilimlerin şirketler için belirsizliği artırarak yatırımların ve küresel değer zinciri üzerinde riskleri artırdığına değinen Boone, şu uyarılarda bulundu:

“Avrupa ve Ortadoğu`da politik ve jeopolitik belirsizlikler arttı. Risk birikimleri küresel ekonomide beklenen inişten daha sert inişlere yol açabilir. Birincisi; ticaret gerilimlerinin daha da artması küresel ticarete ve küresel büyümeye zarar verebilir. Şirketlerin planları ve yatırımları için daha fazla belirsizlik oluşturabilir. İkincisi; finansal sıkılaştırma gelişmekte olan piyasa ekonomilerinden sermaye çıkışlarını hızlandırabilir. Üçüncüsü; Çin ekonomisinde sert bir yavaşlama gelişmekte olan piyasa ekonomilerini vurabilir. Eğer Çin'deki talep şoku küresel hisse senedi fiyatlarında ve daha yüksek küresel risk priminde önemli bir düşüşe yol açarsa bu gelişmiş ekonomileri de vurabilir.”

Boone, dünyada ticaret dışındaki politik gerilimlerin arttığına vurgu yaparak, Ortadoğu`da ve Venezuela`da jeopolitik ve politik sıkıntıların petrol fiyatlarının oynaklığını artırdığı, Avrupa`da ise İngiltere`nin Avrupa Birliği`nden ayrılışının önemli bir politik belirsizlik kaynağı olduğunu ifade etti.

Türkiye beklentisi

OECD raporunda Türkiye için bu yıl öngörülen büyüme oranı yüzde 3,3 olarak yer alırken, gelecek yıl Türkiye`nin geçici olarak yüzde 0,4 küçüleceği tahmin edildi. Raporda iç güven ve talepteki kademeli toparlanmanın etkisiyle 2020`de büyümenin yüzde 2,7`ye yükseleceği öngörüsünde bulunuldu.

Raporda Türkiye'de enflasyonun bu yıl için yüzde 16,8, gelecek yıl için yüzde 19,5, 2020 yılında ise yüzde 10,7 olarak gerçekleşmesinin beklendiği ifade edildi. İşsizlik oranının bu yıl için yüzde 10,8 olacağı, 2019`da 12,7, 2020'de yüzde 12,8 seviyesinde gerçekleşeceği tahminine yer verilen raporda, cari açığın Gayrisafi Yurtiçi Hasılaya (GSYH) oranının 2018'de yüzde 5,3, 2019 ve 2020'de sırasıyla yüzde 2,9 ve 3,1 olacağı öngörüsünde bulunuldu.

OECD`nin raporunda, Türkiye`de maliye ve para politikasında işletmelerin, hane halkının ve yatırımcıların güvenini yeniden kazanmanın çok önemli olacağına işaret edilerek, merkez bankasının bağımsız kalmasının ve enflasyon hedefine yaklaşıldığından emin olmak için para politikasının sıkı kalmasının sağlanmasının gerekli olduğu ifade edildi.

Raporda, "Eğer güven, varsayıldığından daha hızlı bir şekilde yeniden sağlanır ve risk primleri ve uzun vadeli faiz oranları daha hızlı aşağıya indirilirse ekonomideki toparlanma daha hızlı gerçekleşebilir ve büyüme daha güçlü olabilir." değerlendirmesinde bulunuldu.

"Her toplantı canlı olacak"

Capital Online

ABD'nin Dallas kentinde düzenlenen "Global Perspektifler" başlıklı panelde konuşan Fed Başkanı Jerome Powell, piyasaların zamanla her toplantıda faiz artırılabileceği fikrine alışacağını söyledi.

Önümüzdeki yıl her iki toplantıda bir yerine tüm politika toplantılarının ardından basın konferansı düzenleneceğini aktaran Powell, "Gelecek yılki bütün toplantılar faiz artırma ihtimali açısından canlı olacak, buna şüphe yok." diye konuştu.

Konuşmasında, ABD ekonomisinin mevcut performansından mutluluk duyduğunu belirten Powell, büyümenin güçlü ve enflasyonun düşük olduğuna işaret ederek, "Fed'in amacı işsizlik ve enflasyonu mümkün olduğunca düşük uzun süre düşük tutmak." ifadesini kullandı.

Öte yandan, küresel büyümenin yavaşlamasını "endişe verici" olarak nitelendiren Powell, "Bizim görevimiz ABD'de istikrarlı fiyat, tam istihdam ve finansal istikrar şartlarını sağlamak ancak dünya genelinde ne olduğu da gerçekten önemli." değerlendirmesinde bulundu.

Bütçe 62 milyar lira açık verdi

Capital Online

Hazine ve Maliye Bakanlığı, 2018 yılı Ekim ayı Bütçe Gerçekleşmeleri Raporu'nu açıkladı.

Yapılan açıklama şu şekilde;

"2017 yılı Ekim ayında 3,3 milyar TL açık veren bütçe, 2018 yılı Ekim ayında 5,4 milyar TL açık vermiştir.

2017 yılı Ekim ayında 197 milyon TL faiz dışı fazla verilmiş iken 2018 yılı Ekim ayında 1,2 milyar TL faiz dışı açık verilmiştir.

2018 yılı Ekim ayında bütçe gelirleri bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 17,6 oranında artarak 62,1 milyar TL olmuştur. Bütçe giderleri ise yüzde 20,2 oranında artarak 67,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.

2018 yılı Ekim ayında vergi gelirleri geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6,5 oranında artarak 48,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Faiz hariç bütçe giderleri ise yüzde 20,3 oranında artarak 63,3 milyar TL olmuştur.

Ocak-Ekim 2018 dönemi

2017 yılı Ocak-Ekim döneminde 35 milyar TL açık veren bütçe, 2018 yılı Ocak-Ekim döneminde 62,1 milyar TL açık vermiştir.

2017 yılı Ocak-Ekim döneminde 15,2 milyar TL faiz dışı fazla verilmiş iken 2018 yılı Ocak-Ekim döneminde 2,5 milyar TL faiz dışı fazla verilmiştir.

2018 yılı Ocak-Ekim döneminde bütçe gelirleri bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 19,5 oranında artarak 609 milyar TL olmuştur. Bütçe giderleri ise yüzde 23,3 oranında artarak 671,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.

2018 yılı Ocak-Ekim döneminde vergi gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 17,9 oranında artarak 507,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Faiz hariç bütçe giderleri ise yüzde 22,7 oranında artarak 606,4 milyar TL olmuştur."

İşsizlikte yükseliş sürüyor

Capital Online

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2018 yılı Ağustos ayı İşgücü İstatistikleri verisini açıkladı.

Türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaştakilerde işsiz sayısı 2018 yılı Ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 266 bin kişi artarak 3 milyon 670 bin kişi oldu. İşsizlik oranı 0,5 puanlık artış ile yüzde 11,1 seviyesinde gerçekleşti. Aynı dönemde; tarım dışı işsizlik oranı 0,4 puanlık artış ile yüzde 13,2 olarak tahmin edildi. Genç nüfusta (15-24 yaş) işsizlik oranı 0,2 puanlık artış ile yüzde 20,8 olurken,15-64 yaş grubunda bu oran 0,6 puanlık artış ile yüzde 11,4 olarak gerçekleşti.

İstihdam oranı yüzde 48,3 oldu

İstihdam edilenlerin sayısı 2018 yılı Ağustos döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre 490 bin kişi artarak 29 milyon 318 bin kişi, istihdam oranı ise 0,3 puanlık artış ile yüzde 48,3 oldu.

Bu dönemde, tarım sektöründe çalışan sayısı 256 bin kişi azalırken, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı 745 bin kişi arttı. İstihdam edilenlerin yüzde 19,4`ü tarım, yüzde 19,5`i sanayi, yüzde 7,1`i inşaat, yüzde 54`ü ise hizmet sektöründe yer aldı. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında tarım sektörünün istihdam edilenler içindeki payı 1,3 puan, inşaat sektörünün payı 0,8 puan azalırken, sanayi sektörünün payı 0,6 puan, hizmet sektörünün payı 1,4 puan arttı.

İş gücüne katılma oranı

İşgücü 2018 yılı Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre 756 bin kişi artarak 32 milyon 989 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise 0,6 puan artarak yüzde 54,3 olarak gerçekleşti. Aynı dönemler için yapılan kıyaslamalara göre; erkeklerde işgücüne katılma oranı 0,6 puanlık artışla yüzde 74,1, kadınlarda da 0,6 puanlık artışla yüzde 34,9 olarak gerçekleşti.

Kayıt dışı çalışan oranı

Ağustos 2018 döneminde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olmadan çalışanların oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,1 puan azalarak yüzde 34 olarak gerçekleşti. Tarım dışı sektörde kayıt dışı çalışanların oranı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre 0,1 puan azalarak yüzde 22,1 oldu.

Kamu istihdamı

Hazine ve Maliye Bakanlığı`nın derlediği verilere göre, 2018 yılı III. döneminde toplam kamu istihdamı 2017 yılının aynı dönemine göre yüzde 20,2 oranında artarak 4 milyon 296 bin kişi oldu. Bu artışta, daha önce kamu istihdamında yer almayan taşeronların kamu çalışanı statüsüne (sürekli işçi) geçmesi etkili oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı

Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam bir önceki döneme göre 151 bin kişi artarak 28 milyon 891 bin kişi olarak tahmin edildi. İstihdam oranı 0,2 puan artarak yüzde 47,6 oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış işsiz sayısı bir önceki döneme göre 57 bin kişi artarak 3 milyon 627 bin kişi olarak gerçekleşti. İşsizlik oranı 0,2 puan artarak yüzde 11,2 oldu.

Mevsim etkisinden arındırılmış işgücüne katılma oranı 0,3 puan artarak yüzde 53,5 olarak gerçekleşti. Ekonomik faaliyete göre istihdam edilenlerin sayısı, sanayi sektöründe 27 bin, inşaat sektöründe 4 bin, hizmet sektöründe 156 bin kişi artarken, tarım sektöründe 36 bin kişi azaldı.

Cari denge eylülde de fazla verdi

Capital Online

Cari denge, eylül ayında 1.83 milyar dolar fazla verdi.  Ekonomik aktivitenin yavaşlaması ve kurdaki yükselişin ithalat maliyetlerini yukarı çekmesi sonucu ithalatta azalma ve dış ticaretteki daralmaya paralel cari dengenin 2 milyar dolar fazla vermesi bekleniyordu.

Ödemeler dengesinde ağustostaki 2.6 milyar dolarlık 'fazla' 1.86 milyar dolar olarak revize edildi.

Cari açık, Ocak-Eylül döneminde 29.92 milyar dolar açık verirken, eylül ayında 12 aylık açık 46.06 milyar dolar oldu.

Net hata noksan kalemi eylülde 416 milyon dolar eksi verirken, ocak-eylül döneminde 17.3 milyar dolar kaynağı belirsiz para girişi yaşandı.

Merkez Bankası, Eylül ayı ödemeler dengesi istatistiklerine ilişkin açıklaması şöyle:

Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı ise, bir önceki yılın Eylül ayında 588 milyon ABD doları açık vermişken, bu ayda 5.075 milyon ABD doları fazla vermiştir. Bu ayda, ödemeler dengesi tablosundaki dış ticaret açığı bir önceki yılın aynı ayına göre 5.899 milyon ABD doları azalarak 825 milyon ABD dolarına ve birincil gelir dengesi açığı 127 milyon ABD doları azalarak 938 milyon ABD dolarına gerilemiştir.

Hizmetler dengesinden kaynaklanan net girişler, bir önceki yılın aynı ayına göre 358 milyon ABD doları artarak 3.491 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmede, seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirlerin 166 milyon ABD doları tutarında artarak 2.852 milyon
ABD dolarına yükselmesi etkili olmuştur. Birincil gelir dengesi kalemi altında yatırım geliri kaleminden kaynaklanan net çıkışlar, bir önceki yılın aynı ayına göre 141 milyon
ABD doları azalarak 855 milyon ABD doları olmuştur.

İkincil Gelir Dengesi kalemi kaynaklı girişler, bir önceki yılın aynı ayına göre 113 milyon ABD doları azalarak 102 milyon ABD dolarına gerilemiştir.

Finans Hesabı

Doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler, bir önceki yılın aynı ayına göre 186 milyon ABD doları artarak 827 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Portföy yatırımları 904 milyon ABD doları tutarında net çıkış kaydetmiştir. Alt kalemler itibarıyla incelendiğinde, yurtdışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında sırasıyla 71 milyon ABD doları ve 274 milyon ABD doları net satış yaptığı görülmektedir.

Yurtdışında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak, bankalar 26 milyon ABD doları net borçlanma, diğer sektörler ise 47 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmiştir.

Diğer yatırımlarda 4.812 milyon ABD doları tutarında net çıkış gerçekleşmiştir.

Diğer yatırımlar altında, yurtiçi bankaların yurtdışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları 2.467 milyon ABD doları net artış, yurtdışı bankaların yurtiçindeki mevduatları ise 991 milyon
ABD doları net azalış kaydetmiştir.

Yurtdışından sağlanan kredilerle ilgili olarak, bankalar ve Genel Hükümet sırasıyla 5.177 milyon ABD doları ve 321 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmişken, diğer sektörler 38 milyon ABD doları net kullanım gerçekleştirmiştir. Resmi rezervlerde bu ayda 3.476 milyon ABD doları rezerv azalışı gözlenmiştir.

Miktar arttı, değer düştü

Capital Online

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2018 yılı Eylül ayı Dış Ticaret Endeksleri verisini açıkladı.

İhracat birim değer endeksi eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 2,3 azaldı. Endeks bir önceki yılın aynı ayına göre, gıda, içecek ve tütünde yüzde 8,1, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 4,1 ve imalat sanayinde (gıda, içecek, tütün hariç) yüzde 2,2 azalırken, yakıtlarda yüzde 28,5 arttı.

İhracat birim değer endeksi 2018 yılı üçüncü çeyrekte bir önceki yılın üçüncü çeyreğine göre yüzde 0,2 azaldı.

İthalat birim değer endeksi

İthalat birim değer endeksi eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 2,6 arttı. Endeks bir önceki yılın aynı ayına göre, gıda, içecek ve tütünde yüzde 0,1, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 5,5 ve yakıtlarda yüzde 28,4 artarken, imalat sanayinde (gıda, içecek, tütün hariç) yüzde 2,6 azaldı.

İthalat birim değer endeksi 2018 yılı üçüncü çeyrekte bir önceki yılın üçüncü çeyreğine göre yüzde 4 arttı.

İhracat miktar endeksi

İhracat miktar endeksi Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 25,2 arttı. Endeks bir önceki yılın aynı ayına göre, gıda, içecek ve tütünde yüzde 20, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 13,7, yakıtlarda yüzde 12,5 ve imalat sanayinde (gıda, içecek, tütün hariç) yüzde 26,7 arttı.

İhracat miktar endeksi 2018 yılı üçüncü çeyrekte bir önceki yılın üçüncü çeyreğine göre yüzde 8,9 arttı.

İthalat miktar endeksi

İthalat miktar endeksi Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 20,3 azaldı. Endeks bir önceki yılın aynı ayına göre, gıda, içecek ve tütünde yüzde 9,4 artarken, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 25, yakıtlarda yüzde 10 ve imalat sanayinde (gıda, içecek, tütün hariç) yüzde 21,1 azaldı.

İthalat miktar endeksi 2018 yılı üçüncü çeyrekte bir önceki yılın üçüncü çeyreğine göre yüzde 18,8 azaldı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ihracat miktar endeksi

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre; 2018 Ağustos ayında 160,9 olan ihracat miktar endeksi yüzde 1,4 artarak, 2018 Eylül ayında 163,1 oldu. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise; 2017 Eylül ayında 139,7 olan ihracat miktar endeksi yüzde 16,9 artarak, 2018 Eylül ayında 163,4 oldu.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ithalat miktar endeksi

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre; 2018 Ağustos ayında 121,2 olan ithalat miktar endeksi yüzde 1 azalarak, 2018 Eylül ayında 119,9 oldu. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise; 2017 Eylül ayında 149,1 olan ithalat miktar endeksi yüzde 21,4 azalarak, 2018 Eylül ayında 117,1 oldu.

Dış ticaret haddi

İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine bölünmesiyle hesaplanan ve 2017 yılı Eylül ayında 106,6 olarak elde edilmiş olan dış ticaret haddi, 5 puan azalarak, 2018 yılı Eylül ayında 101,6 oldu.

Dış ticaret haddi, 2018 yılı üçüncü çeyreğinde, geçen yılın aynı dönemine göre 4,3 puan azalarak 102,1 oldu.

"Türkiye muhtemelen resesyona girdi"

Capital Online

Kredi derecelendirme kuruluşu Moody's Investors Service, Türkiye ekonomisinin büyük bir ihtimalle resesyona girdiğini belirtti. Kurum, Türkiye'nin 2019 ortasına kadar her çeyrekte daralmasını bekliyor.

“Küresel Makro Görünüm: 2019-2020” raporunda Türkiye'nin dış şoklara karşı duyarlı kalmayı sürdürdüğünü belirten Moody's'e göre Türkiye ve Arjantin ekonomileri gelecek çeyreklerde “sert küçülme” gerçekleştirebilir.

Kredi derecelendirme kuruluşu, Türkiye ve Arjantin ekonomilerinin küçülmesiyle Çin'in yavaşlamasının 2019'da G-20 gelişen piyasalar büyümesini aşağı çekmesini bekliyor.

Kredi derecelendirme kuruluşu Moody's, 2019 ve 2020 küresel büyüme tahminini düşürdü.

Moody`s küresel büyüme beklentisini gelecek yıl için yüzde 3,3'ten yüzde 2,9'a indirdi.

Moody's yatırım servisi tarafından hazırlanan raporda, gelişmiş ülkelerdeki büyümenin 2019 yılında yavaş ancak kesintisiz olacağı açıklandı.

Kuruluş, G-20 ülkeleri arasında bulunan Türkiye ve Arjantin ekonomilerinin ise önümüzdeki yıl daralacağını duyurdu.

Raporda ayrıca, ticaret savaşlarının sadece ABD ve Çin değil, Japonya, Güney Kore ve Almanya gibi açık ekonomileri de etkileyeceği kaydedildi.