yazarlar

KARANLIĞIN İÇİNDE BİLE UMUT VAR

Capital Online

Son aylarda Gazze`deki durum, zaten vahimken artık tarif edilemeyecek bir hal aldı. Her gün bu yıkıcı çatışmanın yürek burkan sonuçlarına tanıklık ediyoruz. Parçalanan aileler, yerle bir edilen altyapılar ve kaybedilen sayısız hayat...

Çocuklar için durum çok daha dramatik. Kesin rakamları söylemek zor olsa da Birleşmiş Milletler`in tahminlerine göre Ekim 2023-Mayıs 2025 arasında yaklaşık 7 bin 800 çocuk yaşamını yitirdi. En az 6 bin çocuk da hala tedavi edilemeyen yaralarla yaşıyor. Büyük çoğunluğu için hayat kurtarıcı sağlık hizmetlerine ulaşmak ise neredeyse imkansız.

İşte tam da bu yüzden, biz Virgin Unite olarak Project Pure Hope (Saf Umut Projesi) adlı olağanüstü bir girişimi destekliyoruz. Bu proje, Birleşik Krallık`taki sağlık liderleri ve insani yardım çalışanlarından oluşan bir koalisyon tarafından yürütülüyor.

Project Pure Hope, yaşadıkları yerde gerekli tedaviyi alamayan çocuklara hayat kurtarıcı sağlık hizmeti sunmayı amaçlıyor. 2023`ten bu yana Gazze`den yaralı çocukların İtalya, BAE ve Ürdün`de tedavi görmesini sağladı. Bu süreçte güvenilir sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte çalıştı. Ayrıca İsrailli çocuklar için de hastane ağları aracılığıyla destek sundu, sağlık kurumlarına tıbbi ekipman temin etti. Bunun yanında Gazze ve Lübnan`daki hastanelere temel tıbbi malzeme desteği sağladı.

ÖNEMLİ BİR KİLOMETRE TAŞI

Geçtiğimiz ay ise ekip için çok önemli bir kilometre taşı oldu: Beş yaşındaki Ghena ve 12 yaşındaki Rama adlı iki küçük kız, tedavi için İngiltere`ye getirildi. Bu, Gazze`den çocukların güvenli bir şekilde İngiltere`ye ilk kez sevk edilmesiydi. Ghena`nın görme sinirine baskı yapan sıvı nedeniyle acil müdahaleye ihtiyacı vardı. Aksi takdirde görme yetisini kaybedebilirdi. Rama ise yemeğini midesinde tutamıyor ve bağırsak ameliyatına ihtiyaç duyuyordu. İki kızın da şu anda tedaviye olumlu yanıt verdiğini ve sağlık durumlarının iyiye gittiğini duymak gerçekten umut verici.

Project Pure Hope, tamamen özel bağışlarla finanse ediliyor. NHS`e (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti) herhangi bir maliyeti yok. Bu destek sayesinde Gazze`deki çok daha fazla çocuğun ihtiyaç duyduğu yaşamsal tedaviye ulaşmasını diliyorum.

Project Pure Hope ve bu projede yer alan olağanüstü sağlık profesyonelleri, bize şunu hatırlatıyor: Merhamet, eyleme dönüştüğünde neler başarılabileceğini görürüz. Elbette, bu korkunç çatışmanın kalıcı barış ve siyasi çözümle son bulması için çabalarımız sürecek. Ancak o güne kadar Project Pure Hope gibi girişimleri desteklemek, masum çocukların acil ihtiyaçlarına yanıt vermenin en güçlü yolu.

Unutmayalım: En karanlık anlarda bile umut var. Ve umut yaşadıkça, biz de harekete geçebiliriz.

İNSANI ÖNCELEYEN YAKLAŞIM

Virgin Management ve Virgin Red olarak her zaman şuna inandık: Sağlıklı bir işin temelinde, onu ayakta tutan sağlıklı insanlar vardır. Ekibimizdeki insanlar sadece bordroda birer satır değil. Bu nedenle sunduğumuz yan hak paketleri, çalışanlarımız kadar güçlü ve kapsamlı olmalı. Geçtiğimiz yıl bu yaklaşımı bir adım ileri taşıdık. Verilere baktık, hangi hakların gerçekten kullanıldığını, hangilerinin kulağa hoş gelse de fazla rağbet görmediğini inceledik. Sektöre yön veren yan haklar sunmaya devam etmek istiyorsak, kontrolü çalışanlarımızın eline vermemiz gerektiğini fark ettik. Bu süreçte sohbetler, etkinlikler ve “hackathon”lar düzenledik. Sonunda, çalışanlarımız tarafından şekillendirilmiş yepyeni bir yan haklar paketi oluşturduk. Aynı yaklaşımı Londra`daki yeni ofisimizin tasarımında da benimsedik. Ofisin nasıl bir yer olması gerektiğine herkesin fikrini alarak karar verdik. Çalışanlarımızın kendini iyi hissetmesi için neye ihtiyaç duyduğunu birlikte belirledik.

Araştırmaların ortaya koyduğu en net mesaj şuydu: İnsanlar, hayatlarının farklı dönemlerine uygun şekilde haklarını kişiselleştirebilmek istiyor. Biz de Virgin Management ve Virgin Red`deki yan hakları bu içgörüye göre yeniden kurguladık. Hakları yedi başlık altında topladık. Bunlar sağlıklı ve iyi hissetmek, hayattan keyif almak, sen ve sevdiklerin, zor zamanlarda destek, kendini geliştirmek, topluma katkı ve geleceğe hazırlık.

Çalışanlarımızın özellikle korumayı seçtiği bazı haklar şunlar oldu: 

Sınırsız yıllık izin: Bu, bugüne kadar en başarılı haklarımızdan biri oldu. 2014 yılında Netflix`in benzer uygulamasını okuyunca önerdim. Üzerinden 10 yıl geçti, hala çok memnunuz.

Esnek çalışma: Ekiplerimize güveniyoruz. Her ekip farklıdır; nasıl ve nerede daha verimli çalışacaklarına kendileri karar verir.

Gerçek dinlenme: Pandemi döneminde başlattığımız yıl sonu ofis kapanışı uygulamasını kalıcı hale getirdik. Tüm ekibin aynı anda tatile çıkması, e-posta ve görevlerin durması, gerçek bir yenilenme sağlıyor.

Kapsamlı sağlık ve iyi oluş desteği: Özel sağlık ve diş sigortası, 7/24 doktora erişim, doğurganlık ve üreme sağlığı desteği, dijital fizyoterapi ve beslenme uzmanları, ilk günden itibaren yapılan sağlık kontrolleri gibi hizmetler sunuyoruz.

Diğer mevcut haklar: Ücretsiz öğle yemekleri, sınırsız yas izni, esnek gönüllülük saatleri, bağış destekleri, Virgin Puanları, şirket genelinde indirimler, bisikletle işe geliş programı, cömert hastalık izni, ebeveyn desteği ve kişiye özel koruma sigortaları gibi pek çok ayrıcalık da devam ediyor. 

Bunlara ek olarak, çalışanlarımızla birlikte geliştirdiğimiz yeni uygulamalar da şunlar oldu:

“Screw It, Let`s Do It” fonu: Her çalışana, istediği gibi kullanabileceği kişisel bir bütçe tanımladık. İster bir uçak bileti ister yeni bir spor ister ev tadilatı... Ne keyif veriyorsa, onun için harcanabiliyor. Herkes için esnek ve kişisel bir çözüm sunduk.

Sevdiklerimiz için izin: Eski “birincil ve ikincil bakıcı izni” uygulamasını kaldırdık. Onun yerine, “Sevdiklerimiz için izin” getirdik. Görev ya da kıdem fark etmeksizin herkes, hayatına yeni bir bakım sorumluluğu girdiğinde ücretli izin alabiliyor. Yeni doğan çocuk, yaşlanan ebeveyn, hasta partner, kardeş ya da birlikte yaşadığı herhangi bir kişi olabilir, hatta bir ev arkadaşı bile...

Kapsayıcı sağlık fonu: Geleneksel sağlık sisteminin dışında kalan konularda destek ihtiyacı olan çalışanlarımıza, ek finansman ya da faizsiz kredi sağlıyoruz.

Geliştirilmiş emeklilik katkısı: Virgin sonrası yaşam için birikim yapılmasını teşvik ediyoruz. İngiltere`de varsayılan katkı oranlarımız, bağımsız araştırmalarda önerilen seviyelerin biraz üstünde belirlenmiş durumda. Kullanılmayan hakları kaldırarak, buradan elde ettiğimiz kaynakları bu yeni uygulamalara aktardık. Bu süreç bize bir kez daha şunu hatırlattı: İnsanları merkeze koyduğunuzda, onların farklılıklarını kabul ettiğinizde ve esnekliği önceliklendirdiğinizde hem çalışan hem şirket kazanır. Hayatın her aşamasında insanınıza destek olun. Sağlıklı bir kurum kültürü bununla başlar.

Ukrayna’dan asimetrik bir savaş dersi

Capital Online

Ukrayna, modern savaş tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir asimetrik operasyon gerçekleştirdi. Yerli üretim FPV drone`larla doğu Sibirya`dan Moğolistan sınırına, Kuzey Kutbu`na kadar uzanan Rus askeri üslerine koordineli saldırılar düzenledi. “Örümcek Ağı Operasyonu” adı verilen bu hamlede, nükleer kapasiteli bombardıman uçakları da dahil olmak üzere yaklaşık 20 stratejik hava aracı imha edildi veya ağır hasar gördü. Kiev`e göre bu sayı 41`e kadar çıkabilir.

Capital Dergisi / Temmuz 2025

İki gün sonra Ukrayna Güvenlik Servisi bu kez Kerç Köprüsü`nü hedef aldı. Su altı patlayıcılarıyla Rusya ile işgal altındaki Kırım`ı bağlayan kritik demir ve kara yollarına zarar verdi. Ukrayna`nın verdiği mesaj netti: Daha küçük ve zayıf olabiliriz ama sert biçimde karşılık verebiliriz. iPhone`dan ucuz drone`larla 100 milyon dolarlık bombardıman uçaklarını devre dışı bırakmak, klasik savaş ekonomilerini ters yüz eden bir örnek sundu.

Bu operasyon sadece fiziksel tahribata değil stratejik algılara da zarar verdi. Küçük, yenilikçi ve kararlı bir ülkenin düşük maliyetli, merkeziyetsiz teknolojilerle büyük bir gücün nükleer caydırıcılığına dahi meydan okuyabileceğini gösterdi. Bu mesaj, Taipei`den İslamabad`a kadar yankı bulacak nitelikte.

Ukrayna`nın bu hamlesi, Putin`in üç yıldır temel aldığı stratejik varsayımı da sorgulatıyor: Zamanla Batı`nın desteği zayıflayacak, Ukrayna yorulacak ve Rusya daha dayanıklı çıkacak. Ancak Ukrayna`nın drone ve sabotaj operasyonları, sadece cepheyi savunmadığını, aynı zamanda savaşı kendi lehine yeniden tanımladığını gösteriyor.

KARANLIK SENARYO

Bu başarı, diplomatik zeminde de etkili. Drone saldırılarının, İstanbul`da yapılacak müzakerelerden sadece 24 saat önce gerçekleşmesi tesadüf değildi. Kiev, zayıf bir konumda olmadığını ve kötü bir anlaşmayı kabul etmeyeceğini ilan etti. İstanbul`daki görüşmeden somut bir sonuç çıkmadı. Ancak Rusya`nın bu tür bir utancın ardından masaya oturması, Kremlin`in Ukrayna`nın hala ciddi kozlara sahip olduğunu fark ettiğini gösteriyor.

Bu tablo, Rusya`nın kapsamlı bir barışa yanaşmasını sağlamasa da sınırlı ateşkes ya da esir değişimi gibi küçük anlaşmalara alan açabilir. Moskova hala Ukrayna`nın işgal edilen topraklardan çekilmesini ya da Batı`dan gelen yardımların kesilmesini talep ediyor. Putin`in “kırmızı çizgileri” defalarca geçildi, ama ciddi bir karşılık gelmedi. Bu durum onu zayıf gösterirken aynı zamanda çatışmayı daha da büyütme baskısı altına da sokuyor.

Rusya`nın ilk tepkisinin yine şehirleri ve altyapıyı hedef alan yoğun bombardımanlar olması bekleniyor. Ancak daha karanlık bir senaryo da var: Putin`in, köşeye sıkışmış ve aşağılanmış hissederek taktik nükleer silah kullanmayı düşünmesi. Bu olasılık düşük ama artık daha önce olduğundan daha gerçek. Özellikle de Putin`in, Batı`nın doğrudan çatışma[1]dan kaçınma eğilimini fırsat olarak görmesi ihtimali göz ardı edilemez. Ukrayna, yalnızca tepki veren bir ülke olmadığını, süreci şekillendirebileceğini gösterdi. Bu durum savaşı bitirmiyor ama dengeleri değiştiriyor. Kiev`in hala masada güçlü kartları var ve Moskova`nın kaybedecek daha fazla şeyi olduğu ortaya çıkıyor. Diplomasi için dar bir pencere açılmış olabilir. Ama bu pencere kapanırsa, alternatif çok daha tehlikeli bir geleceği işaret ediyor.

Dünü ve Kissinger etkisini anımsamak

Capital Online

Doğuda sınır komşumuz İran`da ve Orta Doğu`da yaşanan gelişmeler, gündemimizde ilk sıraya yükseldi. Savaşa dönüşen bu süreci tek başına Trump etkisi ya da onun hesapsız, kitapsız hareketleri olarak değerlendirmek, durumu analiz etmek için çok eksik kalıyor. Gelinen noktayı tam olarak anlayıp yorumlayabilmek için yakın tarihi tekrar anımsamakta fayda görüyorum. ABD`nin Orta Doğu politikasını bugün dahi şekillendiren 1969-1977 arasında önce Ulusal Güvenlik Danışmanı, sonra Dış İşleri Bakanı olarak görev yapan Henry Kissinger`in çizdiği rotadır. Onun İsrail ve İran`a ilişkin bakış açısı bugün yaşananların temelini oluşturuyor. Kissinger, 1923`te Almanya`nın Fürth şehrinde Musevi bir ailede doğmuş, Nazi rejiminin baskıları nedeniyle 1938`de 15 yaşındayken ailesiyle birlikte ABD`ye geçmek zorunda kalmış bir göçmen. Harvard`dan Politik Bilimler alanında doktora derecesi bulunan Kissinger, uluslararası ilişkiler ve diplomasi alanında kalıcı etkiler bırakan, hayranlık topladığı kadar tepki duyulan fikir ve stratejileriyle anılan bir kişilik. Kissinger, İsrail`i ABD`nin Orta Doğu`daki en güvenilir müttefiklerinden biri olarak görüyordu ve Soğuk Savaş stratejisi çerçevesinde İsrail`in Sovyet nüfuzuna karşı bir denge unsuru olduğunu düşünüyordu. Bu perspektiften İsrail`in askeri üstünlüğünü koruyabilmesi için ABD yardımlarının ve silah desteğinin sürdürülmesi gerektiğini savunuyordu. İşte bu düşünceye paralel olarak bugün bölge ülkelerinden hiçbirinin sahip olmadığı teknolojik üstünlükteki “Demir Kubbe” adlı hava savunma sistemini İsrail, ABD`nin de finansal ve teknolojik katkılarıyla geliştirdi.

Aynı Kissinger, 1970`lerde İran Şahı Rıza Pehlevi`yi bölgede bir istikrar unsuru olarak görerek bölgesel bir güç ve petrol üreticisi olarak destekledi. Hatta ironik bir şekilde İran, 1957`de ABD ile “Atoms for Peace” (Barış için Atomlar) programı kapsamında bir anlaşma yaparak nükleer çalışmalarına başladı. 1979`da Humeyni`nin dönüşü sonrasında kurulan İslam Cumhuriyeti, Batı karşıtı siyasetiyle yeni bir yola girdi. Ayetullah Humeyni idaresindeki İran, ABD ve İsrail`in çıkarlarına karşı direkt bir tehdit olmanın ötesinde İslami rejimini bölgeye ihraç etmeye koyuldu. 1979-1981 Rehine Krizi sonrasında ülkeye kapsamlı yaptırımlar uygulamaya konuldu. 2015`te İran; ABD, AB, Çin ve Rusya ile `Kapsamlı Ortak Eylem Planı`nı (JCPOA) imzalayarak nükleer faaliyetlerini sınırlamayı kabul edince yaptırımlar hafifletildi. Ancak 2018`de Donald Trump, bu anlaşmadan çekildi ve İran da taahhütlerini azaltmaya başladı. Nükleer taahhütlerine uymayan, Paris İklim Anlaşması`ndan çekilen, Brzezinski Doktrini ve Kissinger etkisiyle hareket eden, İsrail`in pervasız saldırganlığını destekleyen Trump`ın asıl hedefinin İran`ı demokratikleştirmek değil Doğu Akdeniz de dahil bölgedeki zengin enerji kaynaklarının kontrolunu ele geçirmek olduğu ortada. Bu sürecin bölgeyi yakıp kavuran bir savaşa dönüşmeden yönetilebilmesi için Trump yönetiminin basit ticari hedeflerinden ziyade entelektüel bir temel üzerine inşa edilmiş sağlam, kompleks bir diplomatik strateji izlenmesi gerekiyor. Barışın ve refahın konuşulacağı günlere ulaşmak dileğiyle.

NEZAKET, GÜÇTÜR!

Capital Online

İnsanların çoğu temelde iyi kalplidir, dürüsttür ve dünyada iyi şeyler yapmak isterler. Ancak bazı insanlar, güç sahibi olduğunda, bu içgüdü zaman zaman kaybolabiliyor. Bu durum, yalnızca bireyin değil onun liderlik ettiği ülkenin de itibarını ciddi biçimde zedeleyebilir. İyi bir itibar inşa etmek uzun yıllar alır; oysa yıkılması için çok kısa bir süre yeterlidir.

Bir düşünün… Yeni gelenlere kollarını açan, canlı, çeşitliliğe sahip bir toplum ve eşi benzeri görülmemiş bir dinamizme sahip bir ekonomi yaratan bir ülke hayal edin. Dünyayla iş birliği içinde, ticaret yapan, fikir alışverişinde bulunan, başka toplumların da gelişip güçlenmesine katkıda bulunurken kendi içinde de yeni fırsatlar yaratan bir ülke olsun bu ülke. İhtiyacı olanlara yardım eden, tehdit altındaki müttefiklerini koruyan ve daima verdiği sözleri tutan bir ülke... Tüm vatandaşlarını eşit şekilde gözeten, sağlık hizmetleri sunan, güçlü bir eğitim sistemi sağlayan ve temel insan haklarıyla sivil hakları kutsayan bir ülke düşünün.

Bana göre bu hem nezaketin hem gücün ülkesi olurdu. Fırsatlar ülkesi, belki de özgürlükler ülkesi diyebilirsiniz. Şimdi bunun tam tersini düşünün. Tüm bu değerlerin yerle bir edildiğini, yasaların yok sayıldığını, verilen sözlerin çiğnendiğini hayal edin. Ne kadar derin bir üzüntü… Ama unutmayalım ki nezaket, güçtür. Ve insanlık olağanüstü derecede dirençlidir. James Baldwin`in dediği gibi: “Dünyada görmek istediğimiz kadar insanlık olmayabilir. Ama var. Düşündüğümüzden de fazla…”

KAPTAN JUSTIN LAWES İLE 40 YIL SONRA YENİDEN BULUŞMAK

Haftanın en sevdiğim anlarından biri, Virgin Voyages`in Valiant Lady gemisinin evimin önünden geçerek Britanya Virjin Adaları`ndaki Tortola`ya doğru yol alırken ona el sallamak. Fırsat bulduğumda, gemideki denizcilerle tanışmak ve onları BVI`da karşılamak da ayrı bir keyif. Geçtiğimiz hafta Valiant Lady`nin kaptanıyla tanışma fırsatını da yakaladım.

Meğer tam 40 yıl önce yollarımız kesişmiş. Şans bu ya, Kaptan Justin Lawes, 1984 yılında Atlantik`i ilk kez geçmeye çalışırken batan teknemden beni kurtaran, muz taşıyan teknenin mürettebatındaymış. Duyduğumda inanamadım.

O hikaye, Virgin Atlantic`i kurduğumuz dönemde başladı. Henüz elimizde yalnızca bir uçak vardı ve pazarlama bütçemiz yoktu. Havacılık sektörünü dönüştürme hayalleri kuruyorduk ama karşımızda British Airways gibi dev rakipler vardı. İsmini duyurmak için fark yaratacak bir şeye ihtiyaç duyuyorduk. Bunun üzerine Atlantik Okyanusu`nu en hızlı geçme dünya rekorunu kırmaya karar verdik.

Virgin Atlantic Challenger adını verdiğimiz tekneyi inşa ettik. Üzerine Virgin logosunu yerleştirdik ve yola koyulduk. Macera çok iyi başlamıştı ama yolculuğun üçüncü gününde teknemiz, İngiltere`ye yalnızca 200 mil kala parçalanıp battı. Neyse ki Jamaika`ya dönmekte olan bir muz taşıma gemisi, yardım çağrımızı aldı ve bizi kurtardı. O gemideki 9 kişilik mürettebat sayesinde faciadan kurtulduk. Mürettebattan biri de o dönem genç bir aşçı yamağı olan Justin Lawes`tı.

Yıllar geçti ve bugün Valiant Lady`yi Britanya Virjin Adaları`nda karşılıyoruz. Ve geminin kaptan köşkünde kim var dersiniz? Kaptan Justin Lawes! Bir aşçı yamağından büyük bir yolcu gemisinin kaptanlığına uzanan bu yolculuğu görmek gerçekten inanılmaz. Hem de sıradan bir gemi değil bir Virgin Voyages gemisi. Justin, tam anlamıyla Virgin ruhunu yansıtıyor ve bunca yıl sonra yollarımızın yeniden kesişmesine çok sevindim

Batan teknemiz 1984`te Virgin logosu ile birlikte tüm gazetelerin manşetlerine çıktı. Ertesi yıl ikinci denememizde dünya rekorunu başarıyla kırdık. Bu her zaman en sevdiğim hikayelerden biri olmuştur. Şimdi Kaptan Justin`in de bu hikayenin bir parçası olması, anlatmayı daha da keyifli hale getiriyor.

O KARANLIK BAHAR: SIRA DIŞI AİLE HİKAYEMLE YÜZLEŞMEK

İstediğini yap, sana söyleneni değil.”

Bunlar, büyük halam Olive`in sözleri. Halam, eksantrik, bohem ruhlu bir kadındı... Cesurca yaşadı ve gizemli bir şekilde hayata veda etti. Yıllardır ailesel bir fısıltıydı onun hikayesi. 1929 yılında Fransa`nın güneyinde işlenen bir cinayet. Bir su deposu. Tek kurşun. Ama ayrıntılar hep flu kalmıştı, ta ki şimdiye kadar.

Büyük bir şaşkınlık ve hayranlıkla öğrendim ki yazar Susannah Stapleton, Olive`in hikayesine eski bir Fransız gizemleri kitabında rastlamış ve bu hikayeyi That Dark Spring adlı kitabında ustalıkla kaleme almış. Jetlag halinde başladım, ama bir solukta bitirdim.

Kitap, gerçek suç hikayesiyle Agatha Christie romanlarının arasında bir yerde duruyor. Ama benim için aynı zamanda bir aile geçmişi. Ve yankıları hala içimizde duyuluyor. Olive`in özgür ruhu, sanata olan tutkusu, cömertliği ve “özgüven zırhı” bugün de ailemizin damarlarında dolaşıyor.

Onun mektuplarını okumak, fotoğraflarına bakmak ve alışkanlıklarını tanımak tanıdık ve garip bir teselli duygusu verdi. Olive, sonunda hak ettiği sesi bulmuş oldu. Bu hikayeyi böylesine incelikle, derinlikli ve yürekten anlatan Susannah`a sonsuz teşekkürler.

Küresel politikada değişim fırtınası

Capital Online

Dünyadaki politik gündemin son derece hareketli, değişken olduğu zamanlardayız. ABD Başkanı Trump, koyduğu yeni tarifelerle dünya ticaretini yeniden kurgulamaya ve başta Çin olmak üzere dünyanın geri kalanıyla ilişkilerini farklı bir zemine oturtmaya çalışıyor. Öte yandan Trump`ın geçtiğimiz ay gerçekleştirdiği 4 günlük 3 ülkeyi kapsayan Orta Doğu turunun odak noktası sadece Suudi Arabistan, Katar ve BAE ile imzalanan ve toplam tutarı 1,4 milyar doları aşan yeni ticaret ve yatırım anlaşmaları değil. ABD`nin Orta Doğu politikalarında yeni bir başlangıç, pragmatik bir değişim arayışında olduğu Trump`ın temaslarıyla birlikte iyiden iyiye netleşti, belirgin hale geldi.

Bu turdan akıllarda kalacak en çarpıcı kare ise çeyrek yüzyıl sonra ABD ve Suriye`nin başkanlarının 14 Mayıs`ta el sıkışması oldu. Oysa bugün Suriye`nin devlet başkanı olan Ahmet Hüseyin El Şara`nın başına ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından 10 milyon dolar ödül konulmuş ve bu ödül Aralık 2024`te kaldırılmıştı. Bu perspektiften bakıldığında bu kare gündemin ne denli hızlı değiştiğini teyit ediyor. Riyad`daki yatırım forumunda Trump`ın (Prens Muhammed ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan`ın ısrarıyla) Suriye`ye yönelik yaptırımların kaldırılacağını duyurması da Orta Doğu için bir başka dönüm noktası olabilir. Beyaz Saray, Suudi ordusunun askeri kapasitesini artırmak için 142 milyar dolarlık bir savunma anlaşması imzalamanın yanı sıra Suudi Arabistan ile 600 milyar dolarlık bir yatırım konusunda mutabık kaldı. ABD dışındaki en büyük yapay zeka kampüsü Abu Dabi`de BAE merkezli bir yapay zeka firması G24 tarafından birkaç ABD`li şirketle ortaklaşa inşa edilecek. Öte yandan Körfez Ülkeleri de İran ile ilişkilerindeki yumuşayan iklimi korumaya istekli. İran ise uranyum zenginleştirme ve nükleer programını silah üretmek için değil enerji elde etmek gibi sivil amaçlar için yürüttüğünü savunarak ABD ile anlaşma görüşmelerini yürütüyor.

Trump`ın Suudi Arabistan`da görkemli bir salonda yaptığı konuşmada, “ABD`nin artık başka ülkeleri inşa ve müdahale etme döneminin sona erdiğini, dünyanın süper gücünün artık kimseye nasıl yaşanması gerektiği konusunda ders vermeyeceğini” söylemesi büyük alkış toplasa da Gazze Şeridi`ni açlığın ve sefaletin eşiğine getiren İsrail`e ABD`nin desteği halen hafızalarda ve kolay da unutulmayacak. Trump`ın yaptığı bu kapsamlı ziyaret umarız ki ABD`nin barışçıl yeni bir Orta Doğu politikasının başlatma planı olur. Ancak bunun için kararlı ve tutarlı olmak, tarafları aynı noktada buluşturabilmek olmazsa olmaz özellikler. Uluslararası kamuoyu, bu konularda Trump`ı yeterince inandırıcı ve güçlü bulmuyor. İlan ettiği bir politikayı terk edip diğerine hızlıca geçebilme riskinin yüksek olduğu düşünülüyor. Türkiye`nin bu değişim fırtınasının kesişim noktasında fırsatları yakalayabilmek, riskleri bertaraf edebilmek için iç ve dış politikalarını tüm bu hassas dengeleri gözeterek belirlemesi ve uygulaması gerekiyor. İyi okumalar diliyorum.

OKULLARDA GİRİŞİMCİLİK NEDEN ÖĞRETİLMELİ?

Capital Online

İlk işim olan Öğrenci Dergisi`ni kurmak için 16 yaşında okulu bırakmak, bana sınıfta asla öğrenemeyeceğim en değerli dersleri öğretti. Bu dersleri ömrüm boyunca yanımda taşıdım ve o zamandan beri kurduğumuz her bir Virgin şirketini şekillendirmek için kullandım. Bu yüzden İngiltere`deki çoğu çocuğun gelecekte kendi işini kurmayı ve okulda girişimcilik becerilerini öğrenmeyi istediklerini duyunca çok sevindim. Bu bulgular, Virgin Money`nin yaptırdığı yeni bir araştırmada elde edildi.

Hayattaki en büyük umutlarımdan biri, dünyadaki eğitim sistemlerinin girişimcilik becerileri öğretmenin değerini fark etmesi. Pek çok çocuk, özellikle de disleksisi olan çocuklar, okulda zorluk çekip başarısız kabul ediliyor. Fakat tutku ve ilgi duydukları konuların peşine düşüp bir şeyler yaratma konusunda teşvik edilirlerse potansiyellerini fark edebilirler.

Ben, sürekli dalıp giden zihnimin ve kısa dikkat süremim aslında müthiş bir yaratıcılığın sonucu olduğunu okulu bırakana kadar fark etmemiştim.

Bu özellikleri bir iş kurmak için gerçek dünyada kullanabilmek, bana yeteneklerimi fark etme imkânı verdi. Öğretmenlerimin söylediği gibi tembel veya aptal değildim.

Müthiş bir yazar olmadığımı biliyordum (disleksi olan insanlar genellikle okuma ve yazma konusunda zorluk çeker), fakat Öğrenci Dergisi`ni kurmak, bana ekip kurma sanatını öğrenme fırsatı verdi. Dergiye katkıda bulunacak öğrenci yazarlardan oluşan harika bir ekibim vardı. Net ve brüt kârın ne demek olduğunu ancak kariyerimde epey ilerledikten sonra öğrendim.

Virgin Money`nin Make £5 Grow programını bu yüzden seviyorum. Bu program, İngiltere`de 9-11 yaşlarındaki çocuklarda finansal okuryazarlığı ve girişimcilik becerilerini geliştirmek için tasarlandı. Bugüne kadar 3 binden fazla okuldan 200 binin üstünde öğrencinin bu programa katıldığını görmek muhteşem bir şey. 2020`den beri programa katılım gösteren İngiltere`deki Newport İlkokulu`nun bir hikayesini okumak çok hoşuma gitti. Okulun programa katılımı, Northumberland`ı ziyaret etmek için planlanan okul gezisi COVID-19 kısıtlamaları nedeniyle iptal edildiğinde başladı. Okul, buna karşılık okulda gerçekleştirilecek bir kamp düzenledi ve bu da daha büyük bir girişim projesine dönüştü. Öğrenciler o zamandan beri araba yıkama, ev yapımı tatlılar, dondurmalar, sanat eserleri, el işleri ve mücevherleri de içeren çeşitli iş fikirleriyle deneyler yaptı.

GENÇLERE YETİŞME ZAMANI

Bu girişimlerden elde edilen fonlar, öğrenciler için sessiz bir disko, DJ, dondurma arabası, pizza arabası, dublör performansları, patlamış mısır makineleri ve tüm okulun kullanabileceği şişme oyuncaklar içeren bir mini festivale katkı sağladı. Ek olarak bu para, okulun yıl sonu gösterisi için senaryolar ve müzik satın almak üzere de kullanıldı. Bu proje, sadece eğlence ve heyecan sağlamakla kalmadı, öğrenciler arasında sorumluluk duygusuyla ekip çalışmasının da gelişmesini sağladı.

Öğrenci Dergisi`ni kurmak da benim ne tür bir lider olduğumu fark etmeme yardımcı oldu. Disleksi düşünme becerilerimi kullanarak büyük resmi görebilirim. Disleksi düşünme biçimim ayrıca beni insan ilişkileri iyi olan biri yapıyor; düşüncelerim hakkında etraflıca sohbet etmeyi severim. Bugün bile müşteriler ve çalışanlarla vakit geçirmeye, onların şirketlerimizin çalışma şekli hakkındaki düşüncelerini dinlemeye ve bunları daha iyi hale getirmek için onlardan geri bildirim almaya çok önem veririm.

En önemlisi, Öğrenci Dergisi aracılığıyla iş dünyasının dünyayı iyi yönde değiştirmek için bir araç olabileceğini kendime erken yaşta kanıtlamış oldum. Bu dergi, Vietnam Savaşı`nı protesto etmekten eğitimin durumu hakkında tartışmaya kadar gençlerin sesini duyurmak ve önemsedikleri konuları paylaşmak için tasarlanmıştı. Bu durum, Virgin`in marka amacı olan iş dünyasını iyi yönde değiştirmek konusunu şekillendirmeye yardımcı oldu.

Ne üzücü ki okullar ekip kurma sanatını, hayal gücünü ve yeniliği öğretmiyor. Çocuklara başarısızlığın değeri veya amacınızı nasıl bulacağınız öğretilmiyor. Gençler söyleyeceğini söyledi, artık okulların gençlere yetişme zamanı!

ANNE BAK ELLERİMİ BIRAKIYORUM!

Bu cümleyi en son söylediğimde, bisikletimi sürmeyi öğrenirken bir köy yolunda yalpalayarak ilerliyordum. Ama bu sefer benim adıma hem sürme hem öğrenme kısmını araba yapıyordu.

Virgin Hotels Londra`nın açılış partisine, Wayve sürücüsüz arabanın şoförlüğünde, tarz sahibi bir şekilde vardım. Wayve`nin yapay zekalı sürücüsüz arabalara yaklaşımı, piyasadaki diğer tüm örneklerden farklı. Şirketin kurucu ortağı ve CEO`su Alex Kendall, en gelişmiş makine öğrenme teknolojisini sürücüsüz arabaların dünyasına sokarak, veri ve deneyimlerle araba sürmeyi nasıl öğrendiklerini açıklamak için yolculuk sırasında bana katıldı. Yapay zekaya öncelik veren bu derin öğrenme yaklaşımı, yapay zekalı Wayve sürücüsünün araba sürmeyi daha çok bir insan gibi öğrenmesine imkân tanıyor: Görerek, yorumlayarak ve pahalı sensörlerle yüksek çözünürlüklü haritalara ihtiyaç duymadan daha önce görmediği, yeni ortamlara güvenli bir şekilde uyum sağlayarak. Bu da bu yaklaşımı, sürücüsüz araç endüstrisindeki en radikal ve ölçeklendirilebilir yaklaşımlardan biri olarak konumlandırıyor.

Wayve`nin vizyonu beni her zaman etkiledi. Virgin de 2020 yılında şirkete yatırım yaptı. Şirketin artan başarılarla gelişmekte olduğunu görmek güzel. Wayve, İngiltere merkezli bir start-up`tan İngiltere, ABD, Kanada, Japonya ve Almanya`da ofisleri bulunan önemli bir oyuncuya dönüştü. Teknolojilerini geliştirdiler, yatırımcılardan 1 milyar dolardan fazla fon topladılar, Uber ve Nissan gibi şirketlerle ortaklıklar gerçekleştirdiler. Bir arabanın kendi kendini sürdüğünü görmek cidden muhteşem bir şey ve bu teknolojiyi tüm dünyadaki arabalarda görebilmek için sabırsızlanıyorum. Yolculuk sırasında, Alex`e uzaya, çıktığımdan beri bu kadar çok “vay be” demediğimi söyledim. Wayve gerçekten hayat değiştirecek bir şey yaratmış. Nissan`ın 2027`den itibaren bu teknolojiyi kendi proPILOT teknolojisine eklemesiyle birlikte bu teknolojiyi yakında tüketici araçlarında görecek olmak heyecan verici.

Virgin`de her zaman tez canlı bir girişimcilik, yenilik ve pazarı altüst etme ruhu olmuştur. Devrim yaratma potansiyeline sahip çözümleri desteklemek şahane bir şey. Bazı icatlar her zaman bilim kurgu romanlarından fırlamış gibi görünecek. Benim için sürücüsüz arabalar da bunlardan biri.

Sen bize layıksın, biz de sana

Capital Online

Bugün 21 Mart Cuma…Nisan sayısının editör yazısını yazmak üzere masamın başına geçtim. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu`nun gözaltına alınmasıyla ilgili sürecin iş dünyasına, ekonomiye nasıl yansıyacağını, yurt dışında Türkiye`ye ilişkin nasıl bir algı, izlenim yarattığını pek çok ekonomist, siyaset uzmanı çoktan dillendirdi. Bugün siyaset kürsülerinden “Adnan Menderes`i darağacına gönderenlerin alınlarındaki leke temizlenmeyecek” diyenler “Türkiye Cumhuriyeti tarihinde yargının bir zamanlar siyasi ve haksız kararlar aldığına” dikkat çekiyor. Bugün aynı hataya düşülmemesi için azami çabayı göstermek de o siyasetçilerin boynunun borcu. Malum henüz yargıya intikal etmiş bir konu hakkında fikir beyan etmek biz gazeteciler için ateşten gömlek... Fikir beyan edenler var mı; var. Korkmadan, çekinmeden…Cesaretleri için meslektaşlarımı kutluyorum, ancak bugün benim içimden fikir beyan etmek gelmiyor. O nedenle Şair Vedat Türkali`nin dizelerine bırakacağım köşemi: Salkım salkım tan yelleri estiğinde Mavi patiskaları yırtan gemilerinle Uzaktan seni düşünür, düşünürüm İstanbul Bin bir direkli Haliç`inde akşamlar Adalarında bahar, Süleymaniye`nde güneş Hey sen ne güzelsin, ey kavgamızın şehri, İstanbul Boşuna çekilmedi bunca acılar Büyük ve sakin Süleymaniye`nle bekle Parklarınla, köprülerinle, meydanlarınla Bekle bizi, İstanbul Tophane`nin karanlık sokaklarında Koyun koyuna yatan çocuklarınla bekle Bekle zafer şarkılarıyla geçişimizi, İstanbul Boşuna çekilmedi bunca acılar Bekle o günler gelsin, gelsin, İstanbul Sen bize layıksın, biz de sana, İstanbul. İyi okumalar diliyorum.

Savaşın doğasına yeni bir bakış

Capital Online

Günümüzde savaş artık sadece toprak fethi veya orduların açık alanlarda çarpışmasıyla ilgili değil. Algıları şekillendirmek, altyapıyı felç etmek ve çoğu insanın göremediği savaşlarla ilgili... Aynı zamanda barış her zamanki gibi ulaşılması zor bir şey. Silah sesleri durduğunda, düşmanlıklar nadiren sona eriyor. Savaşın duygusal, sosyal ve ekonomik izleri, anlaşmalar imzalandıktan uzun süre sonra bile varlığını sürdürüyor. Günümüz savaşlarını anlamak için öncelikle teknolojinin, propagandanın ve görünmez savaş alanlarının yani modern çatışmaların karmaşıklaşan gerçeklikleriyle yüzleşmeliyiz. Bugün savaşlar daha karmaşık, daha dolaylı ve çoğu zaman kamuoyunun gözünden uzak. Geleneksel savaş cepheleri yerini vekalet çatışmalarına, siber savaşa ve bilgi manipülasyonuna bıraktı. Bu da ulusların tanımlanması, kontrol altına alınması veya çözülmesi daha zor olan savaşlarla mücadele etmesine neden oldu. Vekalet savaşları modern çatışmanın tanımlayıcı özelliklerinden biri haline geldi. Ukrayna ve Suriye`deki gibi savaşlar sadece iki ulus arasında değil aynı zamanda perde arkasından ipleri çeken dış güçler tarafından da şekillendiriliyor. Aynı zamanda siber savaş, sessiz ama yıkıcı bir silah olarak giderek daha çok kullanılıyor. Genellikle Rusya, Çin veya Kuzey Kore gibi ülkeler tarafından düzenlenen devlet destekli siber saldırılar, kritik altyapıları, finansal sistemleri ve hükümet ağlarını hedef alıyor. İyi koordine edilmiş tek bir siber saldırı, tek bir atış bile yapmadan tüm bir ulusu felç ederken elektrik şebekelerini kapatabiliyor, bankaları hackleyebiliyor ve seçimleri manipüle edebiliyor. Bilgi savaşları da tırmanıyor. Yapay zeka tarafından üretilen propagandadaki ilerlemeler, deepfake teknolojisi ve sosyal medya, yanlış bilgi yaymayı ve kamuoyunu manipüle etmeyi her zamankinden daha kolay hale getirdi. Çatışmalar artık sadece silahlarla değil fikirlerle, algılarla yapılıyor. İnsansız hava araçları, otonom robotlar ve yapay zeka güdümlü füzeler gibi yeni teknolojiler de savaşların nasıl yürütüldüğünü yeniden tanımlıyor. Bu teknolojiler küçük aktörlerin bile savaş alanında etki yaratmasına olanak sağlıyor. Biyolojik ve nano silahların yükselişi başka bir ürpertici olasılık sunuyor. Tasarlanmış virüsler, biyo-ajanları ve nano ölçekli silahlar, bireyleri, popülasyonları, hatta tüm yiyecek ve su sistemlerini korkunç bir hassasiyetle hedef alma potansiyeline sahip. Geleneksel silahların aksine, bu araçlar çok az iz bırakıyor ve sessizce konuşlandırılabiliyorlar. Bu da onları tespit etmeyi veya onlara karşı savunmayı çok daha zorlaştırıyor. Bu gelişmelerle günümüz dünyasındaki güç yapıları hızla evrimleşiyor. Güç artık geleneksel ulus devletlerle sınırlı değil. Bunun yerine, güç giderek şirketler, devlet dışı aktörler ve ekonomik ittifaklar arasında parçalanıyor ve çatışmaların çözülmesini zorlaştıran karmaşık ve çok kutuplu bir manzara yaratıyor. Karşımızdaki temel soru şu: Yarının savaşlarını önlemek için yeterince hızlı adapte olabilir miyiz? Yoksa en gelişmiş teknolojilerimiz çatışmayı daha sessiz, daha ölümcül ve çok daha sinsi hale mi getirecek? Bu araçları düzenleyecek ve gerginlikleri çözecek yeni sistemler olmadan, çatışma potansiyelinin asla tamamen ortadan kalkmadığı kırılgan bir durumla karşı karşıyayız. Savaşın zıttı barış değil. Gerçek barış, bilinçli bir çaba gerektirir. İnsanlık benzersiz yıkım araçları yaratmış olsa da tarih barış için araçlar inşa etme yaratıcılığına da sahip olduğumuzu gösteriyor. Yenilik bir silah olmak zorunda değil. Çatışmaları önleyen, anlaşmazlıkları çözen ve giderek parçalanan bir dünyada iş birliğini teşvik eden sistemler yaratma fırsatı da olabilir. Teknolojik ilerlemeyi yönetişim ve diplomasi alanındaki eşit ilerlemeyle eşleştirebilirsek, sürekli çatışmaların olduğu bir gelecekten kaçınma konusunda gerçek bir şansımız olabilir.

BENİ YARI YOLDA BIRAKMAYAN 9 İŞ PRENSİBİM

Capital Online

Yeni bir yılın başlangıcı, hedefler belirlemek ve büyük hayaller kurmak için her zaman harika bir zamandır. Virgin Hotels London-Shoreditch`te Simon Squibb ile Elevator of Dreams`i başlattıktan sonra kariyerimi şekillendiren temel unsurları düşünmeye başladım. Girişimim, hangi sektörde veya pazarda olursa olsun her zaman bu ilkelere göre çalışırım. 

1- ÇALIŞANLARINIZA İYİ BAKIN, ONLAR DA İŞİNİZE İYİ BAKACAKTIR

Çalışanlarınızın yaptıkları işte özgün olmasına izin verin ve onların başarılı olmasını izleyin. Böylelikle işlerinden gurur duyacak, daha fazla tutkuyla çalışacaklar. Bu da yaratıcılığı ve üretkenliği artıracak, müşteriler için daha iyi deneyim yaratılmasını sağlayacak. Çalışanlarınızın sağlıklı ve mutlu olmasını sağlayan politikalar uygulayın. En çok gurur duyduğum örnekler arasında Virgin Management`ın sınırsız yıllık izin politikası, Virgin Media`nın ücretli bakıcı izni, Virgin Atlantic`in cinsiyetten bağımsız üniforma politikası yer alıyor. 

2- AMACINIZI BULUN VE KULLANIN: 

Virgin`in amacı “Şirketi iyiye doğru değiştirmek”. Bu da hangi sektörde çalışırsak çalışalım, o sektörü, müşteri deneyimini, çalışma koşullarını, toplumu ve çevreyi daha iyi hale getirmeye çalıştığımız anlamına gelir. İşletmeler gücünü dünyayı iyileştirmek için kullanmalı. Bu konuda beni gururlandıran örnekler arasında Virgin Media O2`nin dijital dışlanmayla karşı karşıya olan 1 milyon kişiye yardım etmek için yaptığı çalışma, Virgin Active`in “sağlıklı yaşam” kültürünün toksik yönlerine karşı cesur bir duruş sergilemesi, Virgin Management`ın hissedar üstünlüğünü ortadan kaldırmak için şirket tüzüğünü değiştirmesi, Virgin Atlantic`in sürdürülebilir havacılık yakıtı arayışı, Virgin Start Up`ın cinsiyet fonlama açığını kapatmadaki liderliği ve Virgin Unite`ın dünyanın en zor sorunlarından bazılarını ele alması yer alıyor. 

3- İYİ BİR EKİPLE KENDİNİZİ ÇEVRELEYİN VE DELEGASYONDA İYİ OLUN

 Kariyerimin ilk gününden itibaren iş birliği yapıyor ve görevlerimi devrediyorum. Zaten disleksik ve okulu terk etmek zorunda kalan biri olarak başka seçeneğim de yoktu! Her zaman iyi sezgilere sahip bir insan oldum, bu da doğru insanlara güvenmemi sağlıyor. Bunun iyi bir örneği Virgin Atlantic`in lansmanıydı. Havacılık sektöründe hiçbir deneyimim yoktu. Ancak uçmanın daha iyi bir yolu olduğunu biliyordum. Böylece Sir Freddie Laker ile harika bir ilişki kurdum ve havacılık sektörünü sarsmak için ihtiyacımız olan tüm farklı becerilere sahip bir ekip kurdum. 

4- KONUŞMAKTAN ÇOK DİNLEYİN

 Annem bunu bana küçükken öğretti ve o zamandan beri bende yer etti. Konuşmaktan çok dinlemek, yeni fikirleri kavramanın ve nabzı tutmanın en iyi yolu. Çalışanlarınızı ve müşterilerinizi dinlemezseniz gerçek geri bildirim alamazsınız. Bu hem iyiyi hem kötüyü dinlemek anlamına geliyor. Aynı zamanda insanlara güvendiğinizi ve değer verdiğinizi gösteren basit bir saygı göstergesidir. Ayrıca iyi bir lider ve iyi bir insan olmak için de çok önemli. Peki bunu nasıl mı yapıyorum? Yolculardan ve mürettebattan geri bildirim almak için Virgin Atlantic ve Virgin Australia uçuşlarında konuşulanlara dikkat kesiliyorum. Necker`da arka planda oturup her konuşmacıdan notlar alıyorum. 

5- HER BAŞARISIZLIĞI BİR ÖĞRENME FIRSATI OLARAK GÖRÜN

 Her başarısızlıkla bu duygu daha da gerçek oluyor. Bunun güzel bir örneği, arabaların satış şeklini değiştirmeyi amaçlayan çevrimiçi bir girişim olan Virgin Cars olabilir. Sektörün sorununun arabaların satış şekli değil, çalıştırılma şekli olduğunu zor yoldan anladık. O zamandan beri Wayve adlı öncü, yapay zeka destekli, otonom araç şirketine yatırım yaptık. Her başarısızlık, işleri düzeltmeme yardımcı oldu ve olmam gereken yere beni daha da yaklaştırdı. 

6- SADECE DÖNÜŞTÜRÜLMEYE HAZIR SEKTÖRLERE GİRİN

 Virgin Cola, yalnızca dönüştürülmeye hazır sektörlere girmemiz gerektiğini bize gösteren mükemmel bir örnekti. Virgin Cola ile dönüştürülmeye hazır olmayan bir pazara, yeterince farklılık yaratamayacak bir ürünle girmeye çalıştık. Virgin Voyages ise daha olumlu bir örnek. Kruvaziyer turizm sektörü cazibesini yitiriyordu. İşleri dönüştürmenin zamanı gelmişti. Bu yüzden birçok farklı seçenek sunan bir gemi yolculuğu hattı yarattık. Sadece yetişkinlere özel yolculuklar, Michelin yıldızlı yemekler gibi uygulamalarla Virgin Voyages ödül üstüne ödül topladı. 

7- DAİRE TEORİSİ

Etrafınıza bir daire çizerek başlayın. Dairenizin içindeki her şeyin yolunda gittiğinden emin olun. İş yaşam dengeniz uyumlu mu? Sağlıklı yaşıyor musunuz? Kendinize güvendiğinizde, daireyi sevdiklerinizi de içerecek şekilde genişletin. Onlar başarılı olduğunda, daha büyük resmi düşünmeye başlayın ve başkalarına yardım etmek için elinizden geleni yapın. Büyüdükçe, şehrinizin etrafına daha büyük bir daire çizin. Sonra ülkenizde, dünyada ve hatta belki de evrende olumlu bir etki yaratmaya çalışın. Çalıştığım her yeni iş veya proje için daire teorisini kullanıyorum. Bunun iyi bir örneği Virgin Limited Edition`ın yaptıkları. Her tesiste yerel ekipleri çalıştırıyorlar ve onlara gerçekten iyi bakıyorlar. Güney Afrika`da Pride & Purpose ve Fas`ta Eve Branson Vakfı gibi tabandan gelen topluluk girişimleri yaratıyorlar veya destekliyorlar. Daha sonra sürdürülebilirlik çabaları, tasarım tercihleri ve tedarikçileri aracılığıyla daha büyük resme bakıyorlar. 

8- SAĞLIĞINIZA ÖNCELİK VERİN

 Kendi sağlığınıza bakmazsanız sağlıklı bir işiniz olamaz. Aktif kalarak, iyi beslenerek ve beynimi formda tutarak her gün sağlığıma odaklanıyorum. Kitesurf yapmayı, tenis oynamayı, buz banyosu yapmayı, aralara bir egzersiz sıkıştırmayı, satranç oynamayı, masalarda dans etmeyi ve her gün ailemle kaliteli zaman geçirmeyi seviyorum. Havayolu güvenlik uyarısında dedikleri gibi “Başkalarına yardım etmeden önce kendi maskenizi takmalısınız”. İşiniz için de aynı şey geçerli. 

9- BİR ŞEY SİZİ KORKUTTUĞUNDA, “BOŞVER, YAPALIM” DEYİN

Mümkün olduğunca “Boşver, hadi yapalım” diyorum. Bu yaklaşım hayatı çok daha heyecanlı hale getiriyor ve harika fırsatlara yol açıyor. Neredeyse her Virgin şirketi “Boşver, hadi yapalım” anından doğdu. En sevdiğim örneklerden biri Virgin Active South Africa`nın lansmanı. Nelson Mandela beni aradı ve sıkıntıda olan bir spor salonu zincirini devralarak Güney Afrika`da 4 bin işi kurtarmamı istedi. Büyük bir risk olmasına rağmen (O zamanlar İngiltere`de sadece üç Virgin Active kulübümüz vardı), Madiba`ya güvendim. İçimde de yatırımın karşılığını alacağına dair iyi bir his vardı. Bugün Virgin Active Güney Afrika`da 130`dan fazla kulüp işletiyor. Risk alınmadığında, kazanılmaz! Umarım bu temel iş prensipleri bu yıl sizin için faydalı olur. Eğer bana ve Simon Squibb`e sunmak istediğiniz büyük bir fikriniz varsa Virgin Hotels London-Shoreditch`e gidin ve Düşler Asansörü`ne adım atın. Bu adımın nereye ulaşacağını kim bilebilir…

Yabancı sermaye tamam ama kalitelisini getirin

Capital Online

Türkiye gibi ağır dış borç yükü altında ezilen ve sermaye fakiri olan bir ülkenin ekonomik geleceği, çekilecek yabancı yatırımların niteliğine bağlı. Ancak Mevlana gibi “Kim olursan ol, yine gel” diyemeyiz. Sermayenin kalitesi ve nasıl yönlendirileceği uzun vadeli faydalar açısından kritik önemde. Yabancı yatırımlar yalnızca finansal katkı sağlamakla kalmamalı; teknolojik dönüşüm, bilgi birikimi ve yüksek katma değerli sektörlere geçişi de mümkün kılmalı. Kaliteli olan her şey gibi, kaliteli yabancı sermaye de kıymetli. Bu tür yatırımlar mevcut kaynakları tüketmek yerine yeni üretim tesisleri kurar, iş sahaları yaratır, beceri kazandırır, teknoloji transfer eder ve yönetim tarzını öğretir. Ayrıca küresel piyasalardaki şebeke ve rekabet avantajlarını ev sahibi ülkeye taşır. Kaliteli yabancı sermaye aynı zamanda yüksek teknolojili ihracat kapasitesini artırır, çevre koruma standartlarını yükseltir, uzun vadeli kalkınmanın motoru olur. Savunma sanayi, yenilenebilir enerji, ileri tarım teknolojileri, turizm, kritik madenler, havacılık, yapay zeka ve biyoteknoloji gibi stratejik sektörlere yapılan doğrudan yatırımlar, ekonomik kalkınmaya büyük katkı sağlar. Ancak bu yatırımların yerli sermayeyi ezmemesi, haksız rekabet yaratmaması da önemli. Yabancı yatırımcıların, yerli yatırımcıların yapamayacağı büyüklükte ve ölçekte projeler üstlenmesi gerekir. 

NEDEN KALİTELİ SERMAYE GELMİYOR? Bugün geldiğimiz noktada, uzun süredir kaliteli sermaye göremiyoruz. Gelenlerin de niyeti çoğu zaman kısa vadeli. 2024 itibarıyla Türkiye`ye gelen doğrudan yabancı yatırımların yaklaşık yüzde 60`ı gayrimenkul ve finansa yönelmiş durumda. Bu tür yatırımlar ne üretim kapasitesini artırıyor ne de teknoloji transferi sağlıyor. Almanya, Güney Kore ve Çin gibi ülkeler, doğru politikalarla nasıl kaliteli yatırım çekilebileceğini dünyaya gösteriyor. Türkiye`nin doğru türde yatırımları çekmek için kapsamlı bir yeni stratejiye ihtiyacı var. Yabancı yatırımcılar için stratejik sektörler belirlenmeli; Avrupa Birliği, ABD, Asya-Pasifik ve Körfez ülkeleri gibi büyük ticaret partnerleri hedeflenmeli. Türkiye`nin sermaye politikalarında köklü bir reform yapması gerekiyor. Öncelikle yerli sermayeye güven kazandırılmalı. Kendi vatandaşının parasını yurt dışına kaçırmasını önleyemeyen bir ülke, yabancı sermaye çekemez. İkinci olarak, kısa vadeli sıcak paraya değil sıfırdan tesis kuran, istihdam yaratan, teknoloji transfer eden yatırımlara öncelik verilmeli. Bu tür “greenfield” yatırımlar, uzun vadeli kalkınmanın temel taşıdır. Üçüncü olarak, yatırım ortamı öngörülebilir, şeffaf ve güvenilir hale getirilmeli. Kurallar stratejik olmalı; rüşvet ve yolsuzlukla kararlı bir şekilde mücadele edilmeli. Dördüncüsü, her gelen yatırımcıya kapı açılmamalı. Özelleştirmelerde yerli kaynakları üç kuruşa kapatan, kısa vadeli spekülasyon peşinde koşan yatırımcılar ayıklanmalı. Son olarak, Türkiye`nin küresel itibarını güçlendirmesi şart. Unutmayalım, en güçlü yabancı yatırım tanıtımı, mevcut yatırımcıların memnuniyetidir. Eğer halihazırda ülkenizde faaliyet gösteren yatırımcılar huzursuzsa, ağzınızla kuş tutsanız yenileri gelmez. Üstelik geçmişte gelenler de ilk fırsatta çıkış yolunu arar. Doğru adımlar atıldığında, Türkiye`nin potansiyelinin gerçeğe dönüşmesi işten bile değil. Yeter ki neyi, neden istediğimizi bilelim, ortamı elverişli hale getirelim ve kalitelisini seçelim.

Yatırım aracı olarak altının rolü

Capital Online

Fon bilgilerini düzenleyen TEFAS`a (www.tefas.gov.tr) girdiğinizde, ana sayfada fon gruplarının son bir yıllık getirisi görülür. 21 Şubat itibarıyla kıymetli maden (altın ve gümüş) fonları yüzde 68 getiriyle 1. sıradayken hisse senedi fonları yüzde 16 getiriyle son sırada bulunuyor. TCMB`nin kısa vadeli faizleri uzun süredir yüksek tutması nedeniyle para piyasası fonları yüzde 61 getiriyle 2. ve faiz hassasiyeti olan yatırımcılara yönelik katılım fonları ise yüzde 48 ile 3. sırada bulunuyor. Enflasyonun yüzde 42 olduğu son bir yılda hisse fonlarının sadece yüzde 16 getirmesinin nedeni borsanın genelde kötü performans göstermesidir. Nitekim BIST-100 Endeksi son bir yılda sadece yüzde 5, daha büyük şirket hisselerini içeren BIST-30 Endeksi ise yüzde 10 getiri sağladı. Yüksek faiz ve enflasyon ortamı, enflasyon muhasebesi nedeniyle düşen şirket kârları, yabancı yatırımcı yokluğunda artan spekülasyon ve seçici olmayan halka arz uygulamaları borsayı olumsuz etkiledi. Altın fonları son bir yılda yüzde 71 yükselişle enflasyona göre yüzde 20 reel, dolar bazında ise yüzde 46 getiri sağladı. Kısa dönemli iyi getirileri olsa da çok uzun vadede altın, gümüş ve elmas gibi kıymetli madenler aslında dolar enflasyonuna karşı iyi getiriler sağlayamıyor. Ancak altının yatırım portföyüne yine de bir çeşitlendirme katkısı oluyor. Çünkü altının getirisi hisse senedi getirisiyle ters orantılı hareket etme eğiliminde. Bu sayede hisse senedi olan bir portföye altın/gümüş eklenmesi risk dengelemesi sağlar. 

STOPAJ EŞİTLENDİ Şubat başında mevduatla birlikte yatırım fonlarının stopajı da yüzde 10`dan 15`e çıkarıldı. Böylece para piyasası fonlarının mevduata karşı bir vergi avantajı kalmadı. Ayrıca şubat sonuna kadar para piyasası fonlarının mevzuat gereği en az yüzde 10 oranında devlet tahvili alması gerekiyor. Bu nedenle para piyasası fonları da bir miktar faiz riski almış oldu. Nitekim ocak ayı enflasyonu yüksek gelince faizlerde yükselme yaşandı ve devlet tahvillerinin değeri bir miktar düştü. Bu da para piyasası ve borçlanma araçları fonlarının günlük getirilerini bir miktar düşürdü. Şubat ayı enflasyonu da yüksek beklendiği için devlet tahvili içeren fonlara olan talep düşük seyredebilir. Buradan çıkan para şu anda hızlı yükselen altına gidiyor. Bazı yatırımcılar dövize de yöneliyor olabilir. Ancak TCMB açıklamalarına göre TL`nin reel değerlenmesi devam edecek. Bu durumda döviz ağırlıklı yatırımcıların getirileri son bir yılda olduğu gibi TL bazında geri kalabilir. Türk hisse senedi içeren yatırım fonlarının stopaj oranı değişmedi ve sıfır olmaya devam ediyor. Buna rağmen hisse fonlarından çıkış var, çünkü yatırımcılar 10.000 seviyesinde takılan borsadan ümit kesmeye başladı. Bu konuda önerimiz, uzun vadeli bakıp faize ve enflasyona göre geride kalan hisse senetlerinin yükselen beklenen getirisine yatırım yapmaktır.

Trump küresel enerji geçişini nasıl etkileyecek?

Capital Online

ABD başkanı, çevreyle ilgili düzenlemeleri geri çekmeye yemin etti. Yeryüzü ısınmaya devam ediyor ve karbonsuzlaştırmada hala net sıfır hedeflerinin gerisindeyiz. Trump, ilk başkanlık döneminde yeşil enerjiye geçişe engel olamadı, bu sefer de başarılı olamayacak. Nedeni ise basit. Teknolojik atılımlar ve düşen maliyetler çoğu yerde temiz enerji kaynaklarını fosil yakıtlardan daha ucuz hale getirdi. ABD`de Trump yönetimi çevre ve iklimle ilgili düzenlemeleri gevşetme, ülke içinde petrol ve doğal gaz üretimini teşvik etme, doğal gazla çalışan enerji tesislerini destekleme ve elektrikli araçlara yönelik teşvikleri sonlandırma yönünde adımlar atmaya başladı bile. Başkanın ilk gün imzaladığı kararnameler, petrol ve doğal gaz için kiralamaya müsait olan federal arazilerini genişletti. Federal arazi ve sulardaki yeni rüzgar projelerini duraklattı. Yine de Washington`ın hiçbir fermanı, ABD enerji geçişinin ilerlemesini durduramaz. Trump`ın “ulusal bir enerji krizi”ne dair iddialarının tersine ABD, 2019`dan beri net enerji ithalatçısı durumunda ve halihazırda tarihteki herhangi bir ülkenin ürettiğinden daha fazla petrol üretiyor. Fakat düşük fiyatlar ve zaten rekor seviyelerde olan ABD petrol ve doğal gaz üretimiyle birlikte Trump ne yaparsa yapsın, fosil yakıt üretimi yakın dönemde daha yukarı çıkma konusunda zorluk yaşayacak. Bu yüzden giderek artan enerji talebiyle özellikle güneş enerjisi konusunda düşen fiyatların yön verdiği temiz enerji kullanımı devam edecek. ABD`li otomobil üreticileri, Trump yönetimi elektrikli araç konusundaki teşvikleri ve şarj altyapısıyla ilgili fonları kaldırsa da uzun vadeli elektrikli araç planlarını terk etmeyecek. Demokratların kontrolündeki eyaletler de karbonsuzlaştırma politikalarını sürdürmeye devam edecek. Nükleer, jeotermal ve karbon yakalama ile saklama gibi yeni nesil temiz enerji teknolojileri destek almaya devam edecek. ABD`nin küresel iklim liderliğinden çekilmesinin, dış ülkelerdeki enerji geçiş hızı için önemli fakat ölümcül olmayan sonuçları olacak. Trump`ın ABD`yi Paris Anlaşması`ndan tekrar çıkarmasıyla BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi`ne sağlanan fonları çekme kararı, gelişmekte olan ekonomiler için iklim finansmanı akışlarını azaltacak. Bu durum Arjantin ile Endonezya gibi bazı ülkeleri Trump`ı takip etme konusunda cesaretlendirecek. Fakat tıpkı ABD`deki geçişin durdurulamaz olması gibi küresel geçiş de durdurulamaz. ABD dışındaki sanayileşmiş ülkeler, Paris Anlaşması`na sadık kalacak. Avrupa, enerji geçişini ithalata olan bağımlılığını azaltma ve enerji güvenliğini artırmanın bir yolu olarak görüyor. Karbon salımı yapan ve dünyanın en hızlı büyüyen ülkesi olan Hindistan ise karbonsuzlaştırmayı ekonomik bir fırsat ve hava kirliliğini azaltmak için gerekli bir adım olarak yorumluyor. Gelişmekte olan diğer pazarlar da tamamen ekonomik sebeplerden dolayı yenilenebilir enerji kullanımını hızlandırma konusunda istekli. En önemlisi Çin, önceden belirttiği 2030 hedefinden 5 yıl önce hedefine ulaşmış olacak. Güneş panelleri, elektrikli araçlar ve piller gibi teknolojilerin küresel tedarik zincirlerine hakim olan Çinli üreticiler de büyüme planlarını sürdürecek. Bilakis, Trump yönetiminin politikalarını küresel pazar payı elde etmek ve fiyatları daha da düşürmek için bir fırsat olarak görüyorlar. ABD, temiz enerji konusunda Çin`in daha da gerisine düşerken yenilenebilir enerji maliyetlerinde devam eden düşüş, daha fazla gelişmekte olan pazarı güneş ve rüzgar enerjisine yöneltecek. Temiz enerji devrimine yön veren ekonomik ve teknolojik kuvvetler, tek bir ülkenin veya başkanın durduramayacağı kadar güçlü hale geldi. Kısacası küresel geçiş kararlı ve güçlü bir şekilde devam edecek.

Ufuktaki kuantum

Capital Online

2024`ün sonunda Google, Willow adlı kuantum çipini tanıttı. Bu çip, süper bilgisayarların asırlarda tamamlayamayacağı bir görevi 5 dakikada tamamlayabiliyor. Microsoft da kısa süre önce benzer bir duyuru yaptı. Çoğumuz konuya hakim değiliz. Detaylara girmeden önce kuantum fiziğiyle kuantum bilişimin ilişkisine bakalım. 

KUANTUM VE BİLİŞİM 

Kuantum fiziği bugüne kadar doğanın sıra dışı kurallarını anlamamızı sağladı. Doğanın en küçük parçacıklarının (atomlar, elektronlar, fotonlar vs.) nasıl davrandığını inceleyen bu bilim dalı, Planck, Einstein, Schrödinger, Heisenberg gibi bilim insanları sayesinde gelişti. Atom bombasından transistörlere kadar birçok teknolojiye yol açtı. Kuantum bilişim fikri ise yıllar sonra ortaya çıktı. Fizikçi Richard Feynman`ın bir konuşmada sorduğu “Doğayı simüle etmek istiyorsak klasik bilgisayarlar yetmez, çünkü doğa kuantum kurallarıyla işliyor. Neden kuantum kurallarını kullanan bir bilgisayar yapmıyoruz” sorusu önemli bir mihenk taşı olarak anılıyor. Kuantum bilişim, normal bilgisayarların kullandığı 0 ve 1`lerden oluşan `bit`ler yerine, kuantum mekaniğindeki fizik kurallarını kullanan `kübit` denen birimler üzerinden çalışıyor. Kübitlerin ana özelliği, aynı anda hem 0 hem de 1 olabilmesi ve diğer kübitlerle bağlantılı bir şekilde çalışması... Bu kavramlardan ilki süperpozisyon, ikincisi ise dolanıklık olarak adlandırılıyor. Bu sayede kuantum bilgisayarlar çok karmaşık problemleri klasik bilgisayarlardan çok daha hızlı çözebiliyor. Mesela bir labirentte tüm yolları tek tek denemek yerine, hepsini aynı anda test etmek gibi düşünebilirsiniz. Normal bilgisayarlar işleri sırayla yaparken kuantum bilgisayarlar aynı anda birçok hesaplama yapabiliyor. 

NELER DEĞİŞECEK? 

Yarım asırdır süren bir hayal bu. İlerleme kaydedildi ancak devrim gerçekleşemedi. Bunun birçok nedeni var: Kuantum bilişim hayali gerçekleştiğinde belli endüstrilerde kullanılacak ve günümüz teknolojilerinin çözemediği alanlar kökten değiştirecek. Özellikle ilaç, sağlık, materyal, doğabilim gibi sektörlerde pek çok zorluğun aşılmasını sağlayacak. Çaresiz hastalıklara derman olacak moleküllerin geliştirilmesinden kişiye özel ilaç ve tedavi yöntemlerine kadar gidebilecek gelişmelere tanık olacağız. Yeni, ezber bozan materyaller geliştirilebilecek. Bu maddeler kullanılarak örneğin tekrar şarj edilmesi gerekmeyen bataryalar ya da ekstra dayanıklı araçlar yapılabilecek. İklim ya da doğal hayatla ilgili yeni modeller geliştirilebilecek. Kuantum bilişimin yolu elbette yapay zekayla da kesişecek, öğrenme ve çıkarım konularında önemli atılımları tetiklenecek. Bütün bu konuların tek bir ortak noktası var: Bağlantısallık üzerine kurulu ve binlerce ihtimali içeren alternatifleri keşfedebilmek, hesaplayabilmek ve kontrol edebilmek söz konusu. 

MICROSOFT`UN KEŞFİ 

Microsoft, geçtiğimiz günlerde klasik bilgisayarların pratikte çözmesi imkansız olan endüstriyel ölçekteki problemlere çare olabilecek kuantum bilgisayar çipi Majorana 1`i tanıttı. Majorana 1, “Topolojik Çekirdek” mimarisini kullanan ilk kuantum çipi oldu. Atomların titreşimlerinin neredeyse durduğu, çevreden gelen gürültülerin en aza indiği bu yeni halde kübitlerin kuantum özellikleri neredeyse tamamen korunabiliyor. Microsoft`un 17 yıllık kuantum bilişim çalışması önemli bir ilerleme. Bu keşifle çevresel bozulmalara dayanıklı bir çözüm sunuluyor. Çipi anlatan videoya “Bir Milyon Kübite Giden Yol” ismi verildi. Eğer doğruysa bu, kuantum bilgisayarları laboratuvardan gerçek dünyaya taşıyabilir.

Dijital çağda el yazısının önemi

Capital Online

Ekranlar, klavyeler ve ses tanıma sistemlerinin günlük hayatımıza hakim olduğu günümüz dijital dünyasında, el yazısı nostalji ve gelenek alanlarına itilmiş eski bir beceri gibi görünebilir. Ancak dijital iletişimin sunduğu kolaylık ve verimlilik bir yana, hayatımızın ilk dönemlerinde öğrendiğimiz el yazısı önemli bir beceri olmaya devam ediyor. Klavyelerin ve dokunmatik ekranların yaygınlığına rağmen elle yazma bilişsel gelişim, yaratıcılığın artırılması, bilginin akılda tutulması ve kişiler arası ilişkiler gibi konularda önemli faydalar sağlıyor. 

BEYİN DEVREDE Mİ? Tokyo Üniversitesi`nde yapılan bir araştırma el yazısının yaratıcı problem çözme için kritik olan beyindeki nöral bağlantıları klavyeyle yazmanın yapamayacağı şekilde harekete geçirdiğini gösterdi. Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi`nden Prof. Audrey Van Der Meer, çocukların beynindeki ağların bir ormanın içindeki küçük patikalara benzediğini, kullanım ve deneyimle bunların bilgiyi hızla ve verimli şekilde ileten otoyollara dönüştüğünü söylüyor. Çektikleri EEG (elektroensefalogram) görüntülerinde, el yazısı sırasında bütün beyin faal olduğu halde klavye kullanımı sırasında beynin çok küçük bir bölümünün faal olduğu saptanmış. Yapılan diğer araştırmalarda, klavyeyle not almada bilginin içeriğine bakılmaksızın düşünmeden olduğu gibi yazıldığı görülmüş. Buna karşılık elle not alanların önemli gördükleri noktaları kendi ifadeleriyle not aldıkları ve gerek anında gerek notlardan çalışarak sonradan yapılan testlerde klavye kullananlara göre akılda tutma ve öğrenmede çok daha başarılı oldukları ortaya çıkmış. Anlayarak not aldıkları için bu da çok şaşırtıcı değil. 

KALEM KAĞIDIN KALICILIĞI Bir kalemi parmaklarımızın arasında tutmak, bir yüzeye bastırmak ve ellerimizi hareket ettirerek harf ve kelimeler oluşturmak karmaşık bir bilişsel ve motor beceri gerektiriyor ki bu da beynin bellek, dil ve yaratıcılıkla ilgili alanlarını harekete geçiriyor. Odaklanma, anlama, hatırlama ve öğrenmeyi kolaylaştırıyor. Bir zamanlar kalem kağıt herhalde yok olacak derken akıllı telefon ve tabletlere yazmak için kalemler geliştirilmesi boşuna değil. Bunun tamamen zıt kutbunda Otter gibi klavyeyi de atarak sözlü iletişimi doğrudan yazıya çevirme uygulamaları var ki burada hiç devrede olmayan insanın aklında bir şey kalıyor mu merak konusu. Öte yandan gerek iş ortamında gerek özel yaşamda elle yazılmış bir notun sağladığı özgünlük ve içtenliği herhangi bir elektronik mesajın sağlaması çok zor. Sürekli bağlantıda olunan yorucu ve dikkat dağıtıcı ortamda kalem ve kağıdın sağladığı dinginlik ve huzur da ayrı. Giderek daha dijital hale gelen bir iş ortamında çalışırken el yazısı klavyelerin eşleşemeyeceği benzersiz avantajlar sunuyor: Gelişmiş yaratıcılık, bilgiyi akılda tutma ve kişisel dokunuşla daha güçlü kişisel bağlantılar… İleri görüşlü liderler, iş iletişiminin geleceğinin geleneksel araçları terk etmekle ilgili olmadığının, ancak bunları stratejik olarak nerede ve ne zaman kullanacağınızı bilmekle ilgili olduğunun farkında. Bir dahaki sefere not almak veya bir taslak hazırlamak için bilgisayarınıza veya tabletinize uzandığınızda, elle yazmanın sizin için daha faydalı olup olmayacağını düşünün. Yeniyi benimseme telaşımızda, elimizdeki bazı avantajları göz ardı etmemeliyiz.

Vehim ve vahim

Capital Online

TÜSİAD`ı yakından takip eden, üyelerinin her birini tanıyan ve tutum, davranış ve açıklamalarının satır aralarını en iyi okuyabilen gazetecilerden biriyim. O nedenle yaşanan gelişmelere ilişkin yorum ve düşüncelerimi paylaşmak istiyorum. TÜSİAD, saygın bir sivil toplum kuruluşudur, üyeleri Türkiye ekonomisine katkı sağlayan, kayıtlı istihdam, katma değeri yüksek üretim ve ihracat alanlarında önde gelen şirketlerin liderlerinden oluşur. Amacı ise rekabetçi piyasa ekonomisi, sürdürülebilir kalkınma ve altını çizerek söylemek gerek “katılımcı demokrasi” anlayışının benimsendiği bir toplumsal düzenin oluşmasına katkı sağlamaktır. Açıklamalarını bu çerçevede yapıcı eleştiriler olarak değerlendirmek gerekir. Saygın bir STK`nın hükümeti övmek gibi bir görevi ya da dövmek gibi bir amacı olmaz, olamaz, hele de söz konusu isimler TÜSİAD Başkanı Orhan Turan ve TÜSİAD Yüksek İstişare Kurulu Başkanı Ömer Aras ise…TÜSİAD`ın da tüm saygın ve etkili STK`ların da amacı iyileştirilmesi gereken konuları tespit etmek, demokratik haklar, özgürlükler ve katılımcı demokrasi çerçevesinde bunları kamuoyu önünde dillendirmek, hükümet temsilcileriyle görüşmelerinde dile getirmektir. Ancak bu şekilde “en ideal”, “en iyi”, “en doğru” düzenlemeler yapılabilir, isabetli aksiyonlar alınabilir ve iyinin iyisine ulaşılabilir…İngilizce `de “From Good to Great” diye tabir edilen mükemmele ulaşma yolculuğu ancak bu şekilde mümkün olur. Son birkaç yıldır bir türlü istenilen seviyeye ulaşılamayan yabancı sermaye yatırımlarını çekmenin yolu TÜSİAD`ın söylediklerini ciddiye alıp gereken aksiyonları almaktan ve iş dünyasıyla birlikte çalışmaktan geçiyor. Ancak adeta bir hatalar silsilesi tam aksi yönde bir sonuç doğurdu. Cumhurbaşkanı Erdoğan`ın ve danışmanlarının bu iki iş insanını yakından tanımadıkları için tamamen yanlış anladıklarını, yanlış okuduklarını ve vehme kapıldıklarını düşünüyorum. Her ikisinin de kollarına giren polislerimizin yüzündeki mahcubiyeti de ayrıca anlamlı buldum. Bu vehim ise vahim bir sonuç yarattı. Türk iş dünyasının önde gelen temsilcilerinin kollarında polislerle gözaltına alındığı bu görüntülerden sonra yabancı yatırımcıların ikna edilmesi çok daha müşkül olacak, uzun zaman alacaktır. Vehme kapılarak o metinden vahim anlamlar çıkarılmasını ancak gereksiz kuruntu, olarak yorumluyorum. 13 Şubat`ta soruşturma açıldığında Türk hukukuna güvenerek savcılığa ifade vermeye adliyeye elleri cebinde rahat biçimde tebessümle giren Orhan Turan`ın bu görüntülerinin birilerini rahatsız etmiş olduğu iddiasına ise inanmak bile istemiyorum. O Orhan Bey ki sol bir okumayla burjuvazinin kalesi olarak görülen; TÜSİAD`ın başkanlığına Elazığ Keban`da bir köy okulundan yola çıkarak ulaşmıştır. Henüz 8 yaşındayken ailesiyle birlikte Kasımpaşa`ya taşınan Şişhane`deki avizecilerde çıraklık yapan, liseyi de bu semtte tamamlayan bir küçük esnafın oğludur. Yıldız Teknik Üniversitesi`nden makine mühendisliği diplomasını alarak eşiyle birlikte dişiyle tırnağıyla mücadele ederek gelmiş bir halk adamıdır. Toplumsal hoşgörünün hakim olduğu, nitelikli eleştiriye değer verilen, günlere uyanabilmek dileğiyle.

Yeni markamız: “Uluslararası Ekonomi Zirvesi 2025”

Capital Online

Bizler gazeteci olarak güncel olaylar, konular, trendler ve insanlar hakkında derinlemesine araştırma yapmak, toplumsal gerçekleri tüm açıklığıyla ortaya koymakla sorumluyuz. Yeni dünyadaki gelişmeleri takip etmek; bunların uzun vadeli ve çok boyutlu etkilerini analiz etmek bir ekonomi dergisi yayıncısı olarak benim de en büyük mesleki motivasyonum, hatta mutluluk kaynağım. Benim ve takım arkadaşlarımın bir mutluluk kaynağı daha var; okurlarımızın belki hepsiyle değil ancak yüzlercesiyle şahsen tanışıyor, onlardan geri bildirim alabiliyor olmak. Ben de deneyimli ekonomi gazetecilerinden oluşan 30`a yakın çalışma arkadaşım da çoğu iş dünyası liderlerinden, genç profesyonellerden ve akademisyenlerden oluşan okurlarımızla olan bire bir ilişkilerimizden güç alarak dergilerimizi rakiplerinden ayrıştırabiliyoruz. Bu insani temaslar ve okurlarımızla yaptığımız fikir alışverişleri sayesinde Capital, Ekonomist, Start Up ve CEO Life dergileri için değerli içerikler, her birine özel farklı bir çizgi ve ruh yaratabiliyoruz. Sadece yayınlarımızla değil yıl boyunca düzenlediğimiz farklı konferans, zirve ve network buluşmalarıyla da okurlarımıza dokunuyoruz. Bunların en geniş katılımlısı olan ve Capital, Ekonomist ve Start Up dergileri olarak 2012 yılından bu yana düzenlediğimiz Uludağ Ekonomi Zirvesi (UEZ), yine bu sinerji sayesinde Türkiye`nin ve bölgenin en büyük iş buluşmasına dönüştü. Pandemi sonrasında pek çok zorluğu çözümleyerek her yıl çıtamızı biraz daha yükseğe taşıdık ve 18-21 Nisan 2024 (Nisan) tarihlerinde Sapanca`da düzenlediğimiz son zirvemiz, gördüğü büyük ilgiyle konferans otelinin fiziksel kapasitesini son noktasına kadar zorladı. Türkiye`den ve uluslararası iş dünyası liderlerinden 80`den fazla ismi konuşmacı olarak ağırladık, 1.500`den fazla iş insanının katılımıyla kendi rekorumuzu kırdık. 2025 yılı için ise size önemli bir haberimiz var; uluslararası vizyonumuzu daha da güçlendirerek yenilenen markamız “Uluslararası Ekonomi Zirvesi” (UEZ) adıyla yolumuza devam edeceğiz. UEZ organizasyon komitesi olarak önümüzdeki yılın temasını zirvenin yeni ismine uygun olarak “Değişen Küresel Gerçekler ve Gelecek 5.0” olarak belirledik. Bölgenin en etkili iş ve ekonomi zirvesi UEZ 2025`te yeni temamız kapsamında düzenlenecek 12 panelde şu soruların yanıtlarını arayacağız: Yapay zeka, blockchain, robotik gibi yeni teknolojiler ve sürdürülebilirlik gibi güncel yaklaşımlar dünyamızı “Gelecek 5.0” ve “Ekonomi 5.0 “hedefine nasıl ulaştırabilir? Eğitimden sağlığa, endüstriden tarıma her alanda “Gelecek 5.0” mümkün mü? Adil, kapsayıcı ve daha sürdürülebilir enerji kaynaklarına geçiş sağlanarak büyük savaşların ayak sesleri ve jeopolitik gerilimler azaltılabilir mi? Zirveyle ilgili gelişmeleri https://uluslararasiekonomizirvesi. org/ adresinden takip edebilir, daha detaylı bilgi için bizimle temasa geçebilirsiniz. İyi okumalar

Elektrikli araçlar uçurumu aşabilecek mi?

Capital Online

Yeniliklerin benimsenmesi ve ticari sonuç yaratması çok kolay bir şey değil. Geçmişte birçok inovasyonun yaygın bir kullanıcı tabanı bulması yıllara yayılmış bir süreç oldu. Bir inovasyonun yayılımı, bir insan topluluğunun üyelerinin arasında değişik kanallardan iletişimiyle ilgili. İnovasyonla ilgili ortak bir değerlendirmeye varılması ve sonuçta da ne derece benimsendiğiyle ilgili bir süreç. Bu süreçte kullanılan bir analojinin adı “Uçurumu Aşmak.” İnovasyonları benimseme aşamasına göre kategorize edilen insan grupları var. Bunların başında, yeni olan şeyleri hızlıca denemeye hevesli “öncüler” var. Daha sonraki gruplar, erken aşama benimseyiciler, erken çoğunluk, geç çoğunluk ve geride kalanlar olarak tanımlanıyor. Öncüler, genelde yüksek bir sosyal statüde olan, finansal olarak güçlü ve inovasyon başarılı olmasa da zarara katlanabilecekleri için risk alabilen kişiler. Erken benimseyiciler de öncüler gibi daha yüksek imkanlara sahip ve kanaat önderliği vasıfları olan bir grup. Bunlar önceki gruba göre daha ince eleyip sık dokuyor. Erken benimseyiciler grubu ile erken çoğunluk grubu arasında dikkate değer bir benimseme zamanı farkı, bir uçurum var; ancak bu inovasyona göre değişiyor. 

FRENE BASILDI 2023 yılında dünyada bir elektrikli araç (EA) furyası yaşandı. Toyota gibi bazı üreticiler bunun doğru yol olmadığını söylese de birçok büyük üretici, kısmen Tesla ve Çinli üreticilerden de etkilenerek rotayı EA`lara doğru çevirmişti. Mercedes-Benz 2030 yılına kadar tamamen EA`lara geçeceğini anons etmişti. Benzer şekilde birçok önemli üretici, hızlı bir elektrikliye geçiş programı yürütüyordu. Şu anda dönüp bakıldığında durum oldukça farklı görünüyor. Mercedes-Benz 2030 hedefinden vazgeçti; benzinli ve dizel araçlara devam edeceğini açıkladı. Tesla araç satmakta zorlandığı için ciddi indirimler yapıyor ve bu da ikinci el değerini önemli ölçüde düşürerek mevcut araç sahiplerini rahatsız ediyor. Çinli üreticiler hariç hemen herkes EA`lar konusunda frene basmış görünüyor. Peki ne oldu? Burada dönüp inovasyonların benimsenmesi eğrisine bakmak lazım. Öncüler ve erken benimseyiciler hızlı bir şekilde arabalarını aldı. Şu anda pazar aşılması gereken uçurum aşamasına geldi. Erken çoğunluğun yoğun bir şekilde alım yapmaya başlaması ise daha uzun zaman ve ikna süreci gerektiriyor. Bu grubun önemli bir kısmı, öncekiler kadar varlıklı, birden çok arabalı, müstakil evlerde oturan kişiler değil. Alacakları tek otomobilde de yanılmak istemiyorlar. Apartmanda otururken sokağa park ettikleri arabayı nerede şarj edecekler? 

AŞILACAK SORUNLAR Şu anda dünyada EA`ların benimsenmesiyle ilgili en büyük sorunlar, şarj yeri bulabilme endişesi, şarj süresi, menzil sorunları, batarya ömrü, EA`ların pahalılığı ve daha fazla sorun çıkarması. İşin kötüsü, McKinsey`nin yeni bir raporuna göre EA sahiplerinin dünyada yüzde 30`u, ABD`de ise yüzde 46`sı benzinli bir araca geri dönmek istiyor. Yeni çıkan bazı makalelere göre de EA motorları daha sessiz olmasına rağmen çıkardıkları yüksek frekanslı ses insanlarda baş ve kulak ağrısına neden olabiliyor. Elektrikli araçların benimsenmesinin önünde aşılması gereken zorlu bir uçurum var.

2025’te bizi neler bekliyor?

Capital Online

İş dünyasında 2025 için stratejik plan ve bütçelerin yapıldığı şu günlerde biraz ilham olabilmek için bir ufuk turuna çıkalım istiyorum sizinle. Ancak ülkemizdeki kadın cinayetleri, terör saldırıları ve şüpheli çocuk ve bebek ölümleri gibi koyu karanlık gündemden başımızı kaldırıp şöyle bir dünyada neler oluyor diye baktığımızda da oradaki atmosfer de maalesef loş, ışıksız, dumanlı... Dünya barışını korumakla yükümlü Birleşmiş Milletler daimi üyelerinden Rusya`nın komşusu Ukrayna`ya saldırması uzayan bir ironi. BM, İsrail`in tüm savaş hukuku ve ahlâkı kurallarını çiğneyerek acımasızca sürdürdüğü şiddet ve katliamı durduramadı. Bu kifayetsizlik çatışmaların Lübnan`a sıçramasına yol açtı ve uluslararası kurumlara karşı güveni derinden sarstı. Çoğu kadın ve çocuk 40 bini aşkın masum sivil Filistinli öldürüldü. Böylesine ağır ve riskli bir jeopolitik konjonktürde dünya ve Türkiye ekonomisi nereye gidiyor diye tüm iş liderlerleri haklı bir merak içinde. Dünyada hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ekonomilerde parasal gevşeme sürecinin yeniden başladığı bir dönemdeyiz. Pandemi döneminde gelişmiş ülkelerde neredeyse yüzde sıfıra yakın olan ve sonrasında yüzde 4`leri aşan ve 5`lere tırmanan politika faizleri şu günlerde düşüş eğilimine giriyor. Bu da Türkiye`de “hukukun üstünlüğü tesis edildiğinde” ve “konvansiyonel ve istikrarlı ekonomik politikalar izlendiğinde” tüm gelişmekte olan ülkelerle birlikte fon çekebilme fırsatına işaret ediyor. Küresel rakamlar Türkiye`nin ihracat pazarlarında başlayan toparlanmayı da açıkça ortaya koyuyor. Bu nedenle ülkemizin ihracat performansının 2025`te 2024`e göre daha yüksek olacağını da söyleyebiliriz. Gelişmiş ekonomiler pandemi sonrasında enflasyon konusunda bir başarı elde etti ancak Türkiye`de o dönemde izlenen heterodoks (deneysel) politikalar nedeniyle enflasyon raydan çıktı. Küresel ortalama enflasyon 2022 sonunda yüzde 8`lerle zirveyi test etti ve şu an yüzde 3-4`ler düzeyinde seyrediyor. Maalesef enflasyonla mücadelede Türkiye`nin rakamları çok daha yüksek ve geriden geliyor. Tüm dünya için kritik olan ABD`nin yumuşak iniş stratejisi iyi işliyor gibi görünüyor ve bu da tüm gelişmekte olan ekonomilerin lehine bir tablo oluşturacak. FED`in 50 baz puanla başlayan faiz indirimlerinin bundan sonra 25`er baz puanla devam etmesi ve 2025`te faizlerin yüzde 3`lere doğru ineceği bekleniyor. Avrupa`da ise bu seviyenin daha altında faizleri görebilmemiz olası. ABD ve Avrupa`nın böyle şiddetli çatışmaların olduğu bir jeopolitik ortamda enflasyonla mücadelede başarılı olmasının sırrı ise toplumun ekonomik kurumların itibarlı duruşu nedeniyle onlara duyduğu güven. Türkiye`de yapılan anket ve araştırmaların sonuçlarıysa enflasyonun bir süre daha yüksek seyredeceği yönünde bulgulara işaret ediyor. Bu nedenle OVP`de 2025 için hedeflenen yüzde 17,5 seviyesine ulaşabilmemiz nispeten zayıf bir olasılık. Baz senaryo olarak 2024 için yüzde 44-45`ler, 2025 için yüzde 26 enflasyon oranı daha çok kabul görüyor. Riskli senaryoda ise 2025 için yüzde 40`ları test edebileceği dillendiriliyor. 2025`ten sonra dünyayı ve Türkiye`yi neler bekliyor? Bu da bir başka editör yazısının konusu olacak. İyi okumalar diliyorum.

Oyunun kuralını değiştiren teknoloji

Capital Online

Çok taraflılık son zamanlarda zor günler yaşıyor, özellikle de Birleşmiş Milletler`de... BM Güvenlik Konseyi, Rusya`nın Ukrayna`yı işgal etmesini durduramadı. Gazze ve Lübnan`da ateşkes elde etmek zor görünüyor. COP zirveleri, küresel iklim hedeflerini tutturmaya destek olmak şöyle dursun, bu konudaki çıtayı yeteri kadar yükseltemedi bile. BM`nin kendi Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri geriye gidiyor. Gerçekten de BM`nin barış, güvenlik ve iş birliği değerleri, birden fazla savaşın şiddetlendiği, korumacılığın yükselişe geçtiği ve dünyanın koalisyonlar ve partiler halinde bölündüğü bir zamanda artık çok yabancı geliyor. Fakat jeopolitik bir resesyonun ortasında bile küresel iş birliği hala mümkün. 22-23 Eylül`de BM Genel Toplantısı`nın öncesinde ilk “Gelecek Zirvesi” gerçekleştirildi. Bu zirve, BM`nin dünyanın en büyük uluslar ötesi zorluklarından biri olan yapay zekayla baş etme becerisini test etti. Şaşırtıcı olsa da BM testi geçti. Sadece bir yıl önce Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, paydaşları dünyanın yapay zekayı tüm insanlığa hizmet etmesi için nasıl yönetebileceğine dair önerilerde bulunmaya davet etti. Biz de bu amaçla kurulan Yapay Zekayla İlgili Yüksek Seviyeli Danışma Kurumu (HLAB) için raportör görevi gördük. Kurumumuzun 39 üyesi, her bir kıtadan gelerek dünyanın çeşitliliğini temsil ediyor; hükümet, akademi, sivil toplum ve teknoloji şirketlerinden gelen temsilcilerden oluşuyor. Bu, yapay zekayı tüm dünya adına yönetmek için verilen ilk samimi küresel çabaydı. Önerilerimizden birçoğunun Küresel Dijital Sözleşme`de uygulandığını görmekten de memnuniyet duyuyoruz. Küresel Dijital Sözleşme, 22 Eylül`deki Gelecek Zirvesi`nde BM üye devletleri tarafından benimsenen, dijital teknolojiyle yapay zekanın küresel yönetimi için kapsamlı bir çerçeve. Bu anlaşma, ABD, Çin ve Avrupa`yı, hükümetlerle özel sektörü ayıran tüm farklılıklara rağmen jeopolitik bölünmeleri aşan bir küresel iş birliği başarısı oldu. 

ONAYLANAN ÖNERİ

Uygulanma konusunda prensip olarak onaylanan bir önerimizi ele alalım: Yapay zeka konusunda bir Uluslararası Bilim Paneli kurulması… Yapay zeka gibi karmaşık bir konuyu yönetmek için ortak bir anlayışa sahip olmamız gerektiği önermesinden yola çıktık. Yapay zekayla ilgili hükümetler arası panel, politika yapıcılara bilinçli hedefler, tartışmalar ve politika kararları için gerçeklere dayalı ve bağımsız bir temel sunar. Fakat en çok heyecan duyduğumuz şey, yapay zekanın herkese fayda sağlamasını garantileme umudu. Yapay zeka geniş bir şekilde ulaşılabilir olmalı, güvenli bir şekilde paylaşılıp uluslararası hukukla temel özgürlüklere saygılı bir şekilde yönetilmeli, hükümetlerin ve şirketlerin varlığını tehdit etmemeli. Yapay zeka gibi teknolojilere yönelik muazzam bir talep ve bunların BM`nin Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri`nde ortaya konan her türlü hedefi çözmeye yardımcı olma potansiyeli konusunda da heyecan var. Kamu sağlığından eğitime, ekonomik büyümeden iklim azaltımına kadar yapay zeka oyunun kurallarını değiştiren bir teknoloji olabilir. Fakat yapay zekanın dönüştürücü büyümesini denetleyecek altyapı ve mekanizmalar olmadan, bu fırsat küresel görüş ayrılıklarını daha da artırır, en fakir ve en savunmasız toplumlar bir kez daha geride kalır. Biz durumun böyle olmaması konusunda kararlıyız. Bu yüzden, tüm ülkeler ve toplulukların yapay zekaya erişimini artıracak girişimler önerdik. Yeteneklerden standartlara, verilere ve fonlamaya kadar BM ve ortakları, kimsenin yapay zeka devriminde geride kalmaması için kaynaklarla altyapıdaki boşlukları ele alabilir.

Kamala Harris’in dış politikası nedir?

Capital Online

Biden`ın 2024 başkanlık yarışından çekilmesinin ve Kamala Harris`in Demokratik Parti`nin adayı olmasının ardından, kritik bir soru gündeme geldi: Harris`in dış politikası Biden`ınkinden nasıl ayrışacak? 

Harris`in Beyaz Saray öncesi savcı, eyalet başsavcısı ve ilk dönem senatörü şeklindeki kariyer geçmişi, dış politika cephesinde Biden`a kıyasla şüphesiz daha az. Bununla birlikte başkan yardımcısı olarak geçirdiği dört yıl, Harris`e uluslararası ilişkiler konusunda çok az Demokrat veya Cumhuriyet Partili`nin elde edebileceği bir hızlandırılmış eğitim imkanı verdi. Her gün başkanın günlük brifingini alıp diğer devlet başkanlarıyla yaptığı toplantılarda hazır bulundu. Kritik ulusal güvenlik kararlarının alındığı durum odasında da yer aldı. Peki Harris`in dünya görüşü ve politik tercihleri Biden`ınkiyle nasıl benzerlikler taşıyor? Örtüşen pek çok nokta var ancak aralarında bariz görüş ayrılıkları da mevcut. Biden, uluslararası ilişkileri demokrasiler ve otokrasiler arasında ABD`nin her zaman daimi bir güç olduğu bir mücadele olarak görüyor. Siyasetin kendisi gibi devlet adamlarının kişisel ilişkiler kurarak tarihin akışını değiştirebileceğini öne süren “büyük adam” teorisini de savunuyor. Bunun aksine 59 yaşındaki Harris savcı olarak, ülkeleri siyasi sistem veya liderlerinden ziyade yasalarına ve uluslararası standartlara bağlılıklarına göre yargılama eğiliminde. ABD`nin demokratik olmayan ülkelerle ilişkiler kurmasının gerekliliğini ve Amerika`nın kendi demokratik eksikliklerini kabul ederek Biden`ın “otokrasilere karşı demokrasiler” çerçevesini riyakar görüyor. Amerika`nın çok kutuplu bir dünyada güç kullanması gerektiğini düşünüyor. Bu karşıt dünya görüşleri, siyaset arenasında farklı şekillerde tezahür ediyor.

FARKLILIKLAR VE BENZERLIKLER

Biden ve Harris, müttefiklerle yoğun bir şekilde rekabet etmekle birlikte ulusal güvenlikle ilgili mevzularda yakın koordinasyon içindeyken iş birliğinin mümkün olduğu her durumda Pekin`le iletişim kurma konusunda tamamen aynı görüşte. Siyasi anlamda aralarındaki farkların, salt bir vurgu ve taktik meselesi olması muhtemel. Mesela Harris, Amerika`nın Hint-Pasifik ilişkilerini desteklemek içincid di çaba sarf etmiş, beş kere Asya`ya gitmiş, Filipinler`in Başkanı`yla düzenli olarak görüşmüştü. Onun yönetimi, Biden`ın ve Trump`ın yaklaşımlarının ötesinde “Asya`ya yönelişi” güçlendirerek tarifeler ve yaptırımlar gibi tek yönlü önlemler yerine müttefiklik kurmaya öncelik verebilir. Rusya-Ukrayna savaşı ise bambaşka bir hikaye. Harris ve Biden`ın motivasyonları farklı. Harris, Rusya`nın Ukrayna egemenliğini ihlal ettiğine vurgu yaparak çatışmayı hukuki bağlamda ele alıyor. Biden ise mevzuya daha ahlaki açıdan bakarak bu çatışmayı demokrasinin ve otokrasinin mücadelesi olarak değerlendiriyor. Harris çift taraflı bir ateşkes anlaşmasını kabul edebilir, ancak Ukrayna`yı istenmeyen müzakerelere girmeye zorlama ihtimali Biden`dan daha az. İsrail- Filistin sorunu, iki liderin dış politikada en fazla görüş ayrılığı yaşadığı konu. Harris ABD`nin de iş birliğiyle Gazze ve Batı Şeria`da İsrail`in uluslararası hukuku ihlal ettiği iddialarına karşı daha hassas. Ayrıca Filistin`in devlet olma iddiasını Biden`dan daha fazla destekliyor. Harris`in gelecek 4-8 yılda küresel meseleleri şekillendirebilme potansiyeli önemli. Sıklıkla Biden`la aynı çizgide olmasına rağmen Harris`in dünya görüşü uluslararası arenada çok farklı bir liderlik vaat ediyor. Karmaşıklaşan bir küresel ortamda yolumuzu ararken ABD dış politikasının Harris`in idaresinde nasıl bir değişim geçirebileceğini anlamak sadece önemli değil, aynı zamanda elzem de.

Z kuşağıyla nasıl çalışılır?

Capital Online

1997 ile 2012 arasında doğanlar Z kuşağı olarak adlandırılıyor. Bloomberg analizine göre 2019 yılında dünya nüfusunun yüzde 32`si Z kuşağıydı. Türkiye`de bu oran yüzde 24,2 ile nüfusun en büyük kesimi. Dijital bir dünyaya doğmuş bir kuşak bu. Dijital dünyanın getirdiği artılarla beraber eksilerine de sahipler. Örneğin dikkat süreleri kısa. Anında sonuç ve tatmin bekliyorlar. Akıllı telefonla doğmuş olmaları sonucunda sosyal medyada aktif olmalarına karşın kişilerarası yüz yüze ilişki kurmada daha zayıflar. İş ortamında hızlı geri bildirim almaya bel bağlıyorlar. Bu “gerçek zamanlı” bir dünyada yetişmiş bir nesil. Karşılarına zorluklar çıktığında önceki kuşaklar kadar sebatlı ve dirençli değiller. Tekrarlayan rutin işleri sevmiyorlar, ancak başlangıç seviyesinde, içgörü geliştirme, öneriler oluşturma gerektiren daha sofistike işleri yapma konusunda da yeterli deneyimleri yok. MENTORLUĞU ÖNEMSİYORLAR Hızlı sonuç ve tatmin bekledikleri gibi kariyer basamaklarında da hızlı bir ilerleme bekliyorlar, ancak kurumsal yapılarda bu süreç yavaş ilerliyor. Öte yandan iş hayat dengesine verdikleri önem nedeniyle hızlı ilerleme için bundan taviz vermek istemiyorlar. Z kuşağı kendinden hemen önce gelen birkaç kuşağa göre belirsizlik ve dalgalanmaların olduğu bir dönemde iş hayatına başladı. Bu da özellikle iş hayatına yeni başlayan deneyimsiz kişilerde zihin sağlığı konularını ön plana çıkardı. Hem bu yüzden hem gelişme ve öğrenmelerine destek olmak üzere deneyimli bir yöneticiden mentorluk almayı çok önemsiyorlar. Bu kuşağın bir talihsizliği de teknolojinin giderek başlangıç seviyesindeki işlerin yerine geçmesi. Bu yüzden yeni başlayanlar işle ilgili bazı temel becerileri öğrenme fırsatını kaçırıyorlar. Teknolojik gelişmenin bir etkisi de entelektüel merak gibi bilişsel becerileri köreltmiş olması. Oysa özellikle yapay zekanın geliştiği bir çağda eleştirel düşünme, problem çözme gibi beceriler insanları ayırt etmede çok önemli. 

BİREYSEL TAKIM OYUNCULARI 

Bu kuşağı önceki kuşaklardan ayıran bazı özellikleri var. Günün ortalama 10 saatini dijital içerik tüketerek geçiriyorlar. Yüzde 81`i iş hayat dengesini çok önemli görüyor, esnek çalışma modellerini ve buna açık olan şirketleri tercih ediyor. Açıklık ve şeffaflık arıyorlar. Örneğin kişisel performans değerlendirmelerini veya maaşlarını arkadaşlarıyla paylaşmaktan çekinmiyorlar. Amaçla güdülenmiş, toplumsal faydaya, sürdürülebilirliğe, inovasyona, çeşitliliğe ve katılımcılığa önem veren şirketlerin bir parçası olmayı tercih ediyorlar. Kendi değerleriyle örtüşen şirketlerde daha mutlular. Seslerini duyurabilmek, yaratıcılık ortaya koyabilmek, fark edilmek onlar için önemli. Bireysel takım oyuncusu olmak istiyorlar. Yani bağımsızlıklarına değer verirken izole olmak da istemiyorlar. Verimlilik bu kuşağın bir niteliği değil maalesef. Bunun temel nedeni de dijital dikkat dağıtıcılar. İster iş yerinde olsun ister uzakta, etkin zaman yönetimi ve disiplini konusunu öğrenmeleri gerekiyor. Z kuşağıyla çalışmanın doğru yolu, “Nerede” ve “Ne Zaman”a değil, “Ne” ve “Nasıl”a bakmak ve değerlendirmek. Z kuşağı, şirketlerde giderek büyüyen bir grup. Sayıları sürekli de artacak. Bu kuşağın öncekilerden daha sesli olarak dile getirdiklerine kulak vermek, güçlü taraflarına yatırım yaparak onlarla çalışmayı öğrenmek şirketlerin hayrına olur.

Yılın kelimesi: Halüsinasyon

Capital Online

Dictionary.com, 2023 biterken “Halüsinasyon” u yılın kelimesi olarak seçmişti. Kelime bir yıl önceye göre yüzde 46 daha fazla aranmış, dijital medyada kullanımı ise yüzde 85 yükselmiş. Pek çok güçlü rakibinin arasından sıyrılan kelime popülerliğini artırarak koruyor. Çoğunuzun doğru tahmin ettiği üzere kelime klasik anlamı yüzünden değil, üretken yapay zekayla (GenYZ) tetiklenen yeni anlamı nedeniyle popüler. Evet, zaman zaman YZ algoritmaları, eğitim verilerine dayanmayan ya da herhangi bir tanımlanabilir kalıba uymayan çıktılar üretebiliyor. Halüsinasyon terimi insan veya hayvan beyniyle ilişkilendirilse de YZ`nın bu tip çıktıları metaforik olarak halüsinasyon olarak tanımlanıyor. Halüsinasyonla hemen her GenYZ sisteminde karşılaşıyoruz. Hatta öyle ki ChatGPT diyalog satırının altında ilk günden bu yana “ChatGPT hata yapabilir. Önemli bilgileri kontrol ediniz” ibaresi yer alıyor. Galileo isimli YZ alanında faaliyet gösteren şirket, düzenli olarak LLM Halüsinasyon Endeksi yayınlıyor. Popüler GenYZ modelleri kısa, orta ve uzun testlerle sınanıyor. Son endekste 10 kapalı, 12 açık kaynaklı model karşılaştırılmış. Sonuçlar ilginç. Açık kaynaklı (Gemini, LLama vb) modeller, pahalı ve devasa öğrenme verisine sahip kapalı kaynaklı (OpenAI, Anthropic vb) modellerle arayı hızla kapatıyor. Ligin tepesindeki iddialı mücadelede Anthropic`e ait Claude modelleri OpenAI`ya ait GPT-4o`a göre çok daha iyi performans gösteriyor. Daha basit ifadeyle Claude daha az halüsinasyon kuruyor. NEDEN OLUYOR? Biyolojik düzeyde oluşan istemsiz halüsinasyonlar, beyin sinyallerinin yanlış yorumlanması sonucu ortaya çıkıyor. İnsanlarda görülen halüsinasyonlar genellikle stres, uykusuzluk, travma gibi durumlarla ilişkili... Hayvanlar da özellikle evcil hayvanlar, benzer şekilde çevresel uyaranlara tepki verirken halüsinasyon deneyimleyebiliyor. GenYZ sistemleri ise çok daha farklı bir tür halüsinasyon üretiyor. Bu sistemler, kendilerine verilen veri setlerinden mantıklı yanıtlar üretmeye çalışırken bazen gerçek olmayan bilgileri “uyduruyor”. Bu, GenYZ`nin yapısal özelliklerinden kaynaklanıyor: Sistem, eksik veya çelişkili komutlarla karşılaştığında, bağlamı korumak adına boşlukları dolduruyor ve bu, halüsinasyonla sonuçlanıyor. Halüsinasyon sadece boşluk doldurmaktan ya da çelişkili komutlardan ibaret değil tabii. Eksik veri, yanlı veri, yanlış eğitim, kompleks model veya modelin kendisindeki hatalar gibi faktörler, GenAI sistemlerinde halüsinasyonlara yol açabiliyor. Kurumsal düzeyde ileri teknolojiler devreye giriyor. Geçen ay bu sayfalarda detaylarına indiğimiz Retrieval-Augmented Generation (RAG) gibi teknikler, halüsinasyonları önlemek için veri doğrulama süreçlerini devreye sokuyor. Bu sistemler, modelin yalnızca eğitildiği verilerle değil, aynı zamanda güvenilir dış kaynaklardan da bilgi çekmesini sağlayarak yanlış bilgi üretimini en aza indiriyor. Bireysel bir GenYZ kullanıcısıysanız dikkatli olmak ve çıkan sonuçları sorgulamak dışında yapabileceğiniz çok fazla bir şey yok. Örneğin az önce kendimle ilgili sorgu yaptım. Güzel başladı: “Yiğit Kulabaş, iş dünyasında tanınmış bir isimdir ve özellikle teknoloji, pazarlama, inovasyon ve dijital dönüşüm konularında deneyime sahiptir.” Sonrasında “İşte bilinen bazı kitapları” diye devam etti ve bana ait olmayan iki kitabı sıraladı. İlginç olan detaycılığı ve inandırıcılığı… “Digirealizm: Dijital Gerçeklik ve Yeni Dünya”- Dijital dönüşümün iş dünyasını ve toplumu nasıl etkilediğine dair derinlemesine bir analiz sunar. Üşenmeyip internette aradım, belki bu isimde bir başkasının yazdığı bir kitap vardır diye. Yok. Bir süre daha halüsinasyonlarla yaşamaya devam edeceğiz gibi görünüyor.

Genetik sınırlar test aşamasında

Capital Online

Mars`a gerçekleştirilen insanlı iki uzay uçuşundan sonra Elon Musk`ın Kızıl Gezegen`de uzun süre hayatta kalabilmesi için daha dayanıklı bir insan geliştirmemiz gerektiği sonucuna vardığı bir senaryoyla başlayalım. Musk`ın hedefi, yapay zekayla yaşamın kodunu baştan yazabilme potansiyeline dayanıyor ve insan varlığını oldukça zor hayal edebileceğimiz şekillerde değiştirmeyi vaat ediyor. Peki bu noktada neler yanlış gidebilir? Biyoteknoloji alanında yeni bir çağın eşiğinde dururken yapay zeka ve genetik modifikasyonun birleşimi hem eşsiz fırsatlar hem korkutucu zorluklar sunuyor. Bir tarafta yapay zekayla gerçekleştirilen genetik modifikasyonlar kalıtsal hastalıkların kökünü kazımaya, insan ömrünü uzatmaya ve fizikselle bilişsel becerileri geliştirmeye dair cezbedici bir umut ortaya koyuyor. Çocukların genetik bozukluklar olmadan doğduğunu ve hassas genomik düzeltmelerle potansiyellerinin açığa çıktığını gözünüzde canlandırın. Bu ilerlemeler, tedavilerin bir insanın benzersiz genetik yapısına göre özelleştirilerek minimum yan etkiyle maksimum etkinlik elde etmeyi sağladığı, kişiselleştirilmiş tıbbı içeren yeni bir çağın habercisi olabilir. Alzheimer ve kalp hastalığı gibi yaşla ilgili hastalıkları hedefleyip azaltarak yaşlanma sürecini belirgin şekilde yavaşlatabilir. Yaşam süresini uzatabilir ve genel yaşam kalitesini artırabilir. Bu durum sadece insanların refahını artırmakla kalmaz, yaşlanan bir nüfusa bakmakla ilişkilendirilen toplumsal ve ekonomik yükleri de azaltır. Daha üretken ve daha sağlıklı bir topluma da yol açar. Yapay zekanın genetik modifikasyona entegre edilmesi, insanların fiziksel ve bilişsel becerilerini geliştirmesi konusunda önemli fırsatlar sunuyor. Yapay zekayla gerçekleştirilen iyileştirmeler fiziksel güç, dayanıklılık ve bilişsel işlevler konusunda belirgin bir şekilde gelişmeye yol açabilir. Bu da üretkenliği artırabilir, spordan eğlenceye ve bilimden mühendisliğe kadar çeşitli alanlarda ilerlemeyi sağlayabilir. OLUMSUZ SONUÇLAR Yapay zekanın genetik modifikasyon süreçlerine entegre edilmesi artarken bu durum dikkatlice düşünülmesi gereken bir dizi potansiyel olumsuz sonucu da beraberinde getiriyor. Temel endişelerden biri, istenmeyen sonuçlar ve genetik hatalar olasılığı. Gelişmiş yapay zekayla bile hedef dışı sonuçlar veya istenmeyen genetik mutasyon riski bulunuyor. Bu hatalar yeni sağlık sorunlarını ortaya çıkarabilir veya mevcut hastalıkları daha kötü hale getirebilir ve potansiyel olarak bir dizi öngörülemeyen tıbbi sorun yaratabilir. Çok uç durumlarda, yaygın genetik anormallikler yeni hastalık veya bozuklukların bir epidemi haline gelmesine yol açabilir ve toplum sağlığı konusunda önemli bir zorluk yaratabilir. Ayrıca yapay zekayla gerçekleştirilen genetik modifikasyon konusunda etik ve sosyal sorunlar da geniş bir tehdit arz ediyor. “Tasarım bebekler” konsepti, belli özellikleri seçmenin toplumsal sonuçları hakkında önemli etik sorunlar ortaya çıkarıyor. Maddi gücü genetik iyileştirmelere yetenler adil olmayan avantajlar elde edebileceği için bu uygulama yeni ayrımcılık ve eşitsizliklere yol açabilir. En aşırı durumda, genetik mükemmelliği aramak toplumun derin bir şekilde bölünmesiyle sonuçlanabilir. Genetik olarak modifiye edilmiş elitlerle doğal olarak doğmuş nüfus arasında net bir ayrım ortaya çıkarak sosyal huzursuzluklara, çatışmalara yol açabilir. Hatta ötekileştirilen gruplar bu duruma karşı isyan edeceği için büyük çaplı bir şiddete yol açabilir. Bir başka önemli risk ise genetik çeşitliliğin potansiyel kaybı. Belli özellikler tercih edilip seçildiği zaman, insan nüfusunun genetik çeşitliliği azalabilir. Bu homojenlik de nüfusu belli hastalıklar veya çevresel değişiklikler karşısında daha savunmasız kılar.

Çin yakın takipte

Capital Online

Çin Komünist Partisi liderleri, tahmin edilemez durumda olan ABD seçimlerine nasıl tepki verecek? Bu konuda birkaç olasılık var. Çinli liderler, Amerikalı Cumhuriyetçiler ve Demokratların üzerinde uzlaştığı pek az noktadan birinin, Çin`in doğal büyümesini engelleme arzusu olduğunu düşünüyor. Pekin, bu iki tarafın sadece hangi ekonomik ve politik silahları nasıl ve ne zaman kullanacağı konusunda anlaşmazlık yaşadığına inanıyor. Trump şimdilik ABD seçimlerinin favorisi… Pekin yeni bir Trump yönetimi için erkenden hazırlanmanın öneminin farkında. En azından Kamala Harris`in başkanlığına hazırlanmaktan daha kritik olduğunu biliyor. Şu anda Pekin`in hem Washington`la olan ilişkiler hem genel olarak uluslararası sisteme yönelik stabilite arzusu halen çok güçlü. Çünkü Çin ekonomisi pandemi sırasındaki acımasız sokağa çıkma yasağı politikalarının yaşattığı travmadan sonra yeniden yükselmekte yavaş kaldı. Resmi olarak Çinli yetkililer Trump Beyaz Saray`a dönerse ABD pazarının kendilerine kapanma ihtimalini yüksek görüyor. Bu nedenle Çin, kendi pazarının gücünü artırma ve yabancı pazarlara kayma konusunu önceliklendiriyor. Şimdilik Çin`in ticaret savaşlarını tırmandırması muhtemel görünmüyor. Çin; ABD ve Çin devletleri orduları arasında daha iyi bir iletişim olması için gerekli zemini hazırladı. Fakat ÇKP yetkilileri, Trump`ın Çin`den yapılacak tüm ithalatlara yüzde 60 oranında tarife uygulama konusundaki yeni tehdidinin seçmenlere verdiği bir vaat mi yoksa Pekin`i daha iyi ticaret ve yatırım şartları için sıkıştırmayı amaçlayan bir pazarlık taktiği mi olduğunu anlamaya çalışıyor. En büyük endişeleri Trump`ın Kalıcı Normal Ticaret İlişkileri statüsünü geri çekebilecek olması. Bu, Çin`in DTÖ`ye katılmasını sağlayan anlaşmanın geri çevrilmesine sebep olabilecek bir hamle. Bu anlaşma, Çin`in yükselişinin ve ABD ile Çin arasında bir nesilden fazladır süren ekonomik ilişkilerin temeli olmuştu. 

PRAGMATIK SINIRLANDIRMA 

Pekin, ABD ekonomisinin zayıflığının uluslararası baskı konusunda farklı bir hedef seçmeye ikna edeceğini umarak Trump`ın Çin ekonomisine karşı ilk hamlelerinin verdiği acıya göğüs germeyi deneyebilir. Çin ayrıca yardım için yüzünü Asya`da ABD müttefiki olan fakat Pekin`le iyi ekonomik ilişkilere ihtiyaç duyan başka ülkelere dönebilir. Bu ülkelere Çin pazarlarına daha fazla erişim sunabilir. Bunun karşılığında bu ülkelere Trump`ın Beyaz Saray`ına daha az çatışmacı bir yaklaşım benimsemeleri için lobi yapmaları yönünde baskı yapabilir. Fakat zaten zayıf olan bir büyüme sırasında daha fazla ekonomik sıkıntıya göğüs germek, Çinli tüketicileri yabancılaştırma riski de içeriyor. Bu tüketiciler, durgun ekonomi yüzünden yerel yetkilileri suçlamayı bırakıp öfkelerini Komünist Parti liderlerine yöneltebilir. En büyük endişe ise Çin`in Trump (veya Harris) yönetiminin ekonomik baskısına daha iddialı bir güvenlik politikasıyla karşılık verecek olması. ABD, Çin ekonomisinden ayrılma konusunda daha agresif hale gelirse Tayvan`a karşı askeri ve diplomatik baskı uygulamaması yönünde Pekin`i yönlendirmede elinde daha az avantaj olur. Pekin, ABD toprağında üretim yapma ve istihdam yaratma sözü verirse ABD politikasının geleceğini etkilemek için yeni bir avantaj yaratabilir. 2025 için en olası senaryo, Çinli liderlerin ve Washington`daki yeni yönetimin birbirlerinin güçlü ve zayıf yönlerini tarttığı bir gerilim dönemi. Belki de her iki tarafın da umut edebileceği en iyi sonuç, hem Washington`da hem Pekin`de süregelen ekonomik belirsizliğin, dünyanın en önemli ikili ilişkisine daha fazla zarar gelmesini pragmatik bir şekilde sınırlandırması olacak.

Eğitim sistemi neden değişmeli?

Capital Online

Hepimiz aynı şekilde düşünseydik dünyanın neye benzeyeceğini hayal edin... Bu, yaratıcılık ve yeniliğin olmadığı bir dünya olurdu. Tartışmaların veya ilerlemelerin olmadığı bu dünyada, yeni bakış açıları veya iş birliklerine de ihtiyaç olmazdı. Bu tablo bana oldukça sıkıcı geliyor. Ne yazık ki dünyadaki eğitim sistemleri tek düze zihinler için tasarlanmış. Made By Dyslexia`nın “Kare Vidalar” filmi, bu sorunu oldukça etkili bir şekilde vurguluyor. Ben bir kare vidayım ve bundan gurur duyuyorum. Disleksik arkadaşlarım da kare vida. Fakat eğitim sistemi yuvarlak deliklerle dolu. Kare vidalar yuvarlak deliklere tam oturmuyor. Oysa biz tek tip değiliz ve eğitim sistemine tam oturamıyoruz. Bunun sonucu olarak da okulda genellikle başarısız olduğumuz söyleniyor. Buna karşın geçtiğimiz yıl Made By Dyslexia ile DyslexAI filmimizde gösterdiğimiz gibi bizim dünyayı değiştirebilecek bir düşünme şeklimiz var. Zamanımızın büyük sorunlarını çözmek için hayalcilere, problem çözücülere ve girişimcilere ihtiyacımız var. Bu nedenle okullarda onların yolunu açacak yerler olmalı. 

Çocukların eğitilme ve hayata hazırlanma şeklini öğrencilerin ve şu anda dünyanın ihtiyaç duyduğu şeylerle yeniden tasarlamamız ve şekillendirmemiz gerekiyor. Şu anda çocukları artık var olmayan bir dünyaya hazırlamak için yıllar harcıyoruz. Örneğin yapay zekayı ele alalım… Çoğu okul bunu öğretmiyor, fakat okulların amacı sizi geleceğe hazırlamak değil mi? Yapay zeka bu konuda çok önemli. 

KEŞFETME İMKANI YOK 

Okul, çocuklara sadece bilmeleri gereken şeylerin söylendiği bir yer değil, bildikleri şeyleri kendilerinin keşfetme imkanının verildiği bir yer olmalı. Ben ve vakit geçirdiğim pek çok diğer disleksik için durum böyle olsaydı, okul bizim için çok daha mutlu bir yer olurdu. Eğer merakımı sınıfa getirmem istenseydi, okuldan ayrılmayı hiç istemeyebilirdim. Hiçbir zaman fikir veya soru sıkıntısı çekmedim; bunlar sadece önümdeki karatahtada yazan şeyler hakkında değildi. Bunun yerine, aklım Vietnam Savaşı`nda ve çevremde gördüğüm sorunları çözmek için yeni fikirler yaratmaktaydı. İyi olan şu ki bu değişikliği destekleyen pek çok organizasyon bulunuyor ve bu misyona katılan bir dizi büyük lider var. Made By Dyslexia, New York`ta sınıflardaki disleksikleri tespit edip desteklemeleri için 100 bin öğretmeni ve Abu Dhabi`den Avustralya`ya dünya çapında bir dizi başka okulu ücretsiz öğretmen eğitimiyle eğitti bile. Big Change, çocuklarım Holly ve Sam`in gençlerin sadece sınavlarda değil hayatlarının tüm alanlarında başarılı olmasını amaçlayan projeleri desteklemek için kurduğu bir yardım kuruluşu. Big Change, eğitimi baştan tasarlamak için Big Education Conversation aracılığıyla binlerce genç, öğretmen, ebeveyn ve topluluğun bir araya gelmesini sağladı. İngiltere`de 2 binden fazla konuşma gerçekleştirildi ve küresel olarak 35 ülkede açık kaynaklı araçlar ve kaynaklarla 7 dilde inisiyatif alıyor. Yakın zamanda Unite BVI ve Made By Dyslexia`nın düzenlediği bir etkinlikte BVI`ın (Britanya Virgin Adaları) eğitim bakanıyla vakit geçirmekten onur duydum. Saygıdeğer Sharie de Castro, eğitimi yeniden tasarlamak ve okulların çocuklara neyi yapamayacaklarını değil, neyi yapabileceklerini gösterecek yerler olmasını sağlamak konusundaki tutkusunu belirtti. BVI`nın disleksik zihinlere güç vermek için bölgedeki okul ve iş yerlerini eğitmek üzere Made By Dyslexia`nın ücretsiz kaynaklarını kullanarak liderlik etmeye söz vermesinden gurur duyuyorum.

VENEZUELALILAR ŞEFFAFLIĞI HAK EDİYOR

Temmuz Pazar günü, milyonlarca Venezuelalı pek çoklarının istediği değişikliği getirme konusunda umutları artıran bir başkanlık seçimi için akın akın oy vermeye gitti. Baskıyla geçen yılların ardından, Venezuela`daki muhalefet kendini Nicolas Maduro`nun otoriter yönetimini sonlandırmaya adayan çetin bir ittifak oluşturdu. Muhalefetin cesur lideri Maria Corina Machado`nun seçime katılması engellendikten sonra başkan adayı seçilen Edmundo Gonzalez, Birleşik Sosyalist Parti`yi yenme ve 2013`te göreve geldiğinden beri milletini kaosa sürükleyen Maduro`yu koltuğundan etme yolunda ilerliyordu. Seçim öncesi anketler Gonzalez`in toplam oyların yüzde 65 kadarını aldığını belirtiyordu. Bu rakam, bu büyük Latin Amerika ulusundaki yaygın duyguyu yansıtan bir çoğunluk. Fırlayan enflasyon, çöken kamu hizmetleri ve gıdadan elektriğe neredeyse her şeyde yaşanan kıtlıkla mücadele eden Venezuelalılar, Maduro`nun rejiminden, yarattığı yozlaşmadan, özgürlük, demokrasi ve ekonomik fırsatlar isteyen muhalif sesleri sürekli bastırmasından bıktı. Fakat kaybederse ortalığın “kan gölüne” döneceği uyarısında bulunan Maduro`nun başka planları vardı. Pazar gecesi, sandıklar kapandıktan sonra Venezuela seçim kurumu Maduro`nun toplam oyların yüzde 51`ini aldığını iddia ederek kazananın Maduro olduğunu ilan etti. Bu, o kadar mantıksız bir yüzde ki resmen seçim sahtekarlığı yapıldığını gösteriyor. Beni üzen şey ise başka ülkelerdeki adil ve şeffaf seçimleri kötüleme konusunda hiç zaman kaybetmeyenlerin, söz konusu Maduro gibi gerçek sahtekarlara geldiğinde oyalanma yoluna gitmesi. Tabii ki Maduro`nun müttefiklerinden oluşan olağan kadro (Rusya, İran, Çin ve Küba) hemen kendisini tebrik etmeye koştu. Fakat neyse ki Venezuela`nın Latin Amerikalı pek çok komşusu, ABD, AB ve diğer pek çok lider gibi sonuçlardan şüphe duydu. Uluslararası topluluk baskıyı devam ettirmeli ve bu hileli sonuçları kabul etmemeli. Venezuela Hükümeti, tüm sandıklardaki resmi oy kayıtlarını mümkün olduğu kadar hızlı bir şekilde açıklamalı. Venezuelalılar, Maduro`nun iktidarı ele geçirmesini protesto etmek ve öfkelerini göstermek için Caracas`ta ve başka yerlerde sokağa çıktı bile. Muhtemelen önümüzdeki günlerde sayıları da artacak. Maduro, yolun sonuna geldiğini bilmeli. İnsanların güvenini kaybetti. Artık bunu kabul etme zamanı. Venezuelalılar daha iyisini hak ediyor. 

Durgunluk geliyor mu?

Capital Online

Sıcak bir ağustos ayını geride bıraktık. Geçtiğimiz ayın en önemli olayı, kuşkusuz 8 Ağustos`ta gerçekleştirilen 3. çeyrek enflasyon raporunun sunumuydu. Her çeyreğin ikinci ayında gerçekleştirilen bu sunum, Merkez Bankası`nın ekonominin gidişatına yönelik beklentilerini içerir. Dolayısıyla bu sunumda da hem 2024`ün geri kalanına yönelik hem 2025 için çok önemli mesajlar ve beklentiler vardı. Bugünkü yazımızı enflasyon raporunun bize düşündürdüklerine ayırdık.

HEMEN HER YAZIMIZA EKONOMİK AKTİVİTEDE DURGUNLUK geldi mi sorusuna cevap arayarak başlıyoruz. Bildiğiniz gibi Merkez Bankası politika faizini, son beş aydır yüzde 50 seviyesinde sabit tutuyor. Bu faiz her ne kadar tam olarak diğer bütün faizlere yansımamış olsa da bu seviyede ekonomide bir durgunluk oluşması kaçınılmaz. Hele ki seçim ekonomisinin yoğun bir şekilde uygulandığı 2024`ün ilk çeyreğinden sonra... Bu ay bu soruya, enflasyon raporunun bizlere ima ettiği açıdan bakıyoruz. 

Enfasyon raporu içinde en önemli grafik, geleceğe yönelik enflasyon patikasının belirtildiği çıktı açığı grafiği. Daha önce enflasyon raporunu tartıştığımız yazılarda da belirtmiştik. Raporun ima ettikleri ve Merkez Bankası`nın geleceğe bakışı neredeyse tamamen bu grafikte özetlenmiştir. Kutu 1`de raporda bulunan bu grafiği hiç değiştirmeden olduğu gibi gösterdik. Grafikte çok önemli bilgiler var. Öncelikle en önemli bilgi, çıktı açığının eylül ayı gibi negatif bölgeye geçeceği. Bu ne demek? Öncelikle çıktı açığı tanımını yeniden hatırlamakta fayda var. Bir ülkenin üretim potansiyeli ve ticaret yapısı göz önüne alındığında hiç enflasyon yaratmayacak kadar büyümesine potansiyel büyüme deniyor. Bu potansiyelin üzerinde büyüme, enflasyon yaratırken potansiyelin altında büyüme ise enflasyonda düşüşe neden oluyor. Türkiye ekonomisi, 2024`ün ilk çeyreğinde kendi potansiyelinin çok üzerinde büyüme elde etti. Enflasyonun düşmesi için ekonominin soğuması ve en nihayetinde büyümenin potansiyelin altına inmesi gerekiyor. Yani diğer bir deyişle çıktı açığının artık negatif bölgeye geçmesi gerekiyor. İşte Kutu 1`deki grafiğe göre bu durum eylül ayı civarında, yani bugünlerde gerçekleşecek. Üstelik bu geçiş gerçekleştikten sonra önümüzdeki en az 3 yıl ekonomi potansiyelinin altında büyüyecek. İşte grafikte de görüldüğü gibi önümüzdeki yıllarda enflasyonun önce yüzde 20`lere, daha sonra da yüzde 10`un altına inebilmesi için olmazsa olmaz en önemli koşul bu. 

TEREDDÜTLER VAR MI? 

Enflasyonun düşmesi için ekonominin soğuması gerçekten de gerekli. Fakat hükümet, bu konuda ne kadar istekli? Bu tabii ki kötü bir durum ama belli ki en azından kısa vadede enflasyon mu yoksa küçülme mi şıkları arasında bir seçim yapmak durumundayız. Kanımızca bu konuda büyük soru işaretleri var ve bunun nedeni de son 4 yılda, ama özellikle hem 2023 genel hem 2024 yerel seçimlerinden önce yaşananlar... Türkiye ekonomisi 2024 yerel seçimleri öncesi ilk çeyrekte 2023`ün 4. çeyreğine göre yüzde 2,4`lük rekor bir büyüme gerçekleştirdi. Artık biz ekonomistler dahil hepimiz seçimden önce oy alabilmek için geleceğimizi ateşe atabilecek politikalar uygulanabileceği gerçeğini o kadar kanıksadık ki bu durumu çok normal karşılıyoruz. Fakat bu sefer bu rekor büyümeyi, çok yönlü bir dezenflasyon programının tam ortasında yeni Merkez Bankası kadroları görevdeyken uyguladık. Bu durum gerçekten de beklentileri derinden etkiledi. Bu etkilenmeyi Kutu 2`de gösterdiğimiz aylık enflasyondaki ana eğilimi gösteren grafikte görebiliyoruz. Öncelikle bu grafiği de enflasyon raporundan aynı şekilde alıp Kutu 2`ye koyduk. Olayları değerlendirirken bizzat Merkez Bankası`nın hazırladığı grafikleri kullanıyoruz. Bu grafikte çeşitli istatistiki yöntemler kullanılarak hesaplanan aylık enflasyondaki ana eğilim gösterilmiş. Buna göre aslında Merkez Bankası`nın yönetimine yeni kadrolar geldikten sonra uygulanmaya başlanan enflasyonla mücadele, 2023`ün sonlarına doğru etkisini göstermeye başlamış durumda. Fakat ne olduysa 2023 Aralık ayından sonra gerçekleşiyor. Önce yıl sonunda otomatik güncellemeler ve kamu zamları devreye giriyor. Ana eğilim çok yüksek bir şekilde zıplıyor. Daha sonra gerçekleşen seçim ekonomisiyle ekonomi aşırı ısınıyor ve Kutu 1`de de gösterdiğimiz gibi potansiyelinin iyice üstüne çıkıyor. Bu durumda zaten kamu zamlarıyla zıplayan aylık enflasyonun da ana eğilimi yüzde 3`ler düzeyine demir atıyor. Üstelik bu durum bilinen ismiyle dezenflasyon programının tam ortasında gerçekleşiyor. 

ENFLASYON BEKLENTİLERİ KATI

Bu durumda vatandaşlarımızın enflasyon beklentilerinin çıpalanmasının çok zor olacağı aşikar. Zaten özellikle hane halkı enflasyon beklentileri iyice katılaşmış durumda. Bu satırlarda daha önce de yazmıştık. Konda iş birliği ile Koç Üniversitesi`nden çalışma arkadaşlarım Selva Demiralp ve Sevcan Yeşiltaş hocalarımızla birlikte yürüttüğümüz Türkiye Hane Halkı Enflasyon Beklenti Anketi`nde de (TEBA) 1 yıl sonrasının enflasyon beklentisi yüzde 100 düzeyinde. Bizi öncelikle düzeyden çok bu beklentinin eğiliminde herhangi bir kırılma olmaması endişelendiriyor. Beklentiler uzun süreden beri bu düzeyde yapışmış durumda. Önce eğilimde bir kırılma meydana gelmeli ki daha sonra düzeyin yüksekliğinden bahsedelim. Zaten önceki satırlarda yazdığımız 2023 Aralık ayında yaşanan durumun bir benzerini 2024 Temmuz ayında yaşadık. Yine enflasyonun ana eğiliminde bir düşüş gerçekleşmişken temmuzda yapılan kamu zamları süreci yeniden bozdu. İşin trajik kısmı da şu: Hane halkı enflasyon beklentilerinin genelde yüksek olmasının nedeni, vatandaşların beklentilerini oluştururken kafasında hep geçmiş enflasyonu düşünüyor olması. Buna beklentilerin geleceğe değil geçmiş enflasyona göre endekslenmesi deniyor. Bu durum enflasyonun düşüşünü engelleyen en önemli etmenlerden birisi. Fakat sorun asıl burada başlıyor. Türkiye`de öncelikle geçmiş enflasyona endeksleme gözlenen alanların başında kamu zamları geliyor. Bu durumda da Merkez Bankası`nın enflasyonla mücadelede yalnız kaldığı hissi doğuyor ki bu bakış açısı enflasyon beklentilerindeki katılığın ana nedenlerinden birisi. 

HESAPLAMALARIN SONUCU

Bu ayki yazımızı en son verilerle hesapladığımız ekonominin resesyona, yani küçülmeye girme olasılığından bahsederek sonlandırmak istiyoruz. Bu ay ağustosun son haftası itibarıyla elimizdeki veriler yardımıyla yaptığımız hesaplamalarda, bu olasılığı yüzde 18 olarak hesapladık. Genelde yüzde 20`lere yakın değerlerde tehlike sinyalleri çalarken yüzde 30`un üzerindeki değerler resesyona girdiğimizi teyit ediyor. Kanımızca ağustos ya da eylül ayı da böyle bir ay olacaktır. O yüzden bir sonraki hesaplamamızda çıkacak olasılığın yüzde 30`un üzerinde olması bu durumu teyit edecektir. Aslına bakarsanız reel sektörde özellikle de sanayi üretim endeksinde birkaç aydır azalan bir eğilim vardı. Bu ay açıklanan haziran ayı istihdam verisi de düşük gelince bu durum iyice belirginleşti. Fakat benzer bir düşüş eğilimini yine de talep göstergelerinde göremiyoruz. Bunu, ekonominin nabzı tablomuzdaki son verilerde de görebiliyoruz. Bu yüzden de bu hesapladığımız olasılıklar, reel sektörde düşüşler olsa bile yüzde 40-50 gibi yüksek değerlere çıkmakta zorlanıyor. Fakat yazımızın başında belirttiğimiz bir durumu yeniden yazmakta fayda var. Merkez Bankamızın da öngörüsü, çıktı açığının eylül ayında negatife geçmesi yönünde. Bunun için özellikle de 2024`ün ilk çeyreğindeki seçim ekonomisi ve aşırı ısınmadan dolayı ekonominin resesyona girmesi gerekiyor. Hem bu öngörü hem bizim hesaplamalarımıza baktığımızda ekonomide küçülme yani resesyon yaşanılan dönemlere girmemiz hiç de sürpriz olmayacaktır.

RESESYON OLASILIĞI YÜKSELİYOR

Bu ay hesapladığımız resesyon olasılığı yüzde 18`le uzun bir aradan sonra ilk kez yüzde 20 bandına yaklaştı. Yeni verilerin gelmesiyle resesyon ihtimalinin daha da yüksek seviyelere çıkmasını bekliyoruz.

SIÇRAMANIN NEDENİ NE?

Merkez Bankası`nın ağustos ayı 3. çeyrek enflasyon raporunda 32. sayfada yer alan aylık enflasyon ana eğilim grafiğini aynı şekilde koyduk. Buna göre 2023 yılının son aylarında aylık enflasyonun ana eğiliminde düşüş başlamışken 2024`ün başında yeniden çok yüksek bir sıçrama gerçekleşti. Bu sıçrama, büyük çoğunlukla kamu zamlarından dolayı olsa da genel düzeyin 2024 ilk çeyreği boyunca yüzde 3 düzeyinde kalmasına neden oldu.

ÇIKTI AÇIĞININ SEYRİ NASIL?

Merkez Bankası`nın ağustos ayı 3. çeyrek enflasyon raporunda 54. sayfada yer alan çıktı açığı grafiğini, aynı şekilde buraya koyduk. Buna göre bugünlerde çıktı açığı negatif alana geçiyor. Potansiyelin altındaki bu büyüme, yaklaşık 3 yıl daha devam edecek. Enflasyonun yeniden tek haneli değerlere inebilmesi için en önemli koşul bu.

İlerleme nasıl olacak?

Capital Online

Yüksek enflasyonla mücadele, şirketler, iş liderleri ve toplum için maraton koşusu gibi... Yaz aylarında ısınma giderlerinden kurtulan, gıda masraflarının bir nebze olsun hafiflemesiyle nefes alan ücretliler eylül ayının gelmesiyle önce okul ardından da yüksek ısınma giderleriyle karşı karşıya kalacak. Asgari ücretin artırılmamış olması ücretlileri daha fazla yormaya başlayacak. Yılın son 4 ayında ekonomi, ücret düzeyi ve de siyaset yine çokça konuşulup tartışılacak, ana gündem olacak. Capital`in haber müdürü Nilüfer Gözütok Ünal`ın hazırladığı “Tehlikeli Fedakarlık” başlıklı araştırmamız enflasyonu dizginleyip ekonomiyi soğutabilmek için uygulanan politikaların; sanayi üretiminde düşüşe, işsizlik rakamlarında artışa, 1.500`den fazla şirketin konkordato ilan etmesine neden olduğunu detaylı biçimde ortaya koyuyor. Başımızı günlük meselelerden kaldırıp ufka baktığımızda ise orta gelir tuzağına takılmış bir Türkiye`nin sürekli sendeleyip yerinde saydığını görebiliyoruz. Peki tuzaktan kurtulup nasıl ilerleyeceğiz? Asıl sorumuz ve konumuz bu. Eğitimi önceliklendirip milyonlarca çocuğumuza, gencimize G-20 ülkeleri seviyesinde üstün nitelikte eğitim sunabildiğimiz zaman… Ortaokul kitapları 40 bin TL tutmadığı zaman… Avrupa`da devlet üniversitelerinde tahsil yapmak yurt içinden daha ekonomik olmadığında, hukukun üstünlüğünü sağladığımızda ve gri listeye tekrar düşmediğimiz ve uluslararası yatırımcılara güven verebildiğimizde… Nedir gri liste? Nedir kara liste? Köşemi takip edenler bu konuya aşinadır ama biraz açayım. Bu listeler çalışmalarını OECD`nin Paris`teki merkezinde yürüten ancak OECD ile organik bağı bulunmayan bir kuruluş olan FATF (Mali Eylem Görev Gücü -Financial Action Task Force) tarafından hazırlanır ve bir ülkenin finansal olarak kara para konusuna ne kadar yakın ya da uzak olduğunu belirler. Ve maalesef Türkiye FATF`nin gri listesinden TC Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek`in gayreti ve politikalarının desteğiyle henüz çıkabildi. Bu güzel haberin ardından dünya çapında en büyük kripto ve Forex vurgunlarından birini gerçekleştiren OmegaPro isimli şirketin CEO`su Andreas Szakacs, Türk vatandaşı kimliğiyle Emre Avcı olarak Beykoz Konakları`ndaki ikametgahında yakalanıverdi. İlerleyebilmek, sendelememek için dijital çağda bu nevi kanunsuz ve mafya tiplere geçit vermeyen hukuksal altyapıya ve etkin bir uygulamaya sahip olmalıyız öncelikle. Peki ilerlemek için başka neler yapmalıyız? En büyük zenginliğimiz insan kaynağımız… Demek ki ilerleme global ölçekte yetenekler yetiştirerek olacak. Daha fazla gencimizi üstün niteliklerle donatacak bir eğitim sistemiyle olacak. İlerleme, kapağımıza taşıdığımız Öztürk Grup Yönetim Kurulu Başkanı Ufuk Öztürk gibi, Murat Ülker gibi global iş insanlarımızın, girişimcilerimizin ve Beko, Pladis, LCWaikiki gibi global marka ve şirketlerimizin sayısının artmasıyla olacak. Bu vizyonla her yıl olduğu gibi bu yıl da yurt dışında kurulu olan “Global 50 Türk Şirketi” adlı araştırmamızı gerçekleştirdik. Özlem Aydın Ayvacı`nın bu çalışmasının tüm şirketlerimize ilham vermesini umut ediyoruz.

Modi ve Hindistan’ın önündeki yol

Capital Online

Hindistan Başbakanı Narendra Modi, kolay olmasa da üçüncü beş yıllık dönemini kazandı. Yüksek enflasyon ve işsizliğin yanında gelir eşitsizliği, Modi`yi çirkin bir Hindu milliyetçiliğine daha fazla yaslanmaya zorladı. Bugün Modi, partisinden çok daha popüler olmaya devam ediyor. Dürüstlük üzerine inşa ettiği itibarı en büyük gücü.

Hindistan`ın popüler bir lidere ihtiyacı var, çünkü karşı karşıya olduğu uzun vadeli sorunlar korkunç. Hindistan önümüzdeki 10 yılda ciddi su sıkıntısıyla karşılaşacak ve bunun net bir çözümü de yok. Modi, zayıf yerel hükümetlerle birlikte çalışmalı. Bir de iklim değişikliği var. Ülke ekonomisinde beklenen canlanma düşünülürse durum çok daha kötü bir hale gelecek. Bu büyümeyi sürdürmek için kömür üretiminin kullanılması da dahil olmak üzere devasa bir enerji gerekecek. Sonuç ise çevreye zaten kendi payına düşenden daha fazla zarar veren bir ülkede, insanların daha fazla acı çekmesi olacak.

Ayrıca ekonomiye kadınlar pek katkıda bulunmuyor. Şu anda çalışabilir durumdaki kadınların 3`te 1`inden azı iş gücüne katılıyor. Çok az sayıda kadın CEO veya kurumsal yönetim kurulu üyesi bulunuyor. Ve ülkenin girişim sermayesi fonlarının çok küçük bir kısmı kadınların kurduğu veya liderlik ettiği start up`lara gidiyor. Dünya Ekonomik Forum`unun hazırladığı son cinsiyet farkı raporu, Hindistan`ı 146 ülke içinde 127`inci sıraya, Bangladeş, Nepal ve Sri Lanka`nın arkasına koydu.

Modi ve diğer yerel görevlilerin bu sorunu çözmek için yoğun kırsal nüfus, felç edici fakirlik ve tutucu sosyal değerlerle savaşması gerekiyor. Pek çok kişi, Hindistan`ın güçlü demografisini önemli bir ekonomik avantaj olarak övüyor. Fakat nüfusun yarısının ekonomiye katılım konusunda yaşadığı zorluklar bu avantajı hayata geçirmekten çok uzakta kalıyor.

ANLAMLI YÜKSELİŞ

Son olarak Hindistan`da 1,5 milyar insan var ve bu insanların çok büyük bir kısmı hala fakirlik içinde yaşıyor. 2023`te Hindistan Küresel Açlık Endeksi`nde 125 ülke içinde 111`inci sırada bulunuyordu. Tüm bu yapısal sorunlar göz önüne alındığında Hindistan, Modi`nin vaat ettiği gibi gelişemeyebilir. Bu da ülkeyi sosyal ve politik dengesizlik konusunda daha savunmasız bırakabilir. Bu dengesizliklere de kısmen Modi`nin körüklediği Hint milliyetçiliği neden olur.

Yine de Hindistan`ın şu anki jeopolitik konumunun pek çok avantajını göz ardı edemeyiz. Modi Hükümeti, pek çok Hindistanlının “Çin+1” dediği trendden faydalanmaya devam edecek. Bu hem Batılı ülkelerde hem Asya ülkelerinde popüler bir durum. Bu ülkeler, işlerini ve yatırımları Hindistan`a çekerek Çin ile ilişkilendirilen üretim ve tedarik zinciri risklerini sınırlandırıyor. Birçok çok uluslu şirket, artık Hindistan`ı sadece uzun vadeli sermaye yatırımı için geçerli bir alternatif olarak değil aynı zamanda çekici bir pazar olarak da görüyor.

Hindistan`ın dış politika konusundaki en büyük zorlukları sınırlarıyla; Çin, Pakistan ve Myanmar`la ilgili. Bunların üçü de Delhi için güvenlik sorunları yaratıyor. Fakat Modi, ülke dışına bakıyor ve önemli fırsatlar görüyor. Geçtiğimiz yıl Hindistan G20 zirvesine ev sahipliği yaptığında gördüğümüz gibi Modi Hindistan`ın gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında hayati derecede önemli bir köprü haline gelmesini istiyor. Soğuk Savaş bittiğinden beri, hiçbir ülkenin yükselişi birçok devlet tarafından bu kadar hoş karşılanmamıştı. Kısacası, Hindistan hala uzun vadeli devasa sorunlarla karşı karşıya. Fakat Narendra Modi`nin ülke içindeki kişisel çekiciliği ve Hindistan için yurt dışında kaydettiği ilerlemeler, bu ülkenin gelişimini önümüzdeki on yılın en önemli hikayelerinden biri haline getiriyor.

Sunar Yatırım üç koldan ihracat şampiyonluğuna koşuyor

Capital Online

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) her yıl yaptığı gibi bu yıl da geçtiğimiz 2023 yılının İlk 1000 İhracatçı çalışmasını yayınladı. Bu çalışmada gıda şirketlerinin ihracata yönelimlerini çok daha rahat görebiliyoruz.

Türkiye`nin ilk 1000 İhracatçısı 2023 araştırmasında Sunar Yatırım`ın 3 şirketi yer aldı. Bu başarı tablosundan sonra görüştüğüm Sunar Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO`su Mustafa Nuri Çomu, başarıda inovatif ürünlerin, yeni yatırımların ve sürdürülebilirlik çalışmalarının etken olduğunu söyledi.

Türkiye İhracatçılar Meclisi`nin (TİM) Türkiye'nin İlk 1000 İhracatçı Firması Araştırması 2023 sonuçları belli oldu. Sunar Yatırım bünyesinde yer alan Elita Gıda, Sunar Pazarlama ve Sunar Mısır şirketleri, performanslarıyla Türkiye`ye en fazla ihracat geliri kazandıran 1000 firma arasına girmeyi başardı.

Sunar Yatırım şirketleri arasında yer alan Elita Gıda`nın 366`ncı sırada yer aldığı listede Sunar Pazarlama bir önceki yıla göre 29 sıra yükselerek 483`üncü oldu. Sunar Yatırım`ın bir diğer şirketi Sunar Mısır da 158 sıra yükselerek TİM 1000`in 725`inci büyük ihracatçısı oldu.

 KATMA DEĞERİ YÜKSEK ÜRETİM SÜRECEK

İhracat başarısını konuşmak üzere bir araya geldiğim Sunar Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO`su Mustafa Nuri Çomu`ya bu listede 3 şirket ile nasıl yer aldıklarının ayrıntısını sordum. Çomu, birçok sektöre hammadde ve ara mamul üreten grup şirketlerinin son yıllarda katma değeri yüksek üretime daha fazla önem verdiğini belirterek, “İthal ikame ürünlerimizle ülkemizin cari açığının kapatılma çalışmalarına katkı sağlıyoruz. Yenilikçi ürünlerimizle ilkleri ortaya çıkararak sektörümüze örnek oluyoruz. 113`ten fazla ülkede milyonlarca tüketiciye ulaşan markalarımız, Türkiye`deki üretim kalitesine dair olan imajı güçlendiriyor. 1250 kişiyi aşan istihdamımız ve sosyal projelerimizle, ham maddemizi sağladığımız topraklara ve ülkemize değer olarak geri dönmesinden mutluyuz. 3 şirketimizin Türkiye'nin İlk 1000 İhracatçı Firması arasında yer alma başarısı dolayısıyla başta çalışanlarımız olmak üzere tedarikçilerimizden tüketicilerimize katkısı bulunan tüm paydaşlarımıza teşekkür ediyorum. Sürdürülebilirlik hedeflerimiz ve inovatif ürünlerimiz ile daha üst sıralarda yer alma doğrultusunda çalışıyoruz.” dedi.

DÜNYANIN HER YERİNDE BAYRAĞIMIZI DALGALANDIRIYORUZ

Sunar Yatırım`ın şirketlerinin ihracat yükselişinde inovatif ürün çeşitliliği ve yeni yatırımların etkisinin bulunduğunu belirten Mustafa Nuri Çomu, “2023 yeniden yapılanmamızın yılı oldu. Yarım asırlık kuruluş tarihimizin yatırımsız bir yılı yok. Ülkemizde üretilmeyen katma değeri yüksek ürünleri üreterek ithalatı azaltıyor olmanın mutluluğunu yaşarken artan ihracatımız da sevindiriyor. Köklü bir inovasyon kültürüne sahip olan şirketlerimizde Ar-Ge sadece ürün çeşitliliğine yönelik değil her alanda gerçekleştirilmektedir. Müşteri ve pazarın ihtiyaçlarını gözeterek yeni ürünlerin geliştiriyoruz. Sodyum glukonattan toz sorbitole varıncaya kadar farklı sektörlere hitap eden onlarca ürün çeşitlerimizle Amerika`dan Avustralya`ya 100`ün üzerinde ülkede bayrağımızı iftiharla dalgalandırmaya devam ediyoruz.” diye konuştu.

Rasyonel olma, işe güce odaklanma vakti

Capital Online

Merkezi yönetimi 14 Mayıs 2023 genel seçimlerinde iktidara (Cumhur İttifakı`na) veren halk, yerel yönetimlerin liderliğine de muhalefeti getirdi. Hatta ana muhalefet partisi olan CHP, 1977`deki genel seçimlerden bu yana ilk kez yüzde 37,76 gibi rekor oy oranına ulaşarak sandıktan birinci parti olarak çıktı. Ve siyasi rekabette yine ilk kez AKP`den daha fazla oy aldı. CHP`nin 2019 yerel seçimlerindeki yüzde 30,11`lik oy oranını 5 yılda bu denli artırabilmesinin nedenleri çeşitli. AKP`nin ise 2019 yerel seçimlerindeki yüzde 44,33`lük oy oranı 2024`te yüzde 35,48`e geriledi. Seçim sonuçlarını bu köşede uzun uzadıya analiz etmek niyetinde değilim. Ancak seçmen net biçimde şu mesajı verdi: “Artık rasyonel siyaset istiyoruz. Ana muhalefet partisine iktidar partisi olan AKP`den daha çok oy verdik ve bir anlamda iktidar ve muhalefeti aynı düzlemde eşitledik. 2017 sonrasında geçilen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile bozulan güç dengesini halk olarak tekrar kurduk. Siz artık iktidar ve muhalefet değil merkezi yönetim ve yerel yönetim liderlerisiniz. Şimdi olgunlukla birlikte çalışarak Türkiye`nin sorunlarını çözmenizi, rasyonel siyaset yapmanızı bekliyoruz.” Önümüzdeki 4 yıl boyunca yani 2028`e dek Türkiye`yi seçimsiz bir dönem bekliyor. Tabiri caizse bu süreçte siyasi partiler de, kamu da, iş dünyası da boş laf ve siyaset üretmeyi, kavgacı üslubu bırakıp işine gücüne bakmalı, bakacak da… Madem öyle ben de size işimizden, Capital`in bu sayısından ve içeriğinden bahsedeyim biraz… Önce kapak söyleşimizden başlayalım. 2000`li yılların başından başlayarak Defy, Singer, Hitachi gibi 19 markayı satın alan, çok sayıda ortaklığa imza atan Arçelik, yeni bir döneme, dönüşüme, sıçramaya hazırlanıyor. Bu dönüşümün en önemli adımı Hollanda`da kurulan ve yüzde 75`i Arçelik`e, yüzde 25`i Whirpool`a ait olan “Beko Europe”. Türkiye dışındaki tüm operasyonunu Beko markasıyla yürütme kararı aldıktan sonra Arçelik, dünyanın her tarafında “Beko” olarak yeniden yapılandı. “Dünyadaki tüm operasyonlarımızı Beko kurumsal kimliği altında topluyoruz. Ben de artık Beko`nun CEO`suyum” diyen Hakan Bulgurlu, sözlerine “45 üretim tesisi, 22 marka ve 55 bin çalışanla Avrupa`nın lideri, dünyanın ikinci büyüğüyüz. 10 yılda sektör liderliğini almayı hedefliyoruz” diyerek devam ediyor. Karaca Grup… O da tıpkı Arçelik gibi satın almalarla büyüyerek dünyaya açılan ve globalde büyümeyi hedefleyen bir Türk markası. Emsan, Jumbo, Cookplus, Kaşmir Halı, Weimar Porselen gibi satın almalarla Karaca Grup CEO`su Mehmet Fatih Karaca, 48 ülkede 480 mağaza ve 2 bin 500`ün üzerinde satış noktasıyla faaliyet gösteriyoruz. 2023 ciromuz 750 milyon dolara ulaştı. Ciromuzun şimdilik yüzde 15-20`si ihracattan geliyor. Almanya ve İngiltere`ye odaklanmamızla ihracatın payı artacak” diyor. Capital ekibi olarak Türk şirketlerinin, markalarının bölgesel ve global ölçekte büyümesi ve yatırım yapmasının çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Bu alanda iyi örneklerin artmasını diliyoruz. İyi okumalar diliyorum,

Siyasette de rasyonelliğe dönüş

Capital Online

31 Mart yerel seçim sonuçlarının Türkiye piyasaları açısından olumlu olduğunu düşünüyoruz. Türk seçmeni, son 5 yılın “iktisat dışı” ekonomi politikalarının sonuçlarını yaşayarak gördü. Seçimler belediye seçimi olmasına rağmen verilen oyların mevcut hükümete net ve ciddi bir uyarı olduğu kesin. Erdoğan seçim öncesi emeklilere ek bir zam vermeyerek ekonomi politikasıyla ilgili zor bir tercih yaptı. Bir önceki seçimde EYT düzenlemesiyle derinden sarsılan sosyal sigortalar bütçesi, yeni bir popülist uygulamayı kaldıramazdı. Dahası enflasyon beklentilerini yüzde 40-50`lere çapalamak mümkün olmaktan çıkardı. Nitekim seçim sonrası da rasyonel ekonomik politikaların devam edeceği yönünde net açıklamalar geliyor. Temmuzda asgari ücrete yeni bir zam verilmeyecek olması makro açıdan doğru bir karar. Ancak bu doğru kararın yükünü, hayat şartları iyice zorlaşan milyonlarca çalışan taşıyacak. Şirket kârları da yüzde 70`lere varan kredi faizleri nedeniyle düşecek. Enflasyonun düşmesi için yapılan fedakarlıklara kamu kesiminin ne ölçüde katılacağı ise merak konusu. Kamunun “itibardan tasarruf olmaz” ifadesinde vücut bulan müsrifliği bıraktığını somut örneklerle göstermesi gerekiyor. Orta vadede ise ekonominin pek çok alanında yapısal reforma ihtiyacı var. İstihdam, emeklilik ve gelir dağılımı, teknoloji, tarım, şehircilik ve çevre alanlarında en iyi dünya uygulamalarına bakmalıyız. Siyaset, yargı ve eğitim alanlarında ülkemizi son 10 yılda geri götüren tek taraflı ve dogmatik sistemleri, önyargısız ve serbest bir ortamda tartışmalıyız. Ülkemizin entelektüel birikimini çözüm odaklı kullanmak için fikir ve ifade özgürlüğü gerçek anlamda garanti altına alınmalı; kabuğuna çekilmiş aydın kesimi ve ülkeden kaçmayı düşünen gençleri sürece dahil etmek için medya sektörü ve üniversiteler siyaset üstü olmalıdır. Mezunu olmaktan gurur duyduğum Boğaziçi Üniversitesi başta olmak üzere yüksek öğrenim kurumlarımızın, kendini yöneterek topluma önder olma potansiyeli sığ siyasete kurban edilmemelidir.

ZAMAN YÖNETİMİ MANİFESTOM Finansal Okuryazarlık ve Erişim Derneği (FODER) yönetim kurulu üyesi olarak son yıllarda pek çok üniversitede bireysel finans dersleri veriyorum. Normalde 1 veya en fazla 1,5 saat olması gereken derslerin bazen kontrolsüz uzadığını fark edince, buna yönelik kendime bir yazı yazdım. Katıldığım konferanslarda da zamana gerekli önem verilmediğini görünce bu yazıyı yayınlamaya karar verdim: Etkin zaman yönetimi, Alman ve ABD`lilerin çok dikkat ettiği biz Türklerin ise ihmal ettiği çok önemli bir konu. Zaman yönetimine dikkat edilmeyen toplantılar entelektüel kahvehane sohbetine döner. Onlarca kişinin katıldığı konferans, sunum, ders gibi toplu faaliyetlerde süre baştan ilan edilmeli, hatta saat alarmı kurulmalıdır. Ya da toplantıda bir kişi 5 dakikayı sesli anons etmelidir. Eğitime ezber bilgi (teori, tarihçe ve tanımlar) veya uzun uzun kendinden bahsederek (humblebragging) başlamak dinleyenlerin ilgisini baştan dağıtır. Okullarımızdaki milyonlarca öğrencinin milyarlarca saati milli servet ve geleceğimizdir. Öğretmen ve hocalarımızı rencide etmeden, bu konuda farkındalığı artırmamız gerekiyor. Onun yerine konunun ilgi çekecek bir tarafından kısa ve akılda kalacak kadar somut bir hikaye, özdeyiş veya şakayla başlamak çok daha etkilidir. Mesela ben uzun bir sunumun sonuç sayfasıyla başlamayı daha doğru buluyorum. Konuşurken kısa cümleler kullanın. Karşı tarafa veya sınıfa söz verin; soru sorun ve dinleyin. Mutlaka interaktif bir ortam yaratın. 

Yeni savaş türleri ve jeopolitik riskler

Capital Online

“Üçüncü Dünya Savaşı ne zaman başlayacak” diye soranlara basit bir yanıt veriyorum: “Haberiniz olmadı galiba, çoktan başladı bile.” Sanmayın ki önümüzdeki dönemde tıpkı 1. ve 2. dünya savaşları gibi tüm dünyayı saracak yeni bir topyekün silahlı savaş yaşayacağız. Öyle bir şey olmayacak. Üçüncü dünya savaşı, bence başladı; sadece şimdiki savaşlar zaten öyle F-16`lar, tanklar, füzeler, nükleer başlıklarla yapılmıyor. Ülkeler doğrudan birbirinin ensesine binmek istemediği için ya vekalet savaşları cereyan ediyor ya devletlere uluslararası hukuk sorumluluğu yüklememek için savaş Rus Wagner, Amerikan Black Water, Fransız Lejyonerler gibi bir nevi paralı askerler üzerinden yürütülüyor. Ya da teknoloji, ticaret, enerji, su, gıda, döviz, biyolojik savaşlar da oluyor. Son 30 yıldır olduğu gibi... 

İSRAİL`İN ASIL HEDEFİ İsrail`in amacı, sadece yaratılmasına katkı sağladığı Hamas`ı Gazze şeridinden çıkarmak değil; oradaki 2,5 milyona yakın Filistinliyi tamamen çıkararak Akdeniz kıyılarına kadar tüm bölgeyi kendisine katmak, İsraillileri oraya yerleştirmek. Bu amaçla tüm dünyanın gözleri önünde ve adeta Batı`nın kayıtsız şartsız desteğiyle Gazze`den Mısır`a çıkışın anahtarı olan Refah kapısına doğru sürüyor Filistinlileri… Hatta daha da ileri gidip Lübnan`ın güneyini Hizbullah`tan temizlemek, Suriye kontrolündeki Golan Tepeleri`nin ötesindeki Suriye topraklarını da etkisiz hale getirmek niyetinde. Nitekim sık sık Suriye, Irak ve İran`daki kendisine zararlı gördüğü hedefleri destursuz vuruyor. Bu amaçlarına ulaşana kadar da Tel Aviv`in çatışmaları sona erdirmesini ummak çok iyimser bir beklenti olur. İsfahan`a İsrail`in misilleme amacıyla gönderdiği üç insansız hava aracı, aslında kentin hemen kuzeyindeki Natanz uranyum zenginleştirme tesisine ve Shekari askeri üssüne kadar ulaşabildiğini göstermek bakımından sembolik öneme haiz. 

ENERJİ PİYASALARI Son yıllarda Rusya`nın Ukrayna`yı işgali sadece fiyatları yukarı doğru itmekle kalmadı, aynı zamanda ticaret yollarını değiştirdi, arz güvenliğini alt üst etti. Ardından İsrail`in Gazze`yi işgali nedeniyle Kızıl Deniz`in suları ısındı, gemiler Ümit Burnu üzerinden Avrupa limanlarına yöneldiğinden maliyetler ve teslim süreleri arttı. İran-İsrail arasındaki karşılıklı “hafif” misillemeler, dünya petrolünün yüzde 20`sinin geçtiği Umman ile İran arasındaki Hürmüz Boğazı`nı da tehlikeli geçiş bölgesine dönüştürebilir. Petrol üreticisi kartel Opec`in üyeleri ihraç ettikleri petrolün çoğunu boğazdan gönderiyor. Dolayısıyla tüm bölge ülkelerinden en fazla petrol ve doğal gaz ithal eden Çin, Hindistan, Japonya ve Kore gibi ekonomiler büyük kaygı duyuyor. Son krizde İranlı yetkililerin İsrail`den gelen saldırı haberlerini küçümsemesinin ardından petrol fiyatları, kısa süreliğine varil başına 90 doların üzerine çıktıktan sonra yeniden 87 dolara düştü. Altın da kısa süreliğine rekor seviyeye yaklaştıktan sonra ons başına 2.400 doların altına yerleşti. Orta Doğu`da giderek kötüleşen çatışmaların hem petrol arzını hem de nakliyesini kesintiye uğratabileceğinden endişe ediliyor. Ülkeler, petrol ve dizel gibi yakıtların üretiminde kullanılan, “kara altın” da denilen bu emtiaya büyük ölçüde bağımlı. Brent fiyatı, Rusya`nın Ukrayna`yı işgal etmesinden sonra bazı büyük ekonomilerin petrol üreten ülkelere yaptırımlar uygulamasıyla ulaştığı seviyelerin çok altında. Takip eden haftalarda petrol, varil başına 125 dolara ulaştı ve bu da hane halkı enerji faturalarını sürekli olarak artırdı.

“Kendi ekosistemimizi yarattık”

Capital Online

FELİKS BOYNUİNCEOĞLU İŞ GIDA GRUP CEO`SU

İş Holding`in temelleri 1950`li yıllarda tarım ve tekstil sektöründe atıldı. Bugün 70 yılı aşkın bir geçmişe sahip olan grup, başta gıda olmak üzere kuruyemiş, kağıt, lojistik, enerji ve sanayi olmak üzere birçok sektörde çok sayıda şirketle faaliyet gösteriyor. İş Gıda ise grubun gıda şirketi. Çatısı altında KFC, Pizza Hut ve Krispy Kreme gibi global markaları bulunduran İş Gıda, dört yıl önce kuruldu. İş Gıda Grup CEO`su Feliks Boynuinceoğlu, üç yıl gibi kısa bir sürede KFC markasının Türkiye`de yeniden küllerinden doğmasını sağladıklarını belirtiyor. “KFC`nin Türkiye`deki 35 yıllık tarihinde 1 yıl içinde gerçekleşen en yüksek sayıdaki restoran açılışına imza attık. Satış ve misafir sayısında global ölçekte en fazla büyüme elde eden ülkelerden biri olmasını sağladık” diyen Boynuinceoğlu, Pizza Hut`ı da 2022 yılının başında, aynı yılın son çeyreğinde de Krispy Kreme`i bünyelerine kattıklarını anlatıyor. Bu markaları aynı çatı altında topladıklarında yaklaşık 4 bin çalışanı olduğunu hatırlatan yönetici, “Açtığımız restoranlarla ciddi bir istihdam yarattık ve çalışan sayımız 10 binin üzerine çıktı. Bu üç markamızın 600`ü aşkın restoran ve mağazası bulunuyor. 6 milyar TL cirosu olan bir grup olarak Türkiye`nin dört bir tarafındayız. Bugün İş Gıda, Orta Doğu ve Avrupa`daki en büyük hızlı servis restoran işletmecilerinden biri” diye konuşuyor. Grup, bu yıl KFC`nin 350`nci restoranını açmayı planlarken Pizza Hut tarafında da restoran sayısını 250`nin üzerine çıkarmayı hedefliyor. Yakın zamanda Ankara`da da dünyanın en büyük Krispy Kreme donat mağazasının açılışını gerçekleştireceklerini paylaşan Feliks Boynuinceoğlu, “Orada da yaklaşık 70 olan mağaza sayımızı 2024 yılı sonuna kadar 160`a çıkaracağız” diyor. Dünyaca ünlü bir başka marka Taco Bell`in de master franchise`ı olan İş Gıda, önümüzdeki dönemde Türkiye`de Taco Bell restoranları açmayı planlıyor. İş Gıda büyürken kendi ekosistemini kuruyor. Bu konuda nasıl yol aldıklarını Boynuinceoğlu şöyle anlatıyor: “Kendi ekosistemimizi yaratarak hem işe yatırım yapıyor hem istihdamı artırıyoruz. Bu şekilde dışa bağımlılığımızı da minimuma indirdik. Örneğin tüm restoranlarımızın mimari projeleriyle bakım onarımlarını yapmak için İş Teknik şirketimizi kurduk. Müşteri memnuniyetimizi artırmak için moto kurye şirketimiz İş Ekspres`i hayata geçirdik. Restoranlara ürün satın alma tedariki için Ishway`i kurduk. Restoran ve mağazalarımızda kullanılan kasa sistemlerimiz ve aplikasyonlarımız için yazılım şirketimiz İş Sistem`i faaliyete geçirdik.”

“DOWN SENDROMLULARIN İSTİHDAMINI DESTEKLİYORUZ”

İş Gıda olarak sosyal sorumluluk çalışmalarının da ajandalarında önemli bir yeri olduğunu belirten Feliks Boynuinceoğlu, “Engelli bireylerin istihdamını artırmaya yönelik hayata geçirdiğimiz projemizle sektörümüzde bir ilke imza attık. İlk olarak KFC markamızla başladığımız, Türkiye Down Sendromu Derneği ile hayata geçirdiğimiz `Bi` İşim Var` projemiz var. Projemizle bu çalışma arkadaşlarımızın toplumdaki vazgeçilmez yerlerine dair farkındalık yaratmak ve herkese fırsat eşitliği sunmak istiyoruz. Down sendromlu bireylerin iş hayatına katılımlarını destekleyerek kendi ayakları üzerinde durmalarını ve finansal özgürlüklerini sağlamalarını teşvik etmeyi amaçlıyoruz” diyor.

Boyner ‘yapay zeka’ ile verimliliği artıracak

Capital Online

Her geçen gün daha da popülerleşen yapay zeka teknolojileri, hayatımın değişmez bir parçası haline geldi. İş dünyasında da pek çok alanda karşımıza çıkan yapay zeka, perakende sektörünü de şekillendiriyor. Dünya ne kadar dijitalleşse de mağazacılığın yeri bambaşka.

Yapay zeka özellikle operasyonu dönüştürme, deneyim ve yeni gelir kaynakları oluşturma anlamında ön plana çıkacak gibi görünüyor. Boyner Büyük Mağazacılık CEO`su Eren Çamurdan`a yapay zeka ile ilgili neler yaptıklarını sordum. Çamurdan şu bilgileri aktardı:

“Yapay zeka, makine öğrenmesi veya üretken yapay zeka gibi yeni yetkinliklerin Boyner`de denenmesi, uygulanması ve yaygınlaşması amacıyla önemli stratejik adımlarımız oldu. Ürün bilgilerini arama ve görsel tanımayla tamamlama, müşteri beklentilerini anlama, kasa süreci optimizasyonu, bir sonraki alışveriş için kişiselleştirilmiş öneride bulunma gibi farklı iş modelleri üzerine çalışıyoruz. Outlet mağazalarımız için de yapay zeka destekli envanter optimizasyonu çözümünü kısa bir süre önce devreye aldık. Tüm mağazalarımızda stok yönetimi süreçlerimizi yapay zeka ve makine öğrenmesi teknolojileri ile iyileştirip, doğru ürünleri doğru zamanda doğru yerde bulundurmayı sağlayacak projeyi de devreye aldık, üzerinde çalışmaya ve geliştirmeye devam ediyoruz. Ayrıca müşteri yorumlarını üretken yapay zeka ile yorumlayan “Akıllı Yorum Özetleri”, ürün özelliklerini öne çıkararak içerikler oluşturan “Ürün İçerik Oluşturucu”, GenAI modelleri kullanarak kişiselleştirilmiş hediye önerileri sunan “Akıllı Hediye Asistanı”, online sitede aranan kelimeye uygun ürün bulmanın yanı sıra aynı zamanda o kelimenin anlam ve bağlamını anlayarak ürün öneren yapay zeka destekli arama asistanı olan “AI Search” uygulamalarımız üzerinde çalıştığımız, perakendede fark yaratacak adımlarımızdan olacak”

Boyner bunların yanı sıra, yapay zekayı insan kaynakları uygulamalarımıza da entegre etmek istiyor. Çalışanlarına daha hızlı destek sunmak amacıyla üretken yapay zeka kullanarak hayata geçirdikleri 7/24 İK Asistan projesi bunlardan biri. Gitmek istedikleri nokta, yapay zekayı kurum stratejisi yapmak. Şu anda Boyner ekibinde “Bodi” isimli 4 adet robotları mevcut. Bodi`ler iş süreçlerine destek olan ve pratikleştiren önemli bir ekip arkadaşı oldu. 2021 yılında başlattıkları RPA (Robotik Süreç Otomasyonu) projesi ile Boyner`e katılan, “Dijital Takım Arkadaşları” olarak konumlandırılan robotlar, üstlendikleri rutin işlerle aylık bin saatin üstünde performans gösteriyor ve iş yerinde verimliliğe büyük katkıda bulunuyor.

Eren Çamurdan, şirkette yapay zekayı nerelerde önceliklendireceklerine karar veren bir Yapay Zeka Komitesi oluşturduklarını aktardı. Artık yapay zekanın kullanıp kullanılmamasını değil, hangi projelerde ön sıraya alma konusunu masaya taşıdıklarını söyleyen Çamurdan şu şekilde devam etti: “Yapay zeka hayatımızın bir parçası olduğundan beri verimlilik açısından inanılmaz derecede işlerimizi iyileştirdiğimiz bir süreçteyiz. Üretken yapay zekanın sektörlere iş gücü konusunda korku salacağına değil, tam tersine çalışanların zamandan tasarruf ederek daha odak gerektiren işlere vakit ayırabilmesine olanak sağlayacağına inanıyorum.

Tüm bu süreçlerin yanı sıra son birkaç yılda hayatımızın farklı alanlarında bir devrim yaratma potansiyeline sahip yapay zekanın muazzam bir şekilde umut vadettiği alanlardan biri de şüphesiz sürdürülebilirlik konusu. Moda tasarımından tekstil üretimine, hızlı tüketimden e-ticaret sektörüne kadar her bir fonksiyonun belirlediği amaçlara hizmet eden yapay zeka teknolojisi; zamanı iyi yönetmeye, karbon ayak izini azaltmaya, enerji verimliliği sağlamaya ve kaynakları etkin kullanmaya fırsat tanıyor. Biz de bu perspektifi odağımıza alıyoruz.

Yapay zeka alanındaki yoğun çalışmalarımızı sürdürerek, iş süreçlerimizi dönüştürmeye ve sürdürülebilir bir iş modeli oluşturmaya odaklanmaya devam ediyoruz. Gelecekte de yapay zekanın sunduğu potansiyeli keşfetmeye ve işimizi daha ileriye taşımaya kararlıyız”

Yatırımcının arsa talebi arttı, arsaVev 14 bin tapu teslim etti

Capital Online

Yüksek enflasyondan korunmak isteyen yatırımcılar konut ve otomobile yönelmişti. Ancak konut fiyatlarındaki yüksek artış ve otomobil piyasasında ki fiyat düşüşleri arsaya yatırım isteğini arttırmış durumda. Yatırım amaçlı arsa talebinde özellikle son 2 yıldır büyük yükselişler var.

Bu alandaki şirketler yatırımcıların taleplerini karşılamak için Türkiye`nin değişik bölgelerinde yeni alanlar açarak alternatifli  bütçelerdeki arsaları satışa sunuyor. Bu şirketler arasında arsa satışından sonra da inşaatın yapımı için hizmet veren arsaVev dikkat çekiyor.

2023 yılında Türkiye genelinde arsa, tarla ve ticari gayrimenkul satışlarının tüm zamanların rekorunu kırarak ilk kez konut satışlarının önüne geçtiğini değinen arsaVev Yönetim Kurulu Başkanı Bülent Öztürk, bugüne kadar 400 bine yakın  kişi ile birebir görüşmeler yapıp 14 bine yakın tapu teslim ettiklerini söylüyor. Son yıllarda arsaya olan talebin nedenlerini ve bu talep için hangi projeleri hayata geçirdiklerini Bülent Öztürk`e sordum. Konut fiyatlarının yüksekliğinin bu sürecin sadece bir parçası olduğunu ve talebi arttıran başka faktörlerinde yaşandığını söyleyen Öztürk şu şekilde anlatıyor; “Değişik bir süreç yaşıyoruz. 2 yıl öncesine kadar hazır yapılmış bir evi sahiplenmek isteyen yatırımcı ve tüketicilerin tercihleri büyük oranda değişmiş durumda. Biz bu değişimin nedenlerini şu şekilde analiz ediyoruz. Öncelikli yüksek konut fiyatları. Sonrasında beklenen büyük İstanbul depremi geliyor. İnsanlar büyük binalarda yaşamaktansa kendi inşaatlarını yapabilecekleri arsa ve araziler bakıyor. Diğer başka bir faktör de pandemi ile uzaktan çalışma olanaklarının farkındalığı. Pandemide gördük ki işe gitmeden de istediğimiz yerden işlerimizi yönetebiliyoruz. İşte bu faktörler arsaya olan talebi büyük oranda yükseltti. Hatta 10 gayrimenkul satışının 6 tanesi arsa satışı oldu diyebilirim”.

Sektörde hızlı bir rekabetin de yaşandığını söyleyen Bülent Öztürk arsaVev olarak hangi alanlarda farklılaştıklarını ise şu şekilde anlatıyor;

“İzmir Dikili ve Foça`da, Aydın Kuşadası`nda, Balıkesir Avşa Adası`nda ve Çanakkale-Ezine`de projelerimiz bulunuyor. Misyonumuz her vatandaşımızın bir ev ya da sonradan üzerine ev inşa edebileceği bir arsa sahibi yapmak. Bu çerçevede de arsaVev projelerimizle bu soruna çözüm bulabilmeyi umuyoruz. Bu alanda 3 farklı çözüm sunuyoruz. Bunlardan ilki Bireysel Arsanıza Kendi Konutunuzu Yapma; ruhsat alım ve istenirse yüklenici desteği verdiğimiz sosyal alanlarla donatılmış, altyapısı hazırlanmış arsalar sunuyoruz. Bir diğeri iki Aşamalı Konut Modeli; önce arsasını alıp daha sonra üzerine evini inşa ettirdiği, müteahhidi bizim tarafımızdan belirlenmiş sosyal alanlarla donatılmış arsalar sağlıyoruz. Son olarak arsaVev Modeli; arsaVev`den imarlı arsa satın alıyorsunuz, anlaşmalı müteahhitimiz kat karşılığı modeli ile inşaatı gerçekleştirerek sizi ev sahibi yapıyor. Ayrıca tüm ürünlerimizde künye sistemi ile yatırımcılara doğru bilgilendirme sağlıyoruz.

Her arsa için bir künye oluşturarak, arsa kaç metrekare, hangi statüde, ev yapmak istendiğinde kaç metrekare olacak gibi çok çeşitli bilgilere erişim imkânı veriyoruz. Özetlemek gerekirse  şehirdeki işlerimize devam etmek mümkün oldu. Ne yazık ki deprem gerçeği ile bir kez daha yüzleştik, alçak katlı binalara yerleşme talebi arttı. Bu süreçte ekonomik konjonktür, istenmeyen yerlere doğru yöneldi. Böylelikle konuta erişim, zorlaştı. Günümüzde kredi faizleri, krediye ulaşım zorluğu, artan konut stoku ihtiyacı, inşaat malzemelerinin maliyetindeki artış, ev sahibi olacakları farklı çözümlere yönlendirdi. Buradaki çözüm, arsa alıp ev yaptırmak oldu”.

LİZAY PIRLANTA YURT DIŞINDA MAĞAZALAR AÇACAK

Capital Online

Tüm dünyada pırlanta sektörü hızla büyümeye devam ediyor. Sektör  2022 yılını 340, 6 Milyar USD ile kapattı. 2023 beklentisi ise 400 milyar USD. Dünyada pırlantaya olan ilginin artmasında pırlantanın yatırım amacı ile de tercih edilmesinin önemli bir rolü var. Büyüyen bu pazarda Türk pırlanta markaları da yerini almış durumda. Özellikle son yıllarda Türk pırlanta markaları markalaşma yolunda önemli yatırımlar yaparak hem Türkiye`de hem de yurt dışı pazarlarda kendilerinden söz ettiriyor. Bu markalardan biri de Lizay Pırlanta.

20 yeni mağaza açacak

Lizay, 70  mağazası ile Türkiye'nin önemli mücevher zincir markalarından biri. Şirketin 2022 cirosu 450 Milyon TL. 2023 sonunda ise 900 Milyon TL ciroya ulaşmayı hedefliyor. Yeni dönemde mağaza sayısını arttırmakta hedeflerin arasında. 2024 sonunda yurt içi bayi sayısını 100 olarak hedefleyen Lizay Pırlanta yurt dışına da 5 mağaza açmayı planlıyor.

Liazy`ın yeni dönem hedeflerini ve Türk pırlanta sektöründe ki bu hızlı büyümeyi şirketin Yönetim Kurulu Üyesi Çağatay Serbes`e sordum. Yurt içinde zincir mağazalar ve satış noktaları bakımından önemli bir büyüklüğe ulaştıklarını belirten Çağatay Serbes; “2023 bizim için iyi bir yıl olarak devam ediyor. Bir önceki yıla göre %100 bir büyüme ile kapatacağımıza inanıyoruz. 2024 yılı için ise yeni yatırım karları aldık. Bizi en çok heyecanlandıran ise 2024 yılı sonuna kadar açacağımız 5 yurt dışı mağazası ile  değişik coğrafyalarda fiziki olarak müşterilerimizle buluşmak olacak. Almanya, Hollanda, Dubai ve Sırbistan öncelikli belirlediğimiz ülkeler” diyor.

Müşteri iyi hizmet bekliyor

Pırlanta müşterisinin markaya, güvene, tasarıma ve kendisine sunulan hizmete büyük önem verdiğini belirten Serbes, kendilerinin de içinde bulunduğu Türk markalarının bu beklentiler doğrultusunda önemli adımlar attıklarını söyleyerek sektörün büyümesine devam etmesi için gerekli olan noktaları şu şekilde anlatıyor. “Pırlantaya baktığımızda aslında hepsi doğal bir taş. Sadece kendi aralarında parlaklık, temizlik ve büyüklük olarak değer farklılıkları var. Eğer iyi bir marka yaratırsanız, müşteriniz de bu markaya güvenirse işlediğiniz bu doğal taşın değerini çok daha yüksek bir yere taşıyabiliyorsunuz. Bunu çok iyi yapan global markalar var. Türk pırlanta sektörü işçilik açısından dünyayla rekabet eden bir seviyede. Pek çok global markanın tasarımı ve üretimi burada yapılıyor. Bizim yapmamız gereken kendi markalarımıza daha fazla yatırım yaparak global marka olma yolunda ilerlemek”.

X olmak

Capital Online

Twitter, X oldu. Geçtiğimiz günlerde şirket logosundaki mavi kuş yerini X harfine bıraktı. Logo değişimiyle birlikte x.com adresi, twitter.com`a yönlendirildi. Fazla bilinmese de şirketin resmi ismi zaten nisan ayında X Corp. olarak değişmişti. Siz bu satırları okuduğunuz sırada belki Twitter ismi dahi tarih olmuş olacak.

Elon Musk, Twitter`ı Ekim 2022`de satın aldı. O günden bugüne şirkette sular hiç durulmadı. Musk hep Twitter`ı kullanarak gündemde kaldı; markanın önüne geçmek ister gibiydi. Farklı cephelerde beklenmedik savaşlar verdi. Gelin bu mücadelelere birlikte göz atalım.

Musk X Twitter 44 milyar dolar yatırsa da Twitter`ı ve vizyonunu pek sevemedi Elon Musk. Yönetimi tümden değiştirerek çıktı yola. Çalışanların büyük kısmını işten çıkardı, ekibi iyice küçülttü. Evet, şirket zarardaydı; ancak bilerek yapmıştı yatırımını. Böylesi bir trafiği olan sitenin daha fazla gelir etmesi gerektiğine inanıyordu. Şirketin alameti farikası olan nice özelliği, hizmeti ve iş modelini ya yok etti ya da değiştirdi. İşin kötüsü, pek çok önemli reklam veren tepki gösterdi, şirket gelirleri daha da düştü.
Musk X Twitter kullanıcıları Çok geçmeden, Musk`ın satın aldığının Twitter değil de Twitter kullanıcıları olduğunu tüm dünya idrak etti. Böylesi büyük bir ağ ve trafik gözünü kamaştırıyordu. Ancak kullanıcılarına demirbaş muamelesi yapınca olaylar beklemediği şekilde gelişti. Anlamlı bir değer teklifi oluşturmadan, üstüne biraz da tedirginlik saçarak attığı adımlar kullanıcılarının tepkisini çekmeye başladı.
Musk X Titanlar Twitter kullanıcıları, farklı platform arayışlarına yöneldi. İlk popüler alternatif, Twitter`ın kurucusu Jack Dorsey tarafından kurulan, henüz beta aşamasındaki Bluesky oldu. Ancak esas hamle Zuckenberg`den geldi. Meta grubu altında Temmuz 2023`te Threads isimli alternatif platform tanıtıldı. Bir haftada tam 100 milyon kişi üye oldu; uygulama 150 milyon kez indirildi. Musk, bu beklenmedik hamleden rahatsız olmuştu. Zuckenberg`e hakarete varan ithamlarda bulundu. Threads`in hızlı başladığı yolculuk beklediği tempoda devam etmedi; ilk günlerdeki trafiği bir ay geçmeden neredeyse altıda birine düştü. Mücadele hala devam ediyor. Çoğu Twitter kullanıcısının elinde her an aktifleşebilecek Threads hesabı bulunuyor. 
Musk X yapay zeka Threads`e olan ilginin tetikleyicilerden biri Musk`ın tüm Twitter kullanıcılarına günde görebileceği tweet sayısına sınır getirmesiydi. Sonradan konunun yapay zeka devrimiyle ilgili olduğu ortaya çıktı. AI konusunda istediği aşamaya henüz gelemeyen Musk, başta OpenAI olmak üzere rakiplerinin LLM sistemlerini Twitter datasıyla eğittiğini fark edince bir seri aksiyon almıştı. API politikaları da bu süreçte önemli değişikliğe uğradı. Elon Musk bu alanlarda haksız rekabet yapılması durumunda hukuki yollara başvuracağını açıkladı.
Musk X hayaller Musk`ın hayalinde her amaca hizmete hizmet verebilecek, her şeyin uygulaması diye tanımladığı bir “super-app” var. Sadece içerik değil, ödeme sistemi, pazaryeri, çöpçatanlık platformu ve daha nice özellik taşıyan bu uygulamanın kod adı uzun yıllardır X. Hedef, Çin`deki WeChat gibi bir platform haline evrilebilmek. Hemen her konuda akla gelen ilk uygulama olmak…

Musk, bir yandan da sahip olduğu ve kızdırdığı networküyle ilişkisini iyileştirmeye çalışıyor. Sosyal medya kullanıcıları 1-9-90 oranında bölmek mümkündür. 1`lik kısım üretir, 9`luk kısım etkileşime girer, 90`lık kısım pasiftir sadece izler. X ile işte bu 1`lik kısma yatırım yapıyor, YouTube ve benzerlerinin izinden giderek üretenlerin gelir elde edebileceği bir model sunmaya hazırlanıyor.

Musk`ın X sevdası bu platformla sınırlı değil. Çocuğunun ismini dahi X koyan Musk, ünlü markalarının içine de X harfini yerleştirmiş durumda: SpaceX, Tesla X…

X harfi tıp dünyasında ölümü, matematik ve bilim dünyasında bilinmezliği, kodlamada ise değişkenliği temsil ediyor. Pek çok kültürde X, mevta olmayı ya da mazide kalmayı ifade ediyor. Bazılarında ise ``trans`` anlamına geliyor ve dönüşümü ifade etmek için kullanılıyor.

Zamanla göreceğiz. Bakalım Elon Musk`ın X`i hangi anlamla örtüşecek.

Elon Musk, 44 milyar dolar yatırsa da Twitter`ı ve vizyonunu pek sevemedi. Hayalinde, her şeyin uygulaması diye tanımladığı bir “super-app” var. Sadece içerik değil, ödeme sistemi, pazaryeri, çöpçatanlık platformu ve daha nice özellik taşıyan bu uygulamanın kod adı: X..”

YAPAY ZEKAYLA GELEN 12 TEHLİKE

Capital Online

Genel Yapay Zeka (AGI), uzun zamandır geleceğin öcüsü olarak gösteriliyor. Makinelerin çok zeki ve güçlü hale gelerek insan zekasını geçmesinden ve yok oluşumuzu tetiklemesinden endişe ediliyor. Bu kıyamet senaryosu, heyecan verici ve düşünmeye değer olsa da tehlikeli bir yan etkiye de sahip. Bu senaryo, yapay zekanın toplumumuz için halihazırda teşkil ettiği acil ve fazlasıyla gerçek tehlikeleri gizlerken dikkat dağıtıcı ve sansasyonel bir sis perdesi rolü oynuyor.

Dikkatimizi süper zeki makinelerin yükselişi hakkında endişelenmekten, şu anda kullanımda olan yapay zeka teknolojilerinin teşkil ettiği tehditleri anlamaya ve ele almaya kaydırmamızın zamanı geldi. Karşı karşıya kaldığımız varoluşsal risk, sadece makine zekası karşısında potansiyel olarak tükenmemizden ibaret değil. Gizliliğimizin, özgürlüğümüzün, güvenliğimizin ve giderek dünyamızı şekillendiren dijital manzaraya duyduğumuz güvenin aşınmasıyla da alakalı.

İnsanlar, şirketler ve hükümetleri mahvedebilecek yapay zekanın öne çıkardığı 12 kabusu şöyle sıralayabiliriz.

Kuklacı: Yapay zekanın güç verdiği kişiselleştirme, reklamları kişisel bir hale getirmek için kişisel verileri sömürüyor. Böylelikle kolayca algılanamayacak bir zihin kontrolü yapıyor.

Aldatıcı: Deepfake ve yanlış bilgilendirme, itibarları yerle bir etmek ve demokratik sistemleri sabote etmek için hiper gerçekçiliği kullanıyor.

Hırsız: Yapay zekanın güç verdiği hacklemeler, toplu veri ihlalleri gerçekleştirerek hiçbir şeyden haberi olmayan kişileri ve şirketleri ciddi risklerle karşı karşıya bırakıyor.

Manipülatör: Finansal pazar manipülasyonu, hisse fiyatlarını kontrol etmek ve pazarları mahvetmek için yapay zekalı işlem botlarını ve mesajlaşma botlarını kullanıyor.

Bağnaz: Yasaların uygulanması ve işe alım gibi alanlarda yapay zekayla güçlendirilmiş ayrımcılık, ön yargıları sürdürerek büyük adaletsizliklere yol açabilir.

Gözcü: Hükümetler çıkarları için izinsiz takip aracı olarak yapay zeka teknolojilerini kullanıyor. Bu durum da sivil özgürlüklerin potansiyel ihlaliyle sonuçlanıyor.

Önyargılı iyileştirici: Sağlık hizmetlerinde, çarpıtılmış veriler marjinalleştirilmiş grupların yanlış veya yetersiz tedavi edilmesiyle sonuçlanabilir.

İnsafsız tüccar: Yapay zekanın güç verdiği fiyat ayrımcılığı, fiyatları ayarlamak için tüketici verilerini kullanarak ayrımcı bir şekilde fiyatlandırma uygulamalarını teşvik edebilir.

Savaş lordu: Siber savaşlar aleminde, yapay zeka kritik altyapıları bozmak ve tahrip edici siber saldırılar düzenlemek için silah haline getirilebilir.

Röntgenci: Yapay zekanın kişisel, kurumsal veya hükümet verilerini işlemesi, veri gizliliği ve bunların yanlış kullanımı hakkında ciddi endişelere yol açıyor.

Zihin okuyucu: Yapay zekayla güçlendirilmiş duyguları tanıma yeteneği sömürülerek kişisel gizliliğin ihlali ve duygusal tepkilerin kâr için manipüle edilmesine yol açabilir.

Sabotajcı: Kendi kendine giden arabalardan drone`lara kadar otonom sistemlerde bulunan yapay zeka sistemleri ele geçirildiğinde felaketlere ve toplum güvenliği için tehditlere yol açabilir.

Bahsettiğimiz bu tehditler, spekülatif kurgu veya akademik tartışmalara mahsus farazi senaryolar değil. Bunlar hızla harekete geçmemizi gerektiren acil sorunlar. Yapay zeka hayatlarımızın her köşesine sızmaya devam ederken güçlü veri gizliliği kanunlarının önemi giderek daha da açık hale geliyor.

“Dikkatimizi süper zeki makinelerin yükselişi hakkında endişelenmekten çok şu anda kullanımda olan yapay zeka teknolojilerinin tehditlerini anlamaya kaydırmamızın zamanı geldi.”

İhracatta kayıp

Capital Online

SERAMİK 

İHRACATTA KAYIP

DARALMA 2022 yılına üretim ve ihracatta iyi bir performansla başlayan seramik sektörü, enerji fiyatlarındaki ciddi artışlardan sonra yılın ikinci yarısından itibaren ihracatta ciddi düşme yaşadı. Bunun sonucunda 2022 ihracatı tutarda yüzde 15 büyümesine rağmen miktar olarak düştü. 2023 yılını değerlendiren Türkiye Seramik Federasyonu Başkanı İlter Yurtbay,

Rusya-Ukrayna savaşının getirdiği durgunluktan dolayı yıl sonunda ihracatta 20 civarında daralma beklediklerini belirtiyor.

MALİYET 2023`ün ilk yarısının seçim süreci ve AB pazarlarındaki enflasyonla mücadele politikaları nedeniyle durgun geçtiğini söyleyen Yurtbay, yılın ikinci yarısının daha hareketli geçeceğini öngörüyor. Maliyet artışlarıyla ilgili konuşan Yurtbay, “Özellikle doğalgazdaki yüzde 266 artışla işletme sermayesi ihtiyacı doğdu. Aynı dönemde işçilikte olan artışlar maliyetlerimizi ciddi şekilde etkiledi. Bu maliyet artışları, yıllardır büyük çabalar sonucu elde ettiğimiz dış pazarları rakiplerimize kaptırmamıza yol açıyor” diyor.

HAMMADDE Sektörün diğer sorunları hakkında bilgi veren Yurtbay, şunları söylüyor: “Rusya-Ukrayna savaşı sonrası, Ukrayna`dan kil temin edilemez duruma geldi. Bunun tek alternatifi olan Şile bölgesindeki killerdeyse orman izinleri alınamıyor. Orman izinlerinde düzelme sağlanmadığı takdirde, sektör çok kısa zamanda hammaddesiz kalacak. Diğer ülkelerden bulunacak alternatifler hem maliyetleri arttıracak hem yurt dışına döviz ödememiz anlamına gelecek.”

YATÇILIK 

YATIRIM İHTİYACI

KAPASİTE Yatçılık sektörü, COVID-19 etkisiyle pek çok sektörün tersine bir deneyim yaşadı. Kapanmanın ve izole yaşam modelinin geçerli olduğu pandemi dönemi, teknelere rağbeti artırdı ve bunun sonucunda da sektör, süregelen ritminin çok üzerinde bir performansa ulaştı. Tekne satışlarındaki hareketliliğin 2023`ün ilk yarısında da devam ettiğini belirten YATED Başkanı Murat Bekiroğlu, “Mevcut 6 bin 500-7 bin civarında konaklama kapasitemizin üzerine çıkmış durumdayız” diyor.

BEKLENTİ Bekiroğlu, kapasitenin en az yüzde 50 artırılması gerektiğini söylüyor. Yeni yatırımların Türkiye`nin cennet koylarına değil, uygun görülen hazine arazilerine yapılmasının daha uygun olduğunu ifade eden Bekiroğlu, “Marina yatırımları için de özel sektörün ve yatırımcının teşvike, desteğe ihtiyacı var. Yapılacak yeni yatırımlarla hem arz-talep dengesi sağlanmış olur hem ülkemizin daha fazla döviz kazanmasının yolu açılır” diyor.

FİYAT Marina fiyatları da sektörün bir diğer önemli sorunu. Avrupa`da koylarıyla ünlü Yunanistan, İtalya, Hırvatistan gibi ülkelerdeki marinalara göre de çok fiyatlar çok yüksek. Bekiroğlu`nun verdiği bilgiye göre Fransa`nın Monaco şehrinde 42 metrelik bir teknenin yüksek sezonda marinadaki günlük bağlama fiyatı 650 Euro. Aynı tekneden Göcek`te bir gün için 1.200 Euro ücret isteniyor.  Bodrum`da bir marinaya girmek isteyen tekne, günlük 700 Euro öderken Yunanistan`da günlük 35 Euro`ya kalınabilecek yerler var.

E-TİCARET

2`YE KATLAYACAK

HACİM 2022 yılında e-ticaret hacmi yüzde 109`luk artışla 800,7 milyar TL oldu. Sektörün, 2023 yılında da yine yüzde 100`ün üzerinde büyümeyle 1,7 trilyon TL büyüklüğe ulaşması bekleniyor.  Türkiye için fiyat duyarlılığının en yüksek olduğu bir dönemden geçtiğimize dikkat çeken Avantajix.com Kurucu Ortağı Güçlü Kayral, “İnternet üzerinden yapılan alışverişlerde indirimler, kampanyalar, kuponlar ve ara iade avantajları da alıcıları cezbediyor” diyor.

REKABET Türkiye`nin içinde bulunduğu mali koşullar ve değişkenlikler dolayısıyla maliyetlerde sürekli bir oynaklık söz konusu olduğunu belirten Kayral, şöyle devam ediyor: “Sektör bağımsız tüm satıcılar tereddüt içinde işlem yapıyor. Elden çıkardıkları ürünün yerine yenisini koymak için satış fiyatından daha yüksek bir maliyet karşılarına çıkıyor. Yaşanan bu durumlar da zaten yoğun rekabet içinde bulunan sektörü zorluyor. Fiyat rekabeti, zaten fazla olmayan kâr marjlarını düşürebiliyor ve sürdürülebilirliği zorlaştırıyor.”

MARKALAŞMA Kayral, bu kısırdöngünün çıkış noktasının “markalaşma” olduğunu düşünüyor. Kendi markasını yaratabilen, tüketici gözünde pozitif ayrışan ve tüketiciye fazladan bir satın alma bahanesi sunabilen üretici ve satıcıların “rekabet/üstü” olduğunu belirten Kayral bu satıcıların krizden bir nebze daha az etkilenebileceğini söylüyor.

DÜĞÜN

ENFLASYON ETKİSİ

EKOSİSTEM Düğün sektörü, 2022 yılında canlandı. 2021`de 563 bin çift evlenirken 2022`de bu sayı 572 bine çıktı. 2023 beklentisini 600 bin çiftin evlenmesi olduğunu belirten Düğün.com kurucusu Emek Kırbıyık, “Bu yıl yapılan düğünlerin hacmi oldukça yüksek. Düğün sektörü, birçok diğer sektörü de doğrudan etkileyen çok yüksek hacme sahip bir alan. Harcamalar, mobilya, beyaz eşya, konut harcamalarını, ziynet eşyası, kuaför, elbise, konaklama gibi alanları da kapsıyor” diyor.

TERCİH Enflasyonist ortam nedeniyle maliyetleri kontrol altına almak tüm sektörler için zor. Düğün sektöründeki şirketlerin de bu duruma ayak uydurmaya çalışıyor. İnsanlar, ne yaşanırsa yaşansın bir araya gelerek düğün yapmaktan asla vazgeçmiyor ancak maliyetlerin artması nedeniyle tercihlerde birtakım değişiklikler söz konusu. Örneğin çiftler farklı şehirlerde iki düğün yapmak yerine bir düğün yapıyor. Hafta içi düğünleri de son zamanlarda bir alternatif oldu. Balayı tercihlerinde de daha çok yurt içi seçenekler değerlendiriliyor.

FİYATLAMA Düğün sektörünün şu an en büyük sorununun enflasyon ve fiyat istikrarsızlığı olduğunu belirten Kırbıyık, şöyle devam ediyor: “Şirketler, fiyatlama yapmakta çok zorlanıyor. Çiftlerle 8-9 ay önce belli bir fiyattan anlaşıyorlar ancak düğünün yapılacağı döneme kadar fiyatlar 2-3 kez artıyor. Bu durumda şirketler verilen sözleri tutma konusunda güçlük yaşayabiliyor. Böyle olunca şirketler ileriye dönük çok fazla anlaşma yapamıyor.”

KAPI

İVME DÜŞTÜ

İHTİYAÇ Türkiye`de her yıl yaklaşık 5 milyon adet kapı ihtiyacı doğuyor. İhtiyacın yüzde 80`lik bölümü projeli toplu işlere, yüzde 20`lik kısmı ise perakende yenileme işlerinden geliyor. Kapı sektörünün genel mobilya ihracatından çok küçük bir pay aldığını belirten Albox Yönetim Kurulu Başkanı Olgun Sağlam, “2023`ün ilk yarısında mobilya sektörü ihracatta kan kaybı yaşıyor. Kapanmayacak bir fark değil ama yine de eskiye oranla daha kaplumbağa hızında ilerliyoruz” diyor.

TAHMİN Suudi Arabistanla ilişkilerin düzelmesinin sektör için can suyu olduğunu belirten Sağlam, “Çünkü Suudi Arabistan, bizim geleneksel ve en çok ihracat yaptığımız 5 pazardan biriydi. Tabii bunda yılın ilk aylarında yaşadığımız asrın felaketini, iki seçim dönemini, kurdaki belirsizliği de hesaba katmak lazım” diyor. Sağlam, yıl sonunda ihracatta yüzde 8`lik artış bekliyor. 

GÜNDEM Sektörün ana gündeminin katma değerli ürün gamını artırmak ve ihracat yapılan ülke sayısını korumak olduğunu belirten Sağlam, şöyle devam ediyor: “Ne yazık ki hala ülkemizde birçok üretici merdiven altı olarak üretimine devam ediyor. Yurt dışı markaları Türk halkı tarafından daha kaliteli olarak algılanıyor. Şirketlerin ihracatla hem kendilerine hem sektöre katma değer sağlaması gerekiyor. Aynı zamanda tasarımcı, iç mimar, dış ticaret uzmanı gençlerimizin de sektörümüze giriş yapmasını istiyoruz.”

MÜCEVHER

ARTIŞ TRENDİ

İHRACAT Mücevher İhracatçıları Birliği (JTR) tarafından açıklanan TİM verilerine göre 2023`ün ilk 6 ayında mücevher ihracatındaki artış trendi devam ediyor. 2023 yılı 6 aylık TİM verilerine göre bir önceki yılını aynı dönemine göre yüzde 13,10 artış gösteren mücevher ihracatı 3 milyar 50 milyon dolar olarak gerçekleşti. 5 yıllık süreçte yapılan bir analizdeyse Türkiye küresel pazardan aldığı payı rekor oranda artırarak yüzde 4`den yüzde 7`ye yükseltti.

DEĞER Pandemi sonrası küresel ticarette yaşanan sarsıntı ve özellikle Ukrayna savaşının etkilerini aşmaya çalıştıklarını belirten JTR Başkanı Burak Yakın, “İhracatımızı hem değer hem miktar olarak arttırdık. Bunda altının değer kazanması kadar işçilik anlamında daha yüksek faturalar kesilmesinin de önemi var” diyor.

DAĞILIM Yılın ilk yarısında Birleşik Arap Emirlikleri`ne yapılan ihracat, miktar bazında yüzde 205 artışla 29,9 tondan 90 tona yükselirken değer bazında yüzde 58 attı. ABD`ye ihracat yüzde 347 artışla 40 tondan 181,8 tona yükseldi. Hong Kong ve İsrail, geleneksel pazarlarda yerini korurken İsviçre miktar olarak yüzde 475`lik artışla 1 tondan 6,3 tona çıktı. Yakın, Meksika`yla ilişkilerin de giderek geliştiğini söylüyor.

Yükseliş devam edecek mi?

Capital Online

PORTFÖY BAROMETRE

 Yükseliş devam edecek mi?

Piyasalar seçim döneminin ardından oldukça hareketli bir süreç yaşıyor. Merkez Bankası politika faizini yüzde 8,5`ten önce yüzde 15`e, ağustos toplantısında da yüzde 17,5`e çıkardı. Bu dönemde altın, döviz ve hisse senedi piyasasında sert yükselişler yaşandı. Eylül sonu için piyasalarda beklentiler ise şöyle:

BORSA: Piyasalarda Ortodoks politikaların etkisi ve kısmı de olsa yabancı alımlarının görülmesiyle birlikte borsa sert yükselişini devam ettiriyor. Arada düzeltmeler olsa da endekste eylül sonuna kadar 7.500 üstü seviyelerin görülebileceğini tahmin eden uzmanlar var.

DOLAR/TL:  TCMB`nin politika faizini piyasa beklentilerinden daha yavaş artırması, döviz rezervlerini artırmaya başlaması gibi faktörlerle dolar/TL sert bir yükseliş yaşadı. Eylül sonuna kadar ise kurdaki yukarı hareketin yavaşlaması bekleniyor.

ALTIN: Altının ons fiyatı 1.970 dolar direncini zorlarken, dolar/TL`de yeni zirvelerin görülmesiyle birlikte altının gram/TL fiyatı 1700 TL`nin de üzerine çıktı. Yapılan tahminler eylül sonuna kadar 1800 TL`nin de üzerine çıkabileceği yönünde.

TAKVİM
Kademeli adım sürecek mi?

3 Ağustos: Türkiye, TÜİK enflasyon

10 Ağustos: Türkiye, TÜİK iş gücü istatistikleri

10 Ağustos: Türkiye, TÜİK sanayi üretimi

11 Ağustos: Türkiye, TCMB ödemeler dengesi

23 Ağustos: Türkiye, TÜİK, Tüketici güven endeksi

24 Ağustos: Türkiye, TCMB faiz kararı

25 Ağustos: Türkiye, TCMB kapasite kullanım oranı

29 Ağustos: Türkiye, TÜİK, Dış ticaret istatistikleri

31 Ağustos: Türkiye, TÜİK, 2. Çeyrek büyüme istatistikleri

SORU-YANIT

“Kurda belirleyici TCMB”

Puratos Türkiye Genel Müdürü Bora Akın

Döviz kurundaki yukarı hareket devam edecek mi?

InvestAz Araştırma ve Strateji Birim Müdürü Mehmet Bilal Bircan 

Seçim öncesi süreçte uzun süre baskılanan bir dolar/TL takip ettik. Yeni ekonomi yönetimiyle Ortodoks politikalara dönülürken, kurun da piyasa dinamiklerine bırakılması bir süredir baskı altında kalan doların yukarı yönlü sert hareketine neden oldu. Ayrıca TCMB`nin piyasa ortalama beklentisinin altında bir faiz artışına gitmekte olması da kuru yukarı yönlü tetikleyen bir diğer faktör oldu. Olası faiz artışlarının devam etmesine karşın CDS`ler hala yüksek. Piyasalarda risk algısı yüksek. Dolayısıyla kurda yukarı yönlü hareketlerin devam etmesi beklenebilir. Bu kapsamda eylül ayı sonu için 28 TL seviyelerinde bir dolar/TL kuru görmek mümkün.”

BES FON

Hisse fonlar ilk sırada

Genel seçimlerin tamamlanması ve yeni hükümetin kurulması sonrasında borada yaşanan ralli, hisse senedi ağırlıklı BES fonlarını öne çıkardı. 30 Haziran 25 Ağustos tarihleri arasında en yüksek getiriyi sağlayan BES fonu, yüzde 22,7 getiriyle HDI Fiba Emeklilik`in hisse grup fonu oldu. Türkiye Hayat Emeklilik`in BİST-30 dışı hisse fonu yüzde 22,5 ve yine HDI Fiba Emeklilik`in Tacirler Portföy değişken fonu yüzde 22,3 getiri sağladı. İlk 10 getiriye sahip fonlar arasında katılım katkı fonları da yer aldı.

GÖRÜŞ 

 Tarkan Akgül fotosu

 “Borsanın potansiyeli var”

Borsa, yeni rekorlarla yükselişini devam ettiriyor. Seçimlerin tamamlanmasının ardından küçük çaplı da olsa yabancı alımları gözleniyor. Temel ve teknik anlamda cazip değerlemelerin etkisinin ön plana çıkmasını bekleyen İnfo Yatırım Genel Müdürü Tarkan Akgül, şöyle devam ediyor:

“Seçim sonrasında kur tarafındaki muhtemel yukarı yönlü seyirle birlikte, ihracatı güçlü, satışları dövize endeksli, kurdaki yükselişi satışlarına yansıtabilen şirketlerin ön plana çıkmasını bekliyoruz. Yatırımcılar yükselişlerde fazla cesaretli, düşüşlerde fazla panik olmamalı. Her dönemin ayrı bir hikayesi var. Hikayelerden olumlu/olumsuz etkilenecek şirketler iyi analiz edilmeli. Risk iştahı, yatırımcının tamamen kendi tercihi. Görüşümüz BİST`te potansiyel olduğu ve portföylerin yüzde 40`lık kısmının borsada olması gerektiği yönünde. Yine yüzde 25 döviz, yüzde 15 altın ve yüzde 20 TL faiz olabilir.”

PARAYI NE YAPMALI?

FAİZ

REEL OLARAK DÜŞÜK TCMB, politika faizini artırmaya devam ediyor. Temmuz toplantısında da 250 baz puan artırımla yüzde 17,50 oldu. Ancak piyasa beklentisi faizin daha yukarı seviyeye çıkarılacağı yönündeydi. Diğer yandan kredi faizleri de yükseliyor. TL mevduat tarafında ise reel olarak getiri ekside olsa da portföylerde yüzde 20-25`ler seviyesinde öneriliyor. Piyasada TL mevduat için yüzde 30-35 bandında faiz bulmak mümkün.

DÖVİZ 

DÖVİZ PORTFÖYDE OLMALI TCMB politika faizini beklentilerin altında da olsa artırmaya devam ediyor. Beklenti küçük adımlarla da olsa faizdeki artış eğiliminin devam edeceği yönünde. Kur ise son iki sayıda ifade ettiğimiz üzere yukarı hareketini sürdürüyor. Ancak kurun artış hızında yavaşlama sinyaleri var. Uzmanlar bu ortamda yüzde 20-25 bandında döviz pozisyonu öneriyor.

BORSA

HİSSE ÖNERİSİ ARTIYOR Geçen sayımızda da değindiğimiz gibi hisse, portföylerde olmalı. Ancak temel ve teknik göstergeler iyi analiz edilmeli. İhracatı olan ve kur riski olmayan şirketlere bakılmalı. Yatırımcılar, aracı kurum analistlerinin yorumlarını, analizlerini iyi takip etmeli. Portföylerde yüzde 30-40 bandında hisse tutulabilir. Olası düzeltmelerde de panik hareket edilmemeli.

ALTIN 

PORTFÖYDE OLMALI FED ve ECB`nin enflasyonu kontrol altına almak için faiz artışlarına devam edeceklerini açıklamaları ons altındaki yükselişi sınırlıyor. Özellikle FED`den 2023 sonuna kadar 2 tane 25 baz puanlık artış beklentisinin bulunması, ons tarafında yukarı hareketin sınırlanacağı beklentisini artırıyor. Kurdaki 27-28 TL seviyeleri de dikkate alındığında gram altın portföylerde koruma amaçlı olarak yüzde 20 seviyelerinde tutulabilir.

Sırada ikinci otel var

Capital Online

ALİ ŞAFAK ÖZTÜRK/REGNUM CARYA YÖNETİM KURULU BAŞKANI

 SIRADA İKİNCİ OTEL VAR

Regnum Carya Yönetim Kurulu Başkanı Ali Şafak Öztürk, bu yıl turizm sektöründe yaz sezonu açılışının çok iyi olmadığını söylüyor. Burada birçok unsurun etkili olduğunu ifade eden Öztürk, bunları şöyle sıralıyor:

“Deprem ve seçimler önemli etkenlerdi. Bir diğer önemli etken, ana pazarımız Rusya için artık farklı opsiyonların çıkması. Avrupa, Rusya`ya vize vermeye başladı. Mevsimlerde yaşanan kayma ve haziranda Antalya`nın beklenen hava sıcaklığına ulaşamaması da talebin daha sıcak bölgelere yönelmesine neden oldu. Eskiden yaz mevsiminde çok sıcak olan Dubai ve Uzak Doğu, bu yıl aşırı sıcak olmayınca o pazarlar büyüdü. Avrupa oldukça hareketlendi. Bir de bunların üzerine maliyetlerimizin Euro bazında yüzde 80 artmasıyla fiyatlarda Euro olarak yüzde 30-40 artışa gitmemiz, bizi diğer destinasyonlardan daha pahalı hale getirdi. Özellikle Ruslar ve BDT ülkelerinden gelenlerden Avrupa`ya kayış oldu. O yüzden bölge sıkıntılı. Geçtiğimiz yılı yüzde 72 dolulukla kapatmıştık. Bu yıl bu seviyelerde giderse yüzde 65 dolulukla kapatırız.”
Bu tabloda Regnum Carya, yine de büyümeye devam ediyor. Ülkelere göre misafir karmalarının sağlam olduğunu dünyanın dört bir yanından misafir ağırladıklarını söyleyen Ali Şafak Öztürk, “Güney Kore`den, Afrika`dan, Güney Amerika`dan gelen misafirlerimiz var. Üst segment misafire hitap ettiğimiz için onlar için fiyatlar daha az önemli oluyor. Charter uçaklara bağlı hareket etmiyor, kendi özel uçaklarıyla geliyorlar. Başta İngiltere ve Almanya olmak üzere Avrupa ve Orta Doğu`daki misafir oranımızı biraz daha yükseltmeyi planlıyoruz” diyor.
Regnum Carya cephesinde yeni yatırımlar var. Otel son bir yılda yeni villa projesi Amber Lagoon Villaları`nı inşa etti. Bu projeyle dünyada az bulunur villa projelerinden birini hayata geçirdiklerini anlatan Öztürk, “Amber villalarını otelden bağımsız bir proje olarak konumlandırdık. İçinde kendi fitness`ı, SPA`sı olan butik bir otel oldu. Bizi gelecek için de heyecanlandırıyor, kendi başına gidebilecek bir konsept” diye konuşuyor.
Öztürk, bir taraftan da Regnum Carya`nın yanında yer alan diğer otelleri Sun Zeynep`i yıkarak yerine üst segment yeni bir otelin inşasına başladı. İnşaatına geçtiğimiz yıl başlanan otelin, 2025 yılı Nisan ayında tamamlanması planlanıyor. Öztürk, toplam 300 milyon Euro`luk bu yatırım için, “Regnum Carya`dan biraz daha üst bir segmentte yer alacak. Çünkü bölgede üst segment kaliteli yatırımlara her zaman ihtiyaç var. Yeni otelde minimum oda büyüklüğü 90 metrekare olacak. Şu an Regnum ana binada 430 odamız var. 130 villamıza 59 villa daha ekledik. Şimdi yeni otelle iki tesisimizde 900 odanın biraz üzerine çıkacak bir yapı oluşturacağız. Turizmde yatırımların geri dönüş süresi ortalama 12-15 yıl. Biz iki otelin yaratacağı sinerjiyle bu sürenin 8-10 yıl olacağını düşünüyoruz.”

DÜNYA STARLARIYLA CAZİBEYİ ARTIRACAK
Odağında turizme değer katmak olduğunu belirten Ali Şafak Öztürk, bugüne kadar Jennifer Lopez, Dua Lipa, Tom Jones ve Rita Ora gibi birçok sanatçının otelde performans sergilediğini, bu yaz da başta Christina Aguilera olmak üzere yine birçok dünya starını Türkiye`ye getireceklerini söylüyor. “Bunlar hem markamızı hem bölgeyi güçlendiren hamleler. Biz ileriki dönemlerde 40 bin kişilik konserler hayata geçirerek bölgeyi daha büyük bir çekim merkezi haline getirmeyi istiyoruz” diyor. 

ORHAN GORBON/GORBON SERAMİK YÖNETİM KURULU BAŞKANI

"HACİMLE DEĞİL KALİTEYLE BÜYÜYECEĞİZ”

Gorbon Seramik, 66 yıl önce Cumhuriyet döneminin ünlü mimarlarından Rebii Gorbon tarafından İstanbul Levent`te kuruldu. Aynı yıl aynı bölgede devletin inşaat sektöründe ihtiyaç duyulan seramikleri üretmesi için verdiği teşvikle Eczacıbaşı Topluluğu ve Kale Grubu da kendi fabrikalarını hayata geçirdi.
İlk günden itibaren Gorbon Seramik, yer ve duvar karolarını üretmekle birlikle sektörde el işçiliğinin ön planda olduğu, görsel sanata daha yakın bir yöne de kaydı. Ancak 2001 ekonomik krizinde sektörün köklü kuruluşu Gorbon, kurumsal işleyişteki sıkıntıların da etkisiyle iflas etti. Dedesinin kurduğu ve sektörde kendine çok özel bir yer edinen Gorbon Seramik`in bu sıkıntılı döneminde, üçüncü kuşaktan Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Bölümü mezunu Orhan Gorbon, master yapmak için ABD`deydi. Master sonrasında da New York`ta Valleroy Boch`ta çalışma kararı almıştı ve dördüncü yılındaydı. Yaşananlar sonrasında ülkeye döndü. Kendisine, tutkusu olan spor alanında yepyeni bir kariyer başlattı. Spor pazarlamasının öncü isimlerinden biri oldu. Birçok uluslararası spor etkinliğini Türkiye`ye getirdi. Sporun farklı dallarındaki federasyonlara ve markalara danışmanlık yaptı. Bosphorus Cup markasını yarattı.
2016 yılındaysa Gorbon markasını tekrar eski günlerine döndürmek için harekete geçti. Bugün Gorbon Seramik`te sadece mimarlarla çalıştıklarını ve özel tasarım karo yaptıklarını belirten Gorbon Seramik Yönetim Kurulu Başkanı Orhan Gorbon, “Dünyanın en iyi mimarlarıyla özel işler yapıyoruz. Örneğin The Peninsula İstanbul`daki seramikleri biz yaptık. Karaköy Lokantası, Doğuş Grubu`nun hem Dubai hem Cannes`da Carlton Cannes`da açtığı Rüya Lokantası`nın seramikleri bizim. Son olarak Cristian Dior`un Paris`teki yeni mağazasındaki seramikler Gorbon`un. Mimarlar hayal ediyor biz yapıyoruz” diyor.
Orhan Gorbon, markasını büyütürken üretim hacmiyle değil hizmetin kalitesiyle büyümek istediğini söylüyor. “Şu an için yurt içi ve yurt dışında yaptığımız iş yarı yarıya bir dengede. Ancak amacımız, dünya genelinde daha çok mimara ulaşmak. Yurt dışında yapılan özellikli oteller, restoranlar ve diğer binalarda olmak istiyoruz. Büyümede hırslı değiliz. İşimizi tutkuyla yapıyoruz” diye konuşuyor.
“BOSPHORUS CUP DEV BİR EKONOMİ YARATIYOR”
Orhan Gorbon için Bosphorus Cup`ın özel bir yeri var. Bu yıl 22`nci yılını dolduran organizasyonun 21-24 Eylül tarihinde İstanbul Boğazı`nda başlayacağını belirten Gorbon, “Tamamen benim fikrim, emeğim, vizyonum ve hayalim olan Bosphorus Cup`ın geldiği noktadan gurur duyuyorum. Hem Türkiye markasına hem yelkenciliğe katkı sağlıyor, dev bir ekonomi yaratıyor. Tekneyle dünyanın dört bir yanından 1.200 yelkenci katılıyor. Dünyanın en iyi fotoğrafçılarıyla çalışıyoruz. Bu sefer Bosphorus Cup, karnaval havasında olacak. Etkinlikleri artırıyoruz. Çok güzel ödül törenleri ve müthiş bir kupamız var. Bugüne kadar 12 yıl Garanti Bankası, 2 yıl Turkcell ana sponsorumuz oldu. Ama 3 yıl önce isim hakkını vermemeye karar verdik. İsim hakkı isteyen çok oluyor ama biz her şeye rağmen markamızla var olmak istiyoruz” diyor.

 YUTKUN TOK/ANADOLU MOTOR GENEL MÜDÜRÜ

“GLOBAL MARKA YARATACAĞIZ”

Anadolu Grubu çatısı altındaki Anadolu Motor, motor üretim ve pazarlama faaliyetleriyle dünyanın önde gelen motor üreticileri arasında yer alıyor. 50 yıllık geçmişe sahip bir şirket olarak bugün kendi markaları Anthor ile yola devam ettiklerini ve Türkiye`de silindirli dizel motorlarda ilk ve tek üretici olduklarını belirten Anadolu Motor Genel Müdürü Yutkun Tok, “Üretimini yaptığımız Antor markalı motorlar ve Antrac markalı çapa makinesi, motopomp, benzinli ve dizel motorlu jeneratör ürün gruplarıyla da müşterilerimizin ihtiyaçlarına uygun çözümler sunuyoruz. Aynı zamanda Honda Güç Ürünleri`nin, Honda Marine dıştan takma deniz motorlarının ve OXE Marine dıştan takmalı deniz motorlarının distribütörüyüz” diyor. Şirket Ar-Ge merkezinde geliştirip Gebze fabrikasında ürettiği Antor motorları ve Antrac markalı çapa makineleri, motopompları, benzinli ve dizel motorlu jeneratörleri 50`den fazla ülkeye de ihraç ediyor.
Yutkun Tok, yeni yatırımlarının hız kazandığı 2023 yılını, 2022 finansal performanslarının biraz daha üzerinde tamamlayacaklarını ifade ediyor. “Çünkü Antor AD510 tek silindirli dizel motorlarda, Stage V sertifikasyon sürecini tamamlamış olmamız bizim, Avrupa pazarındaki rekabet gücümüzü artıracak. Çünkü sürdürülebilirlik yolunda önemli bir adım olarak değerlendirdiğimiz yeni nesil Antor AD 510 tek silindirli dizel motorlarda ve AD 820 motorlarda Stage V sertifikasını alarak Avrupa`daki emisyon standartlarını yakaladık. Bundan sonra hedef pazarlarda daha iddialıyız. Diğer Antor motorlarımız için de bu belgeyi almayı hedefliyoruz. İhracattaki rekabet kabiliyetimizin artmasının da ciromuza olumlu yansıması olacak” diyor.
Şirket marin tarafında da büyüme bekliyor. Distribütörü olduğu Honda Marine`in önümüzdeki yıl pazara yeni ürünlerini sunacağını belirten Tok, bu alandaki yeni gelişmeleri ve farklı alanlardaki büyüme planlarını şöyle anlatıyor:

“Honda Marine, yılın ilk çeyreğinde 350 beygir benzinli deniz motorunu tanıtacak. Bu zamana kadar maksimum 250 HP güçte ürün satışımız vardı. 350 beygir benzinli deniz motoruyla daha yüksek beygirli motorlara yönelecek olmak bize heyecan veriyor. Ayrıca Honda Marine, elektrikli deniz motorları çıkaracağına dair sinyaller veriyor. Bu sayede ürün gamımızda birden fazla güç türüyle çalışan ürünü bir araya getirmiş olacağız. Son yıllarda marin tarafında muhteşem bir performans ortaya koyuyoruz. Bu alandaki başarımızı devam ettirmek için yeni yatırımlarımız gündemde. Denizcilik sektöründe Türkiye`nin global markasını yaratmak üzere çalışıyoruz. Yıl sonunda projemizin lansman çalışmalarına başlamayı hedefliyoruz. Akıllı tarım da her zaman gündemimizde olan konular arasında. Dünyada bulunan enerji kaynaklarını etkin kullanacak tarım makineleri ve motorlar geliştirmek de Ar-Ge merkezimizin yürüttüğü önemli çalışmalar arasında yer alıyor.”

“SÖRF EN BÜYÜK TUTKUM”
Yutkun Tok, boş zamanlarında ailesiyle birlikte turistik seyahatler yapmayı, yeni yerler, kültürler ve tatlar keşfetmeyi seviyor. Avrupa ve Osmanlı tarihi kitapları da hobileri arasında yer alıyor. “Son zamanlarda çok fazla zaman ayıramamakla birlikte kayak ve sörf en büyük tutkum” diyor.

NİYAZİ DURGUN/PAKUN YÖNETİM KURULU BAŞKANI

 “CİROMUZU İKİYE KATLAYACAĞIZ”

Pakun`un yolculuğu 1973 yılında, Samsun Bafra`da ilk un değirmenini kurmasıyla başladı. 1978 yılında vaslı sistemlerin entegre edilmesiyle 5 yıl gibi kısa bir sürede değirmenden bir fabrikaya dönüşen şirket, her geçen yıl üretim kapasitesini artırırken ihracat pazarlarını da büyüttü. 2017 yılında Samsun Bafra`daki merkezinin yanı sıra Tekirdağ Çorlu`daki Başak Gıda`yı bünyesine katması da şirketin dönüm noktalarından biri oldu. Bugün Pakun, yıllık 310 bin ton buğday kırma kapasitesi, 37 bin 200 ton buğday saklama deposu, 40 adet un silosu ve 2 bin 600 ton un stoklama kapasitesiyle buğday işliyor, özel amaçlı buğday çeşitleriyle birlikte 25 farklı ürün üretiyor. 3 kıtada 40`tan fazla ülkeye ihracat gerçekleştiriyor.
Bu yıl sektörde 50`nci yıllarını kutladıklarını belirten Pakun Yönetim Kurulu Başkanı Niyazi Durgun, geldikleri noktadan mutlu. Üretimlerinin yüzde 40`ını içi pazara verirken yüzde 60`ını ihraç ettiklerini söylüyor. “Geçtiğimiz yıl ihracatımız yüzde 88 artışla 92 bin tona ulaştı. Ciromuz 2 milyar TL oldu” diyor. Bu yıl şirketin gündemindeki en önemli konu yeni fabrika yatırımı. Üçüncü tesisin temellerini yılın başında Tekirdağ Çorlu`da attıklarını belirten Durgun, “Yıl sonunda faaliyete girmesini hedefliyoruz. Bu yeni yatırımımızla üretim kapasitemizi yüzde 75 artıracağız. Buğday kırma kapasitemizi 550 bin tona, buğday stoklama kapasitemizi 36 bin tona, un stoklama kapasitemizi ise 5 bin 150 tona çıkaracağız” diyor.
Bu yatırımla üretim kapasitelerinin yanı sıra inovasyon güçlerini de bir adım ileriye taşıyacaklarını ifade eden Durgun, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Yıllık ciromuzun yüzde 4`ünü Ar-Ge çalışmalarına ayırıyoruz. Yenilikçi ürünler konusunda yoğun şekilde çalışıyoruz. Üçüncü üretim tesisimiz bünyesinde son teknolojiyle donatılmış bir laboratuvarı da hayata geçiriyoruz. Aynı zamanda ayrı bir unlu mamul tesisini devreye alacağız. Bu sayede Ar-Ge çalışmalarımızda sektörde bir adım öne çıkacağız. Performans testlerimizle üretimde minimum hata ve maksimum verim sağlarken ürün çeşitliliğimizi artırarak kalite standardımızı her zaman en üst seviyede tutacağız. 2023 yılında üretim hedefimizi 200 bin ton olarak belirledik. İhracat kapsamında halihazırda faaliyette olduğumuz yurt dışı pazarlarda başarımızı katlamayı, 5 yeni ülkeyi de ihracat ağımıza dahil etmeyi planlıyoruz. Konteyner sayımızı yüzde 110 artıracağız. Yılın ilk yarısı hedeflerimiz doğrultusunda gerçekleşti. 2023 yılında ciromuzu geçtiğimiz yıla göre iki kat artıracağımızı öngörüyoruz.”

ENERJİDE BAĞIMSIZ HALE GELECEK
Pakun, Manisa Demirci ve Ankara Kalecik`te hayata geçireceği güneş enerji santralleri için yatırımlara başladı. Yatırım tamamlandığında fabrikalarında tükettikleri elektrik enerjisinin tamamını kendi ürettikleri yenilenebilir enerjiden karşılayacaklarını belirten Niyazi Durgun, “Böylelikle enerjide bağımsız hale gelirken karbon nötr hedefimiz için önemli bir adım atmış olacağız” diyor.

DORUK CENKÇİ/KIKO MILANO ÜLKE DİREKTÖRÜ 

 EN SEVİLEN MAKYAJ MARKASI OLACAK

Kiko Milano, 1997 yılında Milano`da kuruldu. Bugün 60`tan fazla ülkede 1.000`den fazla mağazada tüketicilerle buluşan marka, 2015 yılında Doğuş Grubu ortaklığıyla Türkiye pazarına girdi. Pazara girdikleri ilk günden itibaren büyümelerini sürdürdüklerini belirten Kiko Milano Ülke Direktörü Doruk Cenkçi, “Özellikle Kasım 2021`de Doğuş Grubu ile master franchaise iş modeline geçtik. Böylelikle Kiko Milano, Türkiye pazarındaki temellerini daha da sağlamlaştırdı. İş modelindeki bu değişiklikle beraber Türkiye`deki yatırımlarımız hız kazandı ve 2022 yılında 7 mağaza açılışı gerçekleştirdik” diyor.
Marka, 2023 yılı sonu kadar 8 mağaza açmayı planlıyor. İnternet sitesi ve dijital satış platformlarındaki mağazalarıyla da Türkiye`nin dört bir yanındaki müşterilerine ürünlerini ulaştırmaya devam ettiklerini dile getiren Cenkçi, “Türkiye ve Doğuş Grubu, Kiko Milano dünyasında oldukça önemli bir yere sahip. Distribütör ülkeler arasında en hızlı büyüyen Türkiye operasyonu, 2023 yılı sonunda 27 mağazaya ulaşarak en fazla mağazaya sahip distribütör ülke konumuna da erişecek. Bu yıl mobil uygulamamızı hayata geçirerek geçtiğimiz yıla göre 2,5 kat büyümeyi ve pazar payımızı artırmayı planlıyoruz. 2024 sonundaysa, 40 satış noktasıyla Türkiye`de en fazla mağazaya sahip global makyaj markası olma hedefimiz var” diyor.
Marka, 2025 yılı sonundaysa en az 50 mağazaya ulaşarak Türkiye`nin en sevilen makyaj markası olmayı istiyor.
Türkiye`deki mağazalaşma ve dijital ekosistemde büyüme planlarına ek olarak, katlı mağazalarda ve diğer ülkelerde faaliyet göstermeyi değerlendirdiklerini açıklayan Doruk Cenkçi, “Yakın vadede Adana M1, Bodrum Midtown, İstanbul Kanyon, İstanbul Nişantaşı City`s, Kayseri Forum ve Antalya Land of Legends alışveriş merkezlerinde mağazalarımızı müşterilerimizle buluşturacağız. Hem alışveriş merkezlerinde hem caddelerde mağaza açılışlarıyla hız kesmeden büyümeye devam edeceğiz” diyor.

“ÖNCELİKLERİMİZ”
Cenkçi`ye göre Kiko Milano`yu pazardaki rakiplerden ayrıştıran en büyük özelliği en son makyaj trendlerini barındıran, yılda 4 kez çıkardığı özel koleksiyonlar. Bin beş yüzden fazla renk ve ürün çeşidiyle makyaj tutkunlarının içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmayı desteklediklerini ifade eden yönetici, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Tüm profesyonel ve bireysel makyaj ihtiyaçlarını karşılayan ürün çeşitliliği sunuyoruz. Türkiye`deki yaygınlığımızı artırırken İtalya ile ortak yönettiğimiz sadakat sistemini canlıya alarak, müşteri sayımızı ve memnuniyetini her geçen gün artırmayı istiyoruz. Mobil uygulama lansmanı ve operasyonel iyileştirmelerle mükemmel müşteri deneyimini geliştirmek en önemli önceliklerimiz.”

CEM ÖZTÜRK/SANOFİ TÜRKİYE ÜLKE BAŞKANI/TÜRKİYE, AFRİKA VE ORTA DOĞU TEMEL ÜRÜNLER BAŞKANI

 ODAKTA YERELLEŞME ORANINI ARTIRMAK VAR

Dünyanın ilk 10 ilaç şirketinden biri olan Sanofi, 90 ülkede sağlık çözümleri sunuyor. 65 yıldır Türkiye`de yatırım, üretim yapıyor, istihdam yaratıyor. Türkiye`nin bugün, Sanofi dünyasında önemli konuma sahip ülkelerden biri olduğunu belirten Sanofi Türkiye Ülke Başkanı, Türkiye, Afrika ve Orta Doğu Temel Ürünler Başkanı Cem Öztürk, “Levant bölgesi, Orta Doğu ve Afrika`da yer alan pek çok ülke de şu anda Türkiye`den yönetiliyor. 1.600 çalışanımız, Türkiye`nin en büyük ilaç üretim tesislerinden biri olan Lüleburgaz fabrikamız ve 16 ana tedavi alanındaki 220 farklı tip ürünü içeren geniş portföyümüzle ülkemizin lider ilaç şirketlerindeniz” diyor. Şirketin Lüleburgaz`daki fabrikası, Türkiye`nin en yüksek kapasiteli ilaç üretim tesislerinden biri ve Sanofi`nin dünya genelindeki üretim merkezleri arasında yıllık 445 milyon kutu kapasitesiyle ilk 3`te yer alıyor. Fabrikada, 22 çok uluslu ve yerel ilaç şirketine üretim desteği verdiklerini söyleyen Öztürk, “Üretimimizin yüzde 11'ini aralarında Almanya, İngiltere, Fransa, Rusya, Brezilya ve Japonya`nın da bulunduğu dünyanın dört bir yanındaki 49 ülkeye ihraç ediyoruz. Ayrıca klinik araştırmalar alanında 19 yıldır ülkemizin tıbbi, bilimsel ve ekonomik gelişimine katkıda bulunuyor, bilimsel çevrelerde daha etkin temsil edilmesini sağlıyoruz. Bugün 50 klinik çalışmayla Türkiye`de en çok klinik çalışma yürüten ilaç şirketlerinden biriyiz. Şu anda Türkiye`den 14 ülkenin liderliğini yürütüyoruz” diye konuşuyor.
65 yılda Türkiye`ye 1 milyar doların üzerinde yatırım gerçekleştiren Sanofi, yaptığı yatırımlarla da yerelleşme oranını artırmaya odaklanıyor. Her yıl yerelleşme oranlarını artırdıklarını ifade eden Cem Öztürk, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Yerel üretim oranımız kutu bazında yüzde 86`ya, değer bazındaysa yüzde 55`e ulaştı. Türkiye`de üretilen her 7 kutu ilaçtan 1`i Lüleburgaz fabrikamızdan geliyor. Son olarak da yaptığımız yatırımlar ve teknoloji transferleriyle sektörümüzde tam manasıyla ilklere imza atıyoruz. Bu yıl yeni bir yatırımımızın sonuçlarını aldık. Ürünümüzü Türkiye`de üretmeye başlayarak yılda 6 milyon 3 yüz bin Euro değerindeki bir ithalatı, yerli üretime çevirmiş durumdayız. Dahası Geomatrix adı verilen özel bir teknolojinin transferini de ilk defa gerçekleştirdik. 3 katmanlı tableti mümkün kılan bu teknoloji dünyada sadece 8 ilaçta bulunuyor. Üroloji alanında hastanın tedavi uyumunu olumlu yönde etkileyen bir tedavi seçeneği olan ilacımızı burada üretebilmek için 3 yıldır çalışıyorduk. İlacın yerli üretimi için ekiplerimiz eğitimler aldı. Ayrıca bu ürünün üretiminde çalışacak yeni bir ekip ve fabrikamızda yeni bir alan oluşturduk.”

“71 JENERİK MOLEKÜL GELİŞTİRDİK”

Sanofi Lüleburgaz fabrikası jenerik molekül ihracatı da yapıyor. Lüleburgaz Ar-Ge merkezinde bugüne kadar 138 ürün için 71 yeni jenerik molekül geliştirildiğini belirten Cem Öztürk, “2020 yılında 3 yeni molekülün ilk ticari üretimi gerçekleştirildi ve başta Avrupa ve Brezilya olmak üzere çeşitli pazarlara 7 ürün sunuldu. Teknoloji çağındayız ve artık Ar-Ge, inovasyon ve bunlar için gereken altyapının önemi üretim kalitesi ve güncelliği açısından en üst seviyede öneme sahip. Yerel tedarikçi ve kurum ortaklıkları yoluyla yerel teknik bilgi transferi gerçekleştirmeye de devam ediyoruz” diyor.

BORA İŞBULAN/PLAZA PREMIUM GROUP BAŞKAN YARDIMCISI

“1 MİLYAR DOLAR CİRO HEDEFİMİZ VAR”

Boğaziçi Üniversitesi Makine Mühendisliği mezunu Bora İşbulan, üniversite sonrası Zorlu Holding`de iş hayatına atıldı. Ardından ABD`de Teksas Üniversitesi`nde biri endüstri mühendisliği olmak üzere iki ayrı MBA yaptı. Bu süre zarfında da teknoloji start up`larında çalıştı. 2002 yılında Türkiye`ye dönüş kararı alan İşbulan, Yeşim Tekstil`de çalışmaya başladı. Yaklaşık 9 yıl grupta çeşitli pozisyonlarda görev aldıktan sonra 2010`da Sani Şener`in teklifiyle TAV Havalimanları Holding`e transfer oldu. 10 yıl boyunca TAV`ın yeni ülkelere açılmasında, yeni ürün ve hizmetler geliştirmesinde ve büyüme yolculuğunda önemli roller üstlendi. Primeclass markasının dünya havacılığında bilinirliğine de katkı sunan yönetici, TAV İşletme Hizmetleri Müdürü pozisyonundayken 2020 yılı başında Hong Kong merkezli Plaza Premium Group`a başkan yardımcısı unvanıyla geçti.
1998`de kurulan Plaza Premium Group`un bugün 40 ülkede 84 havalimanında 340`tan fazla noktada faaliyet gösterdiğini belirten Bora İşbulan, grubun bünyesinde havalimanı CIP salonları, havalimanı otelleri, yeme içme alanları, havalimanı otopark işletmeciliği, karşılama uğurlama hizmetleri gibi birçok iş alanının bulunduğunu söylüyor. Geçtiğimiz yılı 500 milyon dolarlık ciroyla kapattıklarını dile getiren İşbulan, “Bu yılı da 700 milyon dolar civarında bir ciroyla kapatacağımızı öngörüyoruz. 4 bin iş arkadaşımız şu an bizimle birlikte. Oldukça hızlı büyüyoruz. 2025`te 1 milyar dolarlık ciro hedefimiz var. Bu hedefe ulaşırken 100`den fazla havalimanında 500 noktada faaliyet göstermeyi planlıyoruz” diyor.
Plaza Premium Group, 2021 yılında Sabiha Gökçen Havalimanı ile Türkiye pazarına giriş yaptı. Bugün Sabiha Gökçen Havalimanı`nda 3 CIP salonu işlettiklerini anlatan İşbulan “Aynı zamanda hızlı geçiş imkanı ve karşılama uğurlama ve transfer hizmetleri sunuyoruz. Ayrıca Sabiha Gökçen Havalimanı`nın sadakat programı olan Portpal uygulamasının tüm süreçlerinin operasyonu ve geliştirilmesinden sorumluyuz” diye konuşuyor.
Türkiye`nin seyahat ve havacılık sektörlerindeki potansiyelinin de farkında olduklarını ifade eden İşbulan, bu potansiyeli nasıl değerlendireceklerini de şöyle paylaşıyor:

“Pazarın istikrarlı şekilde büyüyeceğine inanıyoruz. Bu sebeple ürün ve hizmetlerimizi çeşitlendirmeyi ve özellikle dijital çözümlere yatırım yapmayı planlıyoruz. Sabiha Gökçen Havalimanı`nı bugünkü ağımızda olan 340 noktaya ve artacak olan tüm noktalara gerek Portpal uygulamasıyla gerek Plaza Premium Group`un kendi çözümleriyle bağlamak da en büyük hedeflerimizden biri. Geçtiğimiz 3 yılda Türkiye`de 4 kattan fazla büyüdük. Plaza Premium Group`un Avrupa`da faaliyet gösterdiğimiz pazarları olan Finlandiya, Macaristan, Almanya gibi ülkeler de Türkiye`deki ekibimize bağlı. İstanbul`dan bu ülkeleri yönetiyoruz. Sabiha Gökçen`deki iyi uygulamaları bu üç ülkeye Türkiye`den sunuyoruz. Türkiye`de büyümeye ve yeni iş imkanları yaratmaya devam edeceğiz.”
“MİSAFİR SAYIMIZ 24 MİLYON OLUR”
Bora İşbulan, Plaza Premium Group`un puan bazlı kendi üyelik programı olan Smart Traveller`la 600 binden fazla üyesi olduğunu söylüyor. “Bizim öngörümüze göre bu yıl 1 milyona yakın üyeye ulaşırız. Bu yıl toplam misafir sayımız da 23-24 milyon olur” diyor.

“YENİ FABRİKA YATIRIMI SİNOP’A”

Capital Online

“YENİ FABRİKA YATIRIMI SİNOP`A”

 Memleketi Sinop`u marka yapan Sinoz Kozmetik CEO`su Yasin Çörekci, yeni fabrika yatırımını memleketine yapacağını söylüyor. Çörekci, “Yeni fabrika 100 milyon TL`yi bulacak” diyor.

 Sinoz Kozmetik CEO`su Yasin Çörekci, Sinoplu bir girişimci. 15 yıl önce memleketi Sinop`tan esinlenerek sıfırdan kurduğu dermokozmetik markasına “Sinoz” adını veren Çörekci, yeni fabrika yatırımını memleketine yaptı. 2008 ekonomik krizinde markasını kurmasına rağmen hızlı bir büyüme grafiği yakaladıklarını söyleyen Çörekci, 5 kıtada 50`den fazla ülkede faaliyet gösterdiklerini ifade ediyor. Çörekci, Sinop`taki yeni yatırımı ve hedeflerini şöyle anlatıyor:

YURT DIŞINDA MAĞAZA

“15 yıldır yurt dışı ağırlıklı attığımız yatırım adımlarıyla büyümeye devam ediyoruz.  2020 yılından bu yana ihracata odaklandık. Sürdürülebilir satış, sürdürülebilir üretim konusuna önem veriyoruz. Avrupa ve Kuzey Afrika`da geniş bir varlığa sahibiz ve aynı şekilde Orta Doğu`da da güçlü bir konumdayız. Irak ve Hollanda`da mağazalarımız bulunuyor.

PANDEMİDE BÜYÜDÜ

Pandemide yüzde 300 büyüdük ve ihracatımız ivme kazanırken yılda 2-3 defa uluslararası büyük sektör fuarlarına katılıyoruz. Karadeniz`in en özel illerinden biri olan Sinop`da 100 milyon TL`lik bir yatırım yaptık. Büyük bir fabrika kurarak bizim en özel ürünlerimizden biri olan No:16 Mucizevi Yağ ve serisinin üretimini artık bu fabrikadan yapacağız.

İSTİHDAM ARTACAK

Mayıs ayında yatırımına başladığımız Sinop`taki yeni fabrikamız 2024`te faaliyete geçecek. Sinop OSB`de bulunan ve 5 bin metrekare kapalı alana sahip olan fabrika tam kapasite çalışmaya geçtiğinde 180 kişiye istihdam sağlayacak.”

YÜZDE 50 HEDEFİ

İHRACATIN PAYI Ciromuzun yüzde 20`si ihracat ancak bunu yüzde 50`ye çıkarmayı hedefliyoruz. Amacımız kozmetik ve kişisel bakım sektörüne dair Türkiye`den bir dünya markası yaratmak. Gelecek 5 yıl içinde tüm dünya ülkelerine ihracat yapmayı hedefliyoruz.

TARIM 4.0 YATIRIMLARININ ÇEKİM MERKEZİ OLACAK

AKİTEK Akıllı Teknolojiler Merkezi (AKİTEK), Konya Ticaret Odası (KTO) ve Karatay Üniversitesi ortaklığında kurulan bir proje. KTO Karatay Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Mekatronik Mühendisliği Bölümü öğretim görevlisi Dr. Öğr. Üyesi Barış Samim Nesimioğlu, amaçlarının Konya-Karaman bölgesindeki tarım makineleri üreticilerinin Tarım 4.0 ile uyumlu tarım makineleri üretebilme yeteneklerini artırmak olduğunu söylüyor. “Üreticilerimizi yurt içi ve dışında daha rekabetçi hale getirmeyi hedefliyoruz” diyen Nesimioğlu, üreticilere çok farklı destekler sunduklarını belirtiyor.

8 AR-GE PROJESİ Merkezlerinde şu anda konvansiyonel tarım makinelerinin akıllı hale getirileceği 8 adet Ar-Ge projesinin yürütüldüğünü söyleyen Nesimioğlu, kapasite artırımı çalışmalarının devam ettiğini belirtiyor. Nesimioğlu, şöyle konuşuyor: “Türkiye tarım anlamında büyük potansiyel vaat eden bir ülke ancak ülkemizdeki Tarım 4.0 ile uyumlu uygulamalar son derece sınırlı. Buna karşın geleneksel yöntemlere yapılan tarım hem maliyetleri yükseltiyor hem verim ve ürün kalitesinin daha düşük seviyelerde kalmasına neden oluyor.

İLGİ ARTACAK Tarımın daha az beden gücüyle ve daha verimli bir şekilde yapılabilmesi, şüphesiz ki tarıma olan ilgiyi artıracak. Ayrıca genç ve eğitimli nüfusun daha yüksek oranda tarımda girişimci düzeyinde yer almasına vesile olacak. Biz de Tarım 4.0 uyumlu akıllı ürünler geliştirerek tarımda verimliğin artırılmasına katkıda bulunmayı amaçlıyoruz.”

“EN ÖNEMLİ GÜNDEM, SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK”

Capital Online

BORA ULUDÜZ/ SİGORTAM.NET CEO`SU

YAŞAM MOTTOM

Mevcut olan özelliklerimle yetinmeyerek kendimi daha iyi bir versiyona taşımayı önemsiyorum.

ÇOCUKLUĞUMDA
Cumhurbaşkanı olmayı hayal ederdim. Turgut Özal`ın Cumhurbaşkanı olduğu dönemlerdi. TRT`de yayınlanan “İcraatın İçinden” programında doğrudan izleyiciye bakarak yumu��ak bir ses tonuyla masal anlatır gibi konuşurdu. Meydanlarda geniş kitlelere seslendiğini görürdüm. Varlığıyla bulunduğu yeri doldurması etkileyiciydi. Çocuk aklıyla çok heveslenirdim.

MEZUN OLDUĞUMDA
Finans alanında doktora yapmakla küresel bir özel sektör kariyerine başlamak arasında kararsız kalmıştım. Doktora programı için sadece Harvard, Princeton ve Wharton`a başvurdum. Ama olmadı. Bu sırada tam da hayal ettiğim gibi bir global yönetim danışmanlığı şirket olan McKinsey & Company`den teklif aldım. Kariyerime MCK`de başladım. 9 yıl birçok lider kuruluşa ağırlıklı olarak finansal danışmanlık hizmeti verdim.

EN ÖNEMLİ BAŞARIM

Sanırım benim için dönüm noktası, üniversite sınavında başarılı bir derece elde ederek Bilkent Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü`ne burslu kabul edilmem oldu. Bu başlangıç hayatımda belirleyici oldu ve ardından birçok şey zincirin halkaları gibi gelişti.

BAŞARI FORMÜLÜM

Başarı formülüm, disiplin, yoğun çalışma ve sabır üzerine kurulu. Hayatta hiçbir şey bir anda gerçekleşmiyor. Başladığınız noktayı doğru tespit edip kararlılıkla sürekli çabalarsanız başarı arkasından geliyor.

İŞ FELSEFEM

İnsan ve sonuç odaklılık... Doğru insanları seçer ve onların potansiyelini görerek bu potansiyeli gerçekleştirebilecekleri ortamları yaratırsanız müthiş sonuçlar elde edebilirsiniz. Ben takım oyununa inananlardanım. Çok sevdiğim bir söz var: “Yıldız oyuncu maç kazandırır, takım oyunu ise şampiyonluk.”

KARİYER HEDEFİM

En yeni teknolojiyi temel alarak ve teknolojiyi kullanarak dünya genelinde insanlığa fayda yaratacak büyük bir projeye imza atabilmeyi hedefliyorum.

EN ÖNEMLİ GÜNDEMİM

Mevcut ekonomik konjonktürden güçlenerek çıkabilmek... Hem dünya genelinde hem de Türkiye için zorlu bir dönemdeyiz. Bu dönemde sakin kalarak hem iş performansı bakımından hem insan odaklı stratejik kararlar alabilen şirketler, önümüzdeki yıllarda fark yaratacaktı. Ben işin iyi tarafından bakmaya çalışıyorum. Liderlik üzerine pek çok kitap yazan Amerikalı yazar John C. Maxwell`ın dediği gibi, “İşler yolunda giderken büyümeyiz; ne zaman ki zorluklarla karşı karşıya kalırız, işte o zaman büyürüz.”

HOBİM

Düzenli olarak fitness yapıyorum ve amatör olarak marangozlukla ilgileniyorum.

EĞİTİM YOLU 

Bilkent Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü (2004-2008)

Harvard Üniversitesi (MBA) 2011-2013

KARİYER YOLU

McKinsey & Company – Analist (2008-2011)

McKinsey & Company – Yardımcı Ortak (2013-2017)

Garanti Bankası - Dijital Bankacılık Direktörü (2017-2021)

Sigortam.net – CEO (2021 - …)

TIRMANIŞ

“Stajlarım işi hızlı kavramamı sağladı”

Norm Holding CEO`su ve Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Nedim Uysal, 1984`te İzmir`de doğdu. İzmir Amerikan Lisesi`nden mezun oldu. İlkokul birinci sınıftan itibaren yaz aylarında İngiltere, İsviçre ve Amerika gibi ülkelerde yaz okullarına katılan Uysal, aynı dönemlerde Türkiye`de olduğu zamanlarda fabrikada staj yaparak yabancı dil öğrenimine odaklandı. Bu staj sürecinde, üretim gibi çeşitli fonksiyonlarda görev aldı. Michigan State University ekonomi bölümü mezunu olan Uysal, 2009 yılında mezuniyetinin ardından aile şirketine katıldığını ve öğrencilik yıllarında yaptığı üretim ağırlıklı stajların işleri daha hızlı kavramasına yardımcı olduğunu söylüyor. Uysal, “Aile şirketinde çalışmanın en büyük avantajı, tecrübe ve deneyim aktarımları. Ancak bunun yanında bazı değişim ve dönüşüm konularında yaşanan zorluklar da oldu” diyor.

“EN ÖNEMLİ GÜNDEM, SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK”

Uysal`ın işindeki en önemli gündem maddeleri sürdürülebilirlik, insan kaynakları süreçleri, organizasyon, para yönetimi, teknoloji ve dijitalleşme olarak sıralanıyor. 2019 yılının son çeyreğinde CEO olarak görevine başladığından beri öncelikli konusu, sürdürülebilirlik. 2020 yılında sürdürülebilirlik raporlarını yayımlamaya başladıklarını söyleyen Uysal, “Sektörel önceliklerimizde ise lokomotif işimiz olan bağlantı elemanlarında yeni coğrafyalarda yapılacak yeni yatırımlarımızla birlikte teknoloji ve dijitalleşmeyi doğru kullanarak rekabetçiliğimizi ve sürdürülebilirliğimizi devam ettirmek. Bunun yanında yeni sektörlerde yatırımlarımızı devam ettirip holding gelir kaynaklarının risk yönetimini doğru yapmanın işimize daha da değer katacağını düşünüyoruz” diyor.

 YOLCULUK

“Sosyal fayda yaratan işlere zaman ayırmak iyi geliyor”

The Marmara Group Global CFO`su Aslı Erem, kariyerine 1995`te Prudential Securities`de finansal analist olarak başladı. “Üniversiteden yeni mezun bir genç kadın olarak ilk iş deneyimimi ABD`de bir şirkette yapmam aldığım en cesur kararlardan birisiydi” diyen Erem, 1998`de Türkiye`ye dönerek Koçbank ve ardından Gama Güç Sistemleri`nde görev aldıktan sonra The Marmara Grup`ta CFO`luk görevini üstlendi. Aynı zamanda icra kurulu üyesi de olan Aslı Erem, profesyonel kariyerinde akademisyenliğin de önemli bir yer tuttuğunu ifade ediyor. Proje finansmanı, işletme sermayesi ve yönetim organizasyon alanında misafir öğretim üyesi olarak dersler veriyor. Erem, “Sosyal fayda yaratan işlere zaman ayırmak bana çok iyi geliyor. Çevre, toplum ve tüm paydaşların refah ve iyiliğine ilişkin derneklerde gönüllü çalışıyorum. Kendi işyerimde de yeşil dönüşüm ve dekarbonizasyon projesini hayata geçirdim. Bu projede yalnızca çevresel etkileri değil, yoksulluğu azaltmak, istihdamda eşit fırsatlar sunmak, kadınları güçlendirmek gibi önemli alt başlıkları da dahil ederek daha bütüncül bir yaklaşım benimsenmesine katkı sundum” diyor. İş gündeminde öne çıkan konuları ise şöyle anlatıyor: “Uluslararası Finans Kurumu (IFC) ortaklığı ile yeşil dönüşüm projesi geliştiriyoruz. Sürdürülebilirlik çalışmalarında da sektörde ilk adımları atmanın önemli olduğunu düşünüyorum.”

“Gelişmekte olan ülkelerin açığı büyüyor”

Capital Online

YATIRIMLAR

UNCTAD raporuna göre yenilenebilir enerjiye yönelik yatırımlar yetersiz kalıyor. Gelişmekte olan ülkeler, 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine ulaşmak için gerekli olan tutara göre her yıl yaklaşık 4 trilyon dolarlık bir yatırım açığıyla karşı karşıya. 

“Gelişmekte olan ülkelerin açığı büyüyor” 

Gelişmekte olan ülkeler, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşabilmek için ciddi bir yatırım açığıyla karşı karşıya. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı`nın (UNCTAD) 2023 Dünya Yatırım Raporu, sürdürülebilirlik ve yenilenebilir enerji alanlarına yönelik uluslararası doğrudan yatırımların (UDY) azaldığını ortaya koyuyor. Bu durum, gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilir enerji dönüşümünde daha fazla yatırım çekme ihtiyacını vurguluyor. Raporda bu açığın yıllık olarak 4 trilyon dolar seviyesinde olduğu tahmin ediliyor. Bu rakam, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri`nin kabul edildiği 2015 yılına göre 2,5 trilyon dolar daha yüksek.

Acil destek çağrısı

Yenilenebilir enerji yatırımları son yıllarda hızla artış göstermiş olsa da bu yatırımların çoğu gelişmiş ülkelerde yoğunlaşmış durumda. Gelişmekte olan ülkelerin her yıl yaklaşık 1,7 trilyon dolarlık yenilenebilir enerji yatırımına ihtiyaç duyduğu, ancak 2022`de sadece 544 milyar dolarlık bir yatırım çekilebildiği belirtiliyor. Bu durum, yenilenebilir enerjiye yönelik yatırımların yetersiz kaldığını gösteriyor. Rapor, gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji geçişleri için daha fazla yatırım çekmelerini sağlamak amacıyla acil destek çağrısında bulunuyor. Sürdürülebilir enerji sağlanabilmesi için finansman mekanizmalarının ve yatırım politikalarının öncelikli eylemler arasında yer alması öneriliyor.

Gelişmekte olan ülkelerde sürdürülebilir enerji sistemlerine yapılan yatırımların önemli ölçüde artması, 2030 iklim hedeflerine ulaşmak için hayati önem taşıyor. UNCTAD Genel Sekreteri Rebeca Grynspan, küresel doğrudan yabancı yatırımların düşüş gösterdiğini belirtiyor ve özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki yatırımların dengesiz bir şekilde dağıldığını vurguluyor. Gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşabilmesi için uluslararası toplumun daha fazla destek sağlaması ve öncelikli eylemleri hayata geçirmesi gerekiyor. Raporun sonuçları, bu ülkelerin enerji geçişleri ve sürdürülebilirlik konusunda daha etkin adımlar atması gerektiğini ortaya koyuyor.

UMUT VERİCİ AMA AZ

ALINACAK MESAFE Paris Anlaşması kapsamında belirlenen hedeflere ulaşılması ve AB Yeşil Mutabakatı ile uyumlu bir yeşil dönüşüm gündeminin yönetilebilmesinde, sürdürülebilir kalkınma yatırımları büyük bir öneme sahip. Bu yılki teması “Herkes için Sürdürülebilir Enerjiye Yatırım” olan UNCTAD raporu hakkında görüş bildiren YASED Başkanı Engin Aksoy, Türkiye`ye 2022 yılında 13,3 milyar dolar düzeyinde uluslararası doğrudan yatırım (UDY) girişinin olduğunu hatırlatıyor ve Türkiye`nin 2022 yılında küresel UDY girişlerinden aldığı payın yüzde 1 düzeyinde gerçekleştiğini belirtiyor. Aksoy, temiz enerji alanındaki yatırımlardaki ilerlemenin umut verici olduğunu ifade etse de bu alanda hala kat edilmesi gereken önemli bir mesafe olduğunu da hatırlatıyor.

KRİTİK ROL YASED üyelerinin, ülkemizin uluslararası doğrudan yatırım rekabetçiliği açısından kritik bir rol oynayan tüm alanlarda en verimli yatırımları gerçekleştirmeye devam ettiğini ifade eden Aksoy, Türkiye'nin yatırım performansının geliştirilmesinde makroekonomik istikrar ve öngörülebilir düzenleyici çerçevenin kilit rol oynadığını belirtiyor.

“31 ÜLKEDE TEK BİR YATIRIM YOK”

3 KAT ARTIŞ VAR UNCTAD Yatırım Araştırmaları Bölümü`nden Amelia U. Santos-Paulino, yenilenebilir enerji alanındaki uluslararası yatırımların 2015 yılından bu yana 3 kat arttığına dikkat çekiyor. Ancak enerji dönüşümü için gerekli olan diğer alanlardaki yatırımların daha sınırlı kaldığını paylaşıyor. Santos-Paulino, enerji alanında uluslararası yatırım çekmekte en az başarılı olan ülkelerin enerji yatırımına en çok ihtiyaç duyan ülkeler olduğunu vurguluyor. Özellikle yenilenebilir enerji veya enerji dönüşümüyle ilgili sektörlerde, az gelişmiş ülkeler de dahil olmak üzere toplamda 31 gelişmekte olan ülkede henüz tek bir uluslararası yatırım projesinin kaydedilmediğinin altını çiziyor.

ETKİN ADIMLAR ATILMALI Santos-Paulino, ülkelerin net sıfır hedeflerine ulaşma yolunda yatırımcı güvenini sağlamak için ayrıntılı yatırım planlamasının ulusal enerji geçiş stratejilerinde önemli bir rol oynadığını vurguluyor. 2022 yılında küresel fosil yakıt sübvansiyonlarının 1 trilyon dolarlık bir rekor seviyeye ulaştığı ve bu rakamın yenilenebilir enerjiye sağlanan sübvansiyonların 8 katı olduğu belirten Santos- Paulino, “Gelişmekte olan ülkelerin enerji geçişleri ve sürdürülebilirlik konusunda daha etkin adımlar atması, küresel sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada kritik bir öneme sahip” diyor.

RİSKLER  

Yeşil yıkama: Sürdürülebilirlik için bir tehlike mi? 

Şirketler, çevresel etkilerini azaltmak için adımlar atarken bu konudaki iddialarının doğruluğu ve şeffaflığı büyük önem taşıyor. Ancak tüm dünyada bazı şirketlerin gerçekleri çarpıtarak ve yanıltıcı dil kullanarak yeşil yıkama yaptıkları yönünde endişeler artıyor.

Yeşil yıkama, bir şirketin veya ürünün çevre dostu veya sürdürülebilir olduğunu iddia etmesine rağmen gerçekte böyle olmaması durumunu ifade ediyor. Bu taktik, tüketicileri kandırmak ve sürdürülebilir bir imaj yaratmak amacıyla kullanılıyor. Ancak yeşil yıkama, sadece tüketicileri aldatmakla kalmıyor aynı zamanda gerçek sürdürülebilirlik çabalarını gölgede bırakarak çevresel hareketliliği engelliyor. Yeşil yıkamayla mücadele etmek için doğru ve kesin bir dil kullanılması büyük öneme sahip.

İDDİALARIN YÜZDE 53`Ü BELİRSİZ 

Şirketlerin sürdürülebilirlik çabalarını açıklarken iddialarını desteklemek için net ve anlaşılır bir dil kullanması gerekiyor. Oysa Avrupa Komisyonu tarafından açıklanan tahminlere göre, şirketler tarafından yapılan çevresel iddiaların yaklaşık yüzde 53`ü “belirsiz, yanıltıcı veya temelsiz” bilgi içeriyor; yüzde 40`ı ise “tamamen dayanaksız” olarak nitelendiriliyor. “Karbon nötr” teriminin yanlış anlaşılmaya ve kötüye kullanılmaya açık bir terim olduğu ve bir şirketin gerçekten karbon nötr olabilmesi için emisyonlarını azaltma ve telafi etme stratejilerini açıkça belirtmesi gerektiği ifade ediliyor. Aksi takdirde bu terimin kullanımının yeşil yıkama suçlamalarına neden olabileceğine vurgu yapılıyor. Ayrıca sürdürülebilirlik çabalarını değerlendirirken şirketlerin tüm tedarik zincirini dikkate almalarının öneminin altı çiziliyor.

YENİ DÜZENLEMELER 

Yeşil yıkama, tüketicileri şaşırtan birçok etiket ve marka nedeniyle AB genelinde de yaygın. Avrupa Komisyonu, geçtiğimiz günlerde şirketleri yeşil iddialarını inandırıcı bilimsel kanıtlarla desteklemeye zorlayacak yeni bir dizi kural açıkladı. Çevresel bir etiket basmak isteyen firmalar, mallarını süpermarket raflarına yerleştirmeden önce bağımsız bir doğrulama sürecinden geçirmek zorunda olacak. Bu bilgilerin üretim zincirinin arkasında neler olduğunu tüketicilerin kolayca erişebileceği şekilde sunması gerekecek.

Yeşil yıkamayı engellemeye yönelik olarak düzenleyicilerin sıkı önlemler almasına yardımcı olmayı amaçlayan yeni bir G20 destekli küresel kurallar seti de söz konusu. Trilyonlarca doların çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) özelliklerini öne çıkaran yatırımlara aktığı bir dönemde Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu (ISSB) tarafından normlar hazırlandı. ISSB Başkanı Emmanuel Faber, Kanada, İngiltere, Japonya, Singapur, Nijerya, Şili, Malezya, Brezilya, Mısır, Kenya ve Güney Afrika`nın bu standartları kullanmayı düşündüğünü belirtti. Bu standartlar, G20`nin İklimle İlgili Finansal Bilgiler Görev Gücü'nün (TCFD) gönüllü standartlarına dayanıyor. İngiltere, TCFD açıklamalarını listelenen şirketler için zorunlu hale getiren ilk büyük ekonomi oldu.

“YETERLİ BİLGİ SAĞLANMIYOR”

Londra Borsası Grubu`ndan sürdürülebilir finans stratejik girişimler başkanı David Harris, yeni normların sürdürülebilirlik raporlamasına daha fazla katılım getirdiğini ve finansal raporlamayla daha uyumlu olduğunu belirtti. Harris, dünyanın en büyük 4 bin şirketinin yüzde 42`sinin birinci ve ikinci kapsam karbon emisyonlarıyla ilgili veri sağlamadığını söyleyerek “Ortada halen eksiklikleri olan bir resim var. Bu da sermaye piyasalarının etkinliğini azaltıyor” şeklinde konuşuyor.

Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu (ISSB) tarafından geliştirilen standartlar ve Avrupa Komisyonu`nun girişimleri yeşil yıkamanın yaygınlığını ve önlemeye yönelik adımların gerekliliğini vurguluyor. Avrupa Komisyonu Çevre Komiseri Virginijus Sinkevičius, “Şirketler, mallarını pazarlamak için rutin olarak çevresel iddiaları kullanıyor. Öncelikle tüketicilerin güvenilir, tutarlı ve doğrulanabilir bilgi almasını istiyoruz. Daha şeffaf ve tabii ki daha anlaşılır çevresel etiketler istiyoruz” diyor.

Finans sektöründeki yeşil yıkama konusunda ilerleme raporlarını yayınlayan Avrupa Denetim Otoriteleri de (EBA, EIOPA ve ESMA - ESAs) Mayıs 2024`te yeşil yıkama konusunda nihai raporlarını yayınlayacak ve AB düzenleyici çerçevesinde olası değişikliklerle ilgili nihai önerileri değerlendirecekler.

ÖNERİ

 Yeşil yıkamaya karşı rehber

Skift, Climate Business Leaders, Zero, Future in our hands ve WWF gibi kuruluşlar tarafından hazırlanan “Yeşil Yıkamaya Karşı Rehber” (The Guide Against Greenwashing), işletmelerin yeşil yıkamadan kaçınmalarına yardımcı olmayı amaçlıyor. Rehberde yer alan adımlar, işletmelere sürdürülebilirlik konusunda doğru ve etik bir yaklaşım sergileme konusunda yol gösteriyor.

Yanıltıcı bir imaj oluşturmaktan kaçınılması öneriliyor. Kusursuz doğa, yeşil yapraklar, rüzgar türbinleri veya mutlu işçilerin resimlerini kullanarak daha sürdürülebilir görünmek yerine, şirketlerin yaptıklarını açıklamaları ve belgelemeleri gerekiyor.

Sürdürülebilirlik çabalarının sadece iletişim ve pazarlama departmanlarıyla sınırlı olmaması önem taşıyor. İşletmelerin eski alışkanlıklarını sürdürmekle birlikte sürdürülebilirlik odaklı pazarlama stratejileri izlemesi, genellikle yeşil yıkamaya yol açıyor.

Şirketlerin sürdürülebilirlik hakkında konuşmadan önce ciddi çaba göstermesi gerekiyor. Doğa, iklim ve etik ticaretin öneminden bahsedilmesi ancak şirketin gerçekten bu konularda çalışmalar yapmamış olması, yeşil yıkama olarak algılanabiliyor.

Küçük önlemlere büyük bütçeler ayırmaktan kaçınılması gerekiyor. Eğer şirketlerin pazarlama çabaları sadece ürün yelpazesinin sadece yüzde 5`lik kısmına odaklanıyorsa ve geri kalan yüzde 95 çevreye zarar veriyorsa değişim için somut planlar oluşturulması gerekiyor.

Vicdanı rahatlatmak için çevre temizleme aktiviteleri düzenlemek yerine işletmelerin kendi ayak izlerini azaltmaya odaklanması gerekiyor. Tüm üretimlerin doğaya olumsuz etkisi olduğu göz önüne alınarak “daha iyi” olarak pazarlanacak ürünlerin somut bir şekilde belgelenmesi gerekiyor.

Bağışlar ve sponsorluklar harika olsa da bunların sürdürülebilirlik çalışmalarının bir kanıtı olmadığı vurgulanıyor. Şirketlerin öncelikle kendi faaliyetlerine odaklanmaları ve ürünlerini, hizmetlerini Birleşmiş Milletler`in sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve Paris Anlaşması`ndaki hedeflerle uyumlu hale getirmesi gerekiyor.

“DİJİTALLEŞMEDE ALTIN ANAHTAR VERİ”

Capital Online

DİJİTAL CEO

MİNE TAŞKAYA / GTECH CEO`SU

“DİJİTALLEŞMEDE ALTIN ANAHTAR VERİ”

Yazılımda 10-15 yıl önceye kadar veri toplamak önemliydi. Bugünse veriden değer yaratmak, yani analiz ön planda. GTech CEO`su Mine Taşkaya, “Bankacılık, finans, perakende, enerji, sağlık gibi hemen her sektörde farklı kanallardan toplanan veriler geçmişi okumaya, geleceğiyse bugünden görerek adım atmayı sağlıyor” diyor ve şöyle devam ediyor:

ANALİZ ÖNEMLİ “Dijitalleşme sürecinin altın anahtarı veridir. Değişen müşteri alışkanlıklarını takip etmek, operasyonel maliyetleri azaltmak ve verimliliği artırmak için ileri analitik ve yapay zeka çalışmalarından yararlanmak son derece önemli hale geldi. Bunun için kurumların sağlıklı veri altyapısına sahip olması gerekiyor. Verilerin doğru şekilde toplanması, iyi şekilde analiz edilerek içgörü yaratılması ve bu içgörülerin karar alma süreçlerine dahil edilmesi şirketlerin sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahip.

YAPAY ZEKA Hep olduğu gibi bundan sonra da veriye yatırım yapan, veriyi merkezine alan kurumların fark yaratacağını söyleyebiliriz. Bugün hepimizin en çok konuştuğu konu yapay zeka. Yapay zekanın hızla hayatımıza girdiğini görüyoruz. Avantajları ve dezavantajları tartışılsa da gelecekteki kritik gücün yapay zeka uygulamalarından geleceğini görebiliyoruz. Burada en kritik konulardan biri yine veri. Toplanan verilerden neler olabileceğini tahmin etmek, bunlar konusunda doğru önerme ve yol göstermeyi yapacak sistemler iş dünyasının yanı sıra hayatlarımızı da şekillendirecek.”

NE BAŞLATTIM?

 CEM ERİÇ / ESAS GAYRİMENKUL CEO`SU

“SHOPLA İLE DİJİTALLEŞMENİN GÜCÜNDEN YARARLANIYORUZ”

Esas Gayrimenkul, Shopla mobil uygulamasıyla Stevie Uluslararası İş Ödülleri ve MarCom Awards kapsamında önemli ödüllere layık görüldü. Esas Gayrimenkul CEO`su Cem Eriç, “Shopla uygulamamız, DX Burda platformumuzun en önemli dijital varlıklarından biri” diyor ve şöyle anlatıyor:

YÜKSEK DEĞERLİ VERİ AKIŞI “Shopla, müşteriyi tanıyan, analiz eden ve ona uygun avantajlar sunan bir mobil uygulama. Ziyaretçiler, shopla ile alışverişlerini, ziyaretlerini ve AVM`de geçirdikleri süreyi uygulama içindeki cüzdanında ShopPara`ya dönüştürüyor. Kazandığı ShopPara`ları biriktirebiliyor ya da AVM`deki mağazalarda, eğlence noktalarında, restoranlarda, vale hizmetinde ve etkinlik bileti gibi farklı seçeneklerde harcayabiliyor. Shopla uygulaması ayrıca markalara da daha önce sahip olmadıkları yüksek değerli veri akışını sağlıyor. Bu verileri kendi içinde işleyip anlamlandıran markalar; mağaza trafiğini/cirosunu, müşteri bağlılığını ve sepet ortalamasını artırmaya yönelik önemli katkılar elde edebiliyor.

AVANTAJLAR DÜNYASI Ziyaretçilerimize dair aldığımız her bilgi, dünya lideri SAS`ın analitik platformuyla birleşerek işleniyor ve bizim için sonuç üreten algoritmalara dönüşerek ziyaretçilerimizle anlık iletişim kurmamızı sağlıyor. Kısacası hem ziyaretçilerimiz hem markalarımız için dijital ve kapsamlı bir avantajlar dünyası yarattık ve Shopla çok kısa süre içerisinde 300 bin indirme sayısına ulaştı, markalarımızın yüzde 65`ini program ortağı haline getirdik. Dijitalleşmenin gücünden yararlanarak, ziyaretçilerimiz ve markalarımızla aramızdaki bağı kuvvetlendiriyoruz.”

TRENDLER

ÖMER ÇITAK / TÜV AUSTRIA SYBERCODE UYGULAMA GÜVENLİĞİ ÇÖZÜM MİMARI

 “YAPAY ZEKA SİBER GÜVENLİK İÇİN ÖNEMLİ BİR ARAÇ”

TÜV Austria Sybercode Uygulama Güvenliği Çözüm Mimarı Ömer Çıtak, yapay zekanın, siber güvenlik çalışanları için önemli bir araç haline geldiğini söylüyor ve trendleri şöyle açıklıyor:

“GÜÇLENDİRİYOR” “Tehdit tespiti, kötü amaçlı yazılım tespiti, kimlik doğrulama ve saldırı önleme gibi alanlarda yapay zeka kullanımı güvenlik sistemlerini güçlendirirken hızlı tepki verme kabiliyetini de artırır. Ancak insan denetimi ve doğru eğitim verileriyle desteklenen yapay zeka yaklaşımları önemli. Bu şekilde, güvenlik açıklarının önlenmesi ve güvenilir bir siber savunma sağlanması mümkün olur.

KULLANIM ALANLARI Siber güvenlik dünyasında yapay zeka en çok tehdit tespiti, kötü amaçlı yazılım tespiti, kimlik doğrulama ve saldırı önlemede kullanılıyor. Gerek defansif gerek ofansif tarafta alınacak aksiyonların yapay zeka destekli siber güvenlik ürünlerine bırakılması, yakın gelecekte kaçınılmaz hale gelecek. Bu durumun potansiyel ilk sonuçları şöyle olacak: Yapay zeka, büyük veri analizi ve algoritmalar aracılığıyla hızlı ve otomatik tepkiler verebilir. Siber güvenlik operasyonlarını daha verimli ve ölçeklenebilir hale getirebilir. Daha keskin bir tehdit tespiti ve önleme yeteneği sağlayabilir. Gelecekteki tehditleri tahmin etmeyi kolaylaştırabilir.”

ÖNERİ PANOSU

AHMET BAĞDAT/

PEGASUS HAVA YOLLARI PAZARLAMA VE E-TİCARET DİREKTÖRÜ

 “2018`DEN BERİ DİJİTALLEŞİYORUZ” 

“Dijital dönüşümümüzü 2018 yılında başlattık. Bu çerçevede sadece internet sitemizi ve mobil kanallarımızı baştan aşağı yenilemekle kalmadık aynı zamanda havaalanı ve uçak içi seyahat deneyiminde de birçok yeniliği hayata geçirmeye başladık. Express Bagaj, Çipli Kimlik Kartı ile Seyahat Teknolojisi bunlardan sadece birkaçı. Bugün Türkiye`nin dijital hava yolu olarak, A`dan Z`ye bütün süreçlerimizde dijital teknolojiler kullanıyoruz. Teknolojiyi en iyi kullanan havayolları arasında olmak hedefiyle çalışıyoruz. Havacılık tam bir optimizasyon ve verimlilik işi. Misafire kolay bir seyahat deneyimi sunabilmek adına, işin arka tarafında her şeyin tam bir harmoni içerisinde çalışması gerekiyor. Havayolu operasyonu dediğimiz bu alanda yer işletme, teknik, kabin, kokpit gibi pek çok bileşen bulunuyor. Tüm bu birimlerle kusursuz bir operasyon işletmede de teknolojinin pek çok katkısından faydalanıyoruz. Örneğin, yer işletme personelinin tam zamanında uygun görevlerde bulunabilmesi için akıllı algoritmalarla desteklenen ve mobil uygulama kullanımı sağlanan bir operasyon yürütülüyor. Tüm bunlar misafire kolay bir seyahat deneyimi sağlanmasında etkin rol oynuyor.”

GÖKHAN GENÇTÜRK / BULUTİSTAN TÜRKİYE GENEL MÜDÜRÜ

“VERİYE HAKİM OLMAK HER ŞEY DEMEK”

“Globalde 600 milyar dolara ulaşan bulut pazarının ülkemizde 500 milyon dolara ulaştığını ve 1-2 yıl içinde pazarın 1 milyar dolar seviyesine ulaşacağını öngörüyoruz. Bulutistan olarak 3 farklı bölgede 6 farklı veri merkezi üzerinden `Türkiye`nin verisi Türkiye`de kalmalı` mottosuyla bulut hizmetlerimizi müşterilerimize sunuyoruz. Özellikle tüketici, verileri açısından değerlendirdiğimizde bu perakende sektörü adına önemli unsurlardan biri. Dijitalleşmede en önemli unsurlarından biri tüketiciye ait nitelikli veri. Bu verinin Türkiye`de kalması çok kıymetli. Sektör bağımsız müşteri velinimettir ve bu derece veri bağımlı çalışan perakende sektörü için artık verinin kendisi bir nimet haline geldi. Bu nedenle veriye hakim olmak her şey demek. Sektörler artık kendi ihtiyaçlarına özel altyapılardan hizmet almak istiyorlar. Görüyoruz ki, tek bir çözüm artık herkese uymuyor. Bu nedenle sektörlere özel çözümler üretmek gerekiyor. Topluluk bulutu ihtiyacı buradan çıkıyor. Bu bakış açısıyla yakın zamanda finans topluluk bulutunun lansmanını yapmıştık, şimdi de perakende ve e-ticaret sektörlerine yönelik topluluk bulutunu hayata geçirdik. Topluluk bulutu vizyonumuzu sürekli geliştirmeyi hedefliyoruz.”

Ekonomide U dönüşü olur mu?

Capital Online

Hareketli bir temmuz ayını geride bıraktık. Seçim sonrası oluşan yeni ekonomi kadrosu, acaba son iki yılın politikaları terk mi ediliyor sorularını akla getirdi. Temel nokta ise TCMB`nin faiz politikasını serbestçe uygulayabileceği normal bir para politikasına dönüp dönemeyeceği. Şu ana kadar Merkez Bankası Para Politika Kurulu iki faiz kararı aldı. Faizler önce yüzde 8,5`ten 15`e, daha sonra da yüzde 17,5`e yükseltildi. Bu faiz artışları, piyasa beklentilerinin oldukça altında kalmış olacak ki dolar temmuzun son haftasında 27 TL`ye çıktı. Bu yüzde 40`lık bir değer kaybı, ekonomi tabiriyle bir devalüasyon demek. Bu ayki yazımızda bu koşullara neden olan yeni ekonomi programını inceleyeceğiz. 

Seçim sonrası ekonomi politikasında çok önemli gelişmeler yaşandı. Öncelikle kamu maliyesinde oluşan devasa açığı, şiddetli bir şekilde kapatma çabasına şahit olduk. Bu çabaya döviz piyasasında seçim öncesine göre daha serbest fiyatlamaların olduğu bir ortam eşlik etti. Uygulanan yeni ekonomi programını Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek`in özellikle Twitter üzerinden yaptığı açıklamalar üzerinden takip edebiliyoruz. Bu açıklamalardan belki de en önemlisi, program üzerine en çok bilgi verilen 6 Temmuz tarihli tweet/mesajıydı. Kutu 1`de gösterdiğimiz bu mesajda, Sayın Bakan programın üç temel ayağından bahsediyor. Bunlardan ilki bütçe dengesi, ikincisi enflasyonda düşüş, üçüncüsü ise yapısal reformlar... Fakat öncelikle TCMB`nin ilk faiz kararını, sonra da ilk vergi dalgasını görünce bizler Sayın Bakan`ın yazdıklarından daha farklı anlamlar çıkardık. Bunu da katıldığımız bütün platform ve yayınlarda dile getirdik.

Öncelikle bizce bu üç madde, programın ana ayakları olmakla birlikte bir öncelik sırası gösteriyor. Yani bunların eşanlı, aynı anda, ele alınmasından ziyade önce kamu maliyesi düzeltilecek, daha sonra orta vadede enflasyon dizginlenecek ve nihayet yapısal reformlara sıra gelecek. Böyle düşünmemizin ana nedeni, yaşanan ilk gelişmeler. Bir adım daha ileri gidecek olursak bunun sonrasında yaşanan gelişmeler ise bu program konusunda fikrimizi büsbütün değiştirdi. Önce çok daha şiddetli yeni bir vergi dalgası geldi. Akaryakıta uygulanan vergi oranları arttı, daha sonra TCMB`nin bir sonraki kararında faiz oranı yüzde 17,5 gibi çok düşük bir değer çıktı. Bu iki uygulama, programın ikinci önemli unsuru olan enflasyonu dizginlemeyi bırakın çok daha azdıracak cinsten. Yüzde 40`lara yaklaşan bir kur şokunu takiben üretim ve günlük yaşamda ana girdilerden olan akaryakıta yapılan bu fiili zamlar, önümüzdeki aylarda çok yüksek bir enflasyonun bizi beklediğinin habercisi. Dolayısıyla artık sayın Şimşek`in bahsettiği programın ikinci ayağını şu anda hiç de gözetmediğini düşünüyoruz. Yapısal reformlar konusunu da özellikle programın maliye politikası ayağını tartışırken dile getirmek istiyoruz.

MALİYE POLİTİKASI AYAĞI   

Yeni programın analizinde önce kamu maliyesi kısmı, yani bütçe açığı konusuna gelelim. Resmi verilere göre 2023 Ocak ayından Haziran ayına kadar gerçekleşen bütçe açığı, tam 483 milyar TL. Bu bütçe açığının birçok sebebi var, fakat ana nedenleri şunlar: Birincisi, şubat ayında yaşanan deprem sonrası yapılan harcamalar, ikincisi ise seçim öncesi yapılan harcamalar… Buraya bir de KKM`den kaynaklanan yükümlülükleri de ekleyecektik ama geçtiğimiz ay ani bir kararla KKM yükümlülükleri bütünüyle TCMB`ye yüklendi. Kurun çok kısa bir sürede yüzde 40`lara çıkması, bu yükümlülükleri de daha fazla artıracak.

Bu rekor bütçe açığını görünce insanın aklına ister istemez ya seçimler iki ay daha geç olsaydı ne olacaktı sorusu geliyor. Bu bütçe açığını kapatmak için çare yine eski yöntemde bulundu. Önce fiyat esnekliği oldukça düşük, mesela tuvalet kâğıdı gibi mallarda vergi oranları artırıldı. Daha sonra da akaryakıta vergi `güncellemesi` yapıldı. Aslında bakarsanız bu gelişmeler, hayal kırıklığı yarattı. Bunun nedeni, işin maliye tarafında acı reçetenin uygulanması değil. Bunun er ya da geç olacağını biz dahil birçok ekonomist aylardan beri belirtiyor. Bunların hepsi tabii ki olmazsa olmaz, bizlerin de uzun zamandan beri birçok tenkite rağmen dile getirdiğimiz şeyler.

Bizi hayal kırıklığına uğratan ise bu vergilerin uygulanma tarzı. Bilindiği gibi vergiler genelde fiyatı ne olursa olsun almak durumunda kaldığımız tüketim malları ve akaryakıt üzerinde uygulandı. Bu vergiler aslında toplumun bütün kesimlerini etkileyen ama en çok da düşük gelirlileri vuran vergiler. Zaten harcamalarının önemli bir kısmının vergisi artan bu malların oluşturduğu düşük gelirli vatandaşların bu harcamaları, bundan sonra daha da artacak. Oysaki kazanılan gelire göre uygulanacak bir vergilendirme yapısı, hem gelir dağılımını düzeltici etki edeceğinden hem de daha adil bir vergilendirme olacağından daha uygun olabilirdi. Bunun uygulanmasının çok kolay olmadığının farkındayız. Fakat zaten, Sayın Bakan`ın üç numaralı program ayağında belirttiği, yapısal reform olarak adlandırdığımız şeylerin başında bu vergi reformu geliyor. Eski usul en kolay toplanabilen vergilere yoğunlaşmak yerine bu şekilde bir reform adımı, programa desteği oldukça artırırdı. O zaman aslında bu reformlar için belki de en iyi zamanda bunlar için bir çaba olsaydı, bu programın üç sac ayağı da daha ikna edici hale gelirdi.  İşte tam da bu yüzden şu anda uygulanan yeni ekonomik programın en azından şimdilik tek hedefinin kamu maliyesinde disiplini sağlamak olduğunu düşünüyoruz.

PARA POLİTİKASI AYAĞI   

Daha önce de belirttiğimiz gibi yeni programın dikkatle takip edilen en önemli ayağı para politikasında olası normalleşme. Fakat üzülerek belirtmeliyiz ki maliye politikasının aksine para politikası kısmında pek bir değişiklik olmayacak gibi…

Öncelikle enflasyonun en iyi tahminle yüzde 40 olduğu bu ortamda en son belirlenen yüzde 17,5 politika faiz oranıyla hiçbir sağlıklı para politikası yürütülemez. Bununla birlikte faizlerin fiyatlar için yön gösterici özelliği sağlanmadan da 200`ü aşkın kural ve uygulamayla sağlanmaya çalışılan piyasa dengesinde bu kurallar yürürlükten kaldırılamaz. Öyle görünüyor ki tıpkı kamu maliyesinde büyük açık konusunda izlenen yolda olduğu gibi ülkenin döviz açığı konusunda da bıçak kemiğe dayanmış durumda. Kutu 2`de vadesi 1 yıldan az yabancı para cinsinden borçların zaman içindeki değişimini gösterdik.

Kutu 2`deki grafik çok ilginç bir gelişmeye dikkat çekiyor. Öncelikle kısa vadeli dış borçlarda, 2018`en beri bir artış eğilimi var. Fakat bu eğilim, 2021 ortalarından itibaren önce bir azalıştan sonra hızlı bir artış göstermiş. Bu grafiği 2019 yılında dergimizdeki ilk yazılarımızda da göstermiştik. Grafiğin asıl dikkat çekici kısmı ise tıpkı 2019`da yayınladığımız grafikte olduğu gibi TCMB`nin kısa vadeli borçlarının hızla resmin içine girmesi… 2019`da da bu köşede bu konuda uyarılarda bulunmuştuk, fakat durumun vahameti 2021 sonrasında daha da ciddi bir hale gelmiş.

Peki bu durumun bize yansıması nedir? Bugün yaşadığımız hızlıca alınan bu önlemler, işte bu durumun bize yansıması. Birincisi, kurun seçim sonrasında yavaş yavaş değil de oldukça hızlı bir şekilde 19`lardan 27`li seviyelere gelmesi ki bu durumun en acı göstergesi. Kurun bu şekilde değersiz seviyeye gelmesi ülkemizin `carry trade` olarak adlandırılan kısa vadeli döviz akımları için cazip hale gelmesinin ön koşulu. İkinci önemli gösterge de Merkez Bankası`nın geçtiğimiz ay çok agresif bir şekilde rezerv biriktirmeye başlaması. Özellikle temmuz ayında 10 milyar doları geçen bir rezerv artışı var ki bu yüksek ihtimalle tarihi rekor. Bununla birlikte özellikle Körfez Ülkeleri`ne yapılan gezilerden aldığımız bilgilere göre belli miktarlarda bir döviz akışı olasılığı yüksek. Fakat bu da ayrı bir sorun. Şu anda para politikasını piyasa mekanizması içinde değil de Körfez Ülkeleri`nden gelecek kaynakla yönlendirmeye çalışıyoruz. Bu anlamda para politikasında bir değişiklik görmediğimizi belirtmek isteriz.

BUNDAN SONRASI

Belli ki iki önemli etmen, ekonominin gidişatını belirleyecek. Öncelikle hem maliye hem para politikası konusunda alınan sert önlemler, kamu maliyesinde önemli bir düzeltmeye yol açacak ve de Merkez Bankası`nın rezervlerinde önemli bir iyileşme görülecek. Bu durum zaten şimdiden beklentilerin içine girdi ve fiyatlanmaya başladı. Bunu en iyi CDS risk primlerinden görebiliyoruz. Bir ara 1.000`lere ulaşan, seçim dönemi 600 baz puanları gören CDS risk primi, şu anda 430 baz puana kadar düşmüş durumda. Fakat bize benzeyen ülkelerin CDS`lerinin en fazla 200 baz puan olduğu gerçeğini düşünürsek bu duruma sevinmek için daha çok erken olduğunu anlarız. Fakat yine de uzun zamandan beri sürdürülemez olduğunu belirttiğimiz eski ekonomi bakış açısının bir nebze de olsa farkına varılması sevindirici.

Bir yandan ülke risk primi düşerken bu neye rağmen yapılıyor? Ekonometrik bir model yardımıyla yaptığımız projeksiyon gösteriyor ki yıl sonuna kadar enflasyonun yüzde 70`li seviyelere çıkması çok olası. Yani tıpkı bu yılın başında yaşadığımız daha yeni yüzde 40`lı seviyelere düşürebildiğimiz enflasyonun, yıl sonuna doğru yeniden yüzde 70`li seviyelere çıkmasını bekliyoruz. Dolayısıyla evet ülke riski azaldı ama bunun sonucu yeniden şahlanan enflasyon oldu. Bununla birlikte daha da bozulan gelir dağlımı da artık sadece ekonomik değil sosyolojik de bir boyut kazandı. Unutulmamalı ki enflasyonun bırakın yüzde 70`leri yüzde 20`nin üzerinde olduğu için hiçbir ülkede risk primi kolay kolay düşmez.

SEÇİME YAKLAŞIRKEN

Kanımızca 2024 Mart ayında gerçekleştirilecek yerel seçime yaklaşırken bu şekilde sert ekonomik tedbirler almak politik olarak olası değil. Bugünlere gelmemizin bir nedeninin de zaten seçim ekonomisi olduğunu düşünürsek bu politikalarda yıl sonuna doğru bir yumuşama bekliyoruz. Eğer bütçe açığı ve kısa vadeli dış borç yapısında anlamlı bir iyileşme gözlenirse yıl sonuna doğru tıpkı seçim öncesi gördüğümüz gibi daraltıcı değil bilakis genişleyici bir maliye politikası uygulanmaması ve kur üzerinde yeniden bir baskı oluşturulmaması için bir neden göremiyoruz.

YENİ EKONOMİK PROGRAM

Ekonomi ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, uygulanan yeni ekonomik program konusunda en fazla bilgi verdiği açıklama aşağıda gösterilen 6 Temmuz tarihli tweet. Bu mesajında sayın Bakan programın üç ana unsurunu kamu maliyesinde disiplin, enflasyonda yüzde 5`lik hedefe ulaşmak ve yapısal reformların uygulanması olarak belirtmiş.

KISA VADELİ DIŞ BORÇ ARTTI

Grafikte vadesi 1 yıl veya daha kısa yabancı para cinsinden borçların zaman içindeki evrimini görüyoruz. Kısa vadeli toplam dış borçlarda, özellikle 2021`den bu yana bir artış söz konusu. Özel sektörde gerek finansal ve finans dışı alt sektörlerde borç yapısında bir daralma olsa da özellikle TCMB`nin 2020`den bu yana resme çok hızlı girişi dikkat çekici.

EKONOMİK GÖSTERGELER DURAĞAN

Seçimlere yaklaşırken ekonomideki durgunluk olasılığı, oldukça düşük seviyelere gerilemiş, yüzde 10`lu değerlere demir atmıştı. Seçim sonrasında özellikle döviz kurunda yaşanan artış ve üretim göstergelerinde yaşanan belirgin düşüş, ekonominin durgunluğa girme olasılığını yeniden yüzde 30`ların üstüne taşımış durumda.           

Prigozhin’den sonra

Capital Online

Putin, 23 yıllık iktidarına karşı gerçekleştirilen en dramatik ve doğrudan yapılmış meydan okumadan sağ çıktı; zengin ve asi bir paralı asker olan Yevgeny Prigozhin de silahsızlandırılma süreci içinde bulunuyor. Sükunet geri geldi, en azından yüzeysel olarak. Ukrayna`daysa savaş devam ediyor. Şimdi ortalık yatıştığına göre Rusya`daki durdurulan ayaklanma bir şeyleri değiştirdi mi? Biz neler öğrendik?

Bu ayaklanma, Rusya ordusunun çevik bir savaş gücü olmadığını ve liderlerinin de beklenmeyen şeylere hızlı ve etkili tepki veremediğini gösterdi.

Ayaklanmanın sonrasında Rusya başkanı etrafındaki yetki sahiplerinin de gerçekte ne düşündüğünü ayrıca merak ediyor olmalı. Putin, kendisini hayal kırıklığına uğrattığını veya uğratabileceğini düşündüğü yetkilileri, temizlemeye başlamış gibi görünüyor. Fakat Putin daha önce hiç şu anda olduğu kadar savunmasız olmadı. Özellikle eğer Ukrayna önümüzdeki aylarda savaş alanında daha fazla kazanç elde ederse daha da savunmasız bir konumda olacak.

Putin`in savunmasız olmasının başka bir nedeni de şu: Yabancı arkadaşları, bu zor anında kendisine yardımcı olmak için hiçbir şey yapmadı. Evet, Putin o kadar da bağımsız olmayan Belarusya Başkanı Alexander Lukashenko`nun onun emirlerini uygulayacağını biliyor. Fakat diğer dost devletlerden pek bir destek gelmedi. Kazakistan`ın lideri, Rusya`daki başkaldırmayı tamamen dahili bir mesele olarak görmezden geldi. Bu özellikle dikkat çekici, çünkü Rusya geçtiğimiz yıl Kazakistan Başkanı Tokayev`i kendisini protesto edenlerden korumak için binlerce asker gönderdi. Türkiye`de ise Erdoğan, Putin için endişelerini ve desteğini bildiren dostane bir açıklama yayınladı; fakat daha fazla yorum yapmadı. En önemlisi de Xi Jinping`in Çin`i. Xi, Putin için Rusya`ya ağır silahlar sağlamak gibi büyük riskler almıyor. Bunun bir sonucu olarak da Putin`in soyutlanmışlığı derinleşiyor.

ÇIKARILACAK DERS

Yine de ayaklanmadan çıkarılacak ve Ukrayna`daki savaşa pazarlıkla bir son verilmesini umanları yüreklendirecek bir ders var. Varoluşsal bir krizle karşılaşan Putin, pazarlık yapacak ve taviz verecek. Rus Başkanı, Prigozhin`in vatana ihanet ve kişisel hainlikten suçlu olduğunu düşündüğünü net bir şekilde belirtti. Yine de Wagner`in paralı askerlerini Rus ordusuna yazılmaları için ikna etmenin savaşın uzun vadeli geleceği için önemli olduğunu bildiğinden, Prigozhin öldürülmedi veya tutuklanmadı. Başka bir deyişle Putin, ne kadar kızgın olursa olsun, verdiği karşılık aceleci bir şekilde tahrip edici değil, hesaplanmış bir karşılık oldu.

Putin`in verdiği karşılık NATO`nun onun taktik nükleer silahlar kullanarak savaşı daha tehlikeli yönlere taşıyabileceğine dair korkularını da yatıştırıyor. Putin`in binlerce Rus`un birbirine ateş ettiği bir çatışmayı tetiklemiş olabilecek çirkin bir kalkışma sırasındaki pragmatik seçimleri, ciddi şekilde test edildiği zaman Putin`in geri adım atmaya ve rejiminin ve kendisinin hayatta kalmasına öncelik vermeye hazır olduğunu gösteriyor.

Bu sıradaysa savaş devam ediyor. Ukrayna, karşı saldırısını emin adımlarla güçlendiriyor ve Rus birlikleri de kendilerini daha fazla ceza almaya hazırlıyor. Putin de kesinkes başta olmaya devam ediyor. Prigozhin köşeye sıkıştı. Batı`nın Ukrayna`ya olan desteği de azalmadı. Neredeyse hiçbir şey değişmemiş gibi geliyor. Fakat görünüşün altında, Putin`in savunmasızlığı ortaya çıktı. Bu hem savaş hem Rusya`nın geleceği için bir dönüm noktası.

“Prigozhin`in ayaklanması, Rusya ordusunun çevik bir savaş gücü olmadığını ve liderlerinin de beklenmeyen şeylere hızlı ve etkili tepki veremediğini gösterdi. Putin daha önce hiç şu anda olduğu kadar savunmasız olmadı.”

Dünya borsalarına yatırım yapmak

Capital Online

Finansal okuryazarlığın temel üç kuralından biri, portföy çeşitlendirmektir. Çünkü yatırımcılar, bildikleri ve yakın oldukları kendi ülke yatırım araçlarına yoğunlaşma eğilimindedir. Oysa basiretli bir yatırımcının yumurtaları aynı kefeye koymayıp riski dağıtması gerekir. Bunun için yatırım portföylerinde global finansal varlıklara yer vermek önem arz eder.

2023`te (19 Temmuz itibariyle) tüm dünya merkez bankaları faiz artırdığı halde dünya borsa endeksleri ortalama yüzde 17 değer kazandı. Normalde faizler artarken borsaların düşmesi beklenir. Ancak borsaların önemli bir özelliği de öncü gösterge olarak gelecek 6-12 ayı tahmin ederek hareket etmesidir. Nitekim dünya borsaları 2022`de yüzde 20 değer kaybederek yükselen faizleri önden hesaba katmıştı.

Bu yıl yüzde 37 değer kazanan ABD teknoloji borsası Nasdaq, 2022`de yüzde 33 değer kaybetmişti. Borsaların aşırı değer kaybettiği seneleri takip eden yıllarda değer kazanmasını “sarkaç” hareketine benzetebiliriz. Sarkaç bir yöne fazla savurulursa geri dönme ihtimali artmış demektir.

Bu bakış açısıyla 2023 başından beri portföy önerimize global fonları dahil ettik. Tema olarak teknolojinin parlayan kısmı yapay zeka ve robotik, küresel ısınmaya paralel güneş enerjisi ve artan nüfus, iklim ve savaş nedeniyle tarım ve gıda şirket hisselerini içeren fonlar öne çıkıyor.

Bu alanda yabancı borsalarda tek tek şirket hissesi seçmek ise ayrı bir uzmanlık konusu. Bu nedenle yatırımcılara tavsiyemiz, bu temalara odaklanan fonları tercih etmeleridir. Fonlar aktif hisse seçerek veya ilgili endeksin hisselerine yatırım yaparak size bu yatırım imkanını daha ekonomik sağlayabilir. Ayrıca Türk yatırımcı, yabancı hisselerden elde ettiği sermaye kazancı 2023`te 150 bin TL`yi aşarsa beyanname verip yüzde 40`a varan oranlarda vergi vermek yerine, bu yatırımı fonlar vasıtasıyla yaparsa sadece yüzde 10 stopaj vergisi vermektedir.

BES İHTİYAÇTIR

Yılın ilk yarısında enflasyon TÜİK`e göre yüzde 20; ENAG`a göre yüzde 50 gerçekleşti. Asgari ücrete yüzde 34 gibi makul bir zam yapılırken memurlara yüzde 17,6 + (herkese eşit) 8.076 TL gibi (ortalaması yüzde 60`a tekabül eden) daha iyi bir artış sağlandı. Buna karşın emeklilere verilen zam yüzde 25 oldu; hatta maaşı 7.500 TL`den düşük olanlar teknik bir nedenle daha düşük zam aldı.

Seçim öncesi popülist bir uygulamayla emeklilikte yaşa takılan (EYT) milyonlarca kişiye erken emekli olma hakkı verildi. Kişilerin hakkını tartışmıyoruz ama kararın önemli makro sonuçları var. 14 milyon olan emekli sayısı birkaç ayda 16 milyona çıktı; birkaç yıla 20 milyonu bulacak. Örneğin basit bir hesaba göre, EYT çıkmasaydı aynı bütçeyle emeklilere yüzde 35-40 arası zam verilebilirdi.

Emekli sayısı, çalışan sayısından çok hızlı arttığı için SGK sisteminin açığı artıyor. Çalışan emekli dengesi EYT öncesi 1,9 iken EYT ile 1,6`ya düştüğünü tahmin ediyoruz. Kevgir (PAYGO) türü sosyal güvenlik sistemlerinde para birikmez. SGK`ya giren pirimler ödenen maaşlara yetmezken emekli maaşlarının yarısına yakın sağlık gideri bulunuyor.

SGK`da yaşanan EYT depremi, emekli olacaklara önemli bir ders olmalı. Emeklilikte hayat standardınızı devam ettirebilmek için sadece devlete güvenemezsiniz. Tamamlayıcı bireysel emeklilik sistemi (BES) lüks değil, önemli bir ihtiyaçtır. 8,2 milyon kişinin gönüllü; 7 milyon kişinin de otomatik katıldığı BES büyüdükçe kişilerin artan emeklilik güvenliği yanında ülkenin tasarruf ve cari açık sorunları da düzelecek.

ANAPARA SATIŞ ARTIŞI YÜZDE

Capital Online

GÖSTERGE BDDK`nin 7 Temmuz verilerine göre bankaların bireysel kredi kartı alacakları 788,1 milyar TL`ye ulaştı. Bu rakamın yüzde 50,4`ü taksitsiz, kalan 390,2 milyar TL`si taksitli alacaklardan oluşuyor. 

GÜNDEM “Tahsilatlar yüzde 147 yükseldi” PPK kararı ve açıklamaları sonrası varlık yönetim şirketleri alanında hareket var. Beklenen ekonomik sıkılaşma nedeniyle finansal kuruluşların daha çok satış yapacağı öngörülüyor. 

Gelecek Varlık Yönetimi Genel Müdürü Sezin Ünlüdoğan ile alanı konuştuk: 

ANAPARA SATIŞ ARTIŞI YÜZDE 3,2 Tahsilat anlamında güçlü bir yıl olan ve pandeminin sahneden çekilmeye başladığı 2022`nin büyüme ivmesini, bu yıl da sektör olarak koruduk. Bu yılın ilk 6 ayında, tekil dosyaları hariç tutarsak, 4,5 milyar TL`ye yakın ana para satışı kaydedildi. Bu rakamı, geçtiğimiz yılın aynı dönemiyle karşılaştırdığımızda yüzde 3,2 artış söz konusu. Tahsilat, borç çözümlemede dinamikler oldukça iyi. Yılın ilk çeyreğinde 2022`nin ilk 3 ayına kıyasla tahsilatın yüzde 147 yükseldiğine tanık olduk. Gelecek Varlık olarak bizse ilk çeyrekte, tahsilat artışımızı yüzde 189,9 büyümeye taşıdık. 

8-12 MİLYAR DAHA GELECEK PPK kararı ve açıklamaları sonrası, finansal kuruluşların piyasada oluşan cazip portföy satış oranları ve muhtemel ekonomik sıkılaşma nedeniyle kısa ve orta vadede daha çok satış yapacağını ve yatırım ortamının güçleneceğini düşünüyoruz. Bu dönemde tabii ki finansmana makul faiz oranlarından erişim, varlık yönetim şirketleri için ayırt edici olacak. Güncel tabloya bakarsak yıl sonuna dek 8 ila 12 milyar TL daha satış olacağını öngörüyoruz. Tahsilat tarafında ise 2023`ün yüzde 100`ün üstünde büyümeyle kapanacağını bekliyoruz. Gelecek Varlık olarak pazar payımızı ve liderliğimizi koruyacak şekilde yatırım yapma hedefimizi koruyoruz. 

YENİ ALAN “Küresel dijital ödeme pazarı, 2027`de 12,5 trilyon dolara ulaşacak” Ödeme sistemlerinde yenilik durulmuyor. Yüzde 100 Kuveyt Türk`ün iştiraki Architecht, açık bankacılık, dijital bankacılık ve ödeme sistemleri gibi alanlarda global teknoloji ürünleri geliştiriyor. Architecht Dijital Bankacılık ve Ödeme Sistemlerinden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Zeynep Yasemin Tekşen Altaş, trendleri ve ürünlerini anlatıyor: 

DÜNYADA BÜYÜME HIZI YÜZDE 10 Pandemiyle dijital dönüşümün hızlanması, bankacılık ve finans sektöründe yeni fırsatları beraberinde getirdi. Research and Markets`e göre küresel dijital ödeme pazarının yıllık ortalama yüzde 10 büyümeyle 2027 yılına kadar 12,5 trilyon dolara ulaşacağı öngörülüyor. Bankalararası Kart Merkezi`nin verilerine göre 2022 yılında kartlarla yapılan temassız ödeme önceki yıla göre yüzde 77 artarak 6,62 milyar adede yükseldi. Mobil ve giyilebilir temassız ödemelerin 2022-2027 yılları arasında yüzde 221 büyümesi bekleniyor. Yaşanan bu gelişmeler fintek sektöründe yeni girişimlerin ve ürünlerin hayata geçmesine olanak tanıyor. 

10 BANKAYLA GÖRÜŞÜYORUZ Biz de Architecht olarak mayıs ayında ödeme sistemleri alanında uçtan uca tüm altyapı ihtiyaçlarını karşılayacak yeni ürünümüz BOACard`ı sektörümüzün kullanımına sunduk. Dijital bankacılık lisansı alan Hayat Finans ve TOM Bank, bizim geliştirdiğimiz “Dijital Bankacılık Platformu”yla faaliyetlerine başlayacak. Açık bankacılık tarafında da “Airapi” ürünümüzle birçok banka ve finans kurumunun API yönetimi ve açık bankacılık ihtiyacını karşılıyoruz. BOACard`ın ilk kullanıcısı Kuveyt Türk oldu. Bankanın aktif 4,5 milyondan fazla ödeme kanalı kullanıcısı bulunuyor, BOACard ürünü de bu kullanıcılara ulaşıyor. 10`dan fazla banka ve finansal kuruluşla demo sürecimiz devam ediyor. Ölçeklenebilir çözüm sunmayı hedefliyoruz.”

Sorumlu yapay zeka

Capital Online

Yapay zeka kuşkusuz son 20 yılın en büyük inovasyon sıçraması. Ancak aynı zamanda ezberleri bozan bir inovasyon. İnsan yaşantısını, şirketlerin iş yapış biçimini, sosyal örgüyü ve ülkelerin kaderini derinden etkileyebilecek bir potansiyelde. Çok artısı olduğu gibi çok riskleri de var. Daha önce yapay zekanın kuralsız ve bir orman yangını gibi gelişmesiyle ilgili endişeleri içeren bir yazı yazmıştım. Burada, varoluş kaygılarından önce, güncel tehditlerin olduğunu söylemiş ve yapay zekayı insanlığın yararına odaklamak lazım demiştim. Nitekim AB ilk yapay zeka yasa taslağını hazırlayıp tartışmaya açtı. Bu yasa yalnızca AB içinde yapılan değil, kullanıma sokulan tüm yapay zeka sistemlerini kapsıyor. Bazı uygulamalara çok az dokunurken bazılarını yasaklıyor. Örneğin kamuya açık alanlarda yüz tanıma, sosyal puanlama sistemi gibi uygulamalar yasak. Seçimlerde seçmeni etkilemeye dönük uygulamalara sıkı kısıtlamalar var. Yasayla şeffaflık getiriliyor. Yapay zekayla üretilmiş bir şeyi açıklama zorunluluğu var. Yasaklı işleri yapanlara, hangisi büyükse, 40 milyon Euro`ya kadar veya şirketin global cirosunun yüzde 7`sine kadar ceza sözkonusu. Üye ülkelerin, yapay zeka sistemleri devreye alınmadan test edilmesine dönük birer organizasyon kurması isteniyor. Amacın bir yandan vatandaşlar korunurken bir yandan inovasyonu engellememek olduğu söyleniyor. 

ŞİRKETLERİ NELER BEKLİYOR?

Ülkeleri yapay zekayı regüle etmeye iten güncel tehditler neler? Yapay zekanın yapabilirliği ve kötü niyetli kişilerin bir araya gelmesi çok tehlikeli bir kombinasyon oluşturuyor. Açıkçası öngörülebilenlerin dışında akla hayale gelmedik problemler yaşanabilir. Telefonla ve maille yapılan sahtekarlıkların çok daha kalitelileri, zararlı yazılım üretimi ve siber saldırılar, “deepfake”ler ve yanıltıcı bilgi, yapay zekanın internette nereden aldığı bilinmeyen içerikle gelen fikri mülkiyet problemleri… Özellikle ChatGPT gibi üretici yapay zeka uygulamalarının büyüsüne kapılarak içeri atlayan şirketleri büyük riskler bekliyor. Venturebeat`in haberine göre Samsung mühendisleri şirkete has bir yazılımı ChatGPT`ye yükleyerek sorununu çözmeye çalışmış. Böylece şirketin gizli bilgileri dışarı sızmış. Profesyoneller için sosyal bir platform olan Fishbowl`un araştırmasına göre ChatGPT`yi iş için kullananların yüzde 68`i bunu yöneticilere söylemiyor. Bir başka sorun, üretici yapay zekanın bilmediği konularda bir şeyler uydurması ve bunu gerçekmiş gibi sunması. Bunlara “halüsinasyonlar” deniyor. Yine bir başka durum, internetteki çok sayıda “yanlı” kaynaktan öğrendiği için önyargılı sonuçlar sunması. Şirketlerin yapay zekayla yaptığı işlerde hesap verebilirlik sorunları da ortaya çıkıyor. Bütün bunlara karşılık, yapay zekanın potansiyel faydalarını kullanma arzusu şirketleri ve ülkeleri konuyu disipline etmeye zorluyor. Bunun bir sonucu “sorumlu yapay zeka” akımı. Sorumlu yapay zeka, çalışanları ve işletmeleri güçlendirmek, müşterileri ve toplumu adil bir şekilde etkilemek için yapay zekayı iyi niyetle tasarlama, geliştirme ve dağıtma uygulamasına verilen ad. Yaklaşımın temelinde, insan-odaklı tasarım; amaca uygunluk; açıklık ve kontrol; sistemin insanlar, kuruluşlar ve toplum üzerindeki etkilerini değerlendirme; önemli olumsuz etkilerin gözetimi; karar verme için sistem anlaşılırlığı gibi faktörler var. Sorumlu yapay zeka doğru yönde bir adım, ancak özellikle üretici yapay zeka kontrol edilmesi güç bir nitelikte. Yapay zekanın faydaları ve çığır açıcılığı da başka bir yazıya. “Yapay zeka son 20 yılın en büyük inovasyon sıçraması, ancak çok artısı olduğu gibi çok riskleri de var.”

Yaratıcı düşünmeyi verimlilikle nasıl dengeliyorsunuz?

Capital Online

Bu muhteşem soru bana Richard`a Sorun LinkedIn Bültenim`de soruldu ve ben de cevabımı hepinizle paylaşmak istedim. Disleksik bir kişi olarak yıllar boyunca, benim için işe yarayan bazı araçlar ve süreçler öğrendim. Buradan hareketle hepinizin cevabımı faydalı bulmasını umuyorum. İkinci bir soru da başarılı bir iş kurarken entelektüel zekanın mı yoksa duygusal zekanın mı daha önemli olduğu yönünde. İki sorunun birbirine iyi uyduğunu düşünerek ikisini birden yanıtladım. Bir şeyi zorluklara rağmen tamamlamak isteyen çok azimli biriyimdir, ama sıklıkla belli bir zamanda beynimden bir milyon farklı düşünce geçtiği oluyor. Odağımı korumaya ve fikirleri ileri götürmeye yardım etmesi için birçok liste yaparım ve bunlara uymaya dikkat ederim. Her yere yanımda bir not defteriyle giderim ve aklıma gelen hemen her düşünceyi not alırım. Böylece giderek yayılan düşüncelerimi filtreleyip öncelik sıralaması yapabilirim. Daha sonra düşüncelerimi gerçekliğe dönüştürmek için gereken küçük ve yönetilebilir günlük işler listesi hazırlarım. Birkaç yıl önce, 1972 yılından kalma eski bir yapılacaklar listemi buldum ve bu liste beni her zaman gülümsetir. İşte size 6 Kasım 1972 için planladıklarımın listesi: 

1.Uçmayı öğren 

2.Bana, sana, bota göz kulak ol 

3.Yanında olan herkesi eğlendir 

4.Hoş insanları geri çağır 

5.Küçük evi Malikane`de yeniden bir araya getirmeye başla 

6.Malikane için ıvır zıvırlar almaya başla 

7.Projelerde kendinle çalış, kendine çeki düzen ver 

8.Daha fazla mağaza bul 

O zamanlar 22 yaşındaydım. Kendime çeki düzen vermeyi de bir görev haline getirme nedenim bu. Henüz o maddeye tik atmaya hazır değilim, ancak bu listeye yeniden bakmak ve listedeki maddeleri gerçekleştirmiş olduğumu görmek harika. Odağımı bulmama yardımcı olan diğer unsurlar arasında şunlar var: 

1.Aynı anda sadece bir göreve odaklanmak. 

2.Günlük bir rutin belirlemek ve buna bağlı kalmak.

 3.Ne zaman, nerede, nasıl ve neden en yüksek performansla çalıştığınızı bulmak ve bir çeşit “verimlilik araç kiti” oluşturmak. Bu kit, en yüksek odağı ve verimliliği bulacağınız belli süreçler, araçlar, yerler, sistemler ve alanlar listesi içerebilir. 

4.Gücünüzün sınırlarına göre çalışın ve kendinizi yetersiz hissettiğinizde mümkün olduğunca çok iş birliği yapmaya, başkalarını görevlendirmeye ve dış kaynak kullanmaya dikkat edin. Bu noktada bir çalışma koçuna güvenmek gerçekten işe yarar. Daha yaratıcı veya nöro-çeşitlilik durumlarına sahip biriyseniz bu odağı bulmak biraz daha zahmetli olsa da atipik bir düşünür olmanın faydalarının zorluklarından kat be kat fazla olduğunu keşfettim. EQ ve IQ hakkındaki soruya iyi bir yanıt oldu sanırım. Kısaca söylemek gerekirse, duygusal zekaya sahip olmanın, yaşamın her alanında daha önemli olduğunu düşünüyorum, buna iş dünyası da dahil. İyi bir dinleyici olmak, empati yapmak, duyguları anlamak, etkili iletişim kurmak, insanlara iyi davranmak ve en iyiyi dışarı çıkarmak başarı için son derece kritik. Bu sizin insanları gerçekten anlayan ve sorunlarını çözen bir iş kurmanıza da yardımcı olacak ve aynı zamanda daha mutlu ve sağlıklı bir ekip kurulmasını da sağlayacak. IQ`mun ve okul notlarımın başarımı belirlemesine izin verseydim, kesinlikle bugün olduğum yerde olmazdım. Bu yüzden, umarım kimse standart bir sınav sonucunun iyi bir fikrin yolunu tıkamasına izin vermez. 

İUkrayna`yı İyileştirme Konferansı 

Rusya`nın Ukrayna`ya karşı süregelen saldırıları boyunca Ukrayna`yı desteklemek üzere düzenlenmiş bir etkinlik olan Ukrayna`yı İyileştirme Konferansı`nda bir konuşma yapma şerefine eriştim. Bu yılki etkinlikte, Ukrayna`nın ekonomik ve sosyal istikrarının sağlanmasıyla savaşın etkilerinden kurtarılması için uluslararası desteğin seferber edilmesine odaklanıldı. Konuşmamı buradan sizinle paylaşmak istiyorum: Yaklaşık 16 ay önce, Rus askerleri Ukrayna`ya ve Ukrayna halkına terör, katliam ve ıstırap getiren zalim bir saldırı başlattı. Rusya`nın eylemleri sadece kendi yolunu seçmede kararlı bağımsız bir ulusa yapılmış kötü niyetli bir saldırı değil. Rusya`nın yaptıkları, 2. Dünya Savaşı`nın sonundan beri insanlığın kaydettiği ilerlemenin büyük bir kısmının temelini oluşturan uluslararası kurallara dayanan düzene karşı da bir saldırı. Daha önce de Ukrayna`nın bağımsızlık ve kendi kaderini tayin etme mücadelesine destek vermiştim. Bunu yaptım, çünkü onların mücadelesi bizim de mücadelemiz. Özgür ve demokratik bir Ukrayna`nın alternatifi, giderek artan oranda hoşgörüsüz ve tecrit edilmiş bir dünyadır. Adaletsiz, eşitliksiz veya hukuk üstünlüğünün olmadığı bir dünya. Nezaket ve insanlıktan yoksun bir dünya. 

Daha çok umudum var 

Son 12 ayda, Ukrayna`yı iki kere ziyaret edip sadece Başkan Zelensky`yle değil, aynı zamanda sayısız cesur Ukraynalıyla görüşme mutluluğuna eriştim. Çoğu; yıkım, acı ve kayıplara dair yürek parçalayan ve duygulandıran öyküler paylaştı. Ve bir kez daha, Ukraynalıların cesaret ve dayanıklılıkları ve içinde oldukları hayatta kalma savaşının merkezinde o kırılmaz inançları hakkında pek çok şey öğrendim. Bu savaşın kazanılabileceğine ve kazanılacağına dair şimdi artık her zamankinden daha çok umudum var. Bakalım önümüzdeki haftalar ve aylarda neler göreceğiz. Ancak Ukrayna`nın müttefiklerinin kesintisiz desteği fark yaratıyor ve umarım bu destek son Rus askeri de Donbas`tan Kırım`a kadar Ukrayna`nın bağımsız topraklarından çıkana kadar eksilmeden devam eder. Bugün, Ukrayna`nın iyileştirilmesinin nasıl olabileceğini konuşmak üzere Londra`ya geldiğiniz için hepinize teşekkür ederim. Ama daha da önemlisi, 44 milyon Ukraynalı (ki bu sayının çeyreği artık mülteci ya da ülke içinde yer değiştirmiş durumda) beklenti içinde bu konferansa bel bağlıyor. Umutları ve arzuları, hepimizin değer verdiği şeylerden çok da farklı değil: Barış içinde ve baskıdan uzak yaşamak, ailelerinin, dostlarının, topluluklarının refahının arttığını görmek, belki de bir iş kurmak için fırsat bulmak. Bu, her rakamın ve her istatistiğin arkasındaki insaniyettir. Ve hiçbirimiz bu nedenle burada olduğumuzu unutmamalıyız. Barış olmadan iyileşme olmaz İş dünyası bu çabada merkezde olacak. Başlangıç olarak, Ukrayna için, saldırgana karşı sesimizi yükseltmeye devam etmeliyiz. İş dünyasından pek çok liderin bir adım ileriye gidip bunu yapmasından cesaret alıyorum. Başkan Zelensky`nin, kendi girişimi olan United24 için benden elçi olmamı istemesinden büyük onur duydum, Ukrayna`nın ve muhteşem halkının sesi olmak için elimden gelen her şeyi yapacağım. Üzülerek söylüyorum ki, Rusya`da ve Rusya`yla iş yapmaya devam eden kabul edilemez sayıda işletme de var. Bunlar Putin`in savaşı için toplanan paralara ciddi katkılarda bulunuyor. Yaptırımlar sıkılaştırılmalı, yasal boşluklar kapatılmalı ve ihlaller cezalandırılmalı. Devletlerin bu zorluklara yanıt vereceğini yürekten umuyorum. 

Barış olmadan iyileşme olmaz. 

Ukrayna'nın da barışı elde etmesi için, iş dünyasının gölge etmemesi gerek. Ukrayna`yı destekleyen büyük bir kesimimiz, ABD Hükümeti`nin Ukrayna için bir iş sözleşmesi başlatma girişimini memnuniyetle karşılıyor. Ben de Virgin Group`un ilk imza atan şirketlerden olmasının gururunu yaşıyorum. Ukrayna`nın, altyapısının ve yıkılıp harap olmuş şehirlerinin yeniden inşasına ve ekonomisini yine rayına oturtmasına yardımcı olmak üzere, tüm sektörler çapında sürekli, müşterek bir taahhüde ihtiyacı var. Dünya Bankası, Ukrayna`nın iyileştirilmesi için önümüzdeki 10 yıllık süreçte en az 400 milyar dolar gerekeceğini tahmin ediyor. Bazıları buna yıkılan yerlerin onarılmasının maliyeti diyebilir. Ben bunu Ukrayna`nın geleceğine yapılmış, Ukrayna`nın girişimci sınıfının beceri, yetenek ve azminden güç alarak yenilik ve yeşil büyümeyi hızlandıracak küçük bir yatırım olarak düşünmek istiyorum.

Türkiye gibi bir ülkeyi yönetmek kolay değil

Capital Online

Türkiye, 85 milyonu aşan nüfusu, kritik coğrafi konumu, 1 trilyon dolara yaklaşan GSMH`si, dünyanın en güçlü silahlı kuvvetleri listesinde 11'incilik, tarımsal hasılada Avrupa'da birincilik, dünyada 10'unculuk konumuyla muazzam zenginlikleri olan bir ülke. Dahası, dünya savunma sanayinin yükselen yıldızı olması, inşaatta Çin`den sonra ikinci sıraya oturması, dünyada 132 ülke arasında toplam maden üretim değeri itibarıyla 28`inci, maden çeşitliliğinde ise 10`uncu olması önemli. Ancak 40 yıldır Türkiye`de aynı sorunlar da konuşuluyor. Ekonomik kriz, yüksek enflasyon, terör, AB üyeliği, karanlık dış güçler… Metropoll`ün “Türkiye`nin Nabzı “araştırmasına göre açık ara farkla (yüzde 56,1) en önemli sorun ekonomi, ardından hükümetin başarısız politikaları (7,6), adaletsizlik (5,5), deprem (4,3) ve eğitim (3,7) geliyor. Basın özgürlüğü endeksinde 180 ülke arasında 149`uncu sıradayız. Açlık sınırının altında yaşayan yoksullarla Monaco düzeyinde lüks bir hayat sürmekte olanlar arasındaki uçurum; işsizlik, her geçen gün çevrilmesi güçleşen dış borç stoku… Bu liste uzar gider.

YARATICI VE AKILCI YÖNETIM Ekonomi yönetimi öyle büyük beceri gerektirmiyor. Sadece ne yapmak, hangi sonuçları elde etmek istediğinizi söyleyin reçetesi hazır. İyi bir icra ekibi de varsa gerisi kolay. Bütçeyi gelir-gider denklemine göre düzenlemeyi, açık varsa aldığın borcu nasıl ödeyeceğini bilmeyi, kredileri verim ve getiri yaratacak şekilde kullanmayı, geri ödemeleri zamanında yapmayı, yatırımcı cezbetmeyi, teknoloji geliştirmeyi, kaliteli iş gücü ve liyakatli yöneticiler kullanmayı, itibarı aşındırmamayı, verilen sözleri tutmayı gerektiriyor. Farklı bakanlıklar, kurumlar, iş dünyası, sivil toplum kuruluşları, uluslararası oyuncular arasında eşgüdüm ve sinerji sağlamak da kritik önemde. Zamlar, vergiler, kur oynamaları, faizlerle denge sağlamaya çalışmak en kolayı; daha akıllıca ve yenilikçi önlemler getirmek asıl zor olanı. 

YENI ENERJI VIZYONU Enerji bir iktidar döneminin ötesinde uzun zaman, istikrar gerektiren bir sektör olduğu için entegre bir yönetim anlayışını benimseyerek enerjinin çevre, tarım, vergi, rekabet, yatırım, ticaret, teknoloji, finansman ve dış politika/ güvenlik boyutlarının etkin şekilde hükümet ve iş dünyası kararlarına, politika tercihlerine dahil edilmesi, “stratejik devlet menfaati” mülahazasının sadece genel yönlendirmeyle sınırlandırılması gerekiyor. Hiç enerjisiz kalmayacağız, kaygılanmayın. Yerkürede kalmazsa güneş sistemindeki 8 gezegenden, dünya yüzeyinin yaklaşık yüzde 70`ini kaplayan 362 milyon kilometrekarelik okyanuslardan getirilecek enerji. Çünkü onsuz ne telefon çalışır, ne ev ısınır, ne araba yürür, ne maç oynanır, ne savaş uçağı yükselir, ne sular akar, ne de ameliyat masasından kalkılır. Dünyanın en büyük ilk 10 ekonomisi arasına girmeyi hedefleyen, nüfusu genç, orta sınıfı palazlanan, kentsel dönüşümü hızlandırılan ve enerji talebi dünya ortalamasının üzerinde seyreden bir ülkenin, gelecek arz güvenliğini garantiye alması sadece bir enerji politikası değildir. Bizim gibi enerji açlığından mustarip, bunun ekonomik ve dış politika yansımaları ciddi olan ülkeler için enerji, aslında tam bir milli güvenlik ve ekonomik güvenlik meselesi. Yeni arz kaynakları, ticaret ve ulaşım güzergahları, fosilden yenilenebilir yakıtlara geçiş, iklim değişikliği ve yerel çevre sorunları, teknolojik devrim, yatırım tercihleri, değişmekte olan jeopolitik denklem ve benzeri birçok faktörün etkisiyle enerjide daha önce öngöremediğimiz, bambaşka bir mecraya doğru sürükleniyoruz.

Devler de zorlu bir mücadele içinde

Capital Online

Bu yılın ikinci yarısındaki gelişmeler, Türkiye ekonomisi için bütçe açığı, enflasyon, faiz, kur gibi kritik ekonomik göstergeleri şekillendirecek. Yeni ekonomik program çerçevesinde ekonomi yönetiminin alacağı kararlar ve icraatları, yılın ikinci yarısı için belirleyici olacak. 2023`ün ikinci yarısında bizi ne gibi gelişmelerin beklediğini merakla öğrenmek isteyenler bu ay konjonktür sayfalarımızda yer alan Dr. Cem Çakmaklı`nın analizini mutlaka okumalı. Çakmaklı; deprem, seçim ve KKM`den kaynaklanan yükümlülükler nedeniyle zaten kabarık olan bütçe açığının son günlerde döviz kurunda yaşanan yüzde 40`lara varan artış nedeniyle daha da yükseleceği konusunda uyarıda bulunuyor. Görünen o ki bu açığın telafisi için akaryakıt, tuvalet kağıdı gibi fiyat esnekliği düşük zorunlu tüketim mallarına getirilen vergileri yenileri takip edebilir. Türkiye İstatistik Kurumu`na (TÜİK) göre 2023 Haziran ayında enflasyon bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 38,21 ve 12 aylık ortalamalara göre yüzde 59,95 olarak gerçekleşti. Akademisyen ve ekonomistlerin oluşturduğu bağımsız bir grup olan ENAG (Enflasyon Araştırma Grubu) ise haziran sonunda12 aylık enflasyonu yüzde 108,58 olarak açıkladı. Hangi açıklamaya inanıp hangisine göre hesap yapacağımıza karar vermek bize kalmış görünüyor. Ancak enflasyonun en iyimser tahminle dahi yüzde 40 olduğu bir konjonktürde, politika faizi oranı yüzde 17,5 olarak belirlenince pek çok ekonomist gibi Dr. Cem Çakmaklı da “Bu oranla sağlıklı bir para politikası yürütülemez” yorumunu yapıyor. Ekonometrik modellemeyle yapılan projeksiyona göre enflasyonun 2023 sonunda yüzde 70`lere ulaşması da şaşırtıcı olmayacak. Şu an okumakta olduğunuz ağustos sayımızda başta araştırmayı yürüten Berna Çorak olmak üzere ekip olarak büyük emeklerle hazırladığımız Capital500 Araştırması`nı yayınlıyoruz. Capital500, Türkiye`nin en büyük 500 şirketini ortaya koymakla kalmıyor, 37 farklı sektörün önde gelen oyuncularının 2022 gibi zor bir yılı nasıl geçirdiğini de sayıların diliyle anlatıyor. Pandemi sonrasında 2021`de 500 büyük şirketin cirosu reel olarak yüzde 23 artmıştı, 2022`de ise bu ciroları reel olarak sadece yüzde 10,7 düzeyinde büyüyebildi. 2021 yılında pandemi yılının baz etkisi nedeniyle reel olarak yüzde 108 artan 500 büyük şirketin kâr rakamı, 2022`de reel olarak yüzde 27,6 arttı. Apaçık görülüyor ki en büyük şirketlerimiz bile makul oranlarda büyümek, kârlılıklarını korumak ve artırabilmek için yıllardır sürdürdükleri sıkı mücadeleye devam ediyor. Enflasyon, kur, bütçe açığı, büyüme, kârlılık gibi endişelerden sıyrılıp inovasyonu, hızlı büyüyen teknoloji şirketlerimizi konuşabileceğimiz günlere ulaşmak dileğiyle… İyi okumalar.

Yapay zeka karmaşası

Capital Online

Hızlı bir şekilde yapay zekanın yön verdiği bir dünyaya doğru ilerlerken hayatlarımız bir zamanlar sadece bilim kurgu romanlarına konu olacak şekilde yapay zekayla iç içe geçiyor. 

Bu teknolojilerin olası sonuçları ve getireceği faydalarla potansiyel riskler arasında bir denge tutturmak önemli. Bu noktada 6 kritik tahmin ortaya koyabiliriz.

1 - 2026`ya kadar sanal ve fiziksel dünya arasındaki ayrım bulanıklaşacak: Yapay zekanın güç verdiği sanal gerçeklik, gerçek dünyadan ayrılamaz hale geldikçe bir sürü ahlaki soru ve endişe de su yüzüne çıkacak. Örneğin, toplum sanal deneyimlere bağımlılık konusundaki potansiyeli nasıl ele alacak? Eğer insanlar eğlence, sosyal etkileşimler ve hatta duygusal doyum için yapay zekayla oluşturulmuş sanal dünyalara daha fazla bağımlı hale gelirse bunun ruh sağlıkları ve genel refahları konusundaki sonuçları neler olacak?

2 - 2028`e kadar yapay zekayla oluşturulmuş haber sunucuları yaygınlaşacak. Fakat gazetecilik, dürüstlüğünün ve insan dokunuşunun potansiyel kaybı ahlaki tartışmaları ateşleyecek: Yapay zekayla oluşturulan haber sunucuları, büyük miktardaki verileri gerçek zamanlı olarak sentezleyip analiz edebilecek ve flaş haberlere çabucak uyum sağlayarak içerik olarak ilgili bilgileri sunabilecek. Fakat haberlerin sunulması için yapay zekanın kullanılması, insan gazetecilerin gelecekteki rolü, gazetecilik ahlakı ve değerlerinin potansiyel olarak erimesi hakkında sorular sorulmasına neden olacak.

3 - 2030`a kadar yapay zekayla oluşturulmuş içeriklerin hakim olduğu bir dünyada insan yaratıcılığı ve sanatsal ifadenin değeri yoğun tartışmalara yol açacak: Yapay zekayla oluşturulan içerikler giderek daha yaygın hale geldikçe fikri mülkiyet hakları ve yazarlığın tanımı hakkında da sorular ortaya çıkacak. Yasal çerçevelerin; yapay zekayla oluşturulan içeriklerin sahipliği ve hakları konusunu ele almaya uyum sağlayarak insan yaratıcıların, yapay zeka geliştiricilerinin ve tüketicilerin çıkarlarını dengelemesi gerekir.

4 - 2032`ye kadar yapay zekayla oluşturulan kişisel asistanlar veya dost botların insan ilişkileri ve ruh sağlığı üzerindeki etkileri endişeleri artıracak: Yapay zeka teknolojisi geliştikçe, dost botlar kullanıcılarının duygusal durumlarını tanıyıp bunlara karşılık vererek kullanıcılarını rahatlatacak, onlara destek olacak ve kişisel tercihler ve ihtiyaçlarına göre şekillendirilmiş öneriler sunacak. Dost botların yükselişi insan ilişkileri üzerindeki potansiyel etkileri hakkında da endişelere yol açacak. İnsanlar duygusal destek için yapay zekalı arkadaşlara daha fazla ihtiyaç duymaya başladıkça insan bağlantılarının kalitesi ve derinliğinde bir düşüş gerçekleşebilir.

5 - 2034`e kadar, yapay zeka insanları iş gücünde tutunabilmek için yeni beceriler edinmeye zorlayacak: Yapay zeka çeşitli sektörlere nüfuz etmeye devam ederken insanların da iş gücünde tutunabilmek ve rekabet edebilmek için uyum sağlaması ve yeni beceriler edinmesi gerekecek. Bu bilgi, iş ve üretkenlikle ilgili geleneksel kavramların yeniden değerlendirilmesini ve eğitim sistemlerinin de yeniden düşünülmesini zorunlu kılacak. 

6 - 2036`ya kadar, özgür iradenin doğası ve yön gösterme için yapay zekaya güvenmenin getirdiği ahlaki sonuçlar felsefi tartışmalara yol açacak: Yapay zeka sistemleri geliştikçe büyük miktarlardaki veriyi işleme, örüntüleri tanıma ve daha doğru tahminlerde bulunma becerisine sahip olacak. Bu seviyedeki bir entelektüellik de insanların, kurumların ve hükümetlerin karar verme süreçlerinde yön gösterme için yapay zekaya güvenmelerini sağlayarak özgür iradenin doğası ve bu tarz bir bağımlılığın ahlaki sonuçları hakkında felsefi tartışmalara yol açacak.

DÜNYANIN KOZMETİĞİ SİNOP’TA ÜRETİLECEK

Capital Online

Mayıs itibariyle hazırlıkları başlayan fabrikanın yeni yıl ile birlikte faaliyete geçmesi planlanıyor. Sinop OSB`de bulunan ve 5.000 metrekare kapalı alana sahip olan fabrika tam kapasite çalışmaya geçtiğinde 180 kişiye istihdam sağlayacak.

Türkiye`nin kozmetik sektöründe üretim bakımından büyük bir potansiyele sahip olduğunu ve gelecek dönemde yerli  markaların dünya pazarlarında daha çok yer alacağını belirten Sinoz Kozmetik CEO`su Yasin Çörekçi, Sinoz`un 50 ülkeye yaptığı ihracatla bir dünya markası olma yolunda hızla ilerlediğini söylüyor. Her evde bir Sinoz hedefiyle harek ettklerini vurgulayan Yasin Çörekçi`ye Sinoz markasının başarı hikayesini ve gelecek dönem büyüme stratejilerini sordum.

“Sinoz Kozmetik, 2008 yılında tüm dünyayı etkisi altına ekonomik kriz sürecinde kurulmuş, bir marka. Türkiye`de cilt bakım ürünleri alanında yüksek kalitede üretim yapabile amacıyla  yola çıktık. Cilt bakım ürünlerinin büyük oranda ithal ediliyordu. En güçlü olduğumuz alanlardan birisi de e-ticaretteki bilgimizdi ve ilk olarak  ürünlerimizi e-ticaret üzerinden tüketicilerimizle buluşturmaya başladık. 2012 yılında sosyal medya ve dijital dünyanın popülerliğinin artmaya başladığını gözlemleyerek bu kanaldan tüketicilerimize daha hızlı ulaşabileceğimizi düşünerek pazarlama stratejilerimizi tamamıyla dijital alan üzerine konumlandırdık. O günden bugüne her evde bir Sinoz hedefiyle hareket ediyoruz. 2016 yılından bu yana her yılı büyüme ile kapatıyoruz. Pandemi döneminde ise   e-ticarete olan ilginin artmasına bağlı olarak satışların 3-4 katına çıkmasıyla bir dönüm noktası yaşadığımızı söyleyebilirim.

Müşteri odaklı üretim ve pazarlama

Sinoz markasının pazarda tutunduğunu ve tüketiciler tarafından da tercih edildiğine değinen  Çörekçi mutlu müşteriler yaratmayı hedeflediklerini söyleyerek bunu şöyle paylaşıyor,

“Sinoz Kozmetik olarak yüksek kalitede cilt bakım ürünlerini ulaşılabilir fiyatlarla müşterilerimize sunuyoruz. Fiyat-performans-kalite üçlüsünü ilk günden yakalamış ve müşterilerimize sunmuş bir markayız. Web sitemiz, online alışveriş platformları ve zincir güzellik marketleri üzerinden müşterilerimize çok pratik bir alışveriş deneyimi yaşatıp çok hızlı bir şekilde teslimat yapıyoruz. Ürünlerimizi Avrupa standartlarında hatta daha yüksek kalitede üretip Avrupalı rakiplerimize göre çok daha uygun fiyatlarla tüketiciye sunuyoruz. Müşterilerimizin %72 si Sinoz dan ikinci kez sipariş veriyor. Müşteri sadakati ve memnuniyeti çok yüksek bir markayız. Tüketicilerimize ihtiyaca yönelik ve kendi güzelliklerinin farkına varacakları zengin ürün gamımız ile hizmet veriyoruz. Kendi lojistik dağıtım ağımıza ve teknolojik alandaki çalışmalarımızla, yatırımlarımızla sektörde fark yarattığımızı düşünüyoruz.  Hızlı teslimat, satış sonrası destek süreçleri, müşteri memnuniyeti en ciddi konsantre olduğumuz alanlarımız, dolayısı ile bizi rakiplerimizden ayrıştıran farklarımız da diyebiliriz”.

İhracatın payı artacak

Dünyada 5 kıtada 50`nin üzerinde ülkede Sinoz kullanılıyor. 2020 yılından bu yana ihracata ağırlık verdiklerini söyleyen Yasin Çörekçi, sürdürülebilir satış, sürdürülebilir üretim planıyla bütün Avrupa ve Kuzey Afrika ülkelerinde ürünleriyle tüketicilerle buluştuklarını, aynı şekilde   Ortadoğu`da çok güçlü bir marka değerlerinin olduğunu belirtiyor.  Çörekçi, pandemide %300 büyüdüklerini, ihracatın toplam cirodaki payının %20 olduğunu ama hedeflerinin  bu oranı %50 seviyesine çıkarmak olduğunu söyleyerek Irak ve Hollanda`da bulunan mağazalarını diğer ülkelere de taşıyacaklarını paylaşıyor.

YAŞAM MOTTOM

Capital Online

EDİZ HAKSAL

Herbalife Türkiye Genel Müdürü

Eğitim Yolu

Bursa Anadolu Lisesi

(1987–1995)

İstanbul Teknik Üniversitesi, Kimya Mühendisliği Bölümü

(1995-1999)

Boğaziçi Üniversitesi, MBA

(2005-2006)

Kariyer Yolu

Johnson & Johnson, Satış Uzmanı

(2001–2005)

Johnson & Johnson, Ürün Yöneticisi

(2005–2006)

Merck, Ürün Yöneticisi

(2006–2008)

Novartis, Ürün Yöneticisi

(2008–2010)

Abbott, Pazar Erişim Müdürü

(2010-2012)

Becton Dickinson, İş Birimi Müdürü

(2012- 2015)

Becton Dickinson, Bölge Pazarlama Müdürü

(2016 - 2018 )

Herbalife, Türkiye Genel Müdürü

(2018 - … )

YAŞAM MOTTOM

Ailemle, dostlarımla sevgiyi paylaşmak ve güzel anılarımızın olması.

EN ÖNEMLİ BAŞARIM

Dengenin ne olduğunu anlamak ve uygulamaya başlamak. İş benim için her şeyden önemliydi. Yapmam gereken işim varsa diğer her şeyi düşünmeden ertelerdim. Şimdi hayatımı dengeleyebilmeyi beni en mutlu eden başarım olarak tanımlıyorum.

ÇOCUKLUĞUMDA

Hayalim farklı ülkeler görmek, farklı insanlarla tanışmak ve buna imkan sağlayan bir işimin olmasıydı. Şimdiye kadar bunu büyük ölçüde gerçekleştirdim. Farklı ülkelerden iş arkadaşlarımın olması yeni bakış açıları kazanmama destek oldu.

MEZUN OLDUĞUMDA

Üniversite yıllarımda bir arkadaşımla kurmuş olduğumuz tekstil işi bana çok değerli tecrübeler kazandırdı. Mezun olduğumda satış ve pazarlama alanında çalışmayı hayal ediyordum ve kariyerime J&J Medical`de güzel bir başlangıç yaptığımı düşünüyorum.

İŞ FELSEFEM

Yaptığım işte bir şeyleri değiştirebiliyor, geliştiriyor olabilmek ve işini, şirketini seven bir ekip olabilmek.

KARİYER HEDEFİM

İnsanların hayatını hem beslenme alışkanlıklarını değiştirerek hem de girişimcilik fırsatı sunarak nasıl etkilediğimizi gördüğümde işim ve kariyerimle ilgili algım da çok değişti. En büyük hedefim, 4-5 kat daha fazla insana ulaşmak. Aynı başarıyı farklı ülkelere de taşımayı amaçlıyorum.

EN ÖNEMLİ GÜNDEMİM

Son iki yıldır müşterilerimizle ve distribütörlerimizle online iletişim kurduk ve bu alanda çok geliştik. Bundan sonra online ve yüz yüze iletişim dengesini kurabilmek ve aynı güçlü etkiyi devam ettirebilmek en önemli gündemim.

BAŞARI FORMÜLÜM

Farklı fikirler ortaya atmak, farklı fikirlerin ortaya atılmasını sağlamak ve bunları denemek. Bunun gerçekleşmesi için ise bu kültürü oluşturmak, birbirine güvenen, işinden keyif alan, birlikte eğlenerek çalışan bir ekip olmak, pazarı çok iyi anlamak ve özellikle pazarda neyin değişiyor olduğunu algılamak gerekiyor.

HOBİM

Geçmiş yıllarda motokros yapmak, seyahat etmek gibi hobilerime zaman ayırırken bugün 8 ve 3 yaşında olan çocuklarımla beraber olmak eşimle birlikte en büyük keyfimiz. Spora mutlaka zaman ayırıyor, İspanyolca öğreniyorum.

***************************

TIRMANIŞ

“Hemen bir müdürlük verilmedi”

İnci Holding Yönetim Kurulu Başkanı Neşe Gök, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi`nden mezun olduktan sonra Leicester De Montfort Üniversitesi'nde pazarlama alanında yüksek lisans yaptı. 1995 yılında Cidaş`ta dış ticaret sorumlusu olarak işe başlayan Gök, aile şirketinde kuzenlerin en büyüğü ve 3`üncü kuşağın ilk yönetim kurulu başkanı olarak görev yapıyor. “Ancak öyle zannedildiği gibi üniversiteden mezun olduktan sonra hemen bir müdürlük ve araba verilmedi. Dedem beni bir departmana götürdü ve `Eti sizin kemiği benim. Başlayın yetiştirmeye` dedi. İşime fabrika servisleriyle gidip geldim. Zamanla çalışarak, başararak, hatalar yaparak ama hep dedemden ve ailemizin diğer çalışan üyelerinden görerek öğrendim” diyen Neşe Gök, 8 yıl jant grubunda çalışmış olmasını da önemli bir adım olarak ifade ediyor. Global bir şirketin İK uygulamalarını tanıma şansı elde ettiğini vurgulayan Gök şunları anlatıyor:

“3 ÖNCELİK BELİRLEDİK”

“Kurucumuz Cevdet İnci, çevik, yenilikçi ve cesaretle adım atan, rahat ve hızlı karar veren, risk alabilen kimliğiyle gerçek bir girişimciydi. İnsana saygılı, kararlı ve atak kimliğiyle ahlaki değerlerinden ödün vermeden sıra dışı fikirlere şans tanıyarak İnci`yi yaratan kişiydi. Bundan sonrasında da hedefimiz, kökleri sıkı sıkıya toprağına bağlanmış çınarımızı daha da büyütmek, ondan yeni tohumlar filizlendirmek olacak. Bu yıl 3 öncelikli alan belirledik ve mevcut portföyümüze değer katmak, yeni iş geliştirme projeleri geliştirmek ve girişim ekosistemiyle entegrasyon sağlamak olarak tanımladık. Bu alanlarla bağlantılı olarak kapasite artırıcı, ürün ve hizmet geliştirici projelerin devreye alınması, öncelikle Avrupa`da olmak üzere yeni alanlardaki yatırım fırsatları ve sürdürülebilirlik başlıkları da odaklandığımız alanlar arasında yer alıyor. Her yıl çok sayıda yurt dışı projesini gündemimize alıyor ve inceliyoruz. Stratejik yatırımcısı olduğumuz Vinci Girişim Sermayesi Fonuyla yapılan yatırımlar ve direkt olarak yaptığımız teknoloji yatırımlarını da bu kapsam içerisinde değerlendiriyoruz.”

**************************

YOLCULUK

“Teknolojinin dönüştürücü gücü heyecanlandırıyor”

Ege Üniversitesi İngilizce Ekonomi bölümünden mezun olduktan sonra İngiltere`de Business and Industrial Administration eğitim programını bitiren Hopi Ürün Yönetimi, Pazarlama ve CRM`den Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Gül Sağır Aydın, hızlı tüketimden telekomünikasyona, yapı gereçlerinden perakendeye kadar pek çok farklı sektörü deneyimleme şansının olduğunu söylüyor. “Ailem ve işim hayatımın merkezinde yer alıyor. Kadın ve çocuklara yönelik toplumsal projelerde gönüllü olarak yer almaya çalışıyorum” diyen Gül Sağır Aydın, kariyer yolculuğunu şöyle anlatıyor:

BAŞROLDE TEKNOLOJİ OLDU

Yıllarca pazarlama, CRM ve ürün yönetimi alanlarında çalışmış bir profesyonel olarak teknolojinin dönüştürücü gücü, hızı ve dokunduğu alanda yarattığı yıkıcı değişim etkisi beni hep heyecanlandırdı. Bu sebeple kariyerimin başrolünde hep teknoloji oldu. Bu alandaki yenilikleri takip etmek, kariyerime yön verirken alacağım sorumlulukları teknolojinin kabiliyetleri çerçevesinde değerlendirmek ve sunduğu faydayı iş yapış biçimine entegre etmek, sürdürülebilir öğrenme ve deneyimleme noktasında beni zenginleştirdi. Diğer taraftan teknolojiyle birlikte, onun etki ettiği tüm sektörlerdeki trend ve yenilikleri de takip etme şansım oldu.  Okumanın, hatta en çok da farklı bakmayı ve düşünmeyi sağladığı için işimle hiç alakası olmayan konularda okumanın beni geliştirdiğini düşünüyorum.”  

İnovasyon hayat kurtarır

Capital Online

Yaşadığımız büyük deprem, inovasyonun önemini bir kez daha ön plana çıkardı. Hatırlayacağınız gibi salgının zirve yaptığı günlerde, en başta hızla geliştirilen aşılar olmak üzere solunum cihazları, UV sterilizasyon robotları, antiviral tekstil ürünleri, temassız cihazlar, QR menüler, uzaktan çalışma ve toplantı altyapısı, hayata geçen inovasyonlardan bazılarıydı. “Zorunluluk icatların anasıdır” diye boşuna denmemiş. Binaların yıkılmasını önlemek ve hayat kurtarmak için çeşitli inovasyonlar gündeme geldi. Özellikle büyük binalar, kamu binaları, viyadükler gibi yapılar için izolatörler günlük konuşmalara ve haberlere girdi. Gökdelenlerde kullanılan, sarkaç gibi çalışan dengeleyici kütleler sokaktaki insanın farkındalık alanına dahil oldu. En başta da halkın oturduğu apartmanları güçlendirmek için karbon fiber takviyeler gibi hızlı ekonomik inovatif çözümler gündeme oturdu. Konu yalnızca binalarla sınırlı değil elbette. Deprem anında kapanıp insanı koruyan kafes yataklar, çelik konstrüksiyon kaçış odaları gibi bireysel çözümler de konuşulur oldu. Deprem öncesi için saniyeler mertebesinde de olsa uyaran çözümler, deprem sonrası barınma için hızla kurulabilen ve kolay taşınan katlanır evler… İngiltere`de geliştirilen GoodSAM adlı bir uygulamayla aramakurtarma personeli, arayan kişinin telefon kamerasını açıp durumunu ve çevresini görebiliyor, hayati verilerini analiz edebiliyor. Enkaz altında küçük arama robotlarının çalışması da bir başka inovasyon konusu. İnovasyon yalnızca afetlerde ve salgınlarda hayat kurtarmıyor. Dünya Ekonomik Forumu`nun verilerine göre medeniyet tarihinin önemli bir kısmında hayat beklentisi 30-40 yıl aralığındaydı. Bunun nedenleri olarak çocuk ölümleri, kötü sıhhi şartlar, kontrol-dışı hastalıklar, tahmine dayalı tıp gösteriliyor. 1900-2015 arası, ömür beklentisi iki katın üstünde artarak 70 yaşın oldukça üzerine çıktı. 1950-2010 arasında kalp hastalığından ölümler yüzde 65, felç nedeniyle ölümler yüzde 78 azaldı. 1990`dan bu yana bütün kanser türlerinden ölümler yüzde 22 düştü. Aynı dönemde kanserden kurtulan ve uzun süre yaşayanlar iki katına çıktı. 

OLMASAYDI NE OLURDU? 

Hangi inovasyonun kaç hayat kurtardığı konusunda ilginç rakamlar var. Tuvaletler, aşılar ve kan nakli, her biri birer milyar kişinin hayatını kurtarmış inovasyonlar. Antibiyotiklerin 200 milyon, anestezinin 50 milyon hayat kurtardığı belirtiliyor. Bunları bugün kanıksamış durumdayız ama zamanında birer inovasyon olarak geliştirilmiş olmasalardı ne olurdu bir düşünün. Haydi bugünden de bir örnek vereyim. Akıllı saatler gibi giyilebilir cihazların da yılda 2 milyon hayat kurtaracağı öngörülüyor. Akciğer ve meme kanserlerinin yüzde 30-70`i teşhis edilemeyebiliyor. Makine öğrenmesi ve yapay zekayla bunu aşmayı hedefleyen bir start up var. ABD`de kara ambulanslarının hastaneye yetişme süresi ortalama 11 dakika. Elektrikli, dikey inip kalkabilen eVTOL hava ambulanslarıyla bu sürenin 5 dakikaya düşebileceği öngörülmüş. Kalp krizi geçirenlerin geç müdahaleden dolayı yalnızca yüzde 12`si hayatta kalabiliyor. eVTOL`lerle yılda 20 bin hastayı kurtarabileceklerini hesaplamışlar. Yine bir inovasyon olan taşınabilir defibrilatörler hastaya götürülebiliyor. Kalp pillerini bluetooth versiyonlarında hasta ve doktor uzaktan kontrol yapabiliyor. Nanotıp ile organik robotların kanser hücrelerini avlaması hedefleniyor. Biyobaskıyla kemik, kornea, kulak gibi organların basılması organ donörü beklememek için test ediliyor.

ChatGPT4: Yeni bir dönem

Capital Online

ChatGPT, 2 ayda 100 milyon aktif kullanıcıya ulaştı. TikTok, bu kadar kullanıcıya 9, Instagram 30, Spotify ise 55 ayda ulaşmıştı. Son ay içinde yaşanan gelişmelerle başlayalım: Microsoft ilk günden beri ChatGPT`yi üreten OpenAI isimli şirketin arkasında... Yaptığı yatırımı artırarak 10 milyar dolara çıkardı. OpenAI, 2024`te 1 milyar dolarlık ciroya ulaşmayı hedefliyor. Şirketin değeri 29 milyar dolara ulaştı. Aşırı talep sonrasında şirket, ücretli (20 $/ay) ve performans garantili bir abonelik başlattı. Ücretsiz üyelik modelinin aynen devam edeceğini açıkladı ve 11 milyon dolar ödeyerek ai.com ismini Google`dan satın aldı. Servisin yeni sürümü, ChatGPT4 yayınlandı. Sürümle birlikte API hizmeti de duyuruldu. YENİ SÜRÜM YENİ YETENEKLER Kalpleri fetheden servis artık daha bilge, daha akıllı ve daha yaratıcı… Sayfalar uzunluğunda (25 bin kelimeye kadar) bir metni yüklediğinizde saniyeler içinde size özetleyebiliyor, metin üzerine soracağınız çetrefilli sorulara anlamlı, mantıklı cevaplar verebiliyor. Güncel bilgiye hala erişimi yok; 2021 Eylül`üne kadar olan bilgilerle eğitilmiş durumda… Barodan üniversiteye hemen her sınavdan yüksek not alıyor. Kodlamada yine çok iyi. Kimisi peçeteye karaladığı bir algoritmayı programa dönüştürüyor bu sayede. Birkaç cümleyle saniyeler içinde basit oyunlar yazdıranlar bile var. Bu sürümle birlikte sadece yazılı değil görsel iletişim sağlamak da mümkün hale geldi. Örneğin buzdolabındakilerin resmini çekip yüklediğinizde size saniyeler içinde elinizdeki malzemelerle hangi yemekleri yapabileceğinizi sıralıyor. 

İDDİALI HAMLELER 

Microsoft`un tüm yatırımcıların hayallerini süsleyecek bir başarıya imza attığını söyleyebiliriz. Milyarlarca dolarlık bir yatırıma rağmen OpenAI`nın özerk bir şirket olarak hayatını sürdürmesi başlı başına bir kazanım. Öyle ki ChatGPT`nin ilgileri üzerine çektiği, fırtınalar yarattığı ilk ayda Microsoft`un ismini dahi duymadık. Geri planda yatırımın büyüklüğünü önemsizleştirecek güzellikte iddialı, stratejik bir iş birliği var. GPT4 lansmanının hemen ardından Microsoft da bir seri tanıtım gerçekleştirdi. Microsoft Copilot isimli servis ile ChatGPT`yi Word, Excel, PowerPoint ve Outlook ürünlerinin içine her beyaz yakalının hayatını değiştirecek şekilde yerleştirdi. OpenAI bir yandan da Microsoft`un müşterisi. Hizmet, Microsoft`un bulut platformu Azure üzerinde çalışıyor. Microsoft`un yatırımının önemli bölümü ücretsiz sağlanan Azure kredileri… Microsoft, şirketlere sunduğu bulut hizmetlerinin içine OpenAI hizmetlerini de dahil etmiş bulunuyor. Esas mücadele arama motoru cephesinde yaşanıyor. Google hızlı stratejik adımlar attı. Yapay zeka konusundaki yatırımlarını artırdı. Hatta OpenAI`dan ayrılanlar tarafından kurulan Anthropic ile anlaştı. Anthropic`in piyasa değeri 5 milyar dolar… 8 Şubat`ta iddialı bir etkinlikle yol haritasını sunmaya hazırlanıyordu ki Microsoft`tan sürpriz bir hamle geldi: 7 Şubat günü Bing`in yeni sürümünü duyurdular. Yeni Bing, ChatGPT4 ile entegre çalışıyor. İnternete bağlanmayan ChatGPT`nin eksiğini tamamlıyor, daha önemlisi arama konusuna yepyeni bir soluk getiriyordu. Ertesi gün yapılan Google etkinliği de yapay zekayla geleceğin nasıl değişeceği teması üzerine kurulmuştu. Ancak demonun istenilen şekilde akmaması nedeniyle lansman hayal kırıklığı yarattı. Hisse senetleri yüzde 9 düştü. Şirket, lansman videosunu YouTube`dan kaldırdı. Microsoft`un Google`dan alacağı yüzde 1`lik bir payın değeri bile 2 milyar dolar. Tüm olanlara rağmen Google doğru adımlarla yoluna devam ediyor. Benzer hamle yaparak Microsoft`un Copilot lansmanından iki gün önce Google Workspace uygulamalarının yapay zekayla entegre olduğunu açıkladı.

“GÜZEL EV” KONSEPTİNİ DÜNYAYA TAŞIYACAK

Capital Online

Bella Maison, ev tekstili ve dekorasyonu sektörünün en hızlı büyüyen markalarının başında geliyor. 2016 yılında Türkiye pazarına giren marka bugün itibarıyla 8 ülkede 12 mağazası ile tüketicileriyle buluşuyor. Markanın da adı olan Bella Maison,  Fransızca`da “Güzel ev” anlamına geliyor. Yarattıkları markanın  isminin  ve içeriğinin sürdürülebilir bir konsept olduğuna dikkat çeken Bella Maison CEO`su Muhammed Tan, Türkiye`de doğmuş bir marka olarak ulaştıkları  tüm ülkelerdeki evleri ve yaşam alanlarını kendi ürünleri ile  güzelleştirmek istediklerini söylüyor. Tan; “Yurt dışında açacağımız   yeni mağazalarla markayı  globalde her geçen gün daha fazla duyuruyoruz. Bu hedef doğrultusunda yıl sonuna kadar 15 ülkede 25 mağaza ile faaliyette olmayı hedefliyoruz” diyor.

Bella Maison tasarımlarını, evlerdeki yaşamı keyifli hale getirmek adına, her yıl değişen dekorasyon trendlerine göre şekillendiriyor.  Sofra, yatak odası, mutfak ve banyo tekstil grubu ürünlerinin yanı sıra kozmetik, bebe ve ev dekorasyonu kategorilerinde geniş ürün çeşidi bulunan markanın en önemli ve rekabette öne çıkan yanlarından biri; tüm koleksiyon tasarımlarının tamamen kendi kreatif ekipleri tarafından oluşturulması.

Bella Maison markasının  “Güzel ev” hikayesini  ve gelecek hedeflerini  markanın  Kurucusu ve CEO`su Muhammed Tan`a sordum.

Bir ürünün ötesinde, fayda üretmeye odaklı bir marka olan Bella Maison`nun  koca bir dünyayı sığdırdığımız evlerimizi ve dünyayı güzelleştirme hedefini en önemli hedefleri olduğunu söyleyen Tan; “Bunu, özgün tasarımlara sahip koleksiyonları, sanatı ulaşılabilir kılan VanGogh gibi özel koleksiyonları, iyi yaşama odaklanan koleksiyonları ile tüketicilerimizle buluşturuyoruz” şeklinde konuşuyor.

Dijital satışların cirodaki payı arttı

Dijital kanallara yaptıkları önemli yatırımlarla e-ticaret satışlarının fiziki mağazaların cirolarını yakaladığını söyleyen Muhammed Tan; “Yurt içi ve yurt dışındaki mağaza sayımızı arttırıyoruz. Bunu yaparken dijital kanallar ve özellikle pazar yerlerinde ki satış organizasyonlarımıza önemli yatırımlar yaptık ve yapmaya devam ediyoruz. Burada sağladığımız ciro artışları fiziki mağazalarımızın cirolarına ulaşmış durumda. Tüm kanallarda  2022 yılında %125 büyüme sağladık. Mağazalarımızdaki büyüme ise %115 oldu. Dijital satışlarımız ise bu büyüme rakamların çok üstünde gerçekleşti.  Türkiye genç ve dinamik bir pazara sahip. Hızlı bir büyüme potansiyeli var.  Ancak ülke olarak hep birlikte zorlandığımız dönemlerde oluyor. Bunlardan biri de yaşadığımız deprem. Aslında bir eko sistemi yönetiyoruz. Bu sistemde bizim ve bizler gibi çok değerli üreticilerimizin ürettikleri ürünleri müşterilerimizle buluşturuyoruz. Yaşadığımız deprem felaketi nedeniyle bu eko sistemde daha fazla görev almamız gerektiğine inanıyoruz. Bu kapsamda  dayanışma ve birlik olarak dünyayı güzelleştirmeye inandığımız  için “Emeğin Benimle yerel üretici destek dükkanı” projesini hayata geçiriyoruz. Yaşadığımız deprem felaketinin yaralarını sarmak için çabaladığımız bu zorlu dönemde Bella Maison, hep birlikte kalkınmak ve iyileşmek için bellamaison.com üzerinden deprem bölgesindeki üreticilerin emeklerine sahip çıkarak `Emeğin Benimle` online satış platformunu açtık. Bu kapsamda depremden etkilenen yerel üreticilerin, butik, el emeği ürünlerini, bu ürünleri satın almak isteyen potansiyel müşterilerle bir araya getirmeyi hedefliyoruz. Kar amacı olmayan  bu proje kapsamında yerel üreticiden toplu bir şekilde satın aldığı ürünleri kendi deposuna getirerek bellamasion.com üzerinden satışa sunuyoruz” diyor.

Varlık Yönetimi: Depreme özel karar aldılar

Capital Online

Varlık yönetimi şirketleri, deprem felaketi sonrası toparlanma adına güçlü adımlar atıyor. Finansal Kurumlar Birliği`nin tavsiyeleriyle bölgedeki iletişim ve tahsilat faaliyetlerine ara verildi. Ağustos sonuna kadar ek faiz işletilmeden borç taksitleri ertelendi. Armada Varlık Yönetimi Genel Müdürü Emrah Ünsal, bu adımları özetlerken 2023 yılı öngörülerini de paylaştı:

BÖLGEYE ÖZEL ESNEKLİK

“Yaşadığımız felaket çok büyük bir bölgeyi etkiledi. Armada Varlık olarak depremin hemen ertesinde aldığımız kararla tüm iletişim faaliyetlerimizi durdurduk. Bu kararı sadece etkilenen illerle sınırlı tutmadık ve ülke genelinde 2 hafta uyguladık. Mücbir sebep hali ilan edilen illerde de FKB tavsiyesi doğrultusunda ağustos sonuna kadar iletişim yapmıyoruz. Deprem bölgesi müşterilerimizin bize ulaştığı durumlar için mevcut politikalarımızın dışında çok daha esnek bir yapıya geçtik ve ek kolaylıklar uygulamaya başladık. Armada Varlık Yönetimi olarak ayrıca afette hayatını yitirenlerin bize olan yükümlülüklerini silme kararı aldık. Bu acılı süreçte, afetten etkilenenlerin yaslarına ortak oluyor, elimizden gelen tüm ayni ve yardımı yapmaya devam ediyoruz.

BEKLE-GÖR DÖNEMİ

Doğal afetlerin en büyük kaybı, insan hayatı ve sonrasında mal kayıpları, ancak ekonomik anlamda etkileri de büyük. Ülke büyümesine 1-2 puan negatif etki bekleniyor. Yılın ilk çeyreğinde yaşanan bu felaket, sektörde kuşkusuz tüm yıllık planları olumsuz etkiledi. Mayıs ayında ülke olarak bir de seçim süreci yaşayacağız. Beklemenin ve gelişmeleri yakından takip etmenin gerektiği bir süreçte olduğumuzu düşünüyorum. Depremin etkileri tüm yıla ve hatta önümüzdeki yıllara yayılacak. 3. çeyrek ve sonrası önümüzü görmenin daha kolay olacağını düşünüyorum.”

İNOVASYON

Riskte yapay zeka devrimi  

Türk sigorta dünyasında dijitalleşme, satış kanalları ve müşteri etkileşimde etkili olarak kullanılıyor. Dünyadaysa bu alanda önemli ve güçlü farklı trendler mevcut. Insuretech`lerin başını çektiği bu yeniliklerin yakın zamanda Türkiye`de de örneklerini görmemiz mümkün olacak. Bu yeni dünyayı, bu alanda çalışan SFS Bilişim Danışmanlık Genel Müdürü Murat Atıcı ile konuştuk:  

360 MİLYAR DOLAR “Türk sigorta şirketleri, dijital dünyada müşteri etkileşimi, mobil ve portal yüzlerin ulaşılabilirliği, hasar takibinin yapılması, yeni teklif iletilmesi gibi noktalarda iyi örneklere sahip. Dijitalleşmenin ikinci boyutu olan underwriting alanındaysa dünyada önemli çalışmalar var. Riskin tespiti, doğru fiyatlama ve doğru ürün sunulmasında dijital teknolojiler gündemde. Lemonade gibi dijitalde doğan insuretechler var. Türkiye`de de Turkcell Dijital Sigorta da bunun örneği. Önümüzdeki dönemde poliçe oluşturulmasında teknolojinin kullanımı giderek yaygınlaşacak. Yapılan araştırmalara göre önümüzdeki 10 yılda yapay zeka destekli underwritingle, 360 milyar dolarlık tasarruf oluşacak. “

TEKNOLOJİ ETKİSİ Ayrıca global sigortacılıkta risk ve hasar tespitinde drone, uydu teknolojileri ve sensör bazlı teknolojilerin kullanımı yaygınlaşıyor. Gömülü sigortacılık kavramı oluşuyor, satılan ürünle yeni teknolojilerle çalışan sigorta ürünleri yaratmada adımlar var. SFS Yazılım olarak tarım sigortacılığında 8 Avrupa ülkesinden iş ortağımızla bir AB projesi yürütüyoruz. Ayrıca sağlık ve temel sigortacılık alanlarında dinamik fiyatlama projeleri üzerine çalışıyoruz. 2022`de ciromuzda yüzde 100 büyüme yakaladık, bu yıl da aynı hedefle büyümek istiyoruz. Bu yıl sağlık sigortacılığı ve yapay zekayla dinamik fiyatlama alanlarına odaklanıyoruz. Tarım projemizle yurt dışında açılım yapacağız, 8 Avrupalı iş ortağımızın olduğu ülkelerde tarım ve temel sigorta alanlarında beraber ürün satışı geliştirme çalışmalarımız olacak. Ayrıca Malezya`da araç sigortalarında gömülü sigortacılık projemiz var.”

Üretken yapay zeka

Capital Online

Yapay zeka (YZ/AI) hiç olmadığı kadar gündemde… Üstelik artık yeni bir unvanı da var; “Generative AI”. Kalıp şimdiden dillere yerleşti. Bu terimi Türkçemize, “üretken yapay zeka” diye taşıyabiliriz. Geçen ay köşemizi üretken yapay zekanın gündeme gelmesini sağlayan ChatGPT`ye ayırmıştık. Çevremde ChatGPT`ye karşı gösterilen tepkiyi üçe ayırabilirim.

İlgisizler: Tahminlerimin ötesinde bir çoğunluk konuya ilgisiz davranıyor. Duyup geçiyor, denemeye yeltenmiyorlar. Üretken YZ`nin gündelik hayatı, eğitim sistemini ve iş dünyasını nasıl değiştireceğini hissetmiyor, belki de inanmak istemiyorlar.
Temkinliler: Sayıları az değil… Konunun gereğinden fazla büyütüldüğünü, o kadar da sıra dışı bir durumun olmadığını düşünenler bu grupta yer alıyor. Zira ChatGPT, özellikle Türkçe iletişimde, basit soruları yanlış cevaplayabiliyor. Değerli bir okurumun verdiği örneği paylaşmadan geçmeyeyim. Sisteme, “Zamanya” ve “Saatsiz Ülke” romanlarının yazarı kimdir diye sorunca Yiğit Kulabaş yerine Yakup Kadri Karaosmanoğlu cevabını almış. Yetinmeyip yanlış cevabı olmadık detaylarla süslemiş ChatGPT.
Coşkulular: Ezber bozan sorularla sistemi zorlayanlar, gelen cevap karşısında hayranlığa kapılıp soru üzerine soru yağdıranlar, ödev yaptıranlar, hemen her gün kullananlar ise bu listede. Bir arkadaşımın İngilizce sorduğu soruya verdiği cevap inanılmaz mesela… Yerimiz kısıtlı olduğu için sadece soruyu paylaşıyorum: “Karamazov Kardeşler`de yazar romanın başında baba Karamazov`un öldürüleceğini yazıyor. Bu konudaki fikrin nedir?”

BİLMEK, ÖĞRENMEK, ÜRETMEK

Benim de dahil olduğum coşkulular grubu, arada bazı cevapların yanlış verildiğinin farkında elbette. Sonuçta zeka, sıra dışı bir alan. Renkli bir anımdır: Ortaokuldayım; coğrafya öğretmenimiz sözlüye kaldırdı. Tek kelime söylüyor, cevap bekliyor bizlerden. Bana “Detroit” diye sordu. Bilmiyordum. “Çin`de bir delta” diye uydurdum ya tutarsa diyerek… Hocamızın kahkahalarını hala hatırlıyorum.

Geçen yazıda da belirtmiştim; ChatGPT`nin beta sürümü internete bağlı değil. 2021 ve öncesindeki verilerle eğitilmiş durumda. Arada yanlış cevap verebileceğini en başta söylüyor zaten. Tüm bunlara rağmen yanlış verdiği cevapta bile benim ortaokul performansıma göre daha başarılı. Michael Jackson yazdı demiyor sonuçta; Türkçe yazılmış bir roman için bir başka Türk yazarın ismini veriyor. Elbette zamanla öğrenecek doğru cevabı…

Google Translate`i düşünün. İlk günlerdeki performansıyla bugünkü arasında nasıl bir fark olduğunu bizzat deneyimlediniz. Öğrenebilen, yorumlayabilen, kendini geliştirebilen bir zekadan bahsediyoruz. Üstelik artık bilmekle yetinmiyor, üretebiliyor da…

ÜRETKEN YAPAY ZEKA

Bugün ``Üretken YZ`` alanında çalışan 500`e yakın start up var. ChatGPT`yi sunan OpenAI bunlardan yalnızca biri. Geçen yıl piyasaya sundukları DALL-E de kendinden bolca söz ettirmişti. Adıyla hem WALL-E`ye hem de Salvador Dali`ye selam veren çözüm, verdiğiniz tarife uygun görseller üretiyor: “DALL-E, Times Meydanı`nda kaykayla dolaşan bir oyuncak ayı görseli hazırlar mısın?” Benzer yetenekleri olan bir diğer alternatif de MidJourney; Discord kullanıcılarının medar-ı iftiharı…

Geçen aylarda popülerleşen Lensa da üretken YZ alanına güzel bir örnek. Bugün pek çok kişinin profil resminde Lensa tarafından hazırlanmış avatarlar var. Sisteme 20 resminizi yüklüyorsunuz; Lensa size iddialı, çekici ve genç göründüğünüz onlarca çizim sunuyor.

İngilizce metin üretiminde Writesonic, Jasper, Copy.AI, Jarvis, Rytr ve niceleri dikkat çekiyor. Benim için vazgeçilmezlerden biri Grammarly. Yazdığınız metni kontrol etmekle kalmıyor, bazı cümleler için alternatifler de öneriyor.

YAKIN GELECEK 

Microsoft OpenAI`a bugüne kadar 1 milyar dolar yatırım yaptı. 10 milyar dolarlık bir yatırım daha yapması bekleniyor. Şirket şimdiden bulut çözümü Azure`un OpenAI destekli çözümünü piyasaya sunacağını açıkladı. Başta Word, Outlook ve PowerPoint, pek çok ürününün içine Open AI çözümlerinin gireceği söylentiler arasında. Google`ın da DeepMind aracılığıyla alternatif çözümler sürmesi bekleniyor.

Tekrarlayalım: Değişim tahmin ettiğinizden çok daha hızlı gerçekleşecek. Hazır mısınız?

Başka bir küreselleşme dalgası gelir mi?

Capital Online

Ukrayna`daki çatışmalar, Çin`le ilgili endişeler ve elbette COVID-19`un neden olduğu ticaretteki küresel aksaklıklar, son üç yılda yıkıcı etkiler yarattı. Küreselleşme birdenbire bir zaaf haline geldi. Nakliye sorunları ve yurt dışındaki şirketlerin kapanmasıyla küresel tedarik zincirleri koptu. Çinli şirketlerle yapılan iş birliği ve ticaret, ticari sırlar ve ulusal güvenlik hakkında kaygılara neden oldu.

Bugünlerde şirketler, yurt içinde daha kısa tedarik hatları geliştirmeye ve bunları korumaya çalışıyor. Hükümetler, potansiyel bir düşman olabilecek ve muslukları kapatabilecek bir ülkede bulunan tedarikçilerine güvenmek yerine, yerel kaynakları kullanmaları için şirketlere teşvikler veriyor. Gördüğümüz şey yerelleşmeye doğru kısa süreli bir savruluş mu? Bir sihirle güllük gülistanlık geçen günler olarak tanımlayabileceğimiz 2018 ve öncesine dönebilsek bile hükümetler ve iş dünyası liderleri, risklere karşı önceden gösterdikleri müsamahayı tekrar gösterebilir ve gelecekteki muhtemel aksamaları göz ardı edebilir mi?

Umarım yapamazlar, bunun için endişe etmemize gerek olduğunu sanmıyorum. Aksaklıklar gelecekte bir yaşam şekli olacak ve hepimiz ulusal ve yerel ekonomileri koruma konusunda şu an sahip olduğumuz eğilimleri koruyacağız.
NELER AKSAKLIK YARATACAK?
Bu aksaklıklar çeşit çeşit olacak. Aşağıda, küreselleşmeyi belli bir mesafede tutacağını öngördüğüm gelecekteki aksaklıklar bulunuyor:
*Militarist rejimlerin yükselişe geçmesi ve bunun sonucunda dünyanın önemli bölgelerinde ortaya çıkan çatışmalar, ticareti ve pazarları bölecek.
*İşçi kıtlıkları ve politik ittifaklar, işçilerin nüfuzunu artıracak. Bu illa ki kötü bir şey değil fakat işçi eylemleri zorluk çıkarmak ve aksamalar yaratmak için tasarlanır.
*Pandemi olarak algılayacağımız bir sonraki tehdide muhtemelen aşırı tepki vererek güvenlik, izolasyon ve aksaklık konularında aşırıya kaçacağız.
*İklim değişikliği aktivizmi, şirketlere yerel kaynakları kullanma ve nakliyeyle ilgili bildirilen karbon ayak izlerini azaltma konusunda bir sebep daha verecek.
YERELLEŞME NEYE BENZEYECEK?
Bu yerelleşmenin nasıl gerçekleşeceğine gelince… ABD`nin, küresel polis gücü görevini görmesi kısıtlanacak. Diğer ülkeler de kendi güvenlik kapasitelerini artırmaya devam edecek. Her ülke yeteri kadar silahlanıp güçlü bir hale gelecek ve birbirleriyle olan etkileşimleri hakkında daha ihtiyatlı davranacak. Kendi ülkelerimizde daha iyi iş olanaklarımız olacak. En iyi zihinlerin daha az uluslararası iş birliği yapmasıyla teknolojik gelişmeler yavaşlayacak. Gelecek, biraz daha geç gelecek. Enflasyon baskısı artacak.
Küreselleşmeyi genel olarak ticari anlamda düşünsek de bu konsept ayrıca başka bir seviyede kişilerin ve kültürlerin de birbirlerine bağlı olması demek. Bu konuda da daha fazla yerelleşeceğimizi öngörüyorum, fakat bu kısa vadeli olacak. Benzersiz ama kısa bir dönemden geçiyoruz. Avrupa`daki savaşlar ve pandemiler sonsuza kadar sürmeyecek ve yakında, ticari olarak olmasa bile kişisel olarak küresel alışkanlıklarımıza geri döneceğiz.

Düzeltme mi, trend değişimi mi?

Capital Online

PORTFÖY BAROMETRE

2022 yılında dünyanın en çok kazandıran borsası olan BİST İstanbul için şubat ayı dalgalanmaların olduğu bir dönem olarak geçti. 14 Mayıs`ta seçimlerin olacağı beklentisinin öne çıktığı bu dönemde, diğer yatırım araçları daha stabil hareket etti. Önümüzdeki iki aylık sürece bakıldığında ise yaptığımız mini ankete göre beklentiler şöyle şekilleniyor:

BORSA: Yaşanan satışlar, genel olarak kâr satışı düzeltmesi olarak görülüyor. Beklenti, bu tarz satışların gelmeye devam edeceği, ancak endeksin yukarı yönlü seyrini de koruyacağı yönünde. Endeksi mart sonunda 5.500 üstü seviyelerde hatta 6.000`in üstünde görebiliriz.

DOLAR/TL: İş dünyası özellikle ihracatçılar kurun son 4 aydır 18-19 TL seviyelerinde seyretmesinden rahatsız. En azından enflasyonun kura yansıtılması yönünde beklenti var. Ancak piyasa uzmanları, kurdaki baskılanmanın devam edeceği yönünde görüş bildiriyor.

ALTIN: FED`in faiz artırımlarında sona yaklaştığı ve negatif reel faiz ortamının kademeli olarak geride kalacağı tezleri, ons altın fiyatları üzerindeki baskının sona erip kasım ayından bu yana belirgin bir tepkinin yaşanmasına neden oluyor. Dolar kurundaki olası yükseliş ihtimalleri de dikkate alındığında gram altında 1.200 TL üstü de görülebilir.

TAKVİM
FED`in faiz politikası önemli

1 Şubat: ABD, FED faiz kararı

2 Şubat: AB, ECB faiz kararı

3 Şubat: Türkiye, TÜİK enflasyon

10 Şubat: Türkiye, TÜİK iş gücü istatistikleri

10 Şubat: Türkiye, TÜİK sanayi üretimi

13 Şubat: Türkiye, TCMB ödemeler dengesi

17 Şubat: Türkiye, TÜİK 4. çeyrek iş gücü istatistikleri

20 Şubat: Türkiye, TÜİK, tüketici güven endeksi

22 Şubat: Türkiye, TCMB kapasite kullanım oranı

23 Şubat: Türkiye, TCMB faiz kararı

27 Şubat: Türkiye, TÜİK, dış ticaret istatistikleri

28 Şubat: Türkiye, TÜİK, 4. çeyrek büyüme

SORU-YANIT

Tayaş Gıda Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Kazım Taycı

Ağırlıklı olarak ihracat yapan bir şirket olarak dolar kurunun seyrinin ne olacağını merak ediyoruz. Beklenti nedir?

Ziraat Yatırım Genel Müdürü Uğur Boğday

“Dolar/TL`de yukarı hareket sınırlı olur”

Kur korumalı mevduat, hisse ve tahvilde yapancı payındaki tarihi düşük seviyeler, ekonomideki ivme kaybı ve makro ihtiyati tedbirler, dolar/TL`de oynaklığın düşük kalmasına neden oluyor. Bu da belirgin yükselişlerin önüne geçebilir. FED`e yönelik agresif beklentilerin azalması da bunda destekleyici olabilir. Öte yandan baz etkisindeki katkıya karşın, enflasyondaki yüksek seviyeler, kurda yukarı yönlü riskleri gündemde tutabilir. Ancak olası yükselişlerin, yukarıda da belirttiğimiz gibi düşük oynaklıkta ve sınırlı gerçekleşebileceğini düşünüyoruz. İlk üç ay sonunda dolar/TL tahminimiz de 18.00-20.00 arasında şekilleniyor.”

BES FON

Devlet katkısı üst limiti 36 bin TL oldu

BES`te asgari ücretin artışıyla birlikte devlet katkısı üst limiti de arttı. 120 bin TL yıllık ödemeye 36 bin TL devlet katkısı veriliyor. Bu yılın ilk ayında ise getiride yabancı değişken fonlar, altın fonları ve değişken fonlar öne çıktı. 31 Aralık 23 Ocak döneminde en çok kazandıran ilk üç fona bakıldığında ilk sırada yüzde 7,8 getiriyle EgeSa Emeklilik`in teknoloji yabancı değişken fonu yer alıyor. İkinci sırada yüzde 6,99 getiriyle Fiba Emeklilik`in RE-PIE Portföy değişken fonu var. Allianz Yaşam ve Emeklilik`in altın fonu yüzde 6,32 getiriyle üçüncü sırada.

GÖRÜŞ 

Baki Atılal fotosu

“Borsanın alternatifi arttı”

BİST-100, yeni yıla düzeltmelerle başladı. Endeks 4.700 seviyelerine kadar gerileme gösterdi. Boraya alternatif yatırım araçları da gündeme gelmeye başladı. Yapılan regülasyonlar sonrası bankalar mevduata daha yüksek faiz vermeye başladı. Emtiadaki artışlar, emtia fonlarına ilgiyi artırdı. “Faiz artış hızının düşmesiyle altındaki yükseliş de dikkat çekici” diyen A1 Capital Genel Müdür Yardımcısı Baki Atılal, şöyle devam ediyor:

“Tüm bunlar, borsaya alternatiflerin çeşitlenmesine imkan sağladı. Yine de güçlü bir son çeyrek mali tablo açıklamalarının ardından temettü sezonuyla mart ayını tamamlayacağız. Seçim tarihinin de hemen hemen belirlenmiş olmasıyla birlikte 5.750-6.000 bandında mart ayının kapanmasını bekliyoruz.”

PARAYI NE YAPMALI?

FAİZ/ YÜZDE 20 TUTULABİLİR TCMB, yılın ilk toplantısında politika faizini yüzde 9 seviyesinde sabit tuttu. Bununla birlikte Kurul, “mevcut politika faizinin küresel talebe ilişkin artan riskleri dikkate alarak yeterli düzeyde olduğunu değerlendirdiğine” ilişkin ifadeye metinde yer vermedi. Bu ifadenin metinde yer almaması, faiz indirimlerine açık kapı bırakıldığı şeklinde yorumlanıyor. Uzmanlar, bu ortamda enflasyon da düşerken TL mevduat ve tahvil tarafında yüzde 20 civarında bir portföy tutulabileceğini söylüyor.

DÖVİZ/ÖNERİ SINIRLI Küresel para piyasalarında doların momentum kaybettiği ve FED`in faiz artırım sürecinin sonuna yaklaşmasıyla bu momentum kaybının devam edebileceği bir dönemdeyiz. İçeride ise seçimler öncesinde para politikalarında önemli bir değişim beklenmiyor. Tüm bunlar dikkate alındığında şimdilik kurda önemli bir hareket beklenmiyor ve portföylerde döviz önerisi yüzde 20`lerde sınırlı tutuluyor.

BORSA/ AĞIRLIĞINI KORUYOR Her ne kadar alternatifsizlik ve enflasyon gibi destekleyici faktörlerin etkisi azalsa da yüksek negatif reel faiz ortamının devam etmesi bekleniyor. Borsada ağırlığı yüksek bazı sektörlere yönelik olumlu beklentilerin sürmesi ve görece düşük çarpanlar, hisse senedinin radarda kalmasına neden olabilir. Bu kapsamda, hisse seçiminde dikkatli olmak kaydıyla hisse ağırlığının yüzde 50`ler civarında kalmaya devam etmesi öneriliyor.

ALTIN/OLUMLU TREND SÜRER ABD`de son açıklanan ve enflasyonda düşüşün sürebileceğinin işaretini veren veriler, FED`e yönelik agresif beklentileri azalttı. Bu durum risk iştahında toparlanmaya neden olurken, Çin`in açılma hikayesi de destekleyici. Altın lehine devam eden pozisyonlanmaların sürebileceği ve ons altında yükseliş eğiliminin devam edebileceği belirtiliyor. Bu kapsamda portföylerde yüzde 20-25 civarında altın öneriliyor.

2023’ün jeopolitik riskleri

Capital Online

Ocak ayında gerçekleştirilen Birleşik Arap Emirlikleri zirvesinde, gelecek yıl dünyada ve bölgemizde karşılaşmamız muhtemel olan başlıca jeopolitik riskleri anlatmam istendi. Bana sorarsanız, önümüzdeki yıl karşı karşıya kalacağımız jeopolitik ve ekonomik zorluklar şunlar:

1. Ekonomik milliyetçilik, küresel güvenlik sorunları ve giderek siyasallaşan küreselleşme üzerinden meşruiyet kazanmaya çalışan otoriter devletler güç kazanacak, demokrasilere tehdit artacak. 2021`de ABD`de başlayan küresel enflasyon şok dalgaları, 2022`de tüm dünyayı etkisi altına aldı. 2023`te güçlü ekonomik ve siyasi dalgalanmalarla etkisi daha fazla hissedilecek. Son iki kuşakta küresel GSYİH üçe katlandı, neredeyse her ülke zenginleşti ve bir milyardan fazla insan aşırı yoksulluktan kurtuldu. Bu gidişatın yeni şoklarla tersine döndüğünü göreceğiz. Milyarlarca insan, salgın, savaş, enflasyon, enerji kıtlığı ve ekonomik, güvenlik ve siyasi kazanımların kaybı nedeniyle daha savunmasız hale gelecek. Küresel orta sınıf küçülecek; bunu, ülkeler içinde ve ülkeler arasında daha şiddetli siyasi istikrarsızlıklar izleyecek. Dünya çapında toplumsal huzursuzluk, aşırı sağın yükselişi, ırkçılık, göçmenler, mülteciler, İslami köktencilik, terörist saldırılar (daha fazla siber saldırılar) 2023`te peşimizi bırakmayacak.

2. ABD-Çin rekabeti, hepimiz için yalnızca 2023`ü değil, önümüzdeki on yılları da şekillendirecek stratejik bir meydan okuma. Amerika, Çin`in yükselişini durdurmak veya en azından yavaşlatmak için elinden gelen her şeyi yapmaya kararlı. Dünyanın geri kalanının kendisini Pekin`in mi yoksa Washington`un yanında mı konumlandıracağı önem kazanacak. Ülkeler, hatta çok uluslu şirketler bile temel bir seçim yapmak zorunda kalacak. Çin`in zayıf ekonomik performansı, ülkedeki `sıfır Covid` stratejisinin aniden sona ermesinin tetiklediği sağlık felaketi, Xi Jinping`in Putin ile ilişkisi, AB`nin özerkliğini kaybedip daha açık bir şekilde Amerikan güvenlik şemsiyesi altına girip girmeyeceği, Çin`in AB ile bağlarının nasıl gelişeceği, ABD`li çok ulusluların Çin`in stratejik endüstrilerinden menedilmesi önemli sorular olarak gündemde kalacak. Pandemiden (çoğunlukla) kurtulduk, ancak milyonlarca Çinlinin seyahat etmeye başlaması ciddi bir sağlık riski oluşturabilir.

3. Rusya-Ukrayna savaşı, petrol ve doğal gaza yönelik yaptırımlar, Çin ve Hindistan`a fayda sağlayan geleneksel enerji ve yatırım akışlarının kesintiye uğraması, Orta Doğu petrolü ile Kuzey Afrika gazının Avrupa`ya kayması, sıcak konular olmaya devam edecek. Rusya`nın Ukrayna`daki savaşı kazanma şansı yok. AB, her zamankinden daha güçlü. NATO varlık sebebini yeniden keşfetti. G7 güçleniyor. Amerikan sert gücü, en azından şimdilik, küresel olarak rakipsiz. Ancak köşeye sıkışmış bir Rusya, küresel bir oyuncudan dünyanın en tehlikeli durumuna dönüşebilir ve Batı`ya karşı asimetrik bir savaşa yönelebilir. Nükleer tehdidin yanı sıra Kremlin`e bağlı bilgisayar korsanları Batılı şirketlere, hükümetlere ve altyapıya karşı giderek daha karmaşık hale gelen siber saldırıları hızlandırabilir.

4. Rusya`nın en önemli müttefiki İran, 1979 devriminden bu yana en büyük iç huzursuzluğunu yaşıyor ve düşmanca bir jeopolitik ortamla karşı karşıya. Nükleer programını önemli ölçüde artırdı ve Batı`yla nükleer anlaşmayı yeniden canlandırma şansını tamamen sona erdirdi ve şimdi de Putin`in ordusuna ölümcül silahlar sağlıyor. 2023`te yeni çatışmalar ve daha fazla Batı yaptırımları beklenebilir.

5. Enerji krizi, maalesef 2023`ün özellikle ikinci yarısında çok daha zor piyasa koşulları yaratacak, maliyetleri artıracaktır. Bu yıl su kıtlığı küresel ve sistemik bir sorun haline gelecek ve su krizinden su riski yönetimine geçiş çabaları hızlanacak. Gıda arz güvenliği daha fazla endişe kaynağı olacak.

6. Z kuşağı, internetsiz yapamayan ilk kuşaktır. Dijital cihazlar ve sosyal medya, gerçekten küresel olan ilk nesli yaratmak için onları birbirine bağladı. Bu, onları yeni bir siyasi ve jeopolitik aktör yapıyor. Kurumsal ve kamu politikasını yeniden şekillendirmek için çevrimiçi örgütlenme yeteneği ve motivasyonuna sahip olan Z Kuşağı, bir düğmeyle siyaseti alt üst edebilir. O yüzden hepimiz bu kuşağı anlamak zorundayız.

7. Türkiye`de cumhurbaşkanlığı ve milletvekilliği sandıklarından kimin çıkacağı bizim kadar uluslararası toplum tarafından da merakla bekleniyor. Seçim sonuçları önemli bir jeopolitik risk veya fırsat olarak görülüyor. Rus jeopolitik revizyonizminin Türkiye`yi Batı`ya mı yaklaştıracağı yoksa Pekin-Moskova-Tahran eksenine mi kaydıracağı tartışmaları da 2023`te bitmeyecek.

Özetle 2023 çok fazla risk ve daha az iyi haberle dolu olacak. Bu risklerin kurbanı olmak istemiyorsak şimdiden iyi hazırlanmalıyız.

“KÂRLILIKTA YÜZDE 150 BÜYÜME HEDEFİMİZ VAR”

Capital Online

ZEYNEP SELGUR/SPORTIVE GENEL MÜDÜRÜ

“KÂRLILIKTA YÜZDE 150 BÜYÜME HEDEFİMİZ VAR”

Türkiye'nin çok markalı lider spor perakende zinciri olarak konumlanan Sportive, 10 şehirde 24 mağazayla hizmet veriyor. Sportive.com.tr de internet mağazacılığında Türkiye`nin en büyük internet spor mağazalarından biri olarak yer alıyor. Arena ve Nike Aksesuar`ın Türkiye distribütörü olan şirket, ayrıca Nike, Adidas, Puma, Asics, Columbia, Converse, Skechers, The North Face ve Vans gibi birçok markanın profesyonel ürünlerine aktif spor koleksiyonu çatısı altında yer veriyor.
2022`yi 663 milyon TL ciroyla kapatan Sportive açısından büyüme ve kârlılıkta hedeflerin üzerine çıkıldığı bir yıl oldu. Sportive Genel Müdürü Zeynep Selgur, ciroda yüzde 150, kârlılıkta yüzde 250 büyüdüklerini açıklıyor. Yıl içinde kendilerine bu başarıyı getiren en önemli unsurların başında pandemi sonrası canlanan satışların geldiğini dile getiren Selgur, “Perakende 2022`de çok hızlı geri döndü. Öte yandan yabancıya satış oranımız yüzde 30`a çıktı. Enflasyonist ortamda fiyatların daha da artacağı endişesiyle alımlar öne alındı. Özellikle satışların canlı olduğu yaz aylarında indirime ihtiyaç duyulmadı. Bunlar da tüm perakendeye ciro ve net kâr artışı getirdi” diyor.
Pandemi öncesi online satışların ciroya katkısının yüzde 10`lar seviyesinde olduğunu da belirten Selgur, bugün bu oranın yüzde 28`e geldiğini ifade ediyor. Yeni dönemde Sportive, omnichannel odaklı büyümesini sürdürmek niyetinde. Yeni mağazalar da açmaya devam edecek olan şirketin planı bu yıl içinde 4 yeni açılış gerçekleştirmek. 25`inci mağazalarını Adana`da açacaklarını, ardından üç mağaza açılışı daha gerçekleştireceklerini anlatan Selgur, “Adana Optimum AVM`de açılışımızı yapacağız. Üç tane de özel projede çalışıyoruz. Onları peş peşe nisan sonuna kadar açacağız. Ayrıca Antalya`daki mağazamızı kapatıp onu Bağdat Caddesi`nde açtığımız deneyim alanlarının ön plana çıktığı yeni konseptimize göre yenileyeceğiz. Mevcutları bu şekilde yenileme çalışmalarımız devam edecek” diye konuşuyor.
Sportive için önemli bir iş kolu da toptan satış. Halihazırda cirolarının yüzde 45`inin toptan, yüzde 55`ininse perakende satışlardan geldiğini vurgulayan Selgur, “Bundan sonra omnichannel olarak perakende işimiz daha hızlı büyüyecek. Bugün tüm dünyada spor, perakendede en hızlı büyüyen kategori. Pandemide sağlıklı yaşama yönelişin de buna katkısı oldu. Bütün moda markaları spor giyim markalarıyla iş birliği yapmaya başladı. Bu nedenle bundan sonra yüzde 55 olan perakende işimiz daha hızlı ilerleyecek. 2023 için de ciroda yüzde 120-130, kârlılıkta da yüzde 150 büyüme hedefimiz var” diyor.

YENİ BİR DANIŞMA KURULU OLUŞTURUYOR
Zeynep Selgur`un yeni bir projesi var. İmza yetkisi olmayan bir danışma kurulu oluşturduklarını belirten Selgur, “Bu danışma kurulumuz 18-20 yaş aralığındaki altı yedi gençten oluşacak. Her ne kadar şirketimizde yaş ortalaması 31 olan genç bir ekibimiz olsa da gençlerin ne istediğini doğrudan onlardan öğrenmek istiyorum” diyor. Özellikle gençlerin dijital kanallardan ve mağazalardan beklentilerini ortaya koymak için bu danışma kurulunu hayata geçireceklerini dile getiren Selgur, “Dedikleri on şeyden ikisini hayata geçirsek çok büyük bir fark yaratacağımıza inanıyorum” diye konuşuyor.

ABDULLAH AKÇASIZ/VİKİNG KAĞIT GENEL MÜDÜRÜ

EKOLOJİK ÜRÜNLERLE İHRACATTA HIZLANACAK

Viking Kağıt, 52 yıl önce Türkiye`nin ilk özel sektör kâğıt fabrikası olarak faaliyete geçti. Bugün Yaşar Topluluğu`nun bir parçası olan şirket, İzmir Aliağa`daki tesislerinde, 202 çalışanı, 45 bin tonluk kapasitesiyle ihracat, perakende ve ev dışı tüketim olmak üzere 3 kanalda çalışmalarını yürütüyor. Premia, Lily, Senso ve Pufla markalarıyla tuvalet kâğıdı, havlu, peçete, kutu mendil ve ıslak havlu üretirken Select markasıyla da ev dışı tüketim pazarına üretim yapıyor.
Üç kıtada toplam 29 ülkeye ürünlerini yarı mamul ve nihai ürün olarak ulaştırdıklarını belirten Viking Kağıt Genel Müdürü Abdullah Akçasız, “Sahip olduğumuz ihracat hacmiyle Viking Kağıt, Yaşar Topluluğu`nda ihracat payı en yüksek şirket. Ciromuzun yaklaşık yüzde 30`u ihracattan geliyor. Bu yıl beklentimiz ihracat kanalımızın daha yüksek bir ciroya ve yeni bölgelere ulaşması” diyor.
Hem ihracatta büyümesine ivme kazandırmak hem sürdürülebilirlik hedeflerini gerçekleştirmek için Viking Kağıt ekolojik ürünlere odaklanıyor. Bu kapsamda yakın zamanda atık içecek kartonlarını geri dönüştürme tesisini devreye alarak geri kazanılmış selülozdan ekolojik temizlik kağıtları üretimine başladı.
Bugün ülkemizde yeteri kadar değerlendirilemeyen bir atık olan içecek kartonlarının Türkiye`nin dışa bağımlı olduğu selüloza alternatif bir hammadde olarak tesislerinde ayrıştırıldığını belirten Akçasız, “Bu atıkların içindeki yüzde 70 oranındaki selüloz geri kazanılıyor. Bu geri dönüşüm teknolojimiz ve üretim tesisimiz sayesinde, çevresel faydaların yanı sıra atıkların ekonomiye geri kazandırılması, düşük karbon emisyonu ve kağıt endüstrisi için de ekonomik ve arz faydası sağlamış oluyoruz” diyor.
Recyfiber® adını verdikleri ekolojik temizlik kağıtlarına Avrupa ülkelerinden önemli bir talep olduğunu da dile getiren Akçasız, “Yeni nesil ekolojik temizlik kağıtlarımızı dünyada 10`dan fazla ülkeye ihraç ettik. Diğer yandan 2023 itibarıyla bu teknolojiyle yeni Select Nature markasıyla ürettiğimiz ekolojik temizlik kağıtları portföyümüzü de iç ve dış pazarlarda piyasaya sunuyoruz. 2023 yılında da yeni ürünlerimizin de katkısıyla işimizi tüm kanallarda büyütmeyi hedefliyoruz” diyor.

“MEKANİK TASARIMLARLA İLGİLENİYORUM”
Abdullah Akçasız`ın hobileri ailesiyle doğada yürüyüş yapmak ve kitap okumak. Doğada yürümenin yanında kitap okumanın hem fiziksel hem zihinsel olarak kendisine çok iyi geldiğini belirten yönetici, “Kendimi yenilenmiş, zihinsel olarak da dinlenmiş hissediyorum. Ayrıca, mekanik tasarımlar ve makinelerin tarihsel gelişimiyle yakından ilgileniyorum. Bu konuda arşivleme ve kataloglama yapıyorum” diyor.

İRFAN AŞÇIOĞLU/AŞÇIOĞLU YÖNETİM KURULU BAŞKAN VEKİLİ

“CİDDİ ARZ SORUNU VAR”

Aşçıoğlu için 2022, ciro hedeflerinin aşıldığı bir yıl oldu. Aşçıoğlu Yönetim Kurulu Başkan Vekili İrfan Aşçıoğlu, bu durumun radikal şekilde artan maliyet ve satış fiyatlarından kaynaklandığını söylüyor. Bu süreçte kârlılık hedeflerini korumaya odaklandıklarını belirten iş insanı, enerjilerinin büyük bölümünü geliştirme süreci tamamlanan Selenium Park`ın inşaatına ayırdıklarını anlatıyor. “Selenium Park`ta kısa sürede yüzde 75 satış başarısına ulaştık” diyor.
Aşıçoğlu, eş zamanlı olarak yeni arsa geliştirmeye de devam ediyor. Şirket, Bahçeşehir ve Ispartakule bölgelerinde 2023 yılı ilk çeyreğinde satışa açmayı planladığı 2 yeni projenin anlaşmalarını imzaladı. Bu projelerin 5 milyar TL değerinde olduğunu belirten İrfan Aşçıoğlu, detaylarla ilgili şu bilgiyi veriyor: “Ispartakule`de konut ve ticari alanlardan oluşan, balkonlu, geniş teraslı, bahçeli ve modüler sisteme sahip farklı büyüklüklerde daire seçeneklerinin yer alacağı bir proje geliştiriyoruz. Hasılat paylaşımı modeliyle inşa edeceğimiz projenin ön satışına 2023 yılı ilk çeyreğinde başlayacağız. Bahçeşehir`de yatay mimari konseptte tasarladığımız tamamı konutlardan oluşan butik bir proje yapıyoruz. Bu projelerle yeni istihdama katkımızsa 3 bin kişi seviyelerinde olacak.”
İnşaat ve gayrimenkul sektörü son üç çeyrekte daraldı. 2023`e dair de belirsizlik var. Aşçıoğlu son durumda hem yatırım hem finansal araç olarak yüksek kazanç ve kira getirisi için gayrimenkul sektörüne bir yönelim olduğunu söylüyor. “Bu nedenle geçtiğimiz yıl olduğu gibi 1 milyon 400 bin ila 1 milyon 500 bin adet bandında bir satış gerçekleşeceğini öngörüyoruz. Seçim sonrası dönemde belirsizliğin ortadan kalkmasıyla yaşanacak ekonomik rahatlama gayrimenkul sektörünü de yakından etkileyecek” diyor.
Aşçıoğlu`na göre bu süreçte gayrimenkul fiyatları da artmaya devam edecek. Bu noktada global gayrimenkul piyasalarındaki duruma bakarak Türkiye`yi değerlendirmenin oldukça yanlış olduğunu da ifade eden yönetici, sözlerini şöyle sürdürüyor: “Çünkü bizde ciddi bir arz sorunu var. Bu durum da satış fiyatlarının sürekli yukarı yönlü olmasını tetikliyor. Özellikle orta gelir grubunun satın alma gücünün düşmesi önemli bir sorun. Hammaddeye erişim sorunu ve maliyet artışlarına bağlı olarak da satış fiyatları artacak. Gayrimenkul sektöründe inşaat sürecindeki en önemli malzemelerden biri olan beton üzerinden örnek verecek olursak; 2021 Ağustos ayında betonun birim maliyeti 300 TL seviyesindeyken 2022 Şubat ayında 700 TL ödemeye başladık. Bugün betonun birim fiyatı 1.510 TL seviyesinde.”
Bu yıl iki yeni projeyle hacimde çok ciddi bir büyüme hedefleri de olduğunu belirten İrfan Aşçıoğlu, “2023 yılında yatırımlarımızı artırarak devam ettireceğiz. Gayrimenkul geliştirme çalışmaları kapsamında görüşmelere devam ediyoruz. Merkezi lokasyonlar dışında özellikle İstanbul`un gelişim ve genişleme bölgelerinde projelere imza atmak için titizlikle çalışıyoruz” diyor.

HEYECAN VERİCİ SPORLARA İLGİ DUYUYOR
İrfan Aşçıoğlu, başta offroad, kayak, fitness ve su sporları olmak üzere heyecan verici sporlara ilgi duyuyor. “Bir diğer tutkum da gezmek ve yeni yerler görmek” diyen yönetici, sözlerini şöyle sürdürüyor: “Özellikle yurt dışında yeni yerler görmek, gayrimenkul sektöründe faaliyet gösteren benim gibi biri için ekstra önemli. Çünkü o bölgenin kültürü ve mimarisi, hiç beklemediğiniz bir anda ilham kaynağınız olabiliyor.”

METE YURDDAŞ/WATSONS TÜRKİYE GENEL MÜDÜRÜ

“40`A YAKIN YENİ MAĞAZA AÇACAĞIZ”

Watsons Türkiye`nin en büyük güzellik ve kişisel bakım perakendecilerinden biri. Türkiye`nin 61 ilinde 360`ın üzerinde mağazası ve 3 binin üzerinde çalışanıyla faaliyetlerini yürüten şirket, 2022 yılında 30`a yakın yeni mağaza açarken, 30`a yakın mağazasını da yeniledi. Yeni konseptle mağaza içi aydınlatmaları değiştirip raf aralarını genişlettiklerini belirten Watsons Türkiye Genel Müdürü Mete Yurddaş, “Sevilen K-Beauty ürünlerini, serumları ve trend ürünleri Trends Wall gibi özel alanlarda ön plana çıkardık. Mağaza içinde verilen cilt analizi, makyaj uygulaması gibi hizmetlerin yanı sıra Watsons deneyimini tüketicilerimizle bir araya gelerek paylaşmak için Cevahir mağazamızda bir Beauty Talks alanı oluşturduk. Vegan, organik ve sürdürülebilir ürünler için sürdürülebilir yaşam köşeleri yarattık. Kasa sırası beklemek istemeyen müşterilerimiz için mağaza içine express kasalar yerleştirdik” diyor.
Watsons, Türkiye`de 300`e yakın tedarikçiyle çalışıyor. Watsons`a özel ve Watsons markalı 160`tan fazla markanın yanında 200`ün üzerinde markayı yılda 150 milyondan fazla müşteriyle online ve offline mağazalarında buluşturduklarını anlatan Yurddaş, “Yeni çıkan trendleri Türkiye`ye getirmek için hem Türkiye`de yerli üretimi çok hızlı bir şekilde büyütüyoruz hem dünyanın dört bir tarafından tedarikçilerle çalışıyoruz” diye konuşuyor.

2022 yılı Watsons Türkiye için başarılı bir büyüme yılı oldu. Müşteri deneyimini, müşteri sadakatini, omnichannel uygulamaları artırmayı ve sürdürülebilirlik projelerini odağa aldıklarını anlatan Mete Yurddaş, Watsons markalı ve Watsons`a özel ürünleri öne çıkararak büyütmeyi hedeflediklerini söylüyor. Bu yıla dair planlarını da şöyle paylaşıyor: “Birincisi güzelliğin lideri olmaya ve büyümeye devam edeceğiz. Omnichannel bir perakendeci olarak online kanallarımızı teknolojik gelişmelerle çok daha iyi yerlere taşıyacağız. Sürdürülebilirlik misyonumuz doğrultusunda çevresel, toplumsal ve ekonomik sürdürülebilirlik projelerimizi büyüteceğiz. Watsons Club üye sayımızı 10 milyonun üzerine çıkaracağız. Uygun fiyatlı ve yüksek kaliteli yerel üretim ürünlerimizi müşterilerimizle güçlü bir şekilde buluşturacağız. Bununla birlikte e-ticaretin daha hızlı büyüyeceği, 40`a yakın yeni mağaza açacağımız ve 40`a yakın mağazamızı yenileyeceğimiz kuvvetli bir büyüme yılı olacak.”

“SADAKAT AZALDI”

Geçtiğimiz 2 yılda yaşanan gelişmelerin tüketicilerin satın alma alışkanlıklarını değiştirdiğini belirten Mete Yurddaş, bu değişimi şöyle anlatıyor: “Tüketiciler biraz daha fiyat ve kampanya odaklı alışveriş yapmaya, kampanyalara daha yoğun bir şekilde ilgi göstermeye başladı. Bu davranış değişikliği beraberinde marka sadakatinin azalmasını getirdi. Tüketiciler uygun fiyatlı ürün alabilmek için ya marka değiştiriyor ya ürün stokluyor ya da kampanyalı ürünleri satın almayı tercih ediyorlar. Watsons Türkiye olarak biz de müşterilerimizin bu isteklerine daha fazla kampanya yaparak, lokal olarak ürettiğimiz yüksek kaliteli ve uygun fiyatlı ürünlerimizi müşterilerimizle buluşturarak onlara alternatifler sunuyoruz.”

“EN BAŞARILI BÖLGE OLDUK” DENİZ ERDA/ECCO ORTA DOĞU, AFRİKA, YUNANİSTAN VE GÜNEY KIBRIS GENEL MÜDÜRÜ Ecco, Danimarka merkezli ayakkabı ve deri şirketi. Toplam 90 ülkede faaliyet gösteren 6 fabrikası, 21 bin 500 çalışanı olan şirketin çalışanlarının yüzde 70`ini de kadınlar oluşturuyor. Türkiye pazarına 2013 yılında giren Ecco`ya ilk günden itibaren Deniz Erda liderlik ediyor. Şirketin 2014-2019 yılları arasındaki başarılı performansı 2020 yılında Erda`ya farklı ülkelerin sorumluluklarını da getirdi. 2020`de ilk olarak Orta Doğu`daki operasyonun kendisine bağlandığını anlatan yönetici, “2022 başında da Afrika, Yunanistan ve Güney Kıbrıs yönettiğim ülke ve bölgelere dahil edildi” diyor. Türkiye`de 20 mağazalık bir operasyona sahip olan Ecco, globalde ayakkabının dışında deri üretim ve ticareti de yapıyor. Deri üretiminin yüzde 50`sini Ecco markası için kullanırken yüzde 50`sini farklı markalara sattıklarını belirten Deniz Erda, “En büyük müşterilerimizden biri Apple. Louis Vuitton, Michael Kors gibi markaların hepsi de bizden alım yapıyor. Deride dünya çapında bir oyuncuyuz” diye konuşuyor. Ecco`nun Türkiye`de sadece 20 mağazayla faaliyet göstermesinin ana nedeni ise gümrük uygulamalarının yanı sıra markanın sağlam adımlarla büyüme stratejisi. Ecco`nun pazara girişinin hemen sonrasında yüzde 50 gümrük vergisi uygulamasının devreye girdiğini anlatan Erda, “Buna rağmen ayakta kaldık. 10 yılda 20 mağazaya ulaştık. Elbette istesek bugün 50 mağazamız da olabilirdi. Ama biz her işimizi kendi öz sermayemizle yapıyor, hiç kredi kullanmıyoruz. Sürdürülebilir büyüklüğe önem veriyoruz. İlk mağazamızı İstanbul`da açtık ve 7-8 yıl İstanbul dışına açılmadık. İki yıl önce İzmir ve Antalya mağazaları açıldı. Bu yıl Ankara`da mağaza açıyoruz” diyor. Bu strateji sayesinde hiçbir yıl bir öncekine göre daha az ciro ve kâr elde etmediklerini söyleyen Erda, 2022 yılı performanslarını da şöyle paylaşıyor: “2022 bizim için çok iyi bir yıl oldu. Hatta geçtiğimiz yıl büyüme oranı ve kârlılık rasyosunda dünyadaki en başarılı bölge bizim bölgemizdi. Türkiye`de büyümeyi genel olarak turizm destekledi. 2022`nin ekim ayında Antalya mağazamızdaki satışların yüzde 78`i yabancılara yapıldı. Toplam satışlarımızdaki yabancı payı da yüzde 39 oldu. En çok İranlı, Orta Doğulu ve Ukraynalılara satış yaptık. Erda, 2023`ün de 2022`den daha iyi olacağına öngörüyor. Türkiye`de yeni illerde mağaza açılışları olacağını belirten yönetici, sorumlu olduğu diğer ülkelerde de her zamankinden daha hızlı bir büyüme dönemine girdiklerini ifade ediyor. 

DUBAİ`DA YAŞAM Deniz Erda, 2021 yılı başında bölgeyi yönetmek için Dubai`ye taşındı. Zamanının sadece yüzde 20`sinin Türkiye`de geçtiğini belirten Erda, Dubai`deki hayatını şöyle anlatıyor: “Dubai çok güvenli bir yer. Sabah 6.30`da kalkıp yüzüyorum. 7.30`da ofiste oluyorum. Trafik yok. Herkes birbirine saygılı. Stressiz, rahat bir yer. Hayatımı çok planlı yaşıyorum. Bu nedenle sadece işime konsantre olabiliyorum.”

“CİROYU 2’YE KATLAYACAĞIZ”

Capital Online

Geçen yıl yüzde 120 büyüyerek ciroyu 1,5 milyar TL`ye çıkardıklarını söyleyen Bambi Yatak Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Adem Çetmen, “Bu yıl 3 milyar TL`yi hedefliyoruz” diyor.

Kısa sürede Ege Bölgesi`nin en büyük ilk 100 sanayicisi arasına giren Bambi Yatak, 2022`yi yüzde 120 büyüyerek 1,5 milyar TL`nin üzerinde ciroyla kapattı. Şirket, bu yıl da üretimi ve mağazalaşma oranını artırarak yüzde 100 büyümeyle cirosunu 2 katına çıkarmayı hedefliyor. Günlük yatak üretim kapasitelerini 4 bine çıkaracaklarını söyleyen Bambi Yatak Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Adem Çetmen, yeni dönem hedeflerini şöyle anlatıyor:

CİRO 1,5 MİLYAR TL`Yİ GEÇTİ

“Türkiye`de her yıl satılan 5 milyon adet yatağın 300 bin adetinde pay sahibiyiz. Sattığımız yatakların 30 binini yurt dışına ihraç ediyoruz. 2022`de beklentilerimizin üzerinde büyüyerek ciromuzu 1 milyar 545 milyon TL`ye çıkardık. Ciromuz yüzde 120 artarken adetsel bazda yüzde 30 büyüme gerçekleştirdik. Günlük 3 bin yatak üretebilme kapasitesine sahibiz. Önümüzdeki dönemde üretim kapasitemizi günde 4 bine yükselteceğiz. 1.000 kişilik çalışan sayımızı da yeni üretim kapasitemizle doğru orantılı olarak artıracağız.

YATIRIM HEDEFİ  

Bu yıla hızlı başladık. 45 milyon TL`lik yatırımla dünyanın sağlıklı tuzları arasında gösterilen Çankırı doğal kaya tuzunu kullanarak Biosalt yatağı geliştirdik. Yeni ürünle yıllık 450 milyon TL`lik satış hedefliyoruz. Bu yılın ilk büyük yatırımı sayesinde ilerleyen aylarda yüzde 100 büyümeyle ciromuzu iki katına çıkaracağız. Ayrıca ev tekstilinde de bir atağımız var. Türkiye`deki en büyük firmalarla çalışıp koleksiyonumuzu genişleteceğiz.”

ODAKTA NE VAR?

“AVM`lerde yüzde 2-3 oranında yer alıyoruz. Bu yıl AVM`lerdeki mağazalaşma hızımız ciddi artış gösterecek ve AVM`lerdeki oranımızı yüzde 10`a çıkaracağız.”

“MOR ARONYAYI YAYGINLAŞTIRACAĞIZ”

TARIM Aronya meyvesi Türkiye`de yeni tanınan bir meyve. Ancak sağlık açıdan faydalı bu meyveye ilgilinin artmasıyla bu alandaki ekim ve üretim yatırımları da artıyor. Bu alandaki yeni girişimlerden biri de iki kız kardeş diş hekimi Aynur Rona ve endüstri mühendisi Songül Koç`un kurduğu Mor Aronya şirketi. Şirketin genel müdürü Sertaç Kılıçaslan, şöyle konuşuyor: “Aronya meyvesi Türkiye`de yeni tanınan bir meyve. Bilinirliği az olmasına karşın büyük bir ilgi ve merakı üzerine çekiyor. Her geçen sene artan ürün geri dönüşümü sayesinde, tarımsal üretimi yaygınlaştı ve çiftçilerimiz tarlalarını aronya üretilecek hale getirmeye başladı. Kırklareli`nde 215 dönüm, Yalova`da da 4 dönüm ekili aronya bahçelerimiz bulunuyor. Bunun yanı sıra anlaşmalı olduğumuz büyük üreticiler de mevcut.

SAĞLIKLI GIDA Pandemi sonrasında dünyada sağlık ve gıda alanında farkındalık ve aynı zamanda yeni ihtiyaçlar oluştu. Bireysel olarak farklı lezzet ve sağlık takviyelerine ihtiyaç duyuyoruz. Aronya, sağlık üzerindeki etkileri ve gıda olarak çeşitliliğe uygun olması açısından çok değerli bir meyve. Aronya meyvesinin yeni dönem insan yaşamında birçok sağlık ve yeni tat arayışlarımızı karşılayacağını düşünüyoruz. Piyasada bizim gibi kendi markasıyla aroya üretimi yapan şirket sayısı henüz bir elin parmaklarını geçmiyor. Biz de bu markalar içinde en üst sıralarda yer alıyoruz. Hedefimiz sağlık açısından değerli bu meyvenin üretimini Anadolu`da yaygınlaştırmak. Böylelikle toplum sağlığına ve sağlığın korunmasına katkı sağlamayı amaçlıyoruz.”

“TÜRKİYE İNTERNET HIZINDA İLK 20’Yİ HAK EDİYOR”

Capital Online

CEM ÇELEBİLER / TURKNET CEO`SU

“TÜRKİYE İNTERNET HIZINDA İLK 20`Yİ HAK EDİYOR”

 Özellikle evden çalışan ve eğitimine uzaktan devam eden kullanıcı sayısının artmasıyla internetle ilgili konularda şikayetler de arttı. İnternet hızında Türkiye`nin lider şirketi TurkNet CEO`su Cem Çelebiler, gündemi ve hedeflerini şöyle anlattı:

“100 KİŞİDEN 73`Ü SORUN YAŞIYOR” “Bağımsız marka araştırmaları gösteriyor ki Türkiye`de her 100 kişiden 73`ü düşük hızlı internet yüzünden problem yaşıyor. Türkiye`nin nitelikli teknoloji üretimi ve tüketiminde global ölçekleri yakalaması için internet hızında da dünya standartlarında olmak gerekiyor. Speedtest'in 2022`nin Kasım 2022 verilerine göre Türkiye 181 ülke arasında sabit internet hız sıralamasında 105`inci sırada. Oysa Türkiye, dünyada internet hızında ilk 20`de olmayı hak ediyor.

GİGAFİBER`LE ÖZGÜRLÜK TurkNet olarak bu tabloyu GigaFiber altyapımızla değiştirmek istiyoruz. Bilim ve teknolojide daha iyi bir yere gelmek için yüksek hızda internet şart. Bizim de en önemli projemiz: 1.000 Mbps eşit indirme ve yükleme hızında TurkNet GigaFiber teknolojisini bu ülkedeki herkes için ulaşabilir kılarak internetin demokratikleşmesine katkıda bulunmak.

“HIZDA ZİRVEDEYİZ” TurkNet'in hız konusundaki başarısı 2022 yılında bu alanda dünyada otorite olarak görülen platformlar tarafından da teyit edildi. Speedtest Intelligence® verilerine göre 2022`nin üçüncü çeyreğinde 50,94 Mbps medyan indirme hızıyla TurkNet`liler hız konusunda zirvede. Aynı platformun verilerine göre yüzde 75,5 tutarlılık oranıyla Türkiye'de en yüksek tutarlılığa sahip marka yine TurkNet oldu.

NE BAŞLATTIM?

CEM ÖNCE / INTERGEN CEO`SU

“TÜM GENETİK TEST SÜRECİNİ DİJİTALLEŞTİRİYORUZ”

Enerji sektörünün deneyimli ismi Cem Önce, kısa süre önce İntergen Genetik ve Nadir Hastalıklar Tanı Araştırma Merkezi`nin CEO`luk görevini üstlendi. Önce, dünyanın en önemli merkelerinden biri olan İntergen`in dijitalleşme ve yenilik ajandasını şöyle anlattı:

TEST ÇEŞİTLİLİĞİNDE İLK 10 “İntergen, 1999 yılından bu yana insanı, yaşamı ve bilimi merkeze koyan, yaptığı testlerin yüzde 90'ını kendi tasarımlarıyla gerçekleştiren, birçok yeni hastalık türü bulan, çok nadir hastalıklara bile tanısal çalışmalar yapan ve çözüm önerileri getiren, nadir hastalık bilincini dünya genelinde yaygınlaştırmak için çalışan bir kurum. Test çeşitliliğinde dünyada en büyük ilk 10 merkez içinde yer alıyor.

DİJİTAL DÖNÜŞÜM PROJESİ Gelirlerimizin çoğunu araştırma için harcıyoruz ve yıllardır ülkemizin en çok Ar-Ge yatırımı yapan 500 büyük kurumu arasında yer alıyoruz. 2023 yılında en büyük hedeflerimizden bir tanesi dijital dönüşümümüz noktasında aşama kaydetmek. Bu noktada merkezimiz, laboratuvar yazılımının tüm genetik test süreçlerini kapsayacak şekilde güncellenmesi ve genetik test analizlerinin yazılımla analiz edilebilmesi projelerimizi 2023 yılının ilk çeyreğinde tamamlayacağız.

“KANSERLERİN TÜMÜ GENETİK” Yaklaşık 23 bin test çeşidimiz var. Ar-Ge birimimizin yürüttüğü 23 proje var. Toplumda sıklığı 2 binde 1`den fazla olan hastalıklar nadir hastalık olarak tanımlanıyor. Dünyada her 10 kişiden birinde nadir hastalık var. Herkeste en az bir genetik hastalık var. Türkiye`de yaklaşık 7-8 milyon nadir hasta olduğu tahmin ediliyor. Kanserlerin tümü genetik, yüzde 15`iyse aile geçişli. Dijital dönüşümle araştırmalarımızı geliştireceğiz.”

TRENDLER

ZEKAİ GÜLER / VERTİV TÜRKİYE VE ORTA ASYA GENEL MÜDÜRÜ

2023`TE VERİ MERKEZLERİNİ NELER BEKLİYOR?

Finanstan üretime, sağlıktan kamuya tüm sektörlerin lider şirketleriyle iş ortaklığı yapan Vertiv, veri merkezi sektöründe faaliyet gösteriyor. Vertiv Türkiye ve Orta Asya Genel Müdürü Zekai Güler, 2023 trendlerini şöyle anlattı:

KAYNAK TÜKETİMİ “Veri merkezleri 2030 yılında küresel elektrik tüketiminin yüzde 4`ünü gerçekleştirecek. Tüketicilerin enerji ve su talebini karşılamaya yönelik artan baskılar, hükümetleri veri merkezlerine ve bu kaynakların aşırı tüketimine daha yakından bakmaya zorluyor.

DİZELİN YERİNE HİDROJEN Dizel jeneratör uzun süredir veri merkezi ekosisteminin kaçınılmaz bir parçası oldu. Sektör, genişletilmiş yedek güç için yeni akü teknolojileri de dahil olmak üzere farklı seçenekler arıyor. 2023`te hidrojen yakıt hücrelerinin yeni bir alternatif olacağı tahmin ediliyor. Sıvı soğutma yeni bir teknoloji olmasa da yüksek yoğunluklu ortamlarda başarılı, verimli ve sorunsuz kullanımı, önümüzdeki yıl bu teknolojinin daha da yaygınlaşacağının kanıtı.

5G VE METAVERSE Tüm mobil aboneliklerin neredeyse yarısının 2028 yılına kadar 5G olacağı öngörülüyor. Bu gelişme, bilgi işlemi kullanıcıya daha da yakınlaştırıyor. Metaverse; ultra yoğun, düşük gecikmeli bir bilgi işlem ağı. 2023`te uygulamanın talep ettiği ultra düşük gecikme özelliklerini sağlamak için 5G ağlarından yararlanan metaverse uygulamalarıyla bu iki etkinliğin kesiştiğini göreceğiz.

ÖNERİ PANOSU

HAKAN ERYAVUZ / BRANDEFENSE KURUCU ORTAĞI

“SİBER GÜVENLİK İSTİHBARATA DAYALI OLMALI”

“2022 IBM Veri Sızıntısı Raporu`na göre 2022`de gerçekleşen ortalama bir veri sızıntısının maliyeti 4,24 milyon dolar. Bu durumun tespiti için ortalama 212 gün harcanıyor, 286 gün cevap verme süresi olduğu görülüyor. Bu süreleri yıllardır aşağı seviyelere indiremedik. Bunun için çalışan belki binlerce siber güvenlik ürünü bulunuyor. Ancak dijital risk koruması ürünleri, kurum içinde var olan güvenlik teknolojileriyle entegre çalıştığında bu süreleri radikal bir şekilde düşürebiliyor. İstihbarata dayalı siber güvenlik anlayışı mükemmel sonuçlar doğuruyor. Sadece 2022 yılında birlikte çalıştığımız kamu ve özel sektör müşterilerimize yüzlerce kritik vakada destek olduk. Belki de milyarlarca dolar zararı önledik. Bugüne kadar şirket olarak verdiğimiz danışmanlık hizmetlerinde 200`den farklı şirketle çalışma fırsatımız oldu. Bunların içinde Türkiye`nin sayılı büyük şirketleri de yer alıyor.”

MEHMET KEYVAN / KEYVAN HAVACILIK CEO`SU

“VERİ AĞI KURULMALI”

“Dünya çapındaki kapsama alanımızla havacılık ve seyrüsefer veri tabanı hizmetleri ve çözümleri sunan EASA onaylı tip 1 veri hizmeti sağlayıcısıyız. Sektörün risk marjını azaltmak, operasyonel maliyetleri düşürmek, daha güvenli gökyüzü yaratmak ve havacılıkta sürdürülebilir bir gelecek sağlamak için dijital inovasyon çok önemli. Dijitalleşme, sektörün büyümesini desteklemek ve işletmelerin gelişen teknolojilerden ve yenilikçi çözümlerden tam olarak yararlanmasına yardımcı olmak için sektördeki tüm paydaşlar tarafından benimsenmesi gereken kolektif bir çaba. Havayolları, havalimanları, rezervasyon acenteleri, veri sağlayıcılar ve havacılık arasında veri ağının kurulması çok önemli. Ayrıca Orta Doğu'nun drone ve İHA pazarlarında öngörülen büyümesini karşılamak için ileriye dönük bir çözüm geliştirdik. Drone ve İHA yeşil harekat bölgesi haritası sunuyoruz. İHA sayısı her geçen gün artıyor ve operasyon için yeşil bölge belirlemek için yeni araçlar gerekiyor. Mevcut çözümümüz, operatörler ve yetkililer arasında güvenli bir planlama köprüsü oluşturmaya yardımcı olacak.”

2023 NE GETİRECEK?

Capital Online

Cumhuriyetimizin kuruluşunun 100. yılını kutlayacağımız 2023`te, ekonomiden beklentilerimiz oldukça karışık. Bu yılın en önemli kırılma noktası, mayıs ayında yapılacağı kesinlik kazanan cumhurbaşkanlığı ve milletvekilliği seçimleri… Diğer bütün kavramların yanında ekonomik olarak da bu seçimler, gerçekten geçmişte yaşadıklarımızdan oldukça farklı.  Bunun nedeni, ana iki ittifakın ekonomik olarak da çok farklı çizgide olması. Dolayısıyla 2023`ü seçim öncesi ve sonrası olarak iki farklı döneme ayırmamız gerekiyor. Bu ayki yazımızda ise seçim öncesi beklentilere yoğunlaşacağız. 

2023 NE GETİRECEK?

Geçtiğimiz günlerde `2023`te ekonomik beklentilerin` konuşulduğu çok önemli bir toplantı yapıldı. TÜSİAD ve Koç Üniversitesi ortaklığında oluşturulan Ekonomik Araştırmalar Forumu (EAF) ev sahipliğinde yapılan panelde, çok önemli ekonomistler, 2023`ten beklentilerini anlattı. Başta EAF direktörü, Koç Üniversitesi`nden mesai arkadaşım Prof. Selva Demiralp olmak üzere Bilkent Üniversitesi`nden Prof. Hakan Kara, duayen ekonomist Cevdet Akçay, değerli ekonomistler Gökhan Şen ve Gizem Öztok, bu panelin konuklarıydı. Biz de sizlere bu panelde tartışılan 2023`ün ilk yarısıyla ilgili beklentileri kendi süzgecimizden geçirerek anlatacağız.

YENİ EKONOMİ POLİTİKASI

Öncelikle 2023`ün ilk yarısında 2022`nin son çeyreğinden farklı bir senaryo beklenmiyor. Tamamen istihdam odaklı olarak sürdürülen, faizlerin etkisiz hale getirildiği bu politika, bozulmadan seçime kadar devam ettirilecek. Bu programın en önemli ayağı, faizlerin enflasyondan bağımsız bir şekilde çok düşük bir seviyede kalması. Faizlerdeki bu düşüklük ise Türk Lirası yatırımlarının cazibesini tamamen ortadan kaldırdı. Bu da ister istemez dövize büyük bir talep getirdi. 

Dövizde 2021 sonunda ve 2022 ilk yarısında yaşanan büyük tırmanış beraberinde rekor enflasyonu da getirdi. Bu da Türk Lirası yatırımlarının cazibesinin daha da yok olmasına yol açtı. Dövize talep, geçen yılın başlarında devreye sokulan kur korumalı mevduatla ancak sınırlı derecede kontrol altına alındı. Fakat bu mevduat bile 2022`in ortalarına kadar kurdaki yükselişi ve bunun sonucunda oluşan enflasyon sarmalını engellemeye yetmedi. Bu aşamada ise turizm ve çeşitli kaynaklardan elde edilen dövizle ortaya çıkan rezervlerdeki artış devreye girdi. Cılız da olsa bu artışla Merkez Bankası çeşitli kanallardan piyasaya müdahale etmeye devam etti. 2022`in yazının sonlarına doğru yoğunlaşan bu müdahalelerle döviz kuru oldukça durağan bir patikaya oturdu. İşte bu durağan patika seçimlere kadar sürmesi beklenen yeni politikanın habercisi oldu.

Türk Lirası yatırımlara zaten herhangi bir getiri sunulmayan bu ortamda, dövizde de durağan bir patika oluşunca kur korumalı mevduat da işe yaramadı. Dövizdeki düşük getiri Türk Lirası cinsiden gelirlerini, yüzde 80`leri aşmış enflasyona karşı korumaya çalışan yatırımcıya merhem olamadı. Bir yandan bu durum kur korumalı mevduatın faizin ötesinde kurun yükselmesinden dolayı oluşan maliyetini üstlenen Hazine ve Merkez Bankası açısından olumlu bir gelişme. Öte yandan getiri sağlamasa da Türk Lirası`na karşı çok daha az risk içeren dolara talep yeniden artmaya başladı. Bu talep ise piyasa müdahaleleriyle karşılaşınca bu sefer kur durağan kalmaya daha da uzun bir süre devam etti.

İşte bu noktada ortaya yeni bir getiri kaynağı çıkması gerekti. İşte bu kaynak rekorlar üzerine rekor kıran borsa oldu. Gerçekten de borsamız 2022`nin son çeyreğinden günümüze kadar oldukça yüksek kazanç sağlayan bir araç oldu. Üstelik bu kazanç, borsaya yatırım yapan yabancılar çıkarken sağlandı. Kutu 1`de 1 ay vadeli ortalama mevduat faizleri, doların Türk Lirası karşısında hareketi ve BIST 100 endeksinin hareketini 2021 yılının son yarısından günümüze kadar gösterdik. Görüldüğü gibi dolarda gerçekleşen durağanlıkla birlikte her ne kadar Türk Lirası ortalama mevduat faizinde zaman zaman dalgalanmalar da olsa BIST-100 endeksi adeta uçmuş durumda.

İLK YARI BEKLENTİLERİ

Bu durum bu şekilde devam edebilir mi? Evet, devam eder; fakat her zamanki gibi büyük bir ama var. Evet, borsa kazanç sağladıkça gerçekten de yatırımcı için önemli havuç yerine geçti. Fakat unutulmaması gerekiyor ki yatırımcı riske karşı duyarsız değil. Şu an üç yatırım aracı yani Türk Lirası, dolar ve borsayla karşı karşıya olan yatırımcı, sadece beklenen getiriye bakmıyor. Yatırımcı eğer riske karşı duyarsız olsaydı, sadece getiriye bakardı. O zaman da kesin olarak bu durumun devam edeceğini söylerdik. Ama sadece beklenen getiri değil risk çok önemli bir gösterge. Yatırımcı varlıkların riskiyle getirisini karşılaştırarak karar veriyor. Türk Lirası mevduatın riski yok, ama getirisi o kadar düşük ki neredeyse kimse bu alternatife yanaşmıyor.

Dövizde şu an için getiri yok, fakat bu ne kadar zaman daha böyle sürer? Seçime kadar bu devam ettirilebilir mi? İşte bu konudaki en büyük referans noktası Merkez Bankası brüt rezervleri… Orada yaşanacak her dalgalanma, doları daha cazip kılıyor. Üstelik doların riski de yok denecek kadar az.

Son opsiyon borsanın riskinin, borsanın düzeyiyle paralel olarak arttığını söyleyebiliriz. İşte bu yüzden de borsa artarken aynı zamanda borsada bir düzeltme olacağı beklentisi, yani artan risk algısı söz konusu. Bu da risk ve getiriyi birlikte düşünen yatırımcı için borsanın cazibesini azaltan bir durum. İşte değeri arttıkça artışın sürdürülmesi de daha zor hale gelecek olan borsa, 2023`ün ilk yarısındaki gelişmeleri belirleyecek ana değişken olacak.

İSTİHDAMDA YAŞANAN GELİŞMELER

Anlaşılan o ki borsa, artık sadece bir yatırım aracı değil, aynı zamanda politika faizinin yerine geçen bir politika aracı. Dolayısıyla bütün bu düzenin, yani çok düşük faizlere rağmen kurun çok artmamasını sağlamanın yolu borsayı devamlı getiri sağlayan bir düzende yürütmek. Bu sağlandıkça 2022`nin son çeyreğinde yaşanan getiriler kadar yüksek getiri sağlamasa da mayıs seçimlerine kadar bir artış devam edecek gibi görünüyor. Bu ekonomi programının ana amacı, her politika karar vericisinin de ana amacı olan seçimleri kazanmak. Bu seçimleri kazanmak ise sadece doları durağan bir düzeyde tutmaktan geçmiyor. Diğer bir amaç ise aynı zamanda faizi çok düşük tutarak, tüketimi devamlı öne alan ve ön planda tutan bir yapıyı canlı kılmak. Artan tüketimin de üretimi özendirerek istihdam piyasasını canlı tutması. Kutu 2`de hem iş gücünün katılım oranı hem de toplam istihdamdaki gelişmeleri gösterdik. Bunlardan iş gücüne katılım oranı çalışabilecek yaştaki nüfusun içindeki iş gücünün oranı verirken, toplam istihdam ise 15 yaş üstünde çalışan insan sayısını gösteriyor.

Gerçekten de istihdam piyasasında yaşanan gelişmelere baktığımızda istihdamın son 6 aydan beri düzenli bir biçimde arttığını görüyoruz. Bu istihdam artışı en nihayetinde hayat kalitesini ne kadar artırıyor, yani maaşlara da ne kadar yansıyor, bu çok önemli ama ayrı bir konu. Kanımızca seçimlerin en önemli belirleyicisi belki de şu anda enflasyondan bile daha önemli olarak istihdamda yaşanan bu artış olacak. Bununla birlikte son aylarda asgari ücrette yaşanan artış ve dövizin durağan gitmesini de göz önüne aldığımızda resmi biraz daha net görebiliyoruz.

Peki bu durum ne kadar sürdürülebilir ve bunun maliyeti ne olacak? Bu tabii ki yüksek maliyetleri olan ve büyük ölçüde hem Türk Lirası ama özellikle döviz cinsinden yüksek maliyetlerle borçlanarak, yani gelecek nesillerin kazançlarından bugüne transferle sürdürülen bir politika. Şimdi en son yaptığımız tahminler eşliğinde ekonominin şu an ki durumunu analiz edelim…

GÖSTERGELER DURAĞAN 

Bu ay finansal ve ekonomik koşullar göstergelerindeki değişimlere baktığımızda görüntü iki tarafta da oldukça durağan. Öyle ki ekonomi sanki sıfırın etrafında ağır ağır ilerleyen bir kağnı edasında yol alıyor. Dolayısıyla önceki aylarda gözlenen sıçramanın, bu ay artık iyice hafiflediği göze çarpıyor. Finansal koşullar göstergesinin 2019 yılından bu yana gelişimini Kutu 3`te gösterdik. 2023`ün ocak ayında bir önceki aya göre yüzde 0,04`lük çok düşük bir artış oldu. Aralık ayı için değişimi ise yüzde 0,2 olarak güncelliyoruz. Kasım ayında dünyada beklentilerin biraz daha iyimser hale gelmesinden kaynaklanan yüksek artış yerini iyice durağanlığa bırakmış durumda.

Ekonomik koşullara baktığımızda ise 2023 Ocak ayında yüzde 0,4`lük bir artış görüyoruz. Aralık ayı için yaptığımız tahmini bu ay yüzde 0,8 olarak güncelliyoruz. Bu ay sinyaller yine çok karışık geldi. Geçen ayın neredeyse tam aksine her ne kadar sanayi üretim, ithalat ve ihracatta düşüş gelse de PMI göstergesinde, kapasite kullanım oranlarında ve elektrik tüketiminde artış yaşadık. Bütün bu etmenler bir araya geldiğinde, ekonomik durum göstergesinde düşük de olsa bir artış gözlemledik.

Bildiğiniz gibi ekonomik ve finansal koşullar göstergesindeki ortak hareketlerden yola çıkarak kısa vadede ekonominin durgunluğa girme olasılığını hesaplıyoruz. Mayıs ayında yüzde 40`lara ulaşan bu olasılığı, temmuz ayında son iki yıldır en yüksek seviye olan yüzde 89 olarak hesaplamıştık. Kasım ve aralık aylarında hesaplamalarımızı ise daha düşük seviyelerde yüzde 10 ve yüzde 7 olarak güncelliyoruz. Ocak ayında düşüş trendi durdu ve bu olasılığı yeniden yüzde 10 olarak hesapladık. Dolayısıyla 3. çeyrekte öngördüğümüz (ve sonrasında gerçekleşen) ekonomik daralma 4. çeyrekte yerini düşük bir büyüme eğilimine bırakmış gibi görünüyor.    

HANGİ YATIRIM ARACI ARTACAK?

Grafikte 1 aylık ortalama mevduat faizi, dolar/TL satış kuru ve BIST 100 endeksinin gelişimini 2021 Haziran ayından bu yana gösterdik. Görüldüğü yüksek enflasyona rağmen düşük tutulan faizlere karşın önce kurda çok yüksek bir artış gözlenmiş. Bunu takiben kurda da artış durağan hale geçince bu sefer de borsada çok hızlı bir yükseliş gerçekleşmiş.

İSTİHDAMDA TREND OLUMLU 

Grafikte 2019`dan bu yana iş gücüne katılım oranı ve toplam istihdamın gelişimini gösterdik. İki göstergede de artış dikkat çekici. İş gücüne katılım oranı salgın önceki haline gelirken toplam istihdam bunun çok üstüne çıkmış durumda.

FİNANSAL YÖN YUKARI DOĞRU

Maviyle gösterilen finansal durum göstergesi bu ay arttı. Fakat geçen aylardaki sıçrama durulmuş durumda. Öte yandan kırmızıyla gösterilen ekonomik durum göstergesinde ise durum durağan.

Maksimum Xi

Capital Online

Xi Jinping, 20 Ekim`de gerçekleştirilen 20. Parti Kongresi`nden Mao Zedong`dan bu yana hiçbir liderin elde edemediği kadar güçlü bir şekilde çıktı. Bunun bir sonucu olarak, Xi`nin milyarlarca insanın hayatını etkileyen keyfi kararlar alma yeteneği de rakipsiz olmaya devam ediyor. Çin, küresel ekonominin istikrarı ve jeopolitik gücün dengesi için Mao döneminde olduğundan çok daha önemli bir hale geldiği için de Xi`nin gücü küresel bir sorun haline geliyor.
Xi`nin aldığı son kararlardan bazılarını bir düşünün. Yabancı ülkelerde üretilen mRNA aşılarını ithal etmeyi reddetmesi Çin`deki 1,4 milyar insanı COVID-19 karşısında olması gerekenden çok daha savunmasız bıraktı. Çinli liderin kontrol hırsı, başka alanlarda da hatırı sayılır zararlara neden oldu. Özel sektördeki teknoloji firmalarına uygulanan gizli kapaklı baskılar, Çin`in çığır açıcı yeni dijital teknolojiler üretme kabiliyetini ve uluslararası yatırımcıların da Çin`in yatırım yapmak için güvenli bir yer olduğuna dair inancını baltaladı. Dış politikada, Xi`nin Ukrayna`nın işgalinden sadece üç hafta önce Rusya`yla olan “sınırsız” dostlukları hakkındaki açıklaması, Xi`nin uluslararası sistemi baştan yaratma konusunda Putin`le aynı iştaha sahip olduğu konusundaki korkuları şiddetlendirdi.
Artık Çin siyaseti doğrudan tüm gücü elinde bulunduran tek bir liderden aktığına göre, politik süreçlerde çok daha az şeffaflık, daha az güvenilir bilgiler ve hataları kabul etme, gidişatı değiştirme veya taviz verme konusunda daha az alan bulunuyor.
Sorun daha da büyüyecek
Maksimum Xi sorunu, 2023 yılında daha da büyüyecek. Öncelikle, Zero COVID-19 politikasını özenli bir hazırlık yapmadan bir anda tamamen bitirme konusundaki ürkütücü karar, bir milyondan fazla Çinliyi daha öldürebilir. Eğer COVID-19`un yeni ve tehlikeli bir türü ortaya çıkarsa, Maksimum Xi bunun Çin`de ve diğer ülkelerde hızlıca yayılmasını daha olası hale getiriyor. Çin`in bu yeni varyantı tanımlama kabiliyeti, Xi`nin testleri ani ve kesin bir biçimde azaltma emriyle risk altına girer. Ekonomi konusunda, Xi`nin devlet kontrolü konusundaki hırsı uzman görüşlerinin karşı çıkamayacağı kararlar ve politik belirsizlikte bir artışa neden olacak. Bu durum zaten zayıflamış olan bir ekonomi için kötü haber demek. Parti kongresi sırasında ani bir şekilde alınan, ekonomik verilerin yayınlanmasını geciktirme kararı, küresel pazarlar için başa geleceklere dair uğursuz bir işaretti.
Son olarak, dış politika konusunda Xi`nin milliyetçi görüşleri ve iddialı tarzı, Pekin`in rakipleri, müttefikleri ve çok sayıdaki hükümetle olan ilişkilerini belirleyecek. Xi, ülke içindeki ekonomik zorlukların ölçeği ve aciliyeti düşünüldüğünde, ülkesinin kısa vadeli bir krizi kaldıramayacağını biliyor. Fakat diplomatlar Xi`nin agresif dış politika retoriğini tekrar ettikçe, “kurt savaşçı” diplomasisi daha da şiddetlenecek. Xi`nin Vladimir Putin`e ve onun dünya görüşüne olan kişisel yakınlığı, Çin`in Ukrayna`yı destekleyen hükümetlerle yakından etkileşime geçmesini kısıtlayacak. 2023`te asıl kesinlik kazanacak şey olan daha yıkıcı Rus davranışları, ABD ve Avrupa`nın Xİ ve Çin`e karşı olan tavrını belirleyecek.
Çinli bir liderin bu kadar sınırsız bir güce sahip olduğu son seferin sonucu yaygın bir açlık, ekonomik çöküntü ve milyonlarca insanın ölümü olmuştu. Ufukta “kültürel bir devrim” veya “büyük bir sıçrama” görünmüyor ve Çin`in eğitimli ve şehirli orta sınıfının büyüklüğü, Xi`nin keskin önlemlerini kontrol eden az sayıda güçten birini oluşturuyor. Fakat Maksimum Xi, Çin ve Çinlilere halihazırda çok şeye mal oldu bile ve muhtemelen 2023`te daha da fazlasına mal olacak.

“Artık Çin siyaseti doğrudan tüm gücü elinde bulunduran tek bir liderden aktığına göre, politik süreçlerde çok daha az şeffaflık, daha az güvenilir bilgiler ve hataları kabul etme, gidişatı değiştirme veya taviz verme konusunda daha az alan bulunuyor.”

ABD piyasalarında 2023 beklentileri

Capital Online

2023, Türk yatırımcısı açısından global varlık dağılımını artırmak için uygun bir yıl. Çünkü geçen yıl Türkiye borsası dolar bazında iki kattan fazla kazandırırken dünya borsaları ortalama yüzde 18 değer kaybetti. Dengeli bir portföyde, değeri yükselen varlık sınıfını (Türk hisse senedi) azaltıp düşen varlık sınıfını (yabancı hisse senedi) artırmak basiretli bir davranıştır. Böylece portföy yapısı yeniden dengelenip risk-getiri daha optimal hale gelir.

2022, ABD piyasaları açısından çok nadir bir yıldı. Ana borsa endeksi S&P 500 yüzde 18, ABD tahvilleri ise yüzde 15 değer yitirdi. Normalde hisse ve tahvilin ters yönde hareket ederek birbirini dengelemesi beklenir. Ancak yaşanan yüksek enflasyon ve FED`in çok hızlı faiz artırmasıyla hem hisseler hem tahviller çift haneli kayıp yaşadı.

2023`e girerken ABD`nin en büyük yatırım bankalarından birinin tavsiyeleri ise dikkat çekiciydi:

Geçen yıl yaşanan çifte düşüş, hisse ve tahvile giriş için son on yılın fırsatını yarattı. Uzun yıllardır sıfıra yakın seyreden faizlerin yüzde 4-5`lere yükselmesiyle tahvil yatırımı yeniden cazip hale geldi. ABD ekonomisinde yatırımların tekrar başlamasıyla borsada liderlik, mega teknoloji şirketlerinden küçük şirketlere geçecek. En önemlisi, doların değerinin zirve yapıp zayıflamaya başlayacağı tahmini… Zayıf dolar genelde dünya piyasaları, özellikle gelişmekte olan ülke piyasaları ve emtialar için olumlu bir ortam yaratır.

HALKA ARZLAR NASIL OLMALI?

Borsaların temel görevi, şirketlere finansman sağlamak ve sermayenin tabana yayılmasına yardımcı olmaktır. Şirketlerin büyük ortaklarından küçük ortaklara hisse aktarımı süreci halka arzla başlar ve sonra borsada hisse alım satımıyla devam eder. Bütün bu süreci bir denklem olarak tanımlarsak piyasanın bulmaya çalıştığı X hisse fiyatı, yani şirket değeridir. X`e ilişkin doğru tahmin yapan iyi para kazanırken yanlış tahminler önemli kayıplar yaşayabilir.

X`in ilk değeri şirketin halka arz değeridir. Bu noktada halka arza aracılık eden aracı kurumlarla şirket arasında ön pazarlık yapılır ve fiyat için SPK`dan onay alınır. Normalde sadece onay merci olan SPK, son yıllarda Türkiye`de halka arzların nispeten ucuz fiyattan yapılarak hisse senedi piyasasına ilginin artmasını aktif olarak hedeflediyor. 2022`de 40 şirket halka açılarak 1,2 milyar dolar sermaye sağladı. 2021`de 2,4 milyon olan hisse yatırımcı sayısı, 2022 sonunda 3,8 milyona çıktı.

Halka arz edilen hisselere artan taleple yeni şirketlerin borsa serüvenlerine defalarca tavan olarak başlaması doğal bir beklenti haline geldi. Öyle ki kurumsal yatırımcılar bile halka arz dökümanlarına bakma gereği duymadan talep veriyor. Kişi başına çok az hisse alabilen bireysel yatırımcıların ise kazanma heyecanı dışında aslında halka arza katılmalarının anlamlı bir sonucu olmamaktadır.

Doğru ve yanlışlarıyla yaşanan bu süreç, pek çok küçük şirketi borsaya getirmiş, yeni yatırımcıları da borsa ile tanıştırmıştır. Ancak SPK`nın serbest fonlara dağıtım konusunda aldığı önlem de gösteriyor ki fiyata müdahelenin dağıtımda yan etkileri olmaktadır. Bunları düzeltmek için sürekli mevzuata başvurmak yerine iki önerimiz var: Birincisi, bir süre büyük ve orta ölçekli şirket halka arzlarına öncelik vermek. İkincisi, aracı kurum, kurumsal yatırımcı ve şirket sahibi görüşmeleriyle belirlenen rekabetçi bir halka arz fiyatı üzerinden makul bir halka arz iskontosu pratiğine geri dönmek.

“2023, DAHA ZORLU BİR YIL OLACAK”

Capital Online

GÖSTERGE 

Finansman şirketlerinin işlem hacmi, 2022 Eylül sonu itibarıyla 55,5 milyar TL`ye ulaştı. Yıllık bazda sektör, yüzde 52,5 büyüdü.

  GÜNDEM 

“2023, DAHA ZORLU BİR YIL OLACAK”

Bankacılık, pandeminin ardından Ukrayna`nın işgalinin, küresel yüksek enflasyonun, artan faiz oranlarının, tedarik zinciri aksamaların etkileriyle ortaya çıkan makroekonomik belirsizlikle yeni yıla girdi. McKinsey Ortağı Atakan Hilal ile bu ortamda hem küresel arenada hem Türkiye`de 2023`teki olası gelişmeleri ve McKinsey Küresel Bankacılık Değerlendirmesi 2022 raporunu değerlendirdik. 

GLOBAL GÖRÜNÜM 2022`de global anlamda bankaların gelir ve kârlılık seviyeleri arttı. Bunun ana nedeni marjlardaki genişleme oldu, artan faizlerle makas açıldı. Ama tek etken bu değil. Tahminlerimize göre gelirin yüzde 60-70`i buradan, kalan kısmıysa hacimsel büyümelerden geliyor. 2022`de banka kârlarında zıplama gördük. Fakat buna rağmen bankacılığın piyasa değerlemesi diğer sektörlerin altında kalıyor. Halka açık bankaları analiz ettiğimizde fiyat/kâr oranı bankacılıkta yüzde 13, diğer sektörlerde ortalama yüzde 20. Bankacılığın küresel toplam sermayesi 2021`de 16 trilyon dolarken 2022 Mayıs`ta 14,5 trilyon dolara düştü. Güzel kârlar, büyüme var ama piyasa değerlerinde sektörün acı çektiğini görüyoruz. Ülkemizde de benzer durum var. Türkiye`de son 8-9 ayda yükseliş var, ancak oynaklık devam ediyor.

ÖZ SERMAYE KÂRLILIĞI Dünyada 2022`de küresel öz sermaye kârlılığının yüzde 11,5-12,5 arasında olması bekleniyor. Raporda iki farklı senaryoya göre bu oranın 2023`te yüzde 11`e, 2024`te yüzde 10`a inebileceği tahmininde bulunuluyor. İki senaryoda da ortak nokta; dünya enflasyonla yaşayacak ve artan faizlerle fonlama maliyetleri yükselecek, sonuçta kâr marjları azalacak. Ya iyi haliyle enflasyon kontrol altına alınacak, büyümeden feragat etmeden stabl ortama geçilecek ya da şanssız senaryoda stagflasyonla oran düşecek. Türkiye`de bankacılıkta henüz 2022 son çeyrek bilançoları açıklanmadı ancak 2023`ün daha zorlu bir yıl olarak geçmesi bekleniyor. 2023`te enflasyon kontrol altına alınabilecek ama büyümenin ne kadar olacağı belli değil. Rekabet nedeniyle artan fonlama maliyetleri var, bu baskı yaratacak. Ayrıca büyüme oranı da baskı yaratacak. Bu iki alanda zorlanacağımız öngörülüyor.  2023`te 2022`ye göre daha düşük kârlılık olacak, daha düşük öz sermaye kârlılığı beklenebilir.

ZORLU ALAN 

FİYAT ARTIŞLARINA DEVAM MI? 

2022`de kamuoyunda en çok konuşulan konulardan biri sigorta poliçelerindeki fiyat artışlarıydı. Kasko ve konut poliçelerinde 3-4 kata çıkan fiyatların bu yıl nasıl şekilleneceği merak konusu. Sigorta yöneticilerine dünya ve Türkiye`de bu tabloyu sorduk.

DÜNYADAKİ ARTIŞ ILIMLI Marsh Türkiye Eş CEO`su Yeşim Aksüt, global pazarı ve Türkiye`yi şöyle yorumluyor: “Açıkladığımız Küresel Sigorta Piyasası Endeksi 2022 yılı 3`üncü çeyrek raporuna göre, küresel ticari sigorta fiyatları artmaya devam ediyor. Ancak burada artış trendi, ılımlı. 2022`nin 2`nci çeyreğinde yüzde 9 olan ortalama artış oranı, üçüncü çeyrekte yüzde 6`ya geriledi. Yerelde incelersek oto sigortalarında görülen yüksek maliyet artışları ve sağlık branşındaki yüksek medikal enflasyon, bu branşlardaki fiyat artışlarını daha da yukarıya taşıyor. Türkiye piyasası, yaşanan hasarlar, oto sigortalarından yazılan ciddi zararın etkisi ve prim düzeylerinin teknik fiyatlamaların hala altında seyretmesi nedeniyle dünya piyasasına göre daha olumsuz eğilimler sergiliyor. 2021`ın son çeyreğinden bu yana devam eden yüksek döviz kurları, hasar/prim oranlarında da çok ciddi artışlara yol açtı. Bu,  mevcut kapasite problemlerini daha da derinleştiriyor, fiyatları olumsuz etkiliyor. Yerel piyasanın 2023 için tarife, trete değişiklikleri, yüksek hasar/prim oranları ve teknik kârlılık zafiyeti nedeniyle aynı ılımlı havayı koklaması oldukça zayıf bir ihtimal.”

FEDAKARLIK ZAMANI Sompo Sigorta Yönetim Kurulu Başkanı Recai Dalaş da konuya şöyle değiniyor: “Sigorta sektörü can derdinde. Kasko poliçeleri ve diğer sigorta ürünleri pahalanıyor. Pahalanmak zorunda çünkü içinde bulunduğumuz ekonomik ortamın iki darbesi oldu: İlki enflasyon ve etkisiyle maliyetlerin artması. Sigortacılığın farkı, ürünü satarken maliyetimizin ne olacağını bilemiyoruz. Dolar 8 TL`yken sattığımız poliçelerin hasarlarını dolar 18 TL olduğunda ödüyoruz ve bu süre sona ermedi. İkinci olarak da eskiden anlamlı faiz geliri elde edebiliyorduk, artan maliyetlerin bir kısmını karşılayabiliyorduk. Eksi reel faizle paramızın satın alma gücünü muhafaza edemiyoruz. 2023`te asgari ücret artışı bedeni tazminatlara yansıyacak. Bu süreçte sigortalıyı da düşünmek zorundayız o nedenle örneğin şirket olarak biz `Bütçe Dostu Kasko` ürünü çıkardık, bu tip çalışmalarımız sürecek. Sektörün uzun vadeli ve sigortalıları düşünerek fedakarlıklar yapması gerekiyor.”  

Kurucuların Cuması yeni iş fikirlerini destekliyor

Capital Online

Eğer siz de 2023`te kendi işini kurmak istediğini söyleyen genç yetişkinlerden biriyseniz, benim size tavsiyem bunu yapmanız yönünde olur. Fakat ben genel olarak “evet” demekle tanınıyorum!
Bu yolda size yardımcı olmak için, “Founder Friday” (Kurucuların Cuması) etkinliğinde Virgin Start Up iş danışmanlarıyla boş yerler açtık. Kurucuların Cuması, genellikle ocak ayının ilk cuması oluyor. Ekip yılın ilk dijital buluşması için kuruculardan oluşan bir panel hazırlıyor. Ücretsiz bir bilet alıp sonrasında tavsiye için Virgin Start Up ekibiyle sohbet edebiliyorsunuz. Noel`i aile ve arkadaşlarla geçirmek, birlikte iş fikirlerinden bahsetmek ve bu fikirlerin başarılı olma konusunda gerçekçi bir şansı olup olmadığı konusunda araştırma yapmak için harika bir yöntem. Yeni yıl başlarken, yeni fikirleri kağıda dökmek için mükemmel bir zaman. Fikrinizi hayata geçirmeye yardımcı olmak için Virgin Start Up`ın kendi internet sitesinde ücretsiz olarak indirilebilen bir iş planı taslağı da bulunuyor.
Monopoly etkisi  
Kayıt olanlar, soruları cevaplayacak ve geleceğin kurucularına iş planlarından finansal öngörülere kadar bir işi ayağa kaldırmak için atılması gereken ilk adımları anlatacak olan bir Virgin Start Up danışmanıyla 30 dakikalık ücretsiz sanal bir görüşme yapabiliyor.
Uzun bir süre boyunca dünyada pek çok harika fikir olduğuna ve bunları harika işlere dönüştürmek için sadece biraz desteğe ihtiyaç duyduklarına inandım. Yeni kuruculara tavsiyeler, krediler ve kendi başlarına işe başlayabilmeleri için destek veren ve kâr amacı gütmeyen girişimcilik merkezimiz Virgin Start Up`ı bu nedenle kurduk.
Ayrıca Virgin Start Up`ın, İngiltere`deki yetişkinlerin üçte birinden fazlasının (yüzde 36) Monopoly gibi oyunlarda iyi olan çocukların büyüdüklerinde girişimci olmalarının daha muhtemel olduğuna inandıklarını gösteren yeni araştırmasını okumaktan da zevk aldım. Bu tarz oyunları oynamaya bayılan birisi olarak, problem çözme konusunda düşünmenin iş kurmaya nasıl yardımcı olabileceğini görebiliyorum.
Araştırma ayrıca İngiltere`deki her dört yetişkinden birinin (yüzde 26) 2023`te bir iş kurmayı planladığını ortaya koyuyor. 18 ila 24 yaş aralığındakilerin yüzde 46`sının 2023`te girişimci olmak için adım atacağını vurguluyor.

Dünyanın gözü İran`ın üzerinde olmalı 

Geçen her günle birlikte, İran`daki cesur protestocuların durumu daha da tehlikeli hale geliyor. 22 yaşındaki Mahsa Amini`nin gözaltı sırasında vahşice öldürülmesinden sonra neredeyse üç aydır genç İranlılar sokaklara çıkıp, kendilerini çok uzun süredir bastırmakta olan beceriksiz ve yozlaşmış rejime karşı öfkelerini ifade ediyorlar. Yıkılan hayalleri ve umutlarıyla, özgürce yaşama istekleri ve paramparça edilen gururlarıyla ve ülkelerinin çökmüş ekonomisiyle, İranlılar için artık bardak taştı. Siyasi iradeye veya anlamlı reformlar yapma kapasitesine neredeyse hiç güven kalmadı. Sistem düzeltilemeyecek şekilde bozuldu. İnsanlar, rejim değişikliği için savaşıyor.
İran`ın, genç neslin günlük hayatından tamamen kopmuş olan sözde din adamları grubundan oluşan liderleri ve onların yandaşları, hiç şüphesiz sokakların gücünün farkında ve bu güçten korkuyorlar. Statükoyu korumak için zalim, kaba bir acımasızlıkla karşılık veriyorlar. Eylül ayından beri polis ve protestocular arasındaki çatışmalarda yüzlerce kişi ve yoldan geçen sayısız insan öldürüldü. Ülke içinde rejimin kirli işlerini yapan haydut milis grubu Besic, tüm gücüyle saldırarak protestocuları, ailelerini ve topluluklarını insafsızca hedef alıyor. Binlerce kişi mahkum edildi ve insanların rutin şekilde işkenceye maruz bırakıldıklarına dair güvenilir kaynaklardan gelen sayısız rapor bulunuyor.
Diplomatik baskı ambargolarla birleştirilmeli
Tutuklanmasından ve diktatörce adaletsizliğin tüm niteliklerini taşıyan göstermelik bir duruşmadan sadece 23 gün sonra, Meşhed şehrinde asılan Majidreza Rahnavard`ın ölümünü haber aldık. Sadece 23 yaşında olan Majidreza, beş gün içinde idam edilen ikinci protestocuydu. İnsan hakları organizasyonları, tutuklananlar İran`ın korkulan Devrim Mahkemelerine çıkarıldığı için, önümüzdeki gün ve haftalarda çok daha fazla kişinin risk altında olacağından korkuyor.
Baskılar tüm gücüyle devam ederken, uluslararası topluluklar İran`ın liderlerinin hesap vermesini sağlamalı ve daha fazla genç yaşam son bulmadan hükümetin uyguladığı şiddet ve baskıyı bitirmek için elinden geleni yapmalı. Tüm uluslar ve işletmeler, Rusya`nın Ukraynalı sivilleri öldürmek için kullandığı drone`ların en baş tedarikçilerinden biri haline de gelen bu rejimle (eminim ki İranlılar bu kötü ittifakı desteklemiyordur) olan ekonomik bağlarını yeniden düşünmeli.
Her seviyedeki diplomatik baskı, bu şiddetten sorumlu olan bireyler ve hükümet kurumlarına karşı kapsamlı ve katı bir şekilde uygulanan ambargolarla birleştirilmeli. İran`daki ve dışındaki insan hakları aktivistlerinin gayretleri sayesinde, bunların isimleri açık bir şekilde biliniyor. Şu anda yönetimde olanlar, adaletten kaçamayacaklarını bilmeli.
Politik ve ekonomik aksiyonlara ek olarak, platformları ve erişimi bulunan herkes bu protesto hareketine bir ses vermeli, rejimin suçlarına şahit olmalı ve İran`ın şehirlerinde ve kasabalarında olanları her gün paylaşmalı. Dünyanın gözü İran`ın üstünde olmalı.

Daha fazlası için İran Diaspora Kolektifi`ni https://www.iraniandiasporacollective.com/ ziyaret edin.

Sürdürülebilirlik, ESG, inovasyon

Capital Online

Çevre duyarlılığı yüz yılı aşkın bir süredir insanlığın gündeminde. Toplumdaki çevre bilinci, şirketleri de kendi uygulamalarını gözden geçirmeye ve çevreyi daha az kirleten, kaynak kullanan, daha az ve dönüştürülebilir atık üreten bir operasyona zorladı. Bu konularda gerçek bir gelişme göstermek yerine bir şeyler yapar görünmeyi tercih eden şirketler sayesinde “Yeşil Badanalama” kavramı literatüre girdi. 

ESG-YATIRIMCI GÖZLÜĞÜ

Zaman içinde şirketlerin kâr etmenin ötesinde başka amaçları da olması gerektiği anlayışının güçlenmesiyle çevrenin yanına sosyal ve yönetişim başlıkları da eklenerek “Sürdürülebilirlik” kavramı öne çıktı. Bu şekilde, konuyu önemseyen şirketlerde, daha sonra sürdürülebilirlik raporuna dönüşecek “üçlü raporlama” yaklaşımı benimsendi. Sürdürülebilirlik başlığının mercek altına alındığı bir ortamda şirket değerlemelerinin bir unsuru olarak ESG gündeme girdi. Bu noktada sürdürülebilirlik ile ESG arasındaki fark çok sorulan bir şey. İşin açıkçası bireylerin kafasındaki karışıklık özellikle yatırım tarafında bilinçli bir şekilde netleştirilmiyor denebilir. Ortada çok sayıda terim var. Ekoverimlilik, yeşil, temiz, uyumluluk, CSR, SRI, dejeneratif, net sıfır, net pozitif, döngüsel ekonomi bunlardan bazıları… Kısaca özetlemek gerekirse ESG dünyadaki çevre, sosyal ve yönetişim gelişmelerinin bir şirketi veya yatırımı nasıl etkileyebileceğine bakarken, sürdürülebilir yöntemler bir şirketin bu üç boyutta dünyayı nasıl etkileyeceğiyle ilgili. ESG değerlemeleriyle ilgili de tartışmalar var. Örneğin fosil yakıt üreten şirketlerin değerlemeleri elektrikli otomobil üreten bir şirketten daha iyi çıkabiliyor. Dolayısıyla bir şirketin ESG değerlemesi iyi ise sürdürülebilirlikte de iyidir demek gibi bir sonuç mümkün değil. Eğer kriterler doğru belirlenmişse belki dünyadaki çevresel ve sosyal etkilerle ilgili daha az risk almanızı sağlayabilir. 

İNOVASYONLA POZİTİF ETKİ 

İşin sürdürülebilirlik boyutuna odaklanırsak burada şirketlerin yaptığı samimi işler dünyayı daha yaşanabilir hale getirmeye destek olabilir, çünkü evrensel bilimsel standartlar var. Önemli olan yalnızca sosyal ve çevresel olumsuz durumlara düşmekten kurtulmak değil, pozitif etki yaratacak şeylere imza atabilmek ki bu da inovasyonla olabilir. Bu konuda en sevdiğim örneklerden biri global çimento şirketi Cemex`in Sosyal Etki Stratejisi çerçevesinde yaptığı ve Etki Komiteleri ile yürüttüğü Toplumsal Katkı Planları. 2000 yılında başlattıkları ve hala gelişerek devam eden “Patrimonio Hoy” programı düşük gelirli insanlara kredi ve teknik destek de vererek kendi evlerini yapmalarını sağlıyor. Programa başlarken Cemex bir “Cehalet Beyannamesi” yayınlayarak düşük gelirli kesime nasıl yaklaşabileceklerini bilmediklerini itiraf etmiş! Program 2004 yılında kârlı hale geçmiş ve bugüne kadar 1 milyon kişi yararlanmış. Bu aynı zamanda bir etki yatırımcılığı örneği. Sürdürülebilirlik taahhüdü kolay bir şey değil. Harvard Business School`a göre insanlığın iklim değişikliğiyle mücadele için önümüzdeki 30 yılda her yıl ortalama 3,5 trilyon dolar yatırım yapması gerekecek. Bu da dünya ve kârlılığı bir araya getirmenin neden zor olduğunu gösteriyor. Öte yandan problemlerle başa çıkmada çözümün anahtarı olduğu için inovasyon, sürdürülebilirlikten de ESG`den de daha öncelikli ve önemli.

Zor yıla hazır mıyız?

Capital Online

Dünya geride bıraktığı son 100 yılın en büyük krizlerinden birinin belki de en büyüğünün içinde. Türkiye de bu zorlu konjonktürün olumsuz etkilerini en derinden hisseden ekonomilerden biri. Şu günlerde dünyanın içinde bulunduğu ekonomik ve politik konjonktür adeta fırtına bulutlarının toparlandığı puslu bir havaya benziyor. Küresel çapta ekonomik faaliyetler, geniş tabanlı ve beklenenden “çok” daha keskin bir yavaşlama yaşıyor ve enflasyon neredeyse 40 yıldır görülmediği kadar yüksek. Hafiflese de hala devam eden Covid-19 salgını, Rusya`nın Ukrayna`yı işgali de genel görünüm üzerinde ağır bir baskı oluşturuyor. Salgın sırasındaki genişlemeci para politikaları ve baz etkisi nedeniyle 2021`de yüzde 6 olarak gerçekleşen küresel büyümenin 2022`de yüzde 3,2 seviyesine gerileyeceği ve 2023 yavaşlamanın süreceği tahmin ediliyor. Goldman Sachs, Avrupa`daki durgunluğu ve Çin`in inişli çıkışlı yeniden açılmasını göz önüne alarak 2023`te küresel büyümenin yüzde 1,8 olacağını öngörüyor. IMF ise Ekim`de yayınladığı “Dünya Ekonomik Görünüm Raporu”nda 2023 yılında küresel büyüme için öngörüsünü yüzde 2,7 olarak açıkladı. Gerçekleşmesi kuvvetle muhtemel olan bu öngörü, 2023`te küresel mali kriz ve Covid-19 salgınının akut aşaması dışında 2001`den bu yana en zayıf küresel büyüme performansıyla yüzleşmeye hazır olmamız gerektiği konusunda bir uyarı sinyali niteliğinde. Küresel enflasyonun 2022`de yüzde 8,8`e yükseleceği, ancak 2023`te yüzde 6,5`e ve 2024`te yüzde 4,1`e gerileyebileceği tahmin ediliyor. Türkiye`nin 2023`te yüzde 3 büyüme sağlayacağı, işsizlik oranının pek fazla değişmeyeceği, enflasyon oranının da büyümedeki düşüş paralelinde yüzde 37 dolayına gerileyeceği bekleniyor. Türkiye`nin 2022`de yüzde 5,7`ye yükselmesi beklenen cari açığının ise 2023`te yüzde 3,9`a gerileyeceği öngörülüyor. Bir süredir borç yükü gerileyen Türkiye`de 2023`te borç yükünde pek bir değişiklik olması beklenmiyor. Ülkemiz açısından en ciddi sorunlardan biri de risk priminin yüksekliği nedeniyle yeterince yabancı sermaye çekememesi ve de dış borçlanma için yüksek maliyetlere katlanmak durumunda olması. Bu zorlu görünüme bir de seçim faktörü eklendiğinde, Capital`in bu yıl yaptığı CEOProfil anketine katılan 325 CEO`nun görüşleriyle teyit ettiği gibi, iş dünyasının 2023`e “endişeli” ve “aşırı temkinli” bir tutumla yaklaşmasına neden oluyor. Özetle, küresel sistemde 2022`den daha kötü/ zor bir yıla hazırlıklı olmalıyız. 2023`te ekonomilerin büyüme sorunları çekeceğini, buna karşılık enflasyon artışlarını frenlemekle uğraşmak zorunda oldukları için çeşitli önlemler almak zorunda kalacaklarını söylemek mümkün. Her türlü zorluğuna rağmen 2023`ün barış, sağlık ve refah getirmesini diliyorum.

New York'ta bir an

Capital Online

New York`ta baş döndürücü bir gezi gerçekleştirdim. Manhattan`ın tam ortasında yer alan ve yakında açılacak olan Virgin Hotels şubesini ziyaret etmek için geçtiğimiz günlerde New York`a gittim. Bu şube, ışığı ve şehrin görüntüsünü yansıtan camdan geometrik dış yüzeyiyle 40 katlı bir sanat eseri. New York`u her zaman sevmişimdir, fakat Virgin logosunun Broadway`e çok yakın güzel bir binanın üstünde pırıl pırıl parladığını ve Times Meydanı, Empire State, Doğu Nehri ve Manhattan şehir merkezinin tamamına baktığını görmek bambaşka bir şey. Ayrıca bu oteli hayata geçiren ve lüks otel konusunda yepyeni bir standart oluşturan ekiple görüşmek de çok güzeldi. Evcil hayvan dostu odalardan çatıda bir havuz kulübüne ve üç tarafı 9 metrelik cam duvarlarla kaplı bir çatı katına kadar, projeye kattıkları enerji ve fikirler çıtayı gerçekten yükseltti. Otelin nasıl işletilebileceğiyle ilgili önerilerini duymak için ekiple bir soru-cevap oturumu yaptık. Odada bu kadar çok ilgili, enerji dolu ve düşünceli insanın bulunduğunu görmek harikaydı ve otelin olabilecek en iyi ellerde olduğuna inanmamı sağladı. Ayrıca New Yorkluların çaylarını nasıl demlediğini görmek de ilginç oldu. Bence ben bundan sonra da İngiliz kahvaltı çayını içmeye devam edeceğim. Ekiple bir gün geçirdikten sonra HBO`nun hayatım hakkındaki belgesel dizisi BRANSON`ın galasına katıldım. Ekiple tanışmak ve yönetmen Chris Smith`le sohbet etmek harikaydı. Bana iyi ve kötü tüm öykülerinizi paylaşmanın ve böylece diğer insanların hayatınızın iyi ve kötü dönemlerinden ders çıkarmasının neden bu kadar önemli olduğunu hatırlattı.

İŞE ALMA KRİTERİ New York`tayken ayrıca LinkedIn`in baş editörü Dan Roth ile telefon üzerinden bir soru-cevap oturumu yapmak için Empire State binasındaki LinkedIn ekibini ziyaret ettim. Sohbet sırasında pek çok şeyden bahsettik; güncellenmiş otobiyografimdeki (Finding My Virginity) yeni hikayelerden doğru kişileri işe almaya kadar her şeyi konuştuk. İşletmenize doğru kişileri getirmek küçümsenemeyecek bir konu, özellikle de kıdemli liderlik seviyelerinde. Biz Virgin`de eleştirmek yerine metheden ve güzel karakteri olan kişileri işe almaya çalışıyoruz. Sonuçta, insanlara yeni becerileri öğretebilirsiniz fakat karakterlerini baştan yaratamazsınız. Ayrıca esnek çalışma ve kariyerim boyunca bunu nasıl teşvik ettiğim hakkında da konuştuk. Virgin 80`li yıllarda büyürken, o zamanlar iki çocuğumla yüzen bir evde yaşıyor ve oradan çalışıyordum, zaten başka türlüsünü de yapmazdım. Ayrıca kariyerimin en zor anlarını ve aşırı stresli zamanlarla başa çıkmayı nasıl öğrendiğim hakkında da konuştuk. Seyahatimin son gününde, Steven Bartlett`in Bir CEO`nun Günlüğü isimli podcast`ine katıldım. Steven`ın, üniversiteyi bırakıp 29 yaşında İngiltere`nin en hızlı büyüyen şirketlerinden birini açmaya uzanan, çok ilham verici bir girişimcilik hikayesi var. Onun nasıl başladığına geri dönüp bakmak da çok güzeldi ve bir noktada Virgin`in de ona biraz destek verdiğini söylemekten gurur duyuyorum. Bu podcast`i hepinizle paylaşmak da heyecan verici. Bu yoğun üç gün New York`ta bir çırpıda bitti, fakat şehirden Virgin Hotels`deki ekip için fazlasıyla heyecan duyarak ve Manhattan`da tanıştığım diğer harika insanlardan bir sürü ilham alarak ayrıldım. Umarım hepiniz BRANSON`ı izlemekten ve Finding My Virginity`i okumaktan mutluluk duyarsınız ve umarım onlardan bir şeyler de öğrenirsiniz.

GİRİŞİMCİNİN GİRİŞİMCİYE GÜÇ VERMESİ

Yıllar içinde tanıştığım girişimcilerle tekrar iletişime geçmek ve ne kadar büyüdüklerini görmek her zaman muhteşem. Geçtiğimiz günlerde bu durum Necker`da Niyc Pidgeon ismindeki bir girişimci/psikologla gerçekleşti. Niyc, 2013`te Virgin Money, Virgin Unite, The Northern Rock Foundation ve İngiltere`nin kuzeydoğusundaki Project North East arasında Virgin Start Up pilot programından finansal destek aldı. Bu program Virgin Start Up`ı İngiltere çapında uygulamaya koymamız için bize ilham verdi ve Virgin Start Up da şimdiye kadar 5 binin üzerinde girişimciye finansal destek verdi. Biz Virgin Start Up`ı inşa ederken, Niyc de aldığı destekle kendi iyi yaşam markasını inşa etmeye başladı. Hem Virgin Start Up hem Niyc iş hayatının ilk günlerinde etkinlik davetiyelerini paylaşarak ve etkileşim fırsatlarından bahsederek birlikte çalıştı. Bu deneyim, Niyc`in topluluk önünde konuşma yapma yeteneğini ve buna duyduğu sevgiyi bulmasına yardım etti. Ve bu yetenek, onun pozitif psikoloji koçu rolünün önemli bir parçası haline geldi. Bu etkinliklerden biri, benim de katıldığım ve liderlik derslerinden bahsettiğimiz online bir atölyeydi. 

EŞİT DESTEK SÖZÜ Bu networking deneyimleri ve finansal destekle birlikte, Niyc start up girişimini çoğunlukla kadın girişimcilere online dersler, koçluk, etkinlikler ve akıl hocalığı sağlayan küresel bir şirkete dönüştürmeye koyuldu. Ayrıca pozitif psikoloji üstüne çok satan bir kitap yazmaya da vakit buldu. Niyc`in, start up alanında genellikle yeteri kadar temsil edilmeyen ve yeterli finansal desteği bulamayan kadın girişimcileri güçlendirme konusunda bu kadar tutkulu bir şekilde konuştuğunu duymak ilham vericiydi. Gerçekten de İngiltere`de erkeklerin kurduğu her 10 iş için kadınlar 5`ten daha az iş kuruyor. Geçtiğimiz birkaç yılda, Virgin Start Up bu finansal destek açığını kapatmak için yorulmak bilmeden çalıştı ve kadınlarla erkek kuruculara eşit oranda destek sağlanması için söz verdi. Ekip, artık hedefine çok yakın. Start Up kredileriyle kadın kurucuların yüzde 44`üne ve erkek kurucuların yüzde 56`sına finansal destek veriyor. Mevcut Collective Impact programında yüzde 50 oranında kadın kurucu bulunuyor ve London Accelerator programındaki katılımcıların da yüzde 52`si kadın. Virgin Start Up, Niyc ve kadın girişimcileri desteklemek ve karşılaştıkları engelleri yıkmak için çok çalışan herkese teşekkür ediyorum. Bir dahaki buluşmamızı dört gözle bekliyorum, Niyc!

2023 makro ve siyesi beklentiler

Capital Online

2023 yatırım stratejilerini oluştururken makroekonomik beklentiler kadar seçimle ilgili senaryoları da dikkate almak gerekiyor. Tüm dünyanın yaşadığı enflasyon sorunuyla en iyi başa çıkan, gelişmiş ekonomi ABD olacak. Yine de FED faiz indirmede acele etmeyecek. Buna mukabil Avrupa ekonomisi, enerji sorunu ve çok parçalı olması nedeniyle enflasyonla daha zor bir mücadele verecek. FED`in durup ECB`nin faiz artışına devam etmesi doların değer kaybedip Euro başta olmak üzere diğer para birimlerinin değer kazanmasına neden olabilir. Türkiye`de enflasyon yüzde 40`lara kadar inse bile bu seviyelerin altına kalıcı olarak inmesi kolay olmayacak. Enflasyonu kontrol edebilmek için, “yönetilen döviz kuru” politikası sadece kısa vadeli bir çözüm olabilir. Bu politika, orta ve uzun vadede daha büyük sorunlara yol açar. 2023 sonuna kadar uzatılan KKM ile birlikte bu büyük sorun, seçim sonrasına bırakılmış gözüküyor. Yaklaşan seçim sonucuna göre üç olası senaryoya bakalım: 1 Cumhurbaşkanı ve TBMM değişirse: Ekonomi politikalarında normalleşmeyle birlikte faizlerde ve dövizde önce dalgalı artış, sonra ise yabancı sermaye girişiyle yeni denge seviyeleri oluşur. Piyasa ve ekonomilerde yaşanan dalgalanma nedeniyle 2023 kayıp yılı, 2024 ise hızlı toparlanma yılı olur. 2. Cumhurbaşkanı ve TBMM aynı: Mevcut ekonomik politikaların devamı, kamu ağırlıklı ve sıkı kontrol edilen bir ekonomi yönetimi anlamına gelir. Bunun yaratacağı kaynak dağılımı sorunları nedeniyle Türkiye`nin sürdürülebilir büyüme oranı düşer, ancak enflasyon yüzde 30`lu seviyelerin altına kalıcı düşmez. 3. Meclis değişirken Cumhurbaşkanı aynı kalırsa: Sistemde reform yapılmazsa ülke siyasi ve ekonomik olarak zora girer. Benim iyi niyetli ümidim yasama, yürütme ve yargı güçleri arasında yeniden denge sağlanarak, Cumhurbaşkanlığı sisteminin düzeltilmesi. Son kez destek istediğini ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan`ın son yıllarda dış politikada gösterdiği uzlaşı yaklaşımını iç politikada da göstermesini olasılık dahilinde görüyoruz. 

PORTFÖY ÖNERİSİ 2023 yılında doların değer kaybetmesiyle emtia ve değerli madenlerle birlikte gelişmekte olan ülke para birimleri de değer kazanabilir. Enerji ve emtia ihracatçısı Latin Amerika ve Orta Doğu ülkeleri daha şanslı görünüyor. Türkiye ve Uzak Asya gibi emtia ithalatçısı ülkeler ise dış ticaret açığını turizm geliri ve rekabetçi kurla dengelemeye çalışabilir. Doların değer kaybetmesi ABD borsaları için olumlu. 2022`de yüzde 30 değer kaybeden ABD teknoloji hisseleri için 2023 iyi bir yatırım fırsatı sunabilir. Doların değer kaybetmesi, Türkiye dahil tüm gelişmekte olan ülke Eurobond`ları için de iyi haber. 2022`de dolar bazında iki katına çıkan Borsa İstanbul için 2023`te daha temkinli olmayı öneriyoruz. Bu nedenle Borsa İstanbul Endeksi yükseldikçe hisse senedi ağırlığını kademeli azaltmak basiretli bir yaklaşım. TL faiz getirisinin negatif olduğu 2023 ilk yarısına girerken aşağıdaki dağılımla dengeli bir risk-getiri imkanı sağlanabilir. TEFAS`taki değişken fonlar bu dağılıma benzer yatırım sepetlerini hazır sunuyor.

Enflasyonlu yıllara dönüş mü?

Capital Online

2022`yi geride bıraktık. Bu yılın bütün dünyada ana tartışma konusu, enflasyondu. Gerçekten de hemen bütün ülkeler, acaba 2022 için yüksek enflasyonlu yılların bir başlangıcı mı diye sormak durumunda kaldı. 2022 öyle bir yıldı ki özellikle gelişmiş ülkelerde yaklaşık 40 yıldır süren düşük enflasyon döneminin sonuna gelinmiş görünüyor. Geçen ay yazmaya başladığımız küresel enflasyon sorununu özellikle ABD üzerinden incelemeye devam ediyoruz. Dolayısıyla yazımızın ana konusu 2022 yılına baştan sona damga vuran küresel enflasyon.

GEÇEN AYKİ YAZIMIZA BU SORUYLA BAŞLAMIŞTIK. O zaman bu sorunun cevabını yüksek olasılıkla “Evet” olarak vermiş; fakat kasım sonunda yayımlanacak ekim ayı için kişisel tüketim harcamaları (KTH) enflasyonu verisinin çok önemli olacağını belirtmiştik. Kutu 1`de Amerika`da üç farklı enflasyon göstergesinin 2019`dan bu yana seyrini ekim ve kasım ayı verileri de dahil olarak bulabilirsiniz. Bunlardan ilki, bizdeki TÜFE karşılığı olan tüketici fiyatları enflasyonu. Diğer ikisi ise bizdekilerden farklı olarak kişisel tüketim harcamaları (TH) enflasyonu ile tüketici harcamaları içindeki gıda ve enerji dışındaki harcamalardan oluşan enflasyon, yani diğer bir tabirle tüketici harcamaları çekirdek enflasyonu. Önceki ay belirtmiştik, fakat bu ay yineleyelim; bu üç göstergeyi de belirtmemizin nedeni, birincisinin bizim gibi ülkelerle karşılaştırılabilecek oldukça popüler bir gösterge olması, tüketici  harcamalarına bağlı son ikisinin de FED`in faiz kararlarını verirken dikkate aldığı ana göstergeler olması. Bu ay artık resim çok daha netleşmiş durumda. Gerçekten de enflasyonda zirve net olarak görüldü. Fakat bundan sonraki ana soru, enflasyonun ne kadar çabuk düşeceği ve bir sonraki denge enflasyon değerinin yüzde kaç olacağı… Amerika merkez bankası FED`in başkanı Jerome Powell`ın son karar toplantısı sonrasındaki açıklamalardan anladığımız kadarıyla her ne kadar faiz artırımları bir müddet daha devam edecek olsa da son toplantılarda gözlemlediğimiz gibi bu artışlar, 75 baz puan olmayacak. Bunun yerine öncelikle 50 baz puanlık artışlar ve gerçekleşecek veriye göre de daha sonra 25 baz puanlık artışlar devam edecek. Fakat gerek Powell gerekse bölgesel merkez bankası başkanlarının açıklamalarından anlıyoruz ki enflasyonda gerçekleşecek yeni bir artışla her an önceki 75 baz puanlık artışlar devam edebilir. Zaten bu kararlılık ve bunun sonucu oluşan kredibilite FED`in enflasyona karşı geç ama en azından şu ana kadar başarılı bir mücadele vermesini sağladı. Bu kararlılığa olan inancın getirdiği kredibiliteyle ekonomik birimler enflasyonun uzun vadeli olarak yüzde 2,5`lik hedefe ineceğine inanıyor. Bu uzun vadeli beklentileri, uzun vadeli Amerikan hazine bonolarının seyrinden anlayabiliyoruz. Şimdi enflasyon düşüş eğilimine girmiş gibi görünüyor, fakat artık yeni ortaya çıkan soru, “Acaba enflasyon ne kadar zamanda yeni bir dengeye gelir ve bu yeni denge yüzde kaç olacak?” Bu, gerçekten de cevaplaması oldukça zor bir soru. Şu an için beklenti, FED`in 2023`ün ortalarına doğru faiz artırımını sonlandıracağı yönünde. Bu da 2023 yılında enflasyonda belirgin bir düşüş göreceğimiz anlamına geliyor. 

3 KRİTİK SORU

Yeni dengede enflasyonun yüzde kaç olacağı birçok etmene bağlı. Kanımca bu etmenlerden en önemli üçü, şu soruların cevabında gizli: Tedarik zincirleri yeniden verimli olarak işlemeye başlar mı? Amerikan ekonomisi 2023`te bir resesyon, yani ekonomik küçülme yaşar mı? Çin ile azalan ticaret yapısı, fiyatlar üzerinde bir şok yaratır mı? Önce ilk soruyu biraz açalım. 2022`de oluşan enflasyonun ardında hem arz hem talep taraflı şoklar vardı. Pandemi sonrasında ekonomiyi desteklemek için uygulanan muazzam parasal genişleme ve bir kısmı direkt nakdi  olan yardımlar, talepte oldukça büyük bir canlılık yarattı. Bu, işin talep kısmı. Normalde bu talebe arzın karşılık vermesi beklenirdi. Fakat pandeminin getirdiği tedarik zincirlerindeki aksaklık ekonominin arz kısmının artan talebe gerektiği kadar karşılık verememesine yol açtı. Eğer tedarik zincirleri yeniden verimli olarak çalışmaya başlarsa bu arz tarafında bir rahatlama yaratarak fiyatlar üzerindeki baskıyı azaltacak. Fakat bunun ne zaman gerçekleşeceği, hatta gerçekleşse bile zamanı büyük bir belirsizlik. Üstelik artan faizler, tedarik zincirlerindeki düzelme için gereken yatırımı caydırıcı bir etki gösteriyor. Öte yandan Amerikan ekonomisi bu kadar faiz artışına rağmen güçlü seyrini sürdürüyor. Bu bağlamda 2023`te Amerika`da bir resesyon olup olmayacağı ikinci önemli soru. Çünkü eğer resesyon olursa bu sefer fiyatlar üzerindeki talep yanlı baskı biraz azalacak. Zaten FED`in faiz artırımının ana hedefi, tüketimi azaltmak yani talebin biraz geri çekilmesini sağlamak. 2023`te yaşanacak olası bir resesyon bu konuda talebi önemli ölçüde düşürecektir. Peki resesyon gerçekleşir mi? Bu soruya kısaca beklentimizin bir resesyon olacağı yönünde olduğunu belirterek cevap vermek istiyorum. Fakat bu ekonomik resesyon konusunu 2023 yılından beklentilerimizi anlatacağımız önümüzdeki ayki yazımızda enine boyuna tartışacağız. Son soru ise Çin ile yapılan ticaret. 2000`lerin başında enflasyondaki düşüşün önemli nedenlerinden biri, Çin ile artan ticaretti. 2001 yılında Çin`in Dünya Ticaret Örgütü üyesi olarak kabul edilmesi dünya için yeni bir devrin başlangıcı oldu. Ucuz Çin malları bütün dünya ülkelerine akın etti. Çin, dünya için ucuz ve nispeten kaliteli iş gücünün olduğu çok önemli bir üretim merkezi oldu. Bu da dünyadaki bütün fiyatları aşağı çeken çok önemli bir etmendi. Peki bu durum devam ediyor mu? Kutu 2`de Çin`in dünyaya ve daha özelde ABD`ye gerçekleştirdiği mal ihracatının 2013`ten bu yana seyrini gösterdik. Kutu 2`deki görselden anlaşılan şu: 2022, sadece enflasyon açısından bir dönüm noktası olmadı, aynı zamanda Dünya ticareti açısından da dönüm noktası olan bir yılı geride bırakmış olabiliriz. Görünen o ki Çin`in bütün dünyaya yaptığı ihracat, 2013`ten bu yana hemen hemen sabit ve stabil giderken COVID-19 salgınında önce azalıp sonra büyük bir sıçrama yapıyor. Fakat bu sıçrama, 2022`de durmuş, hatta bir azalma eğilimine girmiş gibi... Çin`in ABD`ye yaptığı ihracata baktığımızda ise resim biraz daha farklı. Bu ihracat 2018`den bu yana düşüş eğiliminde. Salgınla da bir dip yapmış. Fakat Çin`in dünya ihracatına paralel olarak 2022`de yeniden hızlı bir azalış eğilimine girmiş. Bilindiği gibi bu durumun önemli bir sebebi de politik. Yani ABD`nin Çin`den ithalat yapmaya eskisi gibi çok olumlu bakmaması. İşte bu eğilim, aynı şekilde devam ederse üretim altyapısı Çin`den özellikle ABD`ye kayarsa ortaya geniş bir mal yelpazesinde artan bir maliyet baskısı çıkacak. Bu da 2000`lerin başında yaşadığımız enflasyonu azaltıcı maaliyet etkisinin tam tersini yaşayabileceğimiz anlamına geliyor. 

YÜZDE 2`YE DÜŞER Mİ?

Enflasyonun yeniden eski yüzde 2`li seviyelere inmesi FED`in ana hedefi. Fakat enflasyonun yeniden bu seviyelere inmesi, dünyanın yeniden pandemi öncesi düzene dönmesine bağlı. Peki dünya bu eski düzene döner mi? Kanımızca çok zor. Yukarıda saydığımız bu üç etmen özellikle de tedarik zincirleri ve Çin`in ticaret içindeki payı bunda kritik. Dolayısıyla enflasyonun yeniden eski yüzde 2`li seviyelere inmesinin zor olduğunu, eğer inecekse de bunun oldukça zaman alacak bir süreç olduğunu düşünüyoruz. 2022`nin ana konusu gerçekten de gelişmiş ülkelerdeki ve özellikle de ABD`deki enflasyondu. İşin bizim için daha da önemli kısmı bu konu sadece ABD`yi ilgilendirmiyor. Bu konu bütün dünyanın ana konusu. FED her ne kadar ABD`nin merkez bankası olsa da bütün dünyayı etkileyen bir numaralı kurumlardan belki de birincisi. Dünya ticaretinin önemli bir kısmı ABD doları üzerinden yapıldığından ve dünyanın ana para birimi dolar olduğundan dolayı, doları yönlendiren kurum dünya için ve özellikle ülkemiz için de çok önemli. TÜRKİYE`DE DURUM NE? Bildiğiniz gibi enflasyon, ülkemizin de en önemli sorunu. Bu doğrultuda 2022`nin önemli bir kısmı, bu konuyu yazmakla geçti. Fakat yakın zamanda bu sorundan kurtuluşumuz zor gibi görünüyor. Evet 2023`ün ilk aylarında mekanik bir düşüş yaşayacağız ve enflasyon yüzde 40-50`li düzeylere inecek. Bunun nedeni, önceki yazılarımızda da açıkladığımız gibi 2021 Aralık ve 2022 Ocak aylarındaki yüksek enflasyonun hesaplardan çıkacak olması. Döviz kurundaki seyir, enflasyondaki gidişat için çok önemli ve son 3 ayda döviz kurunda pek bir oynama olmadı. Fakat bunun fiyatlara da yansıması için beklentilerin de bu yönde çıpalanması gerekli. Bunun için de ikna edici politikalar uygulanmalı. 2023`te bizleri bu anlamda ne bekliyor? Bu sorunun cevabını da önümüzdeki aydan itibaren irdelemeye başlayacağız. Şimdi bu ayki hesaplamalarımıza geçelim. Bu ay finansal ve ekonomik koşullar göstergelerindeki değişimlere baktığımızda görüntü finansal tarafta yine pozitif. Fakat önceki aylarda gözlenen sıçramanın bu ay biraz daha hafiflediği göze çarpıyor. Finansal koşullar göstergesinin 2019 yılından bu yana gelişimini Kutu 3`te gösterdik. Aralık ayında bir önceki aya göre yüzde 0,3`lük bir artış oldu. Kasım ayı için ise değişimi yüzde 1,8 olarak güncelliyoruz. Bu yüksek artışların ana nedeni, geçen ay da bahsettiğimiz üzere dünyada beklentilerin biraz daha iyimser hale gelmesi. Bundan dolayı da yatırımcıların bizim gibi riski yüksek ülkelerde yatırım için iştahının artması. Ekonomik koşullara baktığımızda ise aralık ayında yüzde 0,1`lik bir düşüş görüyoruz. Kasım ayı için yaptığımız tahmini, bu ay eksi yüzde 0,2 olarak güncelliyoruz. Bu ay sinyaller çok karışık geldi. Her ne kadar sanayi üretim, ithalat ve talepte artış gelse de ihracatta, PMI göstergesinde ve kapasite kullanım oranlarında düşüşler yaşadık. Bütün bu etmenler bir araya geldiğinde ekonomik durum göstergesinde yine bir düşüş gözlemledik. 

GELECEĞE YÖNELİK BEKLENTİLER 

Bildiğiniz gibi ekonomik ve finansal koşullar göstergesindeki ortak hareketlerden yola çıkarak kısa vadede ekonominin durgunluğa girme olasılığını hesaplıyoruz. Mayıs ayında yüzde 40`lara ulaşan bu olasılığı temmuz ayında son iki yıldır en yüksek seviye olan yüzde 89 olarak hesaplamıştık. Ekim ve kasım aylarında hesaplamalarımızı ise daha düşük seviyelerde yüzde 24 ve yüzde 16 olarak güncelliyoruz. Bu ay da bu düşüş trendi devam ediyor. Bu ay bu olasılığı yüzde 13 olarak hesapladık. Dolayısıyla 3. çeyrekte öngördüğümüz (ve sonrasında gerçekleşen) ekonomik daralma 4. çeyrekte yerini düşük bir büyüme eğilimine bırakmış gibi görünüyor. 

Koç Markası Sendeo hızlı büyüyecek

Capital Online

Yeni reklam filminde kargo sektöründe çalışan binlerce teslimat personelini süper kahramanlarla özleştiren Sendeo 2022`de hızlı bir büyüme yakalayarak geride bıraktığımız 2022 yılında  81 ilde; 11 transfer merkezi, 16 dağıtım merkezi ve 1.500 teslimat noktasıyla hem KOBİ`lerin hem de onların müşterilerinin dağıtım ve teslimat ihtiyaçlarına anında cevap verdi.

Sendeo, Aygaz`ın bünyesinden doğan bir kurum içi girişimcilik hikayesinin ürünü. İlk etapta “Aykargo” adıyla başlayan bu yolculuk, artık Aygaz'ın girişimcilik kültürünü çok iyi yansıtan yeni bir marka kimliğiyle, yani “Sendeo” ile yolculuğuna devam ediyor.

Mayıs 2021`de Aykargo adıyla yalnızca İstanbul`da, başta Koç Grubu markalarının dağıtım ve teslimat operasyonunu yönetmekle başlayan yolculuk bugün 81 ilde devam ediyor.

E-ticaretin en güçlü çözüm ortaklarından biri olmayı hedeflediklerini söylen Sendeo Genel Müdürü Özgün Şahin`e markanın hedeflerini sordum.

Pandemide yıldızı parlayan sektörlerden birisinin den kargo sektörü olduğunu, büyüme potansiyeliyle yatırımcıların radarına girerek irili ufaklı pek çok yatırımcının  bu süreçte sektöre adım attığını belirten Özgün Şahin, Sendo projesinin Koç Holding bünyesinde kurum içi girişimcilik olarak ortaya çıktığını belirtiyor.

Sendeo`nun önceliği müşteri memnuniyetinde liderlik olduğunu, bunu  en az ticari kârlılık kadar önemsediklerini vurgulayan Özgün Şahin, Sendo`nun hizmet farkındalığını şu şekilde anlatıyor; “81 ilde 11 transfer, 18 dağıtım merkezi ve 1500`ün üzerinde Sendeo Teslimat Noktası`yla dağıtım ve teslimat sektörünün yenilikçi ve teknolojik markasıyız. Operasyonel kalite anlamında dağıtım ve teslimat sektöründe aşina olunan şubeler Sendeo`da bulunmuyor. Bunun yerine şubesiz teslimat operasyonuyla hizmet veriyor. Gönderiler, dağıtım ve transfer merkezlerinden direkt müşterilere ulaştırılıyor. Ev ve işyerleri dışında gönderilerin bir teslimat noktasından teslim alınabilmesine olanak sağlayan yenilikçi teslimat modelini güçlü iş birlikleriyle yaygınlaştırıyor. Sendeo Teslimat Noktaları sayesinde müşteriler gönderilerini, diledikleri gün ve saatte, kendisine en yakın noktadan teslim alabiliyor”

60 MİLYON DOLAR YATIRIM HEDEFİ

Sendeo`nun 2025 yılına kadar 60 milyon dolar yatırım hedefi var. Bu yatırımın yüzde 40`ını teknoloji ve otomasyonu geliştirmek için, yüzde 30`u müşteri deneyimi, eğitim ve pazarlama faaliyetlerinde, yüzde 30`u ise tüm iş süreçlerinin ve operasyonun ülkeye yaygınlaştırılması için kullanılacak. Tüm süreçleri teknoloji ve dijitalleşme odağında tasarladıklarını söyleyen Sendeo Genel Müdürü Özgün Şahin, “Ofislerimizde hibrit model ile çalışıyoruz, teknoloji ekiplerimiz isterse tamamen uzaktan çalışabiliyor “diyor.

KOBİ`LERİN ÇÖZÜM ORTAĞI OLACAK

Hizmet verdikleri müşterilerin  KOBİ`lerden ve kurumsal firmalardan oluştuğunu ve alanda en iyi hizmeti vermeye hedeflediklerini vurgulayan Özgün Şahin; “KOBİ`leri dinleyerek, ihtiyaçlarına yönelik ürün / hizmetler sunmak için araştırma gerçekleştirdik. Araştırma sonucunda Sendeo, KOBİ`lerin anlık tüm ihtiyaçlarına anında cevap verebilmek için kolayca erişebilecekleri “Sendeo Asistan”ı devreye aldık. Biz şuna inanıyoruz. E-ticaret sektörünün büyümesini hedefliyorsak mümkün olduğu kadar çok sayıda KOBİ`yi sisteme dahil etmeliyiz.

Faktoringde işlem hacmi yıllık yüzde 90,5 büyüdü

Capital Online

GÖSTERGE

Eylül sonu verileriyle faktoring işlem hacmi yıllık yüzde 90,5 büyümeyle 259,2 milyar TL`ye ulaştı. Sektörün aktif büyüklüğündeyse yüzde 72 artış mevcut.

ZORLU BÖLGE

2023`te sigortada teknik kâr olacak mı?

Sigortacılık, ekim ayı verilerine göre yıllık yüzde 114,4 prim üretimi artışı yakalamış durumda. Ancak reel büyümeyi işaret eden bu tablo, sektörün kârlılığına yansımıyor. KPMG Türkiye Sigorta Sektörü Lideri Ali Tuğrul Uzun ile dünyada ve Türkiye`de sigortacılıkta kârlılık tablosunu masaya yatırdık:

YÜZDE 51 DÜŞÜŞ “Dünyada da artan enflasyon ve buna bağlı hayat dışı sigortacılıktaki hasar ve masrafların artışıyla kârlılıkların istenilen düzeyde olmadığını maalesef görebiliyoruz. Uluslararası istatistik kurumları, bu konuya özellikle değinmeye başladı. Türkiye sigorta sektörü, 2022`de artan enflasyon, maliyetler ve finansal piyasalardaki faiz ve kredi hareketlerinden doğrudan etkilendiği bir yıl geçirdi. Türkiye Sigorta Birliği (TSB) Eylül 2022 verilerinde sektörün genel teknik bölüm kârlılıklarının yıllık bazda yüzde 26 düşüşle 5,9 milyar TL`ye indiğini görüyoruz. Bu rakama yatırım geliri tutarları dahil. Bu dahil edilmeden baktığımızda hayat dışında teknik kârlılığın 4,8 milyar TL`den 2,3 milyar TL`ye indiğini, yüzde 51 oranında azaldığını görüyoruz. Bu yıl zararların arttığını açıkça gözlemliyoruz.

BİRAZ TOPARLAYACAK Tabii ki sigorta şirketleri, artan maliyetleri fiyatlamalarına yansıttı ve artan poliçe tutarlarıyla gelirlerini maksimize ediyor. Yenilenen yüksek fiyatlı poliçelerinin kazanılmış prime yansımasıyla teknik gelir tutarlarının artmaya başlayacağı bekleniyor. Mali kârdaysa aslında sektör başarılı bir yıl geçiriyor. Eylül sonunda geçen yıla göre üç kattan fazla mali kâr elde edildi. 2023`ü konuşmak erken olabilir ancak önümüzdeki yıl da benzer beklentilerin devam edeceğini söyleyebiliriz. Sadece ilave olarak poliçe fiyatlarına yapılan güncellemelerin 2023`te kazanılmış prime yansımasıyla ve teknik gelir tutarlarının da artacağını hesapladığımızda teknik olarak kârlılığın baz etkisiyle 2022`ye göre biraz da olsa artabileceğini söyleyebiliriz. Bununla birlikte teknik kârlılığın önümüzdeki bir yılda, enflasyon ve artan maliyet dönemi öncesindeki seviyelere gelmesi beklenmiyor.”

NİŞ ALAN

“Açık bankacılık, fırsatlar sunuyor”

Yeni yeni hayatımıza giren açık bankacılık ve servis bankacılığı, tüm finans alanını hareketlendirecek. Özellikle hızlı büyüme gösteren ödeme sistemleri alanında yeni açılımlar yolda. Bu yeni fırsat alanlarını İyzico CEO`su Orkun Saitoğlu ile konuştuk:  

E-TİCARET ÖDEMELERİ “Servis bankacılığının iş birliklerini besleyeceğine inanıyorum. Ödeme kuruluşları kanunu 2013`te çıktı, yolun başındayız ve maalesef bugün iş birlikleri istenilen boyutta değil ve servis bankacılığıyla hızlanacak. Önümüzdeki dönemde herkesin güçlü olduğu yanları koyarak kazan –kazan modelleriyle iyi iş birliktelikleri ortaya çıkacağını düşünüyorum. Açık bankacılıkla müşterinin bilgilerini güvendiği başka kurumlarla paylaşmasına izin verilmesi, bankacılık tarihi için önemli bir mihenk taşı. Şu anda Türkiye`de e-ticaret ödemelerinin yüzde 80`i kartlar, yüzde 15`i dijital cüzdanlarla yapılıyor. Açık bankacılık burada çeşitlenme sağlayacak, dijital cüzdanların arkasında yeni opsiyonlar yaratılacak. Açık bankacılık; yeni fırsatlar, uygulama alanları getirecek.

2023 PLANLARI İyzico olarak biz 2022`de yüzde 100`ün üzerinde büyümeyi başardık. 30 Mart-1 Nisan finansal yıl sonuçlarımıza göre 70 milyar TL hacme doğru gidiyoruz. Kullanıcı sayımızda da son iki yılda çok hızlandık. 2,6 milyon kullanıcıya ulaştık, ilk dijital cüzdanımızı çıkardığımızda, 24 ay önce, 200 bin kullanıcımız vardı. 90 bin üye iş yerine ulaştık, bunun 60 bini aktif. 2023`te de yüzde 100 büyüyebileceğimizi düşünüyoruz ve 120-130 milyar TL hacim hedefliyoruz. Kullanıcı sayımızı da 5 milyona yaklaştıracağız. 2023`te cüzdanımızın arkasındaki ödeme metotlarını çeşitlendirmeye çalışacağız. Tüketici kredisi iş birliklerimiz var, burayı hızlandıracağız. Mağaza içi ödemeleri hayata geçirdik, bu alanı da büyütmeyi planlıyoruz.

VARLIK ŞİRKETLERİ

“2022`de bireysel portföy alımları güçlüydü”

Varlık Yönetim Şirketleri sektörünün 2022 yılını geçen yıla paralel bitirmesi bekleniyor. Yalnız bu yıl toplam anapara bakiyesinde kurumsal ve ticari kredilerin payı yüzde 5 ila 10 arasında azalmış görünüyor. Yeni yılda hem bu dengeyi hem sektörün genel tablosunu Armada Varlık Yönetimi Genel Müdürü Emrah Ünsal şöyle yorumluyor:

DENGE NASIL OLACAK? “2022 yılı 3. çeyrek sonunda Varlık Yönetim Şirketleri (VYŞ) tarafından satın alınan toplam anapara tutarı 78,5 milyar TL`ye ulaştı. Yıl sonunda 2021 ile benzer rakama ulaşılacağını öngörüyoruz. Toplam hacmin 2022 sonunda 6 milyar TL civarı gerçekleşmesini bekliyoruz. 2021 yıl sonu itibarıyla alınan toplam anapara bakiyesinin yaklaşık yüzde 60`ı kurumsal ve ticari kredilerden geliyordu. 2022 sonundaysa tahminen bu rakam, yüzde 55-50 aralığında olacak. Bireysel portföy alımlarında geçmiş yıla göre daha güçlü bir yıl geçirdik. Bankaların tahsili gecikmiş alacak stokuna baktığımızda ticari kredilerin ağırlığının daha fazla olduğunu görüyoruz. Buna paralel olarak, 2023`te yapılacak satışlarla ticari kredilerin payının tekrar yüzde 60 veya üzerine gelmesini bekliyoruz.

HEDEFLER 2022, şirketimiz için yeniden yapılanma ve pandemi sonrası strateji belirleme yılı oldu. Kurumsal krediler ağırlıklı olan portföyümüzde bireysel kredilerin oranını artırma kararı verdik ve uygulamaya geçtik. Ekim itibarıyla 1,5 milyar TL satın alınan anapara tutarına ulaştık. Yıl sonunda 2 milyar TL`ye yaklaşmayı hedefliyoruz. Çok kısıtlı olan bireysel portföyümüzü 2023`te büyütmeye devam etmeyi hedefliyoruz. Burada isteğimizin yanında, finansal kurumlarca yapılan satış miktarları ve dolayısıyla oluşan fiyatlar da büyük önem taşıyor. Asıl uzmanlık alanımız olan kurumsal portföylere ilgimiz artarak devam ediyor. Şirketimizce bugüne kadar alınan toplam portföyün yarısına yakın bir satın alımı 2023`te yapmayı hedefliyoruz. Özellikle yılın ikinci yarısının bize bu fırsatı vereceğini düşünüyoruz.”

BÜYÜME FIRSATI

“Enerjinin payını yüzde 55`e çıkaracağız”

Leasing sektörü alacakları FKB verilerine göre bu yılın ilk dokuz ayında yıllık bazda yüzde 60`ın üzerinde büyüme yakaladı. Bu ivmede en önemli alanlardan biri yenilebilir enerji. Sektörün lideri Yapı Kredi Leasing`in genel müdürü Fatih Torun ile bu alandaki hedeflerini konuştuk:

MEVCUT ORAN YÜZDE 25 “Finans, geniş etki alanı sayesinde sürdürülebilir bir dünya için büyük dönüştürücü güce sahip. Müşteri portföyümüzü genişletip yenilenebilir enerjiyi yaygınlaştırmaya çalışıyoruz. 2022`de yurt dışından sağladığımız yaklaşık 250 milyon dolarlık kaynağın 170 milyon doları yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, su verimliliği ve sürdürülebilir toprak yönetimi yatırımlarını en ideal çerçevede finanse etmek için kullanılacak. Bu yıl yaptığımız işlemlerin yüzde 25`inin enerji ve enerji verimliliği yaratan işlemlerden oluştuğunu görüyoruz. Önümüzdeki 3 yılda bu oranı yüzde 55`e çıkarmayı hedefliyoruz.

2023`TE 750 MW Yenilenebilir enerji, odaklarımızdan biri olmaya devam edecek. 2022`de, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ile 50 milyon euroluk finansman anlaşması imzaladık. Yeşil Ekonomi Finansman Fonu (GEFF) kapsamında imzalanan bu anlaşmayla, kaynaktan pay alan ilk leasing şirketi olduk. GES alanındaki çalışmamalarımıza hız kesmeden devam edeceğiz. Yenilenebilir enerji alanında 650 MW`a yakın portföyümüzle yenilenebilir enerji finansmanına güçlü destek veriyoruz. 2023 yılında 750 MW, uzun vadede ise 1000 MW yenilenebilir enerji portföyüne ulaşmayı hedefliyoruz.”

Varlık yönetim şirketleri: 2023’te pazarda artış bekleniyor

Capital Online

ÖNGÖRÜNÜN ALTINDA

Finansal Kurumlar Birliği (FKB) Başkanı Ali Emre Ballı, pandeminin azalan etkisi ve son 2 yıldır ihale sayılarındaki artışın çok sınırlı kalması sebebiyle 2022`yi yüksek performansla geçirmeyi öngördüklerini belirtiyor. “Ancak rakamlar bu yıl da geçen yıla paralel seyretti; ihalelerde ekim sonunda 5 milyar TL anapara rakamına ulaşıldı. Son iki ayda açılacak ihalelerle geçen yılın bir miktar üzerinde kapatmayı öngörsek de bu rakamı sektör için yeterli görmüyoruz” diyor. 

FKB Başkanı Ali Emre Ballı, 2023 için şu öngörüde bulunuyor: “2019`da bankalar ve mali kurumların zarar niteliğinde alacaklarını aktiften silip TFRS 9 kapsamında bilanço dışına almalarına ilişkin düzenleme yapıldı. Henüz ihaleye konu olmamış bu alacaklar ve `2. Grup yakın izlemedeki kredilerin` sektöre devrinin önünün açılmasıyla 2023`te daralan pazar koşullarında artış olabileceğini öngörüyoruz.”

SERMAYE GÜÇLENDİ

Armada Varlık Yönetim Kurulu Üyesi, Baş Hukuk Müşaviri Avukat Gizem Rodoplu, Temmuz 2021`de yürürlüğe giren Varlık Yönetim Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları ile Devralınacak Alacaklara İlişkin İşlemler Hakkında Yönetmelik ile sektöre gelen yenilikleri şöyle aktarıyor: “Değişiklikle ilk olarak varlık yönetim şirketlerinin finansal yönden güçlendirilmesi hedeflendi. Bu doğrultuda ödenmiş sermaye tutarı 50 milyon TL`ye yükseltildi ve özkaynaklarının toplam aktiflerine oranının asgari yüzde 3 olarak tutturulması ve idame ettirilmesi zorunlu kılındı. Ayrıca 2022 yılında uyum süreci tamamlanan yönetmelikle operasyonel yönden de varlık yönetim şirketlerinin olası riskleri takip edilebilir hale getirildi. Önceden esnekliği bulunan takip ve tahsilata yönelik uygulamalar mevzuat hükmü haline getirilerek, takip ve tahsilat süreçlerinin müşteriler yönünden güvenli, varlık yönetim şirketleri yönündense verimli hale getirilmesine imkan sağladı.”

FİYATLAR DÜŞECEK

Doğru Varlık Genel Müdürü Önder Demirkurt, sektörün işlem hacimlerine bakıldığında 2022`nin verimli bir yıl olduğu düşüncesinde. “2023 için açıklanan veriler ışığında enflasyonun düşmesi ve buna paralel piyasada oluşacak kredi işlem hacimlerinin artışıyla banka ve diğer mali kurumların da göstergelerinin iyileşmesini bekliyoruz. Buna bağlı olarak kredi kalitelerinin artması ve kredi işlemlerine yönelimin sağlanması için tahsili gecikmiş alacak satış ihalelerinde artış öngörüyoruz. Sektörümüz için bankalardan alınacak portföylerin fiyatlarında da önemli oranda düşüş olmasını bekliyoruz” yorumunu yapıyor. Doğru Varlık da 2023 için enflasyonist ortamın dağılması ve portföy fiyatlarının daha makul seviyelere gelmesiyle yönetilen tahsili gecikmiş alacak tutarında yüzde 100 artış hedefliyor.

Varlık yönetim şirketleri can simidi mi, tehdit mi?

Capital Online

2002`de devreye alınan varlık yönetimi düzenlenmesi sonrası Finansal Kurumlar Birliği`ne bağlı 22 oyuncu faaliyet gösteriyor. Toplam aktif büyüklüğü 7,3 milyar TL olan alanın önemli liderlerine varlık yönetimi şirketlerinin finans sektörüne etkisini sorduk:

“1,6 MİLYON SİSTEME DÖNDÜ”

2021 yıl sonu itibarıyla 5 trilyon TL eşiğini geçen kredi hacmi, bu yılın ilk yarısında 6,5 trilyon TL`ye ve tahsili gecikmiş alacaklar da 170 milyar TL sınırına ulaştı. Finansal Kurumlar Birliği (FKB) Başkanı Ali Emre Ballı, bugüne kadar varlık yönetim şirketlerinin satın aldığı anapara tutarının 76,3 milyar TL olduğunu söylüyor. 

Başkan Ballı, bu anlamda varlık yönetim şirketlerinin banka ve banka dışı sektörlere önemli bir kaynak girişi sağladığına dikkat çekiyor ve şöyle anlatıyor: “Rasyolarının iyileştirilmesi ve ana faaliyet konuları olan kredi süreçlerinin devamlılığı ve kredi kalitesinin artırılması için katkıda bulunuluyor. Varlık yönetim şirketlerimiz, ödeme koşullarını iyileştirerek ve alternatif imkanlar sunarak yaklaşık 1,6 milyon kişinin finansal sisteme geri dönüşüne yardımcı oldu.”

“ÇÖZÜME KAVUŞTURUYORUZ”

Armada Varlık Yönetimi Genel Müdürü Emrah Ünsal`a göre varlık yönetim şirketlerinin nasıl bir yasal zeminde çalıştığının altının çizilmesi gerekiyor. “Başta BDDK olmak üzere kamu kurumlarının sıkı ve sürekli denetimine tabi olan varlık yönetimi şirketleri, ülkenin güçlü bankacılık ve banka dışı finansal kurumlar sisteminin bir parçası” diyen Ünsal, şöyle devam ediyor: 

“Bireylerin ve ticari işletmelerin finansal problemlerinin çözüme kavuşturulmasını ve sisteme kazandırılmasını, kredi arzının büyümesini, devletin vergi ve harç gelirlerinin artırılmasını hedefliyoruz. Bunu yaparken binlerce kişiye istihdam sağlayarak değer yaratmayı amaçlıyoruz. Bu sistemden tehdit diye bahsetmek fazlasıyla yüzeysel kalıyor. Varlık yönetim şirketlerinin hayata geçmesiyle borçlular özel koşullarını dikkate alacak muhatap bulabiliyor. Hem borçlular hem kaynak kuruluşlar için artıları olan bir sistem bu. Varlık yönetim şirketleri yaklaşık 600 bin KOBİ ve ticari müşterisinin ödeme sorununa çözüm üretebilmek için çalışıyor. Amacımız, bu şirketlerin ticari ve ekonomik devamlılığını sağlamak. İlerleyen zamanlarda bu hizmeti daha güçlü bir borç yapılandırma danışmanlığı ve verimlilik artışıyla devam ettireceğiz.”

“SÜREÇ İŞLEVSEL HALE GELDİ”

Dünya Varlık Yönetim Genel Müdürü Nida Çetin, BDDK`nin 2002`de varlık yönetimi düzenlenmesini devreye almadan önce banka ve diğer finansal kuruluşların tahsili gecikmiş alacakların yasal takip ve tahsili süreçlerini kendi bünyelerinde veya dışarıdan hizmet almak suretiyle gerçekleştirdiklerini hatırlatarak,  “Satılmadan bilançolarda taşınan tahsili gecikmiş alacaklar, finansal kuruluşların aktif kalitesini etkiliyordu. Varlık yönetim sektörünün oluşmasıyla süreç hem finansal kuruluşlar hem borçlular için daha verimli ve işlevsel hale geldi” yorumunu yapıyor. 

Yeni açıklanan borçların silinmesi kararıyla ilgili de Çetin, şöyle konuşuyor: “Paketle yaklaşık 5,5 milyon kişinin icra takibine konu olmuş 2 bin TL`ye kadar olan borcunun affedileceği duyuruldu. Bunların yaklaşık 1 milyonu varlık yönetim şirketlerine borcu olan kişilerden oluşuyor. Kapsama sadece bireysel kredilerden kaynaklı borçların gireceği ve bireylerin varlık yönetimi şirketlerine olan toplam borçlarının belirtilen tutarın altında olması koşuluyla aftan faydalanabilecekleri tahmin ediliyor. Paket ekim ayında meclis gündemine geleceği için uygulamanın kapsamı ve şekli görüşmeler sonucunda netlik kazanmış olacak.”

Enerji güvenliği ve Türkiye

Capital Online

Sonbaharın son ayındayız ve kış kapımızda. “Bu kış zor geçecek” söylemi her yıl olduğu gibi bu yıl da dillerde. Bu defa insanlık sadece bedenleri değil insani duyguları da dondurarak harap edebilecek, pek çok ülkede siyasi ve ekonomik yapıyı buzdan kırılgan kalelere dönüştürebilecek, büyük ve acı sonuçlara yol açabilecek şiddetli bir soğukla mücadele edecek. Rusya`nın Ukrayna`yı işgaliyle dünya şimdiye kadar görmediği bir enerji kriziyle karşı karşıya kaldı. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, konuya ilişkin “70`li yıllarda sadece petrol sorunu vardı; şimdi ise petrol, doğal gaz, elektrik… Bu yaşanan ondan hem boyut anlamında hem de kompleksite itibarıyla son derece daha büyük bir kriz. Öncelikle Avrupa ama bütün dünya bundan ciddi derecede etkilenecek” saptamasını yaptıktan sonra ekliyor: “Türkiye, nükleerde yeni adımlar atmalı.” Bu son cümle beni adeta bir girdap gibi sarıp sarmalıyor ve derin bir sorunlar ve sorular kuyusuna sürüklüyor. Avrupa ülkelerinde kamu kuruluşlarında ve evlerde ısıyı birkaç derece aşağıya düşürmek, nükleer santralleri tekrar devreye almak gibi önlemler konuşuluyor. Ancak uzun vadede Avrupa ülkeleri “sürdürülebilir enerji kaynaklarına geçiş” hedeflerinden vazgeçmeyecek. Çünkü Rusya artık onlar için güvenilir bir enerji tedarikçisi olmaktan çıkmış durumda. Avrupalı liderler “enerji güvenliği” konusunda ileri bir noktaya ulaşabilmek ve bunu Rusya için siyasi bir dama taşı olmaktan çıkarmak konusunda son derece kararlı. Gelişen ekonomilerin kabaran enerji ithalat faturalarının ekonomik ve sosyal anlamda yaralar açacağı ve bunların telafisinin uzun zaman alacağı da kesin. Bu noktada Kuzey Akım gazını Karadeniz`e yönlendirebileceklerini söyleyen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin`in, “Türkiye`de Avrupa için büyük bir doğal gaz merkezi kurabiliriz” açıklamasını can simidi gibi görmemiz gerek. Rus tarafının Mersin`de inşası devam eden Akkuyu`da IC İçtaş şirketiyle mühendislik, satın alma ve inşaat sözleşmesini feshettiğini de unutmayalım. İşte bu noktada Türkiye`nin enerji güvenliği için çok ayaklı sağlam bir strateji kurması şart. Fatih Birol da, “Temiz enerjideki çalışmaları hızlandırmak, güneş ve rüzgardan istifade etmek gerekiyor. En önemlisi de enerji güvenliğini sağlayabilmek üzere nükleer enerjide yeni yatırımlar yapılmalı. Türkiye bu konuda birbiri ardına adımlar atmalı ama üç konuya dikkat edilmesi lazım; hangi ülkelerle birlikte çalışacağız, hangi teknolojiyi seçeceğiz ve hangi maliyetler de olacak” saptamasını yapıyor. Fatih Birol`un nükleer enerjiyle ilgili bu uyarısını ben değerli ve stratejik buluyorum. Çünkü Rusya`nın ABD seçimlerine müdahale ettiği iddiasında doğruluk payı yüksek görünüyor. Çin-ABD arasında süregelen güç dengesi mücadelesini de denkleme eklediğimizde Türkiye`nin de enerji konusunda kendini tek bir ülkeye, kaynağa bağlaması sadece enerji güvenliğini değil siyasi güvenliğini, bağımsızlığını riske atması anlamına geliyor İyi okumalar diliyorum.

NETKENT ÜNİVERSİTESİ DİJİTAL ÖĞRENCİLER YETİŞTİRECEK

Capital Online

Netkent Akdeniz Araştırma ve Bilim Üniversitesi Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti`nde kurulmuş ilk online Türk üniversitesi. Halen, 4 kıta ve 23 ülkeden öğrencisi bulunan ve  İktisadi ve İdari Bilimler, Mühendislik ve Hukuk Fakülteleri lisans ve lisansüstü programlarıyla akademik faaliyetlerine devam eden Netkent Üniversitesi dijital eğitim sistemi dünyanın pek çok ülkesinde ki farklı öğrencilerin tercihi oluyor.

Günümüzde dijitalleşme ve limitsiz interaktif iletişimin sağladığı gelişim ve değişim kavramları çerçevesinde hayatın her alanında dijital dönüşümün yoğun etkilerini hissettiğimiz bir çağı yaşanıyor.  Blockchain, yapay zeka ve metaverse gibi olgularla dijital dönüşüm global ekonomiyi farklılaştırırken yükseköğretim sektörü de bu değişimin bir parçası oluyor.

Dijital üniversite kavramını ve eğitim içeriğini Netkent Üniversitesi`i Mütevelli Heyet Başkanı Yardımcısı Ali Eşkinat`a sordum.

Netkent Üniversitesi`nin  de her üniversite gibi geleneksel üniversite yapısının getirdiği idari ve akademik oluşumlara, değerlere ve prensiplere sahip olduğunu dijitale taşınmış eğitim programlarıyla diğer üniversitelerden farklı bir eğitim sistemi ile uyguladıklarını vurgulayan Ali Eşkinat;

“Online Üniversite, translokal ve transtemporal olarak, yani birçok coğrafyada ve farklı zaman dilimlerinde aynı anda gerçekleşen eğitim metodolojisinin öğrenciler ile akademisyenler arasında eğitim ve öğretimi sağladığı bir yükseköğretim kurumuyuz.  Aynen geleneksel bir sınıf ortamında olduğu gibi eğitim canlı ve interaktif derslerle öğrencilerimize ulaştırıyoruz.  Ayrıca bir avantaj olarak öğrenciler kayıt edilmiş derslerini daha sonra da tekrar seyredebilir.  Dönem içi vize sınavları dahil olmak üzere eğitim-öğretim faaliyetleri online yapılır. Artık kampüs tüm dünya. Bunu sağlayabilmek için büyük bir teknoloji yatırımı yaptık. Bugün dünyada dönem sonu final sınavlarını online olarak yapan üniversiteler de mevcut. Ancak Netkent akademik perspektifi gereği pandemi dönemi haricinde final sınavlarını Türkiye ve KKTC`de öğrencilerimizin yaşadığı her ilimizde örgün olarak gözetmen eşliğinde fiziki katılımla sınıf içi oturumlarla gerçekleştiriliyor” diye konuşuyor.

ÜNİVERSİTE 4.0 KAVRAMINDAN SÖZ EDİLMEYE BAŞLANDI

Günümüz dijital dönüşüm çağında iSanayi 4.0`ın eğitime entegre olması ve özellikle pandemi dönemiyle birlikte artık online üniversite olgusunun merkezinde olduğu Üniversite 4.0 kavramından bahsedilmeye başlandığını belirten Ali Eşkinat,  Araştırmalara göre online eğitim sektörü hacminin 2025 yılı itibarıyla 350 milyar dolar seviyesine ulaşmasının  beklendiğini belirterek; “2030`a sadece 8 yılımız kaldı ama 21. Yüzyılın ilk 22 yılında tüm tarihsel teknolojik gelişiminin çok üzerinde değişen dünyamızda geleneksel örgün eğitim veren üniversiteler ile birlikte dijital üniversiteler de global yükseköğretim sektöründe önemli bir pay sahibi olacak. Böylece eğitmenin direkt olarak ön planda yer alacağı ve önemli olanın yöntem değil etkili eğitmen ile bilginin etkin aktarımı olduğunun bilinci akademik dünyada şekilleneceğini” söylüyor.

İş dünyasının üniversitesi olacağız

Akademik yapı ile iş dünyasının uygulamalarının birlikteliği; sürdürülebilir ekonomik gelişim için daha etkili insan kaynaklarının yetiştirilmesi ve böylece toplumun gelişimine fayda sağlaması yönünde çağımız dünyasında önemli bir misyon.

Ancak bu misyonun kazan-kazan ilkesi ile hem akademik yapının gelişmesine hem de iş ve sanayinin evrilmesine katkıda bulunması, misyonunda sürekliliğinin sağlanması anlamında önemli bir unsur.  Netkent Üniversitesi`nin  de bu anlayışa hareket ederek Almanya`nın saygın bir devlet üniversitesi ve özellikle sanayiye yönelik iş birlikleri ile ön plana çıkan Baden-Württemberg Loerrach Devlet Üniversitesi (DHBW) ile bir işbirliği protokolü imzaladığını söyleyen Ali Eşkinat yapılan  işbirliği ile şu faydaların sağlanacağı vurguluyor.

“Bu iş birliği ile ilk aşamada endüstriyel üretim yapan şirketlerinin yazılım uzmanı ihtiyacını karşılamak ve nitelikli insan kaynaklarını uluslararası işgücüne yönlendirmek hedefiyle ortaklaşa hazırlanan “Yazılım Uzmanlığı Sertifika Programı”nı hayata geçiriyoruz. Böylece bu programın katılımcıları iki farklı ülkenin eğitimcilerinden alacakları eğitim ile bilgi ve görgülerini arttırmakla kalmayacak, ülkemizde operasyonel olarak faaliyet gösteren özellikle Almanya merkezli şirketler bünyesinde sağlayacakları referanslar ile çalışma imkanına sahip olabilecekleri gibi benzer şekilde Almanya`da faaliyet gösteren şirketlerde de çalışma imkanını bulabilecekler. Burada özellikle Almanya`daki azımsanmayacak derecede çok olan Türk nüfusun bulunmasının, bu iş birliği için Almanya`nın seçilmesinde üniversitemiz için motive edici bir unsur olduğunu da belirtmek istiyorum”.

Problemini arayan çözüm

Capital Online

Ünlü düşünür Russell Ackoff, “Doğru soruna yanlış çözüm bulduğumuz için değil yanlış sorunu çözdüğümüz için daha sık başarısız oluyoruz” demiş. Abraham Maslow`un güzel bir sözü ise “Eğer elindeki tek alet çekiç ise her problemi bir çivi gibi görürsün.” Start up`ların başarısız olmalarında en önemli neden, bir pazar ihtiyacının olmaması. Bu duruma genel anlamda “Problemini arayan çözüm” sendromu denilebilir. 

ÖNCE İHTİYACI BULMAK 

Sorunun kaynağına inildiğinde, ürünleri yaratan kişi ve şirketlerin, yaşadıkları heyecan ve tutkuyla fikirlerine aşık olarak başarı için temel bir gerekliliği atladıkları görülüyor. Bu da ticari bir sonuç alabilmek için sunduğunuz çözümün, pazardaki gerçek bir ihtiyaca karşılık gelmesi gerektiğidir. Bugünün ihtiyaçları ve geleceğin ihtiyaçları diye baktığımızda özellikle start up`ların, eğer çok güçlü maddi kaynakları yok ise bugünün ihtiyaçlarına odaklanması daha çabuk sonuç getirir. Tabii ki bir ürünün birden fazla kullanım alanı olabilir. Ancak pazarda en azından bir tane sağlam boşluk bulmadan ilerlemek de hüsran yaratabilir. Bu durum start up`larda genel bir sorun olduğu gibi büyük şirketlerde de çok yaygın. Özellikle teknolojik geliştirmelerde pazarı olmayan ürünler ve hizmetlere çok rastlanıyor. Google Glass yaygın kullanıma gireceği umularak geliştirilen inovatif bir üründü. Ancak yaratıcıları kullanıcı kitleyi tanımlamak ve kullanım şeklini onlarla doğrulamak konusunu es geçtiler. Hangi problemi çözdüğü bilinmese ve gerçek bir ihtiyaca karşılık olmasa da ürün etrafında yaratılan şamatayla ürünün kendisini satacağını varsaydılar. Tabii öyle olmadı. Bu ürün neden başarısız oldu diye bir “postmortem” yapıldığında sosyal olarak itici olduğu (sürekli karşınızda size bakan bir kamera ister miydiniz?), kullanıcıların elitist göründüğü, 2-3 saat pil ömrünün yetersiz olduğu, telefon kameralarının çok daha iyi olduğu ortaya çıktı. 

5G NEYİN ÇÖZÜMÜ? 

Problemini arayan bir başka çözüm de bugünlerde 5G olarak ortaya çıkıyor. Açıkçası 5G`nin geniş bir kullanıcı kitlesinin 4G ile yaşadığı hangi problemi çözdüğü belli değil. Bu haliyle biraz tıraş bıçaklarına 4`üncünün yanına 5`inci bıçağı eklemeye benziyor. Orijinal 5G vizyonunda 100 kat hız, 1.000 kat kapasite öngörülüyordu, ancak bunu yapmak için ciddi yatırım gerekiyor. Ayrıca kullanıcıların çoğu da mevcut hızdan memnun ancak daha geniş kapsama alanı istiyorlar. 5G bunu sağlamıyor, hatta bina içlerinde sorunlu olacağına dair düşünceler var. Çok daha fazla sayıda ve küçük hücreler gerekeceği için ağ işletim maliyeti de iki katına çıkıyor. Bunu müşterilerden almak mümkün değil. Öne sürülen bir başka gerekçe de otonom araçların 5G`den faydalanacağıydı, fakat böyle bir ihtiyaç olmadığı ortaya çıktı. Bu araçların 5G`ye gerek duymadığı anlaşılıyor. Zaten yaygınlaşmaları da kısa sürede olacak bir şey değil. Bu durumda dünyadaki operatörler de 5G`nin orijinal vizyonuna uygun yatırımları yapmadan mevcut altyapıya minimal güncellemelerle işi çözmeye çalışıyor. 5G geçişi hangi gerçek ihtiyaca karşılık geldiği tam tanımlanmamış ve özellikle de böyle bir çözüm isteyip istemedikleri kullanıcılarla doğrulanmamış bir problemini arayan çözüm hikayesi olarak gelişiyor.

Nasıl yetişiriz?

Capital Online

Capital ve Ekonomist dergileri olarak temmuz ayında yaz ve bayram tatili nedeniyle tamamen uzaktan çalışmayı tercih ettik. Ağustos başında ofise uğradığımda beni güzel bir armağan bekliyordu. Duayen ekonomi gazetecisi kıymetli Faruk Türkoğlu`nun “Neden Geç Kaldık, Nasıl Yetişiriz” adlı yeni kitabını elime aldığımda içimi çocuksu bir mutluluk kapladı. Faruk Ağabey, beni işe alan ve gazeteciliğe gönül vermemi sağlayan, rol modelim bir yöneticiydi. Bu kitabın üzerinde çok uzun süredir çalıştığını, araştırdığını biliyorum. Ekipce birlikte yediğimiz yemeklerde bu konu üzerine konuşur, zaman zaman bu konu üzerine derinlemesine yazılar yazardı. Gülümseyerek içimden “Faruk Ağabey bir büyük hayalini daha gerçeğe dönüştürmüş” diye geçirdim. Son kitabında, 300 yıldır süregelen ve bir türlü umduğumuz sonuçlara ulaşamadığımız ileri ülkeleri yakalama ve kalkınma çabalarımızın öyküsünü geçmişten bugüne dek mercek altına alıyor. “Ülkelerin ekonomik kaderleri en az 20 yıl boyunca aralıksız olarak yüksek büyüme hızı gerçekleştiğinde değişir. Sonraki yıllarda büyüme hızı gerilese de gelişmiş ülke statüleri devam eder” tespitini yapıyor. Kitabın son bölümü ise “2002-2022 arasında kaçırılan atılım fırsatları” üzerine. Bu bölümde kapatılan Devlet Planlama Teşkilatı`nın eksikliğinden tutun inşaata dayalı büyüme modelinin çıkmazlarına, Güney Kore`nin yaptığı ama Türkiye`nin yapamadığı atılımlara, tarım sektöründe geciken reformlardan eğitim sistemindeki yeniden yapılanma ihtiyacına dek 30`dan fazla alt başlıkta detaylı bir analiz yapmış Faruk Ağabey. Ancak karamsarlığa da kapılmıyor ve diyor ki “Türkiye, 2027 yılında yüksek gelirli ülkeler safına katılmayı sağlayacak kaynaklara sahip. Cumhuriyet`in 100. yılının arifesinde Türkiye için yeni bir umut yeşerecek gibi duruyor. Ekonomi, bilimsel araştırma ve teknoloji geliştirme çalışmaları yeni bir hız kazandığında cari açığın kilitlediği prangadan kurtulacak. Demokrasinin derinleştirilmesi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarının kökleştirilmesi sağlandığında ekonomi yeni bir büyüme ivmesi kazanacak. 2035 yılına sanayileşmiş, demokratik bir teknoloji ülkesi olarak gireceğiz.” Faruk Ağabey`in emeğine ve kalemine sağlık…Türkiye`nin neden geciktiğini kapsamlı bir araştırma ve analizle ortaya koymakla kalmamış, geleceği nasıl yakalayabileceğine ilişkin sağlam temellere dayanan bir yol haritasının ana hatlarını da derin entelektüel birikimiyle oya gibi işlemiş. Faruk Türkoğlu`nun bu öngörülerinin gerçeğe dönüşmesi dileğiyle…

GEBERIT, TÜRKİYE’DEKİ 20. YILINI KUTLUYOR

Capital Online

Temelleri 1874 yılında atılan İsviçreli sıhhi tesisat devi Geberit, Türkiye pazarındaki faaliyetlerine başlamasının 20. yılında yeni hedef ve yatırımlarıyla geleceği şekillendirmeyi hedefliyor.

Kullanıcı beklentilerine inovatif açıdan yaklaşan çözümler sunarken, yarının dünyasında da yaşam alanlarına uyum sağlıyor.

Gömme rezervuar alanında Türkiye pazarına ilk giren marka olarak kullanıcı beklentilerine uygun çözümleri yüksek mühendislik gücüyle sunan Geberit, zamandan bağımsız tasarımlarıyla da yaşam alanlarına değer katıyor. Kullanıcı ihtiyaçlarına değer veren markanın globalin tecrübesiyle başlattığı Türkiye yolculuğu, 20 yıldır sektöründe öncü olmaya devam ederken geleceğini de sağlam temeller üzerine inşa etmesini sağlıyor.

Geberit`in Türkiye pazarındaki yerelin dinamiklerine uygun stratejiyle şekillenen 20 yıllık yolculuğunu şirketin Türkiye Genel Müdürü Ufuk Algıer`e sordum.

Kullanıcı ihtiyaçlarına global trendlerle cevap veren bir marka olarak yer aldıkları her pazara özel önem verdiklerini vurgulayan Geberit Türkiye Genel Müdürü Ufuk Algıer, “Geberit bugün, 4 tanesi denizaşırı olmak üzere toplam 26 üretim tesisiyle 50 ülkede 12 bini bulan çalışanıyla hizmet veriyor. Türkiye`deki faaliyetlerimize ise 2002 yılında kurulan şirketle devam ettik. Bu 20 yıllık süreçte yerelin dinamiklerine de en uygun stratejilerle hareket ederek yatırımlarımızı sürdürdük ve satış noktalarımızı her geçen gün artırarak geniş bir müşteri kitlesine ulaştık. Avrupa`da pazar lideri olmakla kalmayıp faaliyette bulunduğumuz ülkelerde de ilkleri ve enleri başaran bir marka olarak yatırımlarımızı buna göre şekillendiriyoruz” diye konuştu.

Yenilikçi ürünler Türkiye pazarında

Geberit, özellikle gömme rezervuar alanında Türkiye pazarına giren ilk marka özelliğine sahip. Planladıkları yeni yatırımlarla sıhhı tesisat ve vitrifiye sektörüne yön vermeyi hedeflediklerini belirten Ufuk Algıer, “2015 yılında duvar arkasındaki uzmanlığımızı duvar önüne taşıdık. 2019 yılından itibaren de banyo serilerimizi Design Meets Function mottosuyla Türkiye`deki kullanıcılarımızla buluşturmaya başladık. 20 yıllık bu süreçte her zaman başardıklarımızın üstüne ekleyerek hem duvar önü hem duvar arkasında sunduğumuz inovatif çözümler ile büyüme hedefimize ulaşmak için yoğun bir şekilde çalışıyoruz” dedi.

5G'li hayat

Capital Online

5G`li hayat dünyanın pek çok yerinde başladı. Özellikle büyük metropollerde hummalı bir dönüşüm yaşanıyor. İletişim altyapısı baştan sona yenileniyor. Geçiş dönemleri, altyapı dönüşümü zordur. Bir iletişim ağının dönüşmesi yıllar alır. Her noktanın yenilenmesi, evrilmesi gerekmez öte yandan. Pahalı ve zahmetli bir süreçtir dönüşüm. Geçiş aşamasında bir önceki “nesil” ile yeni “nesil” birbirini yedekler. 5G ağlarının yaygınlaşması sürecinde 4G ile paslaşma uzun süre devam edecek. ABD örneğini ele alalım. 5G dönüşümü küçük adımlarla 2019 sonunda başladı. Üç yılda 330 milyon kişinin yaşadığı ülkede, 200 milyona yakın nüfusu kapsayacak şekilde dönüşüm tamamlandı. Bugün ülkenin hemen her büyük şehrinde operatörler 5G sloganlarıyla, reklamlarıyla yarış halinde. Yıl sonunda ABD`deki 5G abone sayısının 74 milyona ulaşması bekleniyor. 

YENİ BİR DÖNEM 

Her nesil, bir öncekinden çok daha hızlıdır. Her biri, bir öncekine göre yeni yeteneklere sahiptir. Her yeni nesil küçük de olsa bir devrim barındırır. Ancak toplumu, iş dünyasını ve gündelik hayatı değiştirme açısından bazılarını devrimsel bazılarını evrimsel olarak algılarız. 5G de dünyayı yeniden şekillendirebilecek devrimsel özelliklere sahip. 5G`nin üstün yeteneklerini 5 başlık altında özetlemeye çalışalım: 

1 10 kat daha hızlı: Elbette deneyimlediğiniz hız, nerede olduğunuza, hangi operatörden hizmet aldığınıza, çevrenizdeki bağlantı sayısına ve daha nice faktöre göre değişiyor. 5G`nin indirme hızı teoride 1 Gbps ila 10 Gbps arasında… Evlerdeki sabit internet hızıyla yarışabilecek bir hızdan bahsediyoruz. Bu da ev için ayrı bir sabit hat aboneliği almaya ihtiyaç var mı sorusunu beraberinde getiriyor. Şimdilik sektör kaçamak cevaplar veriyor. En popüler cevaplardan biri, “Bunlar birbiriyle yarışan değil, birbirini tamamlayan teknolojiler.” Hal böyleyken yine Amerika`da hemen her operatör 5G`li ev interneti paketleri sunmaya başladı bile. Altyapı dönüşümünün daha da ilerlemesiyle birlikte bu savaşın daha da kızışması bekleniyor. 

2 10 kat az gecikme: Önemli bir derbi maçı seyrediyorsunuz. Sadece siz değil, mahalledeki hemen her evde benzer bir durum söz konusu… Derken tüm mahalle “GOL” diye inliyor. Sizde henüz bir hareket yok. Birkaç saniye sonra sıra size geliyor. Bir yandan gol atıldı diye seviniyorsunuz, bir yandan kafanızda deli sorular; “Benim televizyon neden geriden geliyor?” Uydu bağlantısı -internet bağlantısı ikilemini yaşamayan yoktur herhalde. 5G ile gecikme (latency) süresinde önemli bir aşama kaydedildi. Gecikme 1 milisaniyeye kadar indi. Bu gelişme oyun endüstrisinden otonom taşıtlara kadar pek çok konuyu yakından ilgilendiriyor. 

3 10 kat daha fazla bağlantı: 5G ile aynı hücrede çok daha fazla bağlantı kurmak mümkün. Bu da yıllardır konuştuğumuz nesnelerin interneti (IoT) devriminin gerçekleşmesine imkan sağlıyor. İrili ufaklı milyarlarca sensörün bağlandığı bir gelecek bekliyor bizleri. 5G`nin öne çıkmayan sıra dışı yeteneklerinden biri de özellikle IoT cihazlarının düşük kapasiteli şarj ihtiyacına çare olması… 

4 100 kat daha fazla kapasite: 5G ağları sadece daha fazla bağlantıyı değil aynı zamanda çok daha yoğun bir veri trafiğini kaldırabiliyor. Kurulan ağların 100 kat daha verimli olması, spektrumun en az üç kat daha etkin kullanılması fazlasıyla yoğun bir trafiğin performans düşmeden yönetilebilmesini sağlıyor. 

5 Endüstriyel 5G: Şirketlere özel kapalı devre 5G ağlarının devreye girmesiyle birlikte Endüstri 4.0 konusunda da önemli kazanımlar elde ediliyor. Özellikle üretim, lojistik, enerji, sağlık ve otomotiv sektörlerinin 5G`den faydalanması bekleniyor.

ULUDAĞ ENERJİ’NİN GÜNDEMİ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

Capital Online

Uludağ Enerji, Türkiye`nin lokomotif bölgelerinden Marmara Bölgesi`nin güneyindeki Bursa, Balıkesir, Çanakkale ve Yalova`da 5 milyondan fazla vatandaşa enerji tedarik hizmeti sağlayan önemli ve yenilikçi bir şirket. Uludağ Elektrik Dağıtım ve Limak Uludağ Perakende Elektrik Satış tek hissedarı olan Uluğ Enerji Dağıtım ve Perakende Satış Hizmetleri`nin paylarının tamamının, uluslararası sürdürülebilir altyapı yatırım fonu Actis`e devri gerçekleşti.

Bu birleşmeyle şirketin yeni dönem stratejisinde nelerin değişeceğini Uludağ Enerji CEO`su İsmail Ergüneş`e sordum.

Bugünü daha yaşanabilir kılmak için çok çalışırken gelecek nesiller için de daha yeşil, sağlıklı ve temiz bir dünya bırakmayı kendilerine  misyon edindiklerini belirten Güneş, dünyada yaşanan değişiklikleri bir an önce fark edip, doğaya olabildiğince uyum sağlamak için çevresel sürdürülebilirlik hedeflerimize giden yolda da yeni yol haritaları hazırladıklarını belirtiyor.

Sürdürülebilirlik öne çıkacak

Dünya çapında farkındalıkla gelen pozitif dönüşümü her zaman desteklediklerini söyleyen İsmail Güneş; “Küresel çapta sürdürülebilirlik, yenilenebilir enerji gibi çevreye duyarlı değerleri benimsemiş ve bu alanda deneyime sahip bir yatırım fonu olan Actis ile değerlerimiz ve vizyonlarımızın orta noktada kesişmesinden oldukça memnunuz. Gerçekleşen devir sürecinde bizi heyecanlandıran ve Uludağ Enerji olarak benimsediğimiz en temel amaç, küresel ölçekte sürdürülebilirlik liderleri arasında Türkiye`yi temsil etmek. Bu amaç doğrultusunda da Actis`in benzer vizyonlarından besleniyoruz.”

“Bu yeni dönemde Uludağ Enerji`nin güçlendirdiğimiz sürdürülebilirlik vizyonunu kamuoyuyla daha sağlıklı paylaşabilmek için kurumsal kimliğimizi de yeniledik. Kurumsal kimliğimizi, sürdürülebilir değerler üzerine kurulu bu yeni enerji anlayışındaki yerimizi sağlamlaştırmak üzere değiştirdik. "Hayata Güç Veriyoruz!" misyonumuzu korumaya devam ettiğimizi söyleyebilirim”  diyor.

Liradan kaçıran liralaşma politikası

Capital Online

FED`den sonra Avrupa Merkez Bankası`nın da faiz artırmaya başlamasıyla Türkiye`nin para politikası, dünyada uç bir istisna haline geldi. Yüzde 80`e yaklaşan enflasyona karşı TCMB`nin faiz politikasını devre dışı bırakan ekonomi yönetimi, enflasyonla mücadele etmek için serbest piyasaya giderek daha fazla müdahale ediyor. Güncel bir örnek vermek gerekirse yıllık kira artışları son 12 ayın ortalama TÜFE oranıyla temmuzda yüzde 45 olacakken yapılan yeni bir düzenlemeyle kira artışına yüzde 25 sınırı getirildi. Paranın fiyatı olan faiz, baskı altında tutulunca enflasyon ve döviz kurlarındaki yükseliş durmuyor. Ayrıca TL tasarruf sahiplerinden, kredi kullananlara haksız bir servet transferi yaşanıyor. “Liralaşma” politikası olarak atılan sıra dışı adımlar, tam tersi bir sonuçla Türk Lirası`na güvenenleri cezalandırıp dövize geçenleri ödüllendiriyor. Önlem olarak getirilen kur korumalı mevduat ise hem kamuya ek faiz gideri yaratmış hem geleceğe ertelenen potansiyel bir döviz talebidir. Faizleri politik bir kararla düşük tutmak piyasa ekonomisinin işleyişini ve gelir dağılımını bozuyor. İktisat bilimine ters bu para politikası, enflasyonist bir ortam yaratarak TL tutan ve kazanan herkesten haksız bir vergi toplanması sonucunu yaratıyor. Buna karşın ekonomi yönetimine güvenmeyip dövize geçenlerin satın alam gücü misliyle artıyor. 

ÜNİVERSİTELER NASIL FONLANIR? 

İstanbul`daki özel üniversiteler, bu yıl 100 bin TL ila 278 bin TL arasında değişen ücretler açıkladı. Ekonomide yaşanan yüksek enflasyonun sonucu olan bu artışlar, aile bütçelerini çok zorlayacak. Bazı aileler borca girmek zorunda kalırken bazı öğrenciler özel üniversiteleri bırakmak zorunda kalacak. Çoğu vakıf üniversitesi olan özel üniversiteler, kâr amaçlı olmasa bile bütçelerinde sürdürülebilir bir dengeye ulaşmak zorunda. Bilkent, Koç, Sabancı, Özyeğin, MEF gibi üniversiteler mensubu olduğu grubun vakfından destek alsa da öğrenci harçları gelirin en büyük kısmını oluşturuyor. ABD`nin köklü vakıf üniversitelerinin çoğu aldıkları bağışları vakıf bünyesinde yönetip üniversiteye ek bir gelir yaratır. Yale Üniversitesi Vakfı`nı yöneten David Swensen`a göre 2004 yılında yatırım geliri tüm üniversite gelirinin yüzde 12,5`ini teşkil ederken bu oran, en büyük vakıf fonlarına sahip Harvard, Princeton ve Yale`de yüzde 31`e kadar çıkıyor. Öğrencilerden alınan harçlar ise üniversite toplam gelirinin yüzde 48`ini teşkil ederken bu oran en iyi üniversitelerde yüzde 20-25`e kadar düşer. David Swensen`a göre başarılı ve istikrarlı bir vakıf fon yönetimi, üniversiteye bütçe istikrarı ve bağımsızlık sağlayarak eğitim ve araştırma kalitesinin yükselmesine hizmet eder. Nitekim en çok tercih edilen üniversitelerin (Harvard, Princeton, Yale, MIT ve Stanford) en büyük vakıf fonlarına sahip olması bir tesadüf değil. Ülkemizde Bilkent, Koç, Sabancı gibi özel üniversiteler grup vakıflarından destek alırken devlet üniversiteleri tamamen kamu kaynaklarına bağlı olmanın dezavantajını yaşıyor. Sivil toplum olarak ülkemizin gözbebeği yüksek öğrenim kurumlarına destek vermek siyaset üstü bir ülke meselesidir. Örnek olarak Türk Eğitim Vakfı (TEV) bünyesinde 12 devlet üniversitesi için fon kuruldu. Değerli eğitim gönüllüsü Sevgili Arif Aygündüz`ün kurduğu ODTÜ Geleceğimiz Burs Fonu`nu örnek alan bu projeye TEV internet sitesi üzerinden üniversite bazında katılım sağlayabilirsiniz.

Kontrolmatik dünyaya teknoloji ihraç ediyor

Capital Online

Türkiye`nin önde gelen teknoloji, enerji ve mühendislik şirketlerinden biri olan Kontrolmatik Teknoloji; ana faaliyet alanları içerisinde yer alan operasyonel teknolojiler, endüstriyel yazılım, haberleşme, bilgi güvenliği, nesnelerin interneti, güç sistemleri ve proje yönetimi konularında yurt içi ve yurt dışında birçok başarılı projeyi hayata geçirmeye ve karlılık oranını arttırmaya devam ediyor.

Teknoloji gündemini değiştiren en önemli unsurlardan birisi de pandemi oldu. Geride bıraktığımız bu dönemde teknoloji alanında yatırımları olan, ürün ve hizmetlerinde hızlı değişimler sağlayabilen şirketler beklentilerin üzerinde büyüdü. Hızlı büyüyen bu şirketlerden birisi de Kontrolmatik.

2008 yılında kurulan şirketin 350 çalışanının yarısına yakını mühendis kökenli. Yedi farklı ülkedeki ofisleriyle 30 ülkede 300 değişik projeye imza atan şirket, bu başarılı büyümesini halka arz yolu ile yatırımcılarla da paylaşmış durumda.

Yeni yatırım planları ile teknoloji alanında stratejik ürün ve hizmetler üretmeyi planlayan şirketin yeni dönem hedeflerini Kontrolmatik Teknoloji Yönetim Kurulu Başkanı Sami Aslanhan`a sordum. Türkiye`nin teknoloji üreten ve ihraç eden bir ülke olma yolunda önemli adımlar attığını ve Kontrolmatik olarak hedeflerini Türkiye`nin bu stratejisine uygun olarak belirlediklerini söyleyen Sami Aslanhan yeni yatırım planlarını şu şekilde anlattı; “Enerji üretim, iletim, dağıtım ve depolamaya ek olarak proses endüstrisi,  ulaşım ve madencilik gibi ileri teknoloji gerektiren ve stratejik değerli alanlarda faaliyet gösteriyoruz. Değişik ülkelerde 300 projeye imza attık. Yeni yatırımlarımız ile birlikte daha çok ülkede daha büyük projelerde yer almayı planlıyoruz. Hali hazırda imzaladığımız ve imza aşamasında olan yeni sözleşmelerimizle bu yılki hedeflerimizi aşacağımızı öngörüyoruz. Her yıl bir önceki yıldan daha güçlü teknik ve finansal altyapıya sahip olan şirketimiz, elde ettiği başarıları daha fazla ülkeye taşıyarak sürdürülebilir bir şekilde büyümeye devam edecek”.

Enerji depolayacak

Tüm dünyanın gündeminde enerji olduğuna ve enerjiye ulaşım maliyetinin her geçen gün ülkeleri daha da zorladığına dikkat çeken Aslanhan, uzun yıllardır çözüm ürettikleri enerji depolama sistemlerine yeni yatırımlar yaptıklarını, bağlı ortaklıklarından POMEGA Enerji Depolama Teknolojileri A.Ş adı altında enerji depolama sistemlerini Ankara`daki fabrikada üretmeye başlayacaklarını ve uzun dönem planları arasında enerji depolama alanında dünyanın önemli şirketlerinden biri olmanın bulunduğunu söyledi.

2021 cirosu 611 Milyon TL

Kontrolmatik`in dünyaya teknoloji ihraç eden bir şirket olması için uzun dönem yatırım planları hazırladıklarını ifade eden Sami Aslanhan şu bilgileri verdi; “Kontrolmatik Teknoloji olarak geliştirdiğimiz Controlix markamız ile de IoT konusunda dünyanın farklı noktalarında kendi ürün ve çözümlerimizi daha fazla göreceğiz. Kontrolmatik Teknoloji`nin yüzde 25 iştiraki olan Plan S Uydu ve Uzay Teknolojileri A.Ş`nin tasarlamış olduğu test uydularından ilkini Mayıs 2022 içerisinde fırlattık ve diğer iki haberleşme test uydumuzu da planladığımız şekilde fırlatacağız. Önümdeki yıl orijinal çalışacak uyduları göndermeye başlayacağız. 2024 ve 2025`e geldiğimizde ise artık üç ve dört haneli uydu sayılarımızı göreceğiz. Amacımız Türkiye`de öncü olmak, bir pazar ve öncelikle bir ekosistem oluşturulmasını sağlamak. Kontrolmatik Teknoloji olarak 2021 yılını 611 Milyon TL. ciro ile kapatmıştık. Yeni yatırımlarımızla birlikte sürdürülebilir büyümemizi ve karlılığımızı devam ettiriyoruz. Dönem  hasılatımızı bir önceki yıla göre yüzde 165 oranında arttırarak yaklaşık 513,7 milyon TL`ye çıkarttık. Sürdürülebilir bir şekilde sağladığımız büyümemizi yıl sonuna kadar tüm hızla devam ettireceğiz.”

Dark Web ile metaverse buluşması

Capital Online

Metaverse giderek daha fazla gerçekçi hale gelirken katılımcıların burada maruz kaldığı cinsel taciz, zorbalık, takipçi tacizi, nefret söylemi, istismar ve saldırılar yüzünden yaşanılan travma da bir o kadar gerçek hale gelecek. Metaverse`teki kötü davranışlara dair giderek daha fazla bildiri alıyoruz ve insanlar, burası kanunu uygulayıp düzeni sağlayacak bir şerifin olmadığı kanunsuz Vahşi Batı`ymış gibi davranıyor. Vahşi Batı`da olduğu gibi suçlar, her zaman tek bir kişiye yönelik ve davranışsal olmuyor, aynı zamanda finansal da olabiliyor. Kripto paraların meşru ve ana akım haline gelmeden önce Dark Web`teki kanunsuz hareketler için bir ödeme yöntemi olarak ortaya çıktığını hiçbirimiz unutmamalıyız. Benzer şekilde, siber suçlular bir bankayı soymak ve kanuna uyan vatandaşları kandırıp dolandırmak için Dark Web`in anonim ortamından çıkıp giderek daha fazla bu sanal meta-kasabanın anonim ortamına geçecek.
ÜTOPYA GERÇEKLİK
Ütopyacılar, metaverse`ü Cennet Bahçesi gibi bir deneyim ve gerçek dünyanın sorunlarından kaçılacak bir yer olarak tanıtsa da bu deneyimi gözünüzü dört açarak yaşamak daha uygun olur. İnsan doğası değişmez, öyle ki en iyilerimizi bile kusurlu kılar ve en kötülerimizi de düpedüz şeytani hale getirir. Daha fazla katılımcı oldukça bu siber alanın da gerçek dünyaya denk olacak şekilde evrimleşmesine şaşırmamalıyız. Bu da avatarlar için insanları hizada tutan benzer sınırlar oluşturmamız gerekeceği anlamına geliyor.
Eninde sonunda bu sanal alandaki kişisel ve ticari hareketlerimiz için blockchain`in desteklediği bir kanun ve düzenlemeler depomuz olacak. Gerçek dünyanın büyük bir kısmı metaverse`te taklit edildiği için bu da pek çok şekilde gerçek dünyadaki kanunların yapısı ve içeriğiyle aynı olacak. NFT`ler ve finansal dolandırıcılıklarla ilgili olarak gerçek dünyadaki mevcut emniyet teşkilatları, şu anda kendilerine sanal dünyanın bu alanında devriye gezmek için yeni kaynaklar ve beceriler ekliyor. Şimdiye kadar bir sorun olmadı. Fakat bu durum onaylı metaverse polislerinin bu alanda devriye gezmesine dönüşecek. Gece gündüz metaverse`teki bölgelerinde dolaşarak daha yakından incelenmeyi gerektiren uygunsuz davranışları ortaya çıkaracak yapay zekadan yardım alacaklar.
MAHKEMELER
Metaverse mahkemeleri, Dark Web`teki ilk ceza mahkemelerinden birinin uzantısı olacak. Bu mahkeme gerçekte sanal suçlular arasındaki sanal davalara hüküm vermek için tasarlandı. Bu yaklaşım metaverse`teki belli türden sivil sorunları; örneğin iki görece iyi niyetli taraf arasındaki bir NFT sahipliği davası gibi ele almak için bir temel görevi görebilir. Fakat suçlular, takipçi tacizciler, hırsızlar ve saldırganlar muhtemelen bu tür bir hakemliği kabul etmez. Bu yüzden avatarların suçlu davranışlarını ele almak için avatar hakimler ve rastgele seçilmiş avatar kişilerden oluşan jüriler oluşturmak zorunda kalacağız.
Metaverse`teki suçluları cezalandırmak, gelecekteki metaverse yasal sisteminin en zorlayıcı unsuru olabilir. Tabii ki bir avatarı belirleyip silebiliriz ve hatta arkasındaki kişiyi belirlemeye bile çalışabiliriz. Fakat amacımız, bu avatarın arkasındaki kişiyi gelecekteki avatarlarının daha iyi davranışlar sergileyeceği umuduyla yaptırıma tabi tutmak olacak.
Güçlü bir metaverse kanunları uygulaması ve adalet sistemimiz olmazsa, iyi vatandaşlar metaverse`ten çıkacak ve burayı eşkıyalarla at hırsızlarına bırakacak.

Enerji krizinde Türkiye ne yapmalı?

Capital Online

Tarihte belli fırsat pencereleri hiç beklenmedik şekilde ortaya çıkabilir. Bu ruha uygun hareket edildiğinde ülkelerin konumları olumlu yönde değişebilir. Bu çerçevede, Ukrayna-Rusya çatışması ve Batı`nın aldığı giderek sertleşen yaptırımlar karşısında, tıpkı AB ülkeleri gibi Türkiye`nin de önünde yeni enerji politika seçenekleri ortaya çıkıyor.

Herkes uzun süredir gündemde olan, ama bir türlü tesis edilemeyen yeni dünya düzeni yerine şimdi yeni bir küresel enerji düzenine kafa yoruyor. Rusya`nın Batı ile ticaretten finansmana dışlanması, Avrupa`nın yeni alternatif enerji kaynak ve güzergahları araması, dahası jeopolitik risk ve belirsizliklerin daha vahim hale gelmesi yüzünden sadece petrol, doğal gaz, kömür değil aynı zamanda emtia fiyatları da roket hızıyla yükseliyor.

ALTERNATİFLER

Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip Venezuela ile 1979 İslam Devrimi`nden bu yana şiddeti artan İran`a karşı yaptırımların koşullu olarak kaldırılması, bu ülkelere Batı`dan enerji yatırımlarına yeşil ışık yakılması ve Rusya`nın yerinin kısmen doldurulması düşünülüyor.

Ayrıca Azerbaycan, Doğu Akdeniz, Kuzey Irak, İran ve Kuzey Afrika başta olmak üzere başka doğal gaz boru hatları ve yeni LNG çözümleri düşünülüyor. LNG her ne kadar önemli bir alternatif olarak görülse de küresel LNG tedarikçilerinin üretim ve taşıma kapasitesi sınırlı. LNG altyapısı kurmak, milyarlarca dolara mal olup uzun yıllar alabilir. Dahası, Almanya, İngiltere, Belçika ve Fransa`da dışlanarak enerji envanterinden çıkarılması kararlaştırılan nükleer ve kömür santralleri yeniden gündeme geliyor.

Doğal gazda Rusya`ya bağımlılığımız Avrupa`nın daha üzerinde. Türkiye doğal gazının tamamına yakınını (yüzde 98) ithal ediyor. Bu ithalatın yüzde 85`i Rusya, İran ve Azerbaycan`dan boru hatları vasıtasıyla gerçekleşiyor.  Toplam doğal gaz ithalatı (60 milyar metreküp) içinde Rusya`nın payı geçen yıl yüzde 45`i buldu. Rusya`nın Türkiye`ye doğal gaz arzını kesmesi, henüz “olası” görünmese de Rusya7dan alınan doğal gazda yaşanacak kısmi bir azalma dahi Türkiye`de üretim başta olmak üzere birçok sektörü sıkıntıya sokabilir.

Kısa vadede ne Türkiye`nin ne de Avrupa`nın gaz sıkıntısını kolaylıkla giderebilecek bir opsiyon var. Enerjide dışa bağımlı olan Türkiye, Rusya`dan sağlanan doğal gaz arzında savaş sebebiyle dünyada artan enerji fiyatlarıyla karşı karşıya.

NELER YAPABİLİRİZ? 

*Rusya`ya yaptırım zorlamasına katılmadan Gazprom ile doğal gaz ticaretini sürdürmesi, sözleşmelerin süresi dolduğunda fiyat ve miktar bazından yeni müzakerelere girilmesi, bağımlılığın yüzde 20`lere çekilmesi için çaba gösterilmesi,

*Doğu Akdeniz ve Kuzey Irak ile yeni doğal gaz boru hatları inşası, İran ile anlaşmanın 2026`tan itibaren daha elverişli koşullarda yenilenmesi için harekete geçilmesi,

*LNG ve FSRU`nun genişletilmesi, yeni kaynaklarla beslenmesi,

*RES`lerde 10GW, GES`lerde de 8GW civarı kurulu güce ulaşan Türkiye`de, yenilenebilir enerji devriminde dünya dinamiklerine uygun yeni modeller ve teşvikler geliştirilmesi,

*Gerçekçi talep tahminleri yapılarak ileriki yıllardaki çıkabilecek ihtiyaç ve enerji dönüşümü için gereken enerji yatırımları kamu-özel ortaklığıyla yapılmalı,

*Enerjide yeni yatırımların ölçeği küçültülmeli, yerel talebi karşılayacak küçük ve yenilenebilir enerji santrallarının kurulmasına öncelik verilmeli,

*Küresel ligde büyüklüğü ve rekabet gücü olan özel-kamu ortaklığında Türk enerji şirketleri yaratılması,

*Nükleer enerjinin en az enerji bileşiminin yüzde 10`unu sağlayacak şekilde küçük ve orta ölçek nükleer reaktörlerle gerçekleştirilmesi,

*Dış politika, güvenlik, yatırım, iklim değişikliği, vergi, rekabet gibi politikalarla enerjinin entegre edilerek yeni bir vizyon yaratılması…

“ALTERNATİF KANALLARDA BÜYÜYECEĞİZ”

Capital Online

KUTAY KARTALLIOĞLU/CARREFOURSA GENEL MÜDÜRÜ

“ALTERNATİF KANALLARDA BÜYÜYECEĞİZ”

CarrefourSA, 29 yıldır Türkiye`de organize perakendenin önemli oyuncularından biri. 2021 sonu itibarıyla 40 ilde 508 bin metrekare net satış alanına ulaşan şirket, toplamda 9,4 milyar TL ciro yarattı. Bugün 754 market, 12 depo ve online marketi CarrefourSA.com ile 50 bin çeşit ürünü yılda 137 milyon müşteriye ulaştıran şirket, bayilik sistemiyle de girişimciliği destekliyor. Bu kapsamda 2021 yılında 72 bayiye ulaşılmış durumda. Bu sistemle küçük esnafa ticaret yapma imkanı sunduklarını ve sistemin işleyişinden oldukça memnun olduklarını belirten CarrefourSA Genel Müdürü Kutay Kartallıoğlu, 2022 yılında da yeni bayilerle büyümeye devam edeceklerini anlatıyor.  
Geride bıraktığımız iki yıl gıda perakendeciliği önemli bir dönüşüm geçirdi. CarrefourSA da bu dönüşümü yaşayan şirketlerden biriydi. Pandemide artan ve farklılaşan hizmet taleplerini başarılı bir şekilde yönettiklerini anlatan Kartallıoğlu, dünyada pek çok market ve mağazanın kapılarını kapatmak zorunda kaldığı bu dönemde CarrefourSA`nın 2021 yılında operasyonel performansı ve finansal yapısı sayesinde daha da güçlendiğini dile getiriyor. “E-ticarette 2020`ye göre ciro bazında yüzde 130, sipariş adedinde yüzde 151 büyüme gerçekleştirdik” diyor.
Enflasyonist ortam da Kutay Kartallıoğlu`nun odak konularından biri. Özellikle stokları doğru yönettiklerini anlatan yönetici, bu kapsamda yaptıklarını ise şöyle paylaşıyor:

“Maliyetlerde kur ya da başka nedenlerle yaşanan yükselişlerin müşterilerimize eş zamanlı yansımaması için elimizden geleni yapıyoruz. Kritik değişimlerin yaşandığı dönemlerdeyse artışı müşterimize en az yansıtacak şekilde hareket ediyoruz. Bunları uygulayabilmek için yaptığımız çok önemli iki yatırımımız var: Bunlar depolarımız ve tedarik zincirimiz... Oluşturduğumuz güçlü tedarik zinciriyle bir yandan kendi maliyetlerimizi yönetiyor bir yandan dışsal nedenlerle artan fiyatların tüketiciye gecikmeli veya hiç yansımaması için doğru stok yönetimini yapıyoruz. Toplam 12 depomuzdan Türkiye geneline servis sağlıyoruz. Sahip olduğumuz kapsam ve derinlikli veriyle stok, iş gücü gibi operasyonel verimliliği etkileyen önemli unsurların planlama sürecini otomasyon üzerinden ilerletiyoruz.”

2022, pek çok sektör için olduğu gibi perakende için de zor bir yıl olacak. Bu zorlu yılda CarrefourSA, büyümek ve pazar payını artırmak için stratejik hedeflerle yol alıyor. Etkin kategori yönetimi yaparak CRM ve promosyon araçları kullanmayı ve İK süreçlerindeki iyileştirmelerle çalışmalarını sürdürmeyi planladıklarını söyleyen Kartallıoğlu, “Ayrıca mevcut lokasyonlarda büyümeye ek olarak alternatif kanallarda büyüme hedefimiz var. Şirketimizin ölçeğini artırmak için kullanacağımız yöntemleri bayilik sistemimiz, e-ticaret, kurumsal-toptan satış ve ihracat kanallarımız olarak belirledik. E-ticarette aylık 8 milyon ziyaretçimiz var. Bu rakamı daha da yukarılara çıkaracağız” diyor.

500 BİN MÜŞTERİYLE YENİ HEDEF

Sürdürülebilirliğin faaliyetlerinin her adımında en önemli odaklardan biri olduğunu belirten Kartallıoğlu, “Her gün marketlerimizden alışveriş yapan 500 bin müşterimizi, sıfır atık inisiyatifimize dahil etmeye çalışıyoruz. Tüm marketlerimiz için Temel Seviye Sıfır Atık Belgesi başvurusu yaptık ve ilk etapta 180 marketimize sıfır atık belgesi aldık. Hedefimiz, tüm marketlerimize bu belgeden almak” diyor.

MEHMET HACIKAMİLOĞLU/POLİSAN HOLDİNG CEO`SU

“2025 ROTASINI ÇİZDİK”

Polisan Holding`in temelleri bundan tam 58 yıl önce “Her şey hayal etmekle başlar. Ancak bu da yetmez, hayalinizi kafanızda canlandırabiliyorsanız o işi gerçekleştirebilirsiniz” diyen Türk sanayisinin duayen isimlerinden rahmetli Necmettin Bitlis`in girişimiyle atıldı. Bugün boya, liman, kimya ve gayrimenkul sektörlerinde faaliyet gösteren Polisan Holding, sanayinin en istikrarlı büyüyen gruplarından biri. 2021 yılını yüzde 87 büyüyerek 1,9 milyar TL`lik bir ciroyla kapatan grup, önümüzdeki dönem için kendisine yeni bir rota belirledi. “Geleceğin Polisanı” olarak belirlenen bu rota kapsamında, grubun yeni önceliklerini güçlü insan kaynağı, çevresel, sosyal ve yönetişim vizyonunu odağına alan operasyonel süreçler ve dijitalleşmeyle artan verimlilik oluşturuyor. Bu ilk üç önceliği de inovasyonla derinleşen katma değerli ürün portföyü, seçici yatırım ve temettüyle dengelenen sermaye dağılımı, artan kârlılık ve güçlü nakit pozisyonu ile ihracatla desteklenen kârlı gelir büyümesi takip ediyor.
Grupta tüm bu değişimin liderliğini de Polisan Holding CEO`su Mehmet Hacıkamiloğlu yapıyor. Grubu daha güçlü bir şekilde geleceğe taşımak için bu öncelikleri belirlediklerini belirten yönetici, son bir yılda bu yolda attıkları adımlardan da oldukça memnun. Çalışanlar arasında yaratıcılık ve girişimcilik ruhunu teşvik etmek için ilkini 2021 yılında hayata geçirdikleri Hayal Mühendisleri projeleri sayesinde iş süreçlerinde verimliliği daha fazla artırmaya başladıklarını söylüyor. Son 3 yılda yeni ürünlerin kombine gelirlerdeki payının yüzde 12 olduğunu açıklayan Hacıkamiloğlu, bu oranı çok daha yukarı çıkarmak istediklerini ifade ediyor ve diğer uygulamaları, gelecek dönem ajandasını şöyle anlatıyor:

“Polisan Kimya`da yaklaşık 5 milyon Euro`luk yatırımla endüstri 4.0 standartlarında, son teknolojik altyapıya sahip yeni reçine tesisimizin temellerini attık. Yalıtım faaliyetlerinde kullanılan taş yünü için bağlayıcı olan ve mobilya sektörü tarafından da yoğun talep gören katma değerli fenol reçinesinde derinleşmeye devam edecek ve farklı sektörlere yönelik ürün portföyümüzü genişleteceğiz. Yapı kimyasalları ürün grubumuzda, doğal kaynak tüketimlerinin azalmasına katkı sağlayan çevre dostu çözümler sunmaya devam edeceğiz. Poliport`ta, kapasite artırımı yatırımımız başladı. Portföyümüzü, katma değerli, uçtan-uca hizmetlerle genişletmeyi hedefliyoruz. Polisan Kansai Boya`da, Dow Chemical ve Kansai Paint iş ortaklıklarımızla sinerji oluşturarak, yüksek kârlılık seviyelerimizi korumaya odaklanacağız. Yeni boya tesisi ve AR-GE merkeziyle büyük ölçekli yatırımlarımızı tamamladık. Ancak, satış kanallarımızı güçlendirmeye ve markalaşmaya yönelik yatırımlarımıza devam edeceğiz. Kimya ve boya işimizde, ihracat, potansiyel büyüme unsuru olmaya devam edecek.”
“EMİSYONU SIFIRLAYACAĞIZ”

Önümüzdeki dönemde büyürken işlerine yön verecek en önemli unsurun sürdürülebilirlik olacağının da altını çizen Mehmet Hacıkamiloğlu,  şunları söylüyor:

“2012`den itibaren doğrudan ve enerji temini kaynaklı emisyon yoğunluklarımızı yüzde 49 azaltmayı başarmıştık. 2025 yılına kadar yenilenebilir elektrik enerjisi kullanarak bu kapsamdaki emisyonlarımızı sıfırlamayı stratejilerimize aldık. Yine 2025 yılına kadar yenilikçi teknolojiler üzerine çalışmalar gerçekleştirerek ürün portföyümüzün çevresel performansını geliştireceğiz. Hammadde kullanımımızın en az yüzde 25`ini biyobazlı olacak şekilde tedarik etmek planlarımız arasında yer alıyor.”

THIBAULT DORNON/ MICHELIN TÜRKİYE GENEL MÜDÜRÜ 

“E-TİCARETTEKİ VARLIĞIMIZI GELİŞTİRECEĞİZ”

2021 yılında Michelin Türkiye`de 25`inci yılını doldurdu. Kendileri için özel olan bu yılda zorlu ekonomik koşullara rağmen talep tarafındaki olumlu gelişmeleri en iyi şekilde değerlendirdiklerini belirten Michelin Türkiye Genel Müdürü Thibault Dornon, “Binek lastikten maden lastik pazarına kadar tüm ürün gruplarında kimi zaman mütevazı kimi zaman sektördeki talep artışına paralel olağanüstü bir büyüme sergiledik. Ağır vasıta pazarında talep, üretim kapasitesinin üzerindeydi ve bu sayede 2021 yılında Türkiye`de ağır vasıta ve treyler üreticilerine yüksek adetlerde lastik satışı gerçekleştirdik. Binek ürün grubunda dört mevsim lastik pazarında öngörülerin üzerinde bir taleple karşılaştık. Bu kategoride pazardaki büyümenin üzerinde bir büyüme yaşadık” diyor.
Bu yılsa Michelin Türkiye`nin gündeminde yeni ürünler var. İki yeni nesil yaz lastiğini bahar aylarında piyasaya sunacaklarını açıklayan Dornon, “Sadece binek ürün grubunda değil tüm ürün gruplarında büyümeye devam edeceğiz. Bunun yanında lastiklerimizi daha yaygın ve ulaşılabilir hale getirmek için ayak izimizi artırmak ve e-ticaret alanındaki varlığımızı geliştirmek 2022 yılında önceliklerimiz arasında olacak. Pazar açısından da Türkiye dinamik bir üretim ve dağıtım merkezi olduğu için bu yıl lastik pazarında diğer yıllara oranla daha fazla büyüme bekliyoruz” diye konuşuyor.
Thibault Dornon şirketi büyütürken daha görünür, ulaşılabilir ve erişilebilir fiyatlı olma konusuna odaklanıyor. Bu stratejiye dayalı bir yol haritası oluşturduklarını da ifade eden Dornon, “Strateji olarak bu yol haritası doğrultusunda ilerlemek adına müşteri davranışlarını öngörmek için yeni dağıtım kanallarına yatırım yapmayı, ortaklıklarımızı güçlendirmeyi ve ekibe yeni yetenekler eklemeyi planlıyoruz” diyor.
Sürdürülebilirlik Michelin için de önemli gündem maddelerinden biri. Bu konuda kendisine hedefler koyan şirket, 2050 yılına kadar yüzde 100 sürdürülebilir lastikler üretmeyi amaçlıyor. Bunun büyük bir mücadele olduğunu dile getiren Dornon, bu kapsamda yaptıklarını ve yapmayı planladıklarını şöyle paylaşıyor:

“Bu mücadele bizi yenilikçi teknolojiler icat etmeye ve ekosistemlerdeki çalışma şeklimizi değiştirmeye teşvik ediyor. Yalnızca daha sürdürülebilir malzemeler kullanarak değil aynı zamanda lastiğin kullanımı sırasında etkileri azaltacak malzemelerin seçiminde de ilerleme kaydetmek ve en temelden başlamak çok önemli. Bunu yapmak için, uzun ömürlü performansa, karbon emisyonlarını en aza indiren ve yakıt tüketimini azaltan yuvarlanma direncine sahip, bunun yanında lastik aşınma partiküllerinden kaynaklanan kirliliği azaltacak şekilde tasarlanmış lastikler konusunda inovasyonlarımıza devam edeceğiz.”

“YÖRESEL ÜRÜNLERİN HAYRANIYIM”

Michelin Türkiye Genel Müdürü Thibault Dornon, meraklı bir yapısı olduğunu ve araştırmayı çok sevdiğini söylüyor. Hareket halinde olmak, yemek yemek ve okumak Dornon için en önemli aktiviteler. “Zihnimi geliştirmek için pek çok farklı konu okuyorum” diyen Darnon, şunları anlatıyor:

“Türk tarihine ve çağdaş kurguya yoğun bir ilgi duyuyorum. Bana gerçekten büyüleyici geliyor. Vücut için egzersizi, takım sporlarını ve kayak yapmayı tercih ediyorum. Aynı zamanda bir yemek ve şarap aşığıyım. Yöresel ürünlerin ve yemeklerin özellikle katmerin hayranıyım.”

METİN SALT/VESTEL VENTURES GENEL MÜDÜRÜ

 “1.000 ÇALIŞANA GİRİŞİMCİLİĞİ SEVDİRDİK”

Metin Salt, iş dünyasının teknoloji ve girişimcilik konusunda en donanımlı isimlerinden biri. ODTÜ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü mezunu olan Salt, yüksek lisansını da aynı üniversitede tamamladıktan sonra TÜBİTAK`ta birçok projede yer aldı, uluslararası patente sahip birçok ürün geliştirdi. Havelsan`la ortak çalışmalar gerçekleştirdi. Silikon Vadisi`nde de iletişim şirketlerinde yönetim kademelerinde görev aldı. Bugün Vestel Ventures Genel Müdürü olarak görev yapan Salt, aynı zamanda Vestel Şirketler Grubu`nun teknoloji şirketi Vestek`in de kurucusu. Salt ile son dönemde tüm şirketlerin gündemlerinde yer alan kurum içi girişimcilik konusunu konuştuk.

Zorlu Holding bünyesinde 2019 yılında hayata geçirilen Parlak Bi`Fikir programının da sözcülüğünü üstlenen ve bu alanda birçok yerde eğitimler de veren Salt`a göre kurum içi girişimcilik kolektif zekayı kullanarak sorunları çözmenin en başarılı yöntemlerinden biri. Hayatın her alanında değişimin hızlandığı bir dönemde şirketler için hızı yakalamanın yolunun ciddi bir kurumsal inovasyon altyapısı kurmakla mümkün olduğunu dile getiren Salt, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Vestel`in altında Vestek`i kurarak görüntü işleme çipini yaptık. 50 kişilik ekiple 50`nin üstünde patent aldık. Bu Avrupa ortalamasının üzerinde bir performans. Ancak o dönem bile değişime uyum sağlamak için her şeyi içeride yapmak değil dışarıdaki girişimciye destek olmak gerektiğini düşünerek Vestel Ventures`ı kurduk. Ardından tüm Zorlu Grubu çalışanları için Akıllı Hayat 2030 sürdürülebilirlik yaklaşımımıza paralel Parlak Bi`Fikir programını başlattık. Parlak Bi`Fikir programına kabul edilen çalışanlarımız, 8 ay girişimcilik eğitimi alıyor. İlk etapta programa katılanlara eğitim verirken gördüğümüz ilgi üzerine başvuran herkese eğitim vermeye başladık. Şu ana kadar bizden yatırım almayı başaran 5 takım oldu. Bunlar içinde 14 ülkeye satış yapan girişimler var. Ancak burada asıl başarıyı bünyemizden bu 5 girişimi çıkarmak değil, içimizden bin kişiye girişimciliği sevdirmek olarak görüyoruz. Geldiğimiz noktada hem içeride hem dışarıda Ar-Ge yapıyoruz. İçeride yaptığımız tüm projeleri bir girişimci bakış açısıyla girişimcinin kullandığı yöntemleri kullanarak hayata geçiriyoruz.”

Kurum içi girişimcilik konusundaki çalışmaların özellikle daha sürdürülebilir bir şirket olma yolunda ihtiyaç duydukları kültürel değişime de destek olduğunu anlatan Salt, bu konudaki sonuçları da şöyle paylaşıyor: “Sürdürülebilirlik yolculuğunda tüm şirketlerimizde sürdürülebilir malzeme kullanma isteği var. Ama sürdürülebilir ve maliyeti uygun malzeme yok. Biz çıkardığımız girişimler ve sorun çözmeyi destekleyen kurum kültürümüzle bu konuda da harekete geçmiş olduk. Yatırım yaptığımız girişimlerden biri zeytin çekirdeğinden biyoplastik üretiyor. Bunları ilk olarak Vestel ürünlerinde kullanmaya başladık. Zaten Akıllı Hayat 2030 yaklaşımı da içinde yaşadığı toplumla beraber çalışarak problemlere çözüm bulmayı benimsiyor.”

“DAHA FAZLA SPIN OFF ÇIKARACAĞIZ”

Kurum içi girişimciliğin hem şirkette ihtiyaç duyduğu rekabet gücünü getirecek yenilikçi kültürel değişimi sağladığını hem yetenekli insan kaynağının şirkette kalma motivasyonunu artırdığını ifade eden Salt`ın önümüzdeki dönemde bu konuda yeni hedefleri de var. Özellikle girişimcilik eğitimleriyle daha çok kişiye dokunmak istediklerini söyleyen Salt, şirket içinden de spin off olarak daha fazla girişimci çıkarmayı amaçlıyor. Metin Salt, “Böylelikle yeni büyüme alanlarının oluşacağını düşünüyoruz. Kurum içi girişimcilikten çıkan girişimlerin farklı şirketlerle iş birliği yaparak rekabet etme kültürünü de geliştireceği inancındayız” diyor.

ALP SARICI/AKÇA KİMYA GENEL MÜDÜRÜ 

“ŞİRKET SATIN ALACAĞIZ”

Zülfikarlar Holding bünyesinde yer alan Akça Kimya, 41 yıllık bir geçmişe sahip. Bugün İzmit Yarımca`da 40 bin metrekarelik bir alanda faaliyetlerini gerçekleştiren şirket, tekstil, ağaç, tarım, polyester, boya, deterjan, kozmetik, gıda ve yem alanlarında hizmet veriyor.
Geçtiğimiz yıl brüt kârlarının yüzde 173 artış gösterdiğini ve ciroda 1 milyar TL`yi aştıklarını belirten Akça Kimya Genel Müdürü Alp Sarıcı, “2022 yılında ciromuzu yeni atılımlarımızla iki katına çıkarmayı hedefliyoruz” diyor.
Akça Kimya`ya ciroyu ikiye katlayacak büyüme getirecek ana atılım yurt dışında büyümesini hızlandırmak olacak. Şirket bu yıl ihracata daha fazla yoğunlaşmayı planlıyor. Özellikle kısa transit süreleriyle hızlı teslimat yapılabilmesi, iş gücü kalitesi ve alternatif ulaşım kanallarının varlığı gibi nedenlerle 2022 yılında kimya alanında ihracatta artış yaşanacağını düşünen Alp Sarıcı, şirket olarak nasıl hareket edeceğini şöyle anlatıyor:

“Yurt içi ve yurt dışında organik ve inorganik büyüme stratejilerimizi devreye almayı planlıyoruz. Dolayısıyla bu yıl özellikle sektörel büyüme, halka arz gerçekleştirmek ve yurt dışına açılmak en öncelikli konularımız arasında. Bir taraftan yurt içi satış organizasyonunu ve lojistik ağımızı genişletirken diğer taraftan ihracat olanaklarını artıracağız. Bu bağlamda yurt dışında şirket satın almayı ve bu şekilde genişlemeyi de planlıyoruz.”

Türkiye, kimya sektöründe güçlü bir ihracatçı. Kimya 2021`de 25,3 milyar dolarla en çok ihracat gerçekleştiren ikinci sektör oldu. Türkiye`nin dünya ihracatındaki payının hızla arttığını söyleyen Sarıcı, “Ülkemizde, kimya sektöründe yaklaşık 2 bin 600 kimyasal madde ve müstahzarları üretiliyor ve bu üretimlerde kullanılan teknolojilerin büyük bir kısmı küresel rekabete ayak uydurabilecek seviyede. Uzak Doğu`da yaşanan navlun artışı ve uzayan sevk sürelerinin özellikle Avrupa ülkelerini yeni tedarik zinciri arayışına ittiğini görüyoruz. Lojistik maliyetlerin henüz tırmanmamış oluşu, kısa transit süreleriyle hızlı teslimat yapılabilmesi, iş gücü kalitesi ve alternatif ulaşım kanallarının varlığı gibi nedenlerle 2022 yılında kimya alanında ihracatta artış yaşanacağını düşünüyoruz” diyor.

Akça Kimya`nın da ihracatta büyüyerek bu potansiyeli değerlendireceğini ifade eden Sarıcı, bu kapsamda en büyük güçlerinin rekabetçi yenilikçi ürünleriyle gerçekleştirecekleri güçlü paydaşlık ilişkileri olacağını da sözlerine ekliyor.

DALIŞ EĞİTMENİ

Alp Sarıcı, fotoğraf çekmekten ve tüplü dalış yapmaktan keyif alıyor. Dalış konusunda aynı zamanda eğitmen olan Sarıcı, “Ancak uzun zamandır suyla buluşamadım. Bu nedenle yazın gelişini iple çekiyorum”  diyor. Dünyanın birçok yerinde sayısız kez dalış yapmasına rağmen Sarıcı, özellikle Türkiye`de dalış yapmayı tercih ettiğini söylüyor. Son dönemde Alp Sarıcı`nın dalış partneri oğlu. Bu nedenle dalışların artık daha keyifli olduğunu belirten Sarıcı, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Bildiğim her şeyi ona da öğretmeye çalışıyorum. Bu konuda kendime bir de misyon edindim: Dalışa yeni başlayanları, özellikle su altı flora ve faunasını korumak, dalış yaptığımız yerlerden ayrılırken geride doğayı kirletecek hiçbir şey bırakmamak konusunda bilinçlendirmeye çalışıyorum.”

Duyular, metaverse ve yakın gelecek

Capital Online

Bazı bilgileri silip yeniden öğrenmek zor. Hele ilkokulda öğretilenleri… Plüton`un artık bir gezegen olmadığını kabul edemiyoruz mesela ya da artık “kendi kendine yetebilen 7 ülkeden biri” olmadığımızı… Kabullenmesi zor konulardan biri de “kaç duyumuz olduğu” sorusunun cevabı. Aslında asırlar önce Aristo tarafından tanımlanan 5 temel duyu, belli çevrelerde hala yaygın olarak kabul ediliyor. Ancak bilim insanları artık en az 9 duyumuz olduğunu söylüyor. Hatta kimine göre 21, kimine göre 53 ayrı duyumuz var.

Metaverse ile duyuların da yakın bir ilişkisi var. Fijital deneyimler için hemen her duyuyu farklı boyutlarda düşünmek, uyarlamak ve baştan tasarlamak gerekiyor. Üstelik uyarlanması gereken duyuların çoğu ilk 5`te olmayan duyular.

DERİNLİK

Derinlik, sonsuzluk, ufuk, devamlılık… Bir evreni, evren yapan en önemli özellikler… Metaverse kavramını tarif ederken İngilizcede en sık kullanılan sıfatlardan biri “immersive”. Birebir çevirdiğimizde anlamı kaybolabilen bir sıfat bu. Uçsuz bucaksızlık da var bu sıfatta kapsayıcılık da kesintisizlik de… Ünlü hikayedir; balığa suyu sormuşlar, balık suyun ne olduğunu bilememiş. Uzaklar, yakınlar, önün, arkan, sağın, solun… Kafanı yukarıya çevirdiğinde kesilmeyen bir bütünlük.

Derinlik hissi önemli bir his. Gerçeğe yakın diyarları tasarlayabilmek, o derinlik hissini sağlayabilmek için pek çok farklı şirket faaliyet gösteriyor. En önemlileri: Nvidia Omniverse, Roblox, Spatial, Fortnite, Meta, Microsoft Mesh, OpenSpace3D, Unity… Bugüne kadar oyun dünyasının ilgi gösterdiği bu şirketler, artık işlevsel ofisler, çalışma ortamları, konser salonları, mağazaları ve daha nice farklı mekanları tasarlıyor.

GÖRMEK

Görme cephesinde farklı savaşlar var. Daha önce detaylıca değindiğimiz AR (artırılmış gerçeklik), VR (yapay gerçeklik), MR (karma gerçeklik) ve DR (azaltılmış gerçeklik) kurguları, hep gözlükler üzerine kurulu. Son 5 yıl içinde normal gözlüklere yeni yetenekler kazandırmak için pek çok hamle yapıldı. Başta Google Glass olmak üzere çoğu başarısızlıkla sonuçlandı. Mücadele devam ediyor. Metaverse`in bugünkü AR gözlüklerle sınırlı kalması durumunda beklenen yaygınlığa ulaşabilme ihtimali çok düşük... Görmeyi yeniden tasarlama yarışındaki aktif oyuncular arasında Amazon Echo, Meta Aria, Apple, RayBan Stories, Snap Spectacles öne çıkıyor. Geleneksel gözlüklere benzeyen, ancak ses teknolojisi, kameralar ve özel lenslerle donatılmış akıllı gözlüklerin yakın gelecekte akıllı telefonların tahtını sarsması ve ana kişisel cihaz olması bekleniyor.

Bu arada WebAR ve WebVR konusundaki çalışmalar da hızla devam ediyor. Amaç gözlüğe gerek kalmadan, AR ve VR deneyimlerinin doğrudan internet aracılığıyla erişmek …

DOKUNMAK

Derimizle olan hissi dokunmak diye tanımlayıp geçsek de bugün konuyla ilgili yaygın olarak kabul edilen en azından 3 his daha var: Isı hissi, ağrı hissi ve “proprioseptif duyu” olarak adlandırılan bir his. Proprioseptif duyu, organlarımızın varlığından ve yerinden haberdar olmamızı sağlayan duyu… Bu sayede parmaklarımıza bakmadan klavyede yazı yazabiliyor, gözler kapalıyken burnumuzu ya da ayağımızı bulabiliyoruz. Kas, eklem, tendon ve diğer dokularımızda bulunan sensörler vücudumuzun pozisyonu, organlarımız ve uzaydaki hareketlerimiz hakkında beyne bilgi veriyor. Metaverse`de bu hissi yaşatmak kolay değil. “Haptics” diye adlandırılan aletler ve giyilebilir teknolojiler “proprioseptif” uyarlamalar sayesinde vücudun doğal bir uzantısı haline geliyor.

DENGE

Herkesin üzerinde hemfikir kaldığı, ilk 9 duyu listesinde yer alan bir diğer hissin ismi, “Equilibrioception”, bir başka deyişle “denge algısı”. Ana komuta kulakta olsa da denge vücudun her noktasıyla ilişkili. Göz beyin uyumuyla ilintili hala gidilecek bir yol var. Çoğu kişi AR gözlükleri uzun süre kullanamıyor. Optik mühendisliği Silikon Vadisi`nde en çok aranan meslekler arasında…

DİĞERLERİ

Liste uzun… İşitme konusunda akıllı kulaklıklarla çok yol kat edildi. Koku ve hatta tat konusunda çalışan şirketler var. Yeni alternatif evren, duyulara yeniden şekil veriyor.

“ÇEŞİTLİLİK AVANTAJ SAĞLADI”

Capital Online

2021`i yüzde 30 büyüyerek 330 milyon Euro`yla kapattıklarını söyleyen Coşkunöz Holding CEO`su Erdem Acay, “Farklı sektörlerde yatırım yapmak avantaj sağladı” diyor. 

Bursa`nın en büyük gruplarından Coşkunöz Holding, geçen yılı 330 milyon Euro ciroyla kapattı. Global oyuncu olmayı hedefleyen holding, dünyada otomotiv üreticilerinin kümelendiği stratejik bölgelerde yeni üretim ve depolama yatırımları yapıyor. Sektördeki ayak izlerini büyütmeyi hedeflediklerini söyleyen CEO Erdem Acay, Rusya`daki yatırımlarında değişiklik olmadığını belirtiyor ve büyüme planlarını şöyle anlatıyor:

YÜZDE 40 HEDEFİ

“Ciromuz yüzde 30 artışla 330 milyon Euro`yu aştı. İhracatımız da geçen yıl yüzde 30`un üzerinde büyüdü. Bu yıl da ihracat artışını yüzde 30`un üzerine çıkarmak istiyoruz. Hedefimiz, doğrudan ihracatın cirodaki payını kısa vadede yüzde 15`ten yüzde 25`e, orta vadede ise yüzde 40`ın üzerine çıkarmak.Pandemi farklı sektörlerde faaliyet göstermenin önemini gösterdi. Böylece krizlerde aldığımız riski düşürdük. Otomotivin yanı sıra çevre, enerji, havacılık, savunma ve BT alanlarında büyüme, yurt dışına açılma ve ihracat hedefimiz var.

“ARA VERMEDİK”

Kurduğumuz fonla mobilite, medikal teknolojiler, tarım ve hayvancılıkta faaliyet gösteren start up`lara yatırım yapacağız. Pandemide yurt dışı yatırımlara ara vermedik. 2020`de Romanya`da 27 milyon Euro yatırımla Coşkunöz MA`yı kurduk. Otomotivde Uzak Doğu`yla temasımızı artırma hedefimiz var. Çin`le de Türkiye`de ve Çin`de kalıp ve seri üretim için stratejik ortaklık hedefliyoruz. 2025`e kadar en az iki ülkede daha yatırım yapmayı planlıyoruz.”

“RUSYA PLANLARINDA DEĞİŞİKLİK YOK”

“Rusya`ya bugüne kadar 60 milyon Euro`nun üzerinde yatırım yaptık. Bu yıl 15 milyon Euro daha yatırımımız olacak. Rusya yatırımlarımızda değişiklik yok, istikrarlı üretim yapıyor ve büyüyoruz. Global hedeflerimiz için Rusya çok değerli ve potansiyeline inanıyoruz.”

KONYA İLK 20`DE

Konya, şubatta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 25`lik artışla 20 milyar dolar ihracat yaptı. Konya Ticaret Odası Başkanı Selçuk Öztürk, “Dış ticarette yeni hedeflerimizde ilerlediğiniz 2022`de yüksek ihracat artışımız sürüyor” diyor ve şöyle konuşuyor:

“2021 yılında 3 milyar dolara ulaşan ihracatımız, 2022 yılına da artışla başladı. Ocak ayında 216 milyon dolar olan Konya`nın ihracatı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 26,94 geçen aya göre de yüzde 23,87 artarak 267 milyon 475 bin dolar olarak gerçekleşti. Bu rakama göre şubat ayında il bazında genel ihracattan yüzde 1,46 pay alan Konya, en yüksek ihracat yapan iller arasında 11`inci sırada yer alıyor. 2022`in ilk iki ayında ihracatımız 483 milyon 407 bin 967 dolar oldu. Bu yıl yüksek ihracat artışımızı sürdürmek istiyoruz.”

EKONOMİDE YAVAŞLAMA SİNYALLERİ

Capital Online

Çalkantılı bir ayı daha geride bıraktık. Rusya`nın Ukrayna`yı işgali, dünyada tansiyonu önemli ölçüde artırdı. Buna karşın Amerika`da merkez bankası ilk faiz artırımını gerçekleştirdi. Avrupa merkez bankasından da benzer sinyaller geliyor. Tıpkı geçen ay olduğu gibi sessiz bir TCMB para politikası kurulu haftası geçirdik. Kurul bu ay da politika faizini yüzde 14`te sabit tuttu. Dünyada böyle bir ortama fiilen para politikası olmadan giriyoruz. Ekonomide de yavaşlama sinyalleri iyice artmaya başladı. Gündem gerçekten çok yoğun, gelin analizimize başlayalım.

 Şubat ayının son günlerinde başlayan Rusya`nın Ukrayna`yı işgali, bu yazının yazıldığı günlerde devam ediyor. Bu iki ülke, yalnız Türkiye için değil dünya için de önemli bir hammadde kaynağı. Zaten geçtiğimiz yıl olanca hızıyla artan hammadde fiyatları, bu savaşın etkisiyle daha da hızlandı. Kutu 1`de son aylarda gündemi çokça meşgul eden iki önemli emtianın, petrol ve buğday fiyatının 2019`dan bu yana gelişimini gösterdik.

Öncelikle petrolü inceleyelim. Petrolün fiyatında 2020`nin ilk aylarında önemli bir düşüş yaşandı. Bu durum, pandemi başlangıcında birçok ülkede yaşanan tam kapanmayla dünya ekonomisinde yaşanan ani duruştan kaynaklandı. Öte yandan bunun ardından gerçekleşen açılma ve ekonomilerde yaşanan büyük parasal genişlemeden sonra petrol fiyatlarındaki düşüş, yerini hızlı bir artışa bıraktı. Bu artış Rusya-Ukrayna savaşıyla bir sıçramaya dönüştü. Petrolün varil fiyatı uzun bir aradan sonra yeniden 100 doların üzerine fırladı. Bunun ülkemiz için anlamı basit; daha yüksek fiyat artışları, yani enflasyon. Petrol demek bütün ekonomi demek, üretimde kullanılan mazot, ulaşımda kullanılan benzin, bunlar hep petrolden üretilen yakıtlar... Kaldı ki diğer bir önemli enerji kaynağı olan doğal gaz da aynı şekilde arttı. Bu tablonun ardından fiyatlarda da aynı şiddette artış olması kaçınılmaz. Bunlar, şu anda zaten yüzde 50`nin üzerinde olan tüketici enflasyonun ve yüzde 100`ün üzerine çıkan üretici enflasyonun üzerinde iyice baskı yapacak.

Buğdaya gelince… Buğday en önemli gıda kaynaklarından biri. Fiyatındaki artış, buğdaydan elde edilen birçok gıda da artış anlamına geliyor. Diğer hammaddelerde de durum bu şekilde. Dolayısıyla ithalatı neredeyse zorunlu olan, yani fiyatı çok yükselse de talebinde düşüş ol(a)mayan bu malların fiyatındaki artış, hem bizim döviz ihtiyacımızı yükseltiyor hem de enflasyon üzerinde yoğun bir baskı oluşturuyor.

FED FAİZ ARTIRDI

Dünyada artan enflasyon son 1 yılın en önemli ekonomi konusu. Dünyanın önde gelen merkez bankaları. yani Amerika Merkez Bankası (FED) ve Avrupa Merkez Bankası (AMB) yetkilileri, bu konuda oldukça endişeli olduklarına yönelik beyanatlar veriyor. Nitekim FED, mart ayındaki toplantısında politika faizini 25 baz puan artırdı. 2019`dan bu yana yaşanan ilk faiz artışı... Aynı günlerde AMB para kurulunda bulunan üyelerden de bu yıl 2 faiz artışı olabileceğine yönelik sinyaller gelmeye başladı.

Bu sayfada uzun zamandan beri yazıyorum. Dünya artık yeni bir döneme girdi. 2010`lu yıllarda yaşanan düşük maliyetli dolar ve Euro bolluğu artık yok. Hele hele uzun zamandan beri ortalarda olmayan enflasyon canavarının yeniden hortladığı bu aylarda, artık bu bolluk hiç yok. Bu durum dünyada bütün gelişmekte olan ülkeler için döviz kurunda baskı yaratırken belki de en çok Türk Lirası (TL) üzerinde bu baskı hissedilecek. Bunun bize yansıması daha önce ne olduysa o olacak. Yani enflasyon üzerinde bir baskı oluşturacak. Bundan dolayı da şu an yüzde 50`nin üzerinde olan enflasyonun, 2022 sonunda düşüp düşmeyeceği ve hatta daha da artmayacağı gerçekten bir soru işareti.

TÜRKİYE`NİN DURUŞU NASIL?

Peki bütün bu dalgalara karşı Türkiye`nin ekonomi politikası duruşu nasıl? Öncelikle ekonomi politikasından ne anlıyoruz? Ekonomi politikası ikiye ayrılır; bunlar para ve maliye politikalarıdır. Para politikası Merkez Bankası eliyle yürütülür. Amacı, önce fiyat istikrarı, bundan dolayı da finansal istikrar ve en nihayetinde bunun sonucu reel sektördeki istikrar. İstikrarın tanımıysa ise ekonomide uzun dönemli sürdürebilir büyüme potansiyeli ne ise onun sağlanması. Yani ekonomi çok ısındığında frene basmak, çok yavaşladığında ise gaza basmak para politikasının ana görevidir.

Maliye politikası ise seçilmiş partilerin oluşturduğu hükümette hazine ve maliye bakanlığı tarafından yürütülür. Asıl amacı, ülkenin eşitlikçi bir biçimde refah seviyesini artırmaktır. Bunu yapmanın yolu ise ülkenin uzun dönemli sürdürülebilir olan potansiyel büyüme kapasitesini yükseltmektir. Potansiyel büyüme kapasitesi de öyle bugünden yarına artmaz. Uzun dönemli bir eğitim, insan sermayesi ve üretim altyapısı politikasıyla birlikte bütünsel bir yaklaşım gerektirir. Bu yüzden de genelde bu iki politika arasında özellikle hükümetlerin çok aceleci davranmasından kaynaklanan bir çelişki oluşur. İşte merkez bankalarını seçimle gelen hükümetten ayıran onun bağımsız olmasını garanti altına alan kanunlar bu yüzden var. Merkez bankasının uzun vadeli para politikası yerine kısa vadeli para politikası uygulamasının önüne geçmek. Bu kısa vadeli politikaların en bilineni de düşük faizle piyasaya bolca kredi enjekte atmak, yani bir nevi piyasaya doping vermek.

PARA POLİTİKAMIZ VAR MI? 

Türkiye`de şu an fiilen para politikası yok. Merkez Bankası tamamen pasifize olmuş durumda. Bu yüzden de son birkaç aydaki para politikası toplantılarını artık neredeyse takip etmiyoruz. Bütün ekonomi politikası tek bir elden maliye politikası eliyle yönlendiriliyor. Fiilen politika faizinin hiçbir önemi kalmadı, zaten piyasadaki faizlerin de politika faiziyle ilişkisi oldukça azaldı. Onun yerine korumalı mevduatlara, yani altın ve döviz korumalı mevduatlara geçildi. Bütün bu etmenlerden dolayı da dolar/TL kuru neredeyse 15`e yaklaşan korkunç bir düzeyde dengede görünüyor. Bu o kadar düşük bir düzey ki yani TL o kadar değersiz durumda ki yurt dışında yaşanan her türlü şok bize misliyle yansıyor. Örnek vermek gerekirse dünyadaki enflasyon sorununda karşı karşıya kalınan enflasyon düzeyleri yüzde 10`u geçmezken bizde yüzde 50`nin üzerinde. Son iki ayda dünyada benzine ve motorine bizden çok daha az zam gelirken bizde yüzde 100`leri zorlayan fiyat artışı söz konusu. Ağır bir şekilde desteklenen hanehalkı elektrik ve doğal gaz ücretlerinde bile yaşanan astronomik artışların bir numaralı nedeni, bu düşük değerli TL. Bu tabii ki faizler çok çok artırılsın TL de aşırı değerlensin anlamına gelmiyor, ama artık kurun bu seviyesi ve uygulanan politikaların getirdiği enflasyon gerçekten toplumda büyük tahribatlara yol açıyor.

Tekrar yazmakta fayda var, şu anda önümüzdeki en acil sorun enflasyon. Aslında bunu destekleyen sözler, gerçekten de politika yapıcıları tarafından dile getiriliyor. Ama işin en acı kısmı şu: Bunu dile getiren Merkez Bankası değil, Hazine ve Maliye Bakanlığı... Bu zaten yukarıda anlattığım gibi sorunun ana nedeni.  

FİNANSAL KOŞULLAR 

Finansal koşullar göstergesinin 2019 yılından bu yana gelişimini Kutu 2`de gösterdik. Bu ayki hesaplamalarımıza gelince… Finansal durum göstergesi,  mart ayında bir önceki aya göre yüzde 0,53 azaldı. Şubat ayında ise bu düşüş yüzde 0,81 seviyesindeydi. Finansal koşullardaki daralma 7`nci ayına girmiş bulunuyor. Bunun artık daha da uzun süremeyeceği aşikâr. Hazine en son yaptığı döviz cinsinden borçlanmada dolar cinsinden yüzde 8,6 faiz ödemek zorunda kaldı. Bu da artık ülkemiz için risk algısının ne kadar yüksek olduğunu gösteriyor. Üstelik mart ayında, şubat ayının aksine brüt rezervlerde de bir düşüş söz konusu. Öte yandan göstergenin birçok alt bileşeninde oynaklığın azaldığını görüyoruz. Bu olumlu bir gelişme. Fakat bu durum diğer risk göstergelerine yansımamış. Bunda Rusya`nın Ukrayna`yı işgal etmesinin katkısı büyük. CDS, yani ülke risk priminin bir numaralı göstergesine baktığımızda ise Türkiye`nin 5 yıllık CDS priminin 550 baz puanın üzerinde olduğunu görüyoruz. Bu durum bize finansal göstergelerin birçoğunda düşen oynaklığın Türkiye`nin risk algısında hala olumlu bir değişikliğe neden olmadığını gösteriyor. Risk algısında bu negatif durum aslında yeni enstrümanlarla kurda sağlanan istikrarın süreceğine olan beklentinin yüksek olmadığını gösteriyor. Bunun bir numaralı nedeni de enflasyonda yaşanan oldukça yüksek seyir. Bu enflasyonla ekonominin sağlıklı bir şekilde düşük bir risk algısıyla işlemesi mümkün değil.

KARAMSAR BİR RESİM

Ekonomik durum göstergesine baktığımızda ise mart ayında bir önceki aya göre yüzde 0,27`lik çok düşük bir artış öngörüyoruz. Şubat ayında ise bu oran yüzde 0,02 olarak gerçekleşti. Ocak ayında ise yüzde -0.81 idi. Son açıklanan ocak ayındaki gelişmeleri gösteren verilere baktığımızda karamsar bir resim ortaya çıkıyor. Sanayi üretim endeksinde yaklaşık yüzde -2,6`lık bir düşüş söz konusu. Önceki aylarda genelde iç talep ya da dış talepten birisi günü kurtarır birisi eksiyken diğeri artıya geçerdi. Bu ay ise alt bileşenlerin hepsinde bir azalma söz konusu.

Ocak ayında ihracatta değer olarak yüzde 5`lik bir daralma var. İç talepte de artan enflasyonla birlikte benzer bir daralma görülüyor. Perakende satıp hacmi ve ciro endeksi gibi iç talebin seyrini gösteren göstergelere baktığımızda bu endekslerde hep bir düşüş olduğunu görüyoruz. Son yazılarımızda da belirttiğimiz gibi enflasyondaki hızlı yükseliş, vatandaşların gelecek için planladıkları bütün harcamalarını fiyatlar çok artacak korkusuyla erkene almasına yol açtı. Bu da özellikle kasım ayında talepte bir canlanmaya neden oldu. Fakat bu canlanma doğal olarak daha sonraki aylarda talepte bir daralmaya karşılık gerçekleşti. Bütün bu işaretler ekonomide bir durgunluk olduğunu gösteriyor.

GELECEĞE YÖNELİK BEKLENTİLER

Görünen o ki finansal koşullardaki 7 aydan beri süregelen kötüleşmeye son birkaç aydır, yani 2022`nin başlamasıyla birlikte ekonomik koşullar da eşlik etmeye başlamış. Geçmişte buna benzer bir süreci, 2018 yılında yaşadık. O dönemde de finansal ve ekonomik koşullar birbirinden çok ayrışmıştı. Bunun sonucunda da ekonomik kriz kaçınılmaz olmuştu. Bu koşullarda sık sık belirttiğim gibi finansal istikrar, ekonomik istikrar için olmazsa olmaz ön koşul. Üstelik finansal istikrarın sadece kısa dönemli elde edilmesi değil, bu istikranın kalıcı bir şekilde devam edeceğine olan inancın da yerleşmesi gerekiyor. O yüzden de bu iki göstergenin uzun süre birbirinden bağımsız bir şekilde hareket etmesi mümkün değil. İşte biz de bu iki göstergedeki hareketlerden yola çıkarak kısa vadede ekonominin durgunluğa girme olasılığını hesaplıyoruz. Ocak ayında bu olasılığı yüzde 31 olarak hesapladık. Bu oldukça yüksek bir seviye. Kutu 3`te bu olasılıkların zaman içinde gelişimini bulabilirsiniz.

İKİ KRİTİK EMTİADA NELER YAŞANIYOR?

Grafikte petrol (Brent) ve buğdayın (DJ endeksi) son 3 yıl içindeki gelişimini gösterdik. Petrol fiyatlarında pandeminin başlangıcında yaşanan düşüş, yerini çok hızlı bir yükselişe bıraktı. Buğdayda ise fiyatlar pandemi döneminde bile düşmediği gibi uzun zamandan beri de artmaya devam ediyor. Rusya ile Ukrayna arasında yaşanan savaşla birlikte buğdayın fiyatı iyice yükselmiş durumda.

FARK AÇILDI

Maviyle gösterilen finansal durum göstergesi, iyice aşağı inmiş durumda. Öte yandan kırmızıyla gösterilen ekonomik durum göstergesinde ise artık bir yavaşlama söz konusu. İki gösterge arasındaki fark çok açılmış durumda. 

RİSK ARTIYOR

Grafikte 2007`den itibaren hesapladığımız ekonomik daralma olasılığını gösterdik. Görüldüğü gibi bu olasılık, 2008-2009`da ve 2018`de yaşanan ekonomik daralma ve en son COVID-19 salgının getirdiği ekonomik şok zamanlarında yüzde 100`e çok yaklaşmış. Bununla birlikte şu andaki ekonomik daralmaya girme olasılığı yüzde 30`un üzerinde.         

DÜNYA İÇİN DÖNÜM NOKTASI

Capital Online

Rusya`nın Ukrayna`yı işgali on milyonlarca insan için büyük bir belirsizlik yarattı. Fakat emin olabileceğimiz bir şey var: Artık Rusya ile Batı savaşta... ABD`li ve Avrupalı yetkililer, NATO ve Rus askerleri arasında doğrudan askeri bir çatışmadan kaçınmak istediğini söylemeye devam edecek. Ancak Rusya`ya getirilen tarihi ve ciddi ekonomik ambargolar, Ukraynalı askerlere Batı`nın sağladığı gelişmiş ve ölümcül silahlar, ABD ve Avrupa`nın uzun vadede Putin`in rejimini soyutlama çabaları, bir savaş ilanı anlamına geliyor. Bu dünya için bir dönüm noktası.

NATO ve Rusların doğrudan askeri bir karşılaşmadan kaçınabileceğini varsayarsak ve Putin`in düşünmesi giderek zorlaşan bir şekilde görevini bırakmasını hariç tutarsak Rusya ve Batı, yeni bir soğuk savaşla karşı karşıya. Pek çok şekilde bu karşılaşma, 21. yüzyıldaki versiyonundan çok daha az tehlikeli olacak, fakat diğer şekillerde, tüm bu ülkeler ve küresel ekonominin tamamı için çok daha fazla risk bulunuyor.
DAHA AZ TEHLİKELİ
Yeni bir Rusya-Batı karşılaşması, genel olarak daha az riskli olacak, çünkü Rusya, Sovyetler Birliği değil... Rusya`nın gayrisafi yurt içi hasılası ABD`nin bir eyaleti olan New York`unkinden az ve ambargolar da muhtemelen zaten durgun olan ekonomisini, gelecek yıl içinde yüzde 10 gibi veya daha yüksek bir oranla küçülmesine sebep olacak. Ülkenin bankacılık sistemi, çöküş riskiyle karşı karşıya... Bugünün Rusya`sı belli bir ideolojiye sahip değil ve politik değerlerini paylaştığı müttefikleri de yok. Sadece bağımlı devletleri ve kendisine dayanan devletleri var. BM Genel Kurulu 2 Mart`ta Rusya`nın Ukrayna`yı işgalini kınayıp kınamama konusunda oylama yaptığında, sadece Belarus, Kuzey Kore, Suriye ve Eritre, Rusya lehine oy kullandı. Küba bile Putin`in güç gösterisini desteklemektense çekimser kaldı. Peki ya Çin?

Batılı liderler ve medya, Rusya ve gelişmekte olan bu devin arasındaki bağların güçlenmesinden endişe ediyor. Ancak Çin`in ekonomisi, Rusya`nınkinin 10 katı. Çin, Rusya`yı artık Batı`ya satamayacağı petrolü, gazı, metalleri ve mineralleri satın alarak desteklemekten mutluluk duysa da Pekin, Moskova`nın tek önemli arkadaşı olacağını biliyor ve tüm bu emtialarda da indirimli fiyatlar talep edecektir.

Daha da önemlisi, Çin`in geleceği giderek büyüyen ekonomik gücüne bağlı. Bu güç de uzun vadeli ticari çıkarlarını korumak için ABD ve AB ile olan pragmatik bağlarını devam ettirmesine dayanıyor. Pekin, Rusya`nın işgalini kınamayacak, fakat Ukrayna`nın bağımsızlığını desteklemek adına Batı`nın Rusya ekonomisi üzerindeki ambargolarından en azından bir kısmına uyacaktır.
YENİ STRATEJİ
Batı ve Putin`in Rusya`sı arasında yeni bir diplomatik altyapı ve güven verici önlemlerin oluşturulması yıllar alacak. Bu arada, soğuk savaştaki silahlar da daha tehlikeli hale geldi. İki tarafın da siber kapasitelerinin gerçek derinliğini ve ölçüsünü bilmek imkansız. Fakat iki tarafın da henüz kullanmadığı ve giderek daha gelişmiş hale gelen dijital silahlarının olduğunu biliyoruz. Siber silahlar, nükleer savaş başlıkları kadar insan öldürmeyecek; fakat bunların açık savaş araçları olarak kullanılması çok daha olası. Bunlar 20. yüzyılın ikinci yarısı üzerine gölgeler düşüren ağır silahlardan daha ucuz, tasarlanmaları, ulaşılması ve saklaması daha kolay silahlar.

Gelecek ayki Fransız seçimleri, yeni stratejileri denemek için erken bir fırsat sunacak. Kasımdaki ABD ara seçimleri ve 2024`teki başkanlık seçimleri de fazlasıyla cazip uzun vadeli hedefler sağlayacak. Şimdilik tüm gözler Ukrayna`nın üzerinde... Rus birlikleri ve ağır silahları, bu ülkeyi Putin`in kontrolü altına alma konusundaki macerasına devam edecek. Putin geri adım atma yönünde bir istek göstermedi. Fakat milyonlarca Ukraynalı, Rus askerleri ülkelerinin tamamını ele geçirse bile savaşmaya devam edecek ve Batılı liderler de onları destekleyecek. Tarihin en ağır ambargoları uygulanıyor ve giderek de artacak. Yeni bir soğuk savaş yolunda artık geriye dönüş yok.

SİGORTADA SAVAŞ ETKİSİ

Capital Online

GÖSTERGE 

Varlık Fonu tarafından üç kamu bankasının sermayesi toplam 48,6 milyar TL artırıldı. Bu artış Ziraat Bankası`nda 21,8 milyar TL, Halkbank ve Vakıfbank da 13,4`er milyar TL oldu.

GÜNDEM 

SİGORTADA SAVAŞ ETKİSİ 

Rusya-Ukrayna savaşının finans sektörüne, özellikle de sigortaya olumsuz yansıması bekleniyor. Aslında 2021 yılında yüzde 28,5 büyüme kaydeden hayat dışı sigortacılığı, bu yıla da ilk ayda geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 61,7 artışla güzel girdi. Peki bu tablo nasıl devam edecek? Bu sorunun yanıtını ÖzserNeo Sigorta ve Reasürans Brokerliği Genel Müdürü Ramazan Ülger`e sorduk:  

ARTIŞ KAPIDA “Sigortada maliyetler artıyor, hasarlar en büyük maliyet kalemi. Sağlık enflasyonu yüzde 60`larda, otomobil fiyatları artıyor, otomotiv yedek parçaların maliyetlerinde artış var. Tüm bu gelişmelerin sigorta prim fiyatlarına yansımama ihtimali yok. Sigortada bugün ürün satılırken gelecek yılın riski, enflasyonu hesaba katılıyor ki bugün için bu riskleri kestirmek zor. 1-2 ay içinde tüm branşlarda fiyat yansımalarını görürüz diye düşünüyorum. Zaten 2022 Ocak ayında ortalama yüzde 30-50 fiyat artışları gördük. Trafik sigorta poliçelerinde artış var, trend devam eder ve bu yıl sonunda poliçe adedinde büyüme olursa sevindirici olur. Bu yıl yine geçen iki yıldaki gibi sağlık sigortalarında iyi büyüme devam edecek. TSS gençler için de çok uygun bir ürün, bu ürün büyüyecek.

“DARALMA OLABİLİR” 2022 yılında hayat dışı sigortacılıkta prim üretiminin enflasyonun 10-15 puan üstünde olacağını öngörüyorum. Ancak bugün sektörde savaşın önemli etkisi var. Savaş bölgesine yönelik tüm sigortalar durdu. Ukrayna karasularının yüksek riskli bölge ilan edilmesiyle ticaret durdu, dolaylı olarak sigorta teminatı olmadan ticaret yapılamadığından sigortalar durmuş oldu. Savaşın coğrafyamıza yakın olması ve ticari ilişkilerimizin güçlü olduğu ülkelerde olması Türk sigorta sektörünü etkileyecek. Havacılık, nakliyat, ticari alandaki tüm sigorta branşları olumsuz etkilenecek. Üretim ve ticaret faaliyeti olan Türk şirketleri etkileyeceğinden sigorta tarafında bu süreçte daralma olabilir. Bir de reasürans maliyetlerinin artmasıyla da sigorta fiyatlarına artış etkisi görebiliriz.”

NİŞ ALAN 

“BÜYÜME DEVAM EDER”

Otomotiv ve benzin fiyatlarına yapılan zamlar sonrası gözler, operasyonel araç kiralamaya çevrildi. Tüm Oto Kiralama Kuruluşları Derneği (TOKKDER) verilerine göre sektör, 2021`de 17,2 milyar TL`lik yeni araç yatırımı yaparak 60 bin 300 adet aracı filosuna kattı. Toplam araç sayısı, 2020 sonuna göre yüzde 9,4 azaldı ve 238 bin 200 adede geriledi. 2022 için turizmdeki büyümeye parael toparlanma umutları mevcut. Otokoç Otomotiv`in araç kiralamadan sorumlu genel müdür yardımcısı Eren Gündüz, bu yılki tabloyu şöyle anlattı: 

HAREKET VAR “Pandemi, sektörümüzde de kendini hissettirdi. 2021`de toplam araç parkında operasyonel kiralama pazarı 2020`ye göre yüzde 9 daraldı. Müşteri sayısı, 2020`de 35 bin 900 iken 2021 sonunda yüzde 21 azalarak 28 bin 500`e geriledi. Aslında sektör, KOBİ`lerin talebine bağlı olarak son 5 yılda ciddi bir büyüme trendine girmişti. Ancak pandemi nedeniyle büyüme hızı yavaşladı. Büyük şirketlerin tamamı kiralama yapıyor. Son dönemdeki bu hareketliliğin devam edeceğini umuyoruz. Orta vadede hızlanan globalleşme ve mega şehirleşmeyle oluşan ulaşım ihtiyacıyla araç kiralamanın büyüyeceğini öngörüyoruz.

ZAMLAR ETKİLEMEZ Bir süredir devam eden otomotiv ve akaryakıt zamlarının kiralama sektörünü önemli ölçüde etkilemeyeceğini düşünüyoruz. Koşulların olumlu ilerlemesi ve arz dengesinin sağlanmasına bağlı başta enerji, yakıt ve hammadde fiyatları olmak üzere kur da dahil ekonomik durumun dengelenmesinin mümkün olacağını öngörüyoruz. Avis Filo olarak 2021 yılında toplam araç parkında yüzde 3 ve müşteri sayımızda yüzde 25 büyüme yakaladık. Geçtiğimiz yıl 800 ticari araç kiralama da gerçekleştirdik. Araç tedariklerinin sıkıntılı olduğu dönemde ticari araçta yakaladığımız ivmeyi 2022`de de sürdürüyoruz.”

Ekonomide çifte açık riski

Capital Online

Ekonomi yönetimi, dövize olan aşırı talebi kesmek için aralık ayında faiz artırmak yerine kur korumalı mevduat (KKM) uygulamasını getirdi. Buna göre kişi veya şirketlere, “Yeter ki döviz almayın veya elinizdeki dövizi TL`ye çevirin, döviz kuru TL faizden daha fazla artarsa aradaki farkı kamu size ödeyecek” deniyor. Bu arada tüketici enflasyonu yüzde 54`ü aştığı halde, TCMB politika faizini yüzde 14`te tutuyor. Kısaca kamu, tasarruf sahibinin kur riskini üstlenmiş oldu; ama TL tasarruflar enflasyon karşısında hızla değer kaybediyor.

Yılın başında döviz kurunu istikrara kavuşturan bu uygulama, şubat sonunda patlak veren Rusya -Ukrayna Savaşı nedeniyle zorlanmaya başladı. Çünkü savaşın etkisiyle enerji ve gıda fiyatları tüm dünyada artmaya başladı. Cari dengeye dayanan ekonomi programının en önemli çapası, yılın ilk çeyreğinde ortadan kalkmaya başladı. Pandemi kısıtlamaları ortadan kalkıyor, ancak Türkiye`nin bel bağladığı turizm geliri Rusya`ya uygulanan ekonomik yaptırımlardan olumsuz etkilenebilir.

Türkiye`nin 2022 yılı carı açığının 30-40 milyar dolar (milli gelirinin yüzde 5`i) gibi bir seviyeyi aşması durumunda, dünyada faizlerin arttığı bir dönemde döviz finansmanı bulmak zorlaşacak. Döviz kuru yükselirse kur korumalı mevduat nedeniyle bütçe açığı da artacak. Sonuç olarak Türkiye ekonomisi, 2022`de çifte açık sorunuyla karşı karşıya kalabilir.

UZUN VADE İÇİN HİSSE

Finans eğitimini ABD`de alanlar, uzun vadede hisse senetlerinin en iyi kazancı sağladığını öğrenir. Nitekim Warren Buffett, Peter Lynch ve Benjamin Graham gibi isimler örnek gösterilir. Wharton İşletme Okulu profesörlerinden Jeremy Siegel, Uzun Vade için Hisse Senedi (Stocks for the Long Run) adlı popüler kitabında, hisse senetlerinin uzun vadede her yıl enflasyonun yüzde 6,6 üzerinden (reel) getiri sağladığını, kısa vadeli iniş çıkışlara rağmen uzun vadede hisse senedi yatırımının riskinin düştüğünü savunur.  

Geçtiğimiz 10 yılda ABD hisse senetleri çok iyi getiriler sağlarken gelişmekte olan ülke borsaları geride kaldı. ABD borsalarını büyük teknoloji şirketlerinin başarısı kadar merkez bankalarının para basmasından faydalandı. Dolar bazında son 10 yılda Borsa İstanbul`un yüzde 58 değer kaybetmesi, Türkiye`de hisse senedinin güvenilir bir yatırım aracı olarak yaygınlaşmasını zora sokuyor.

Son yıllarda yabancıların Türkiye`den yoğun çıkışıyla Borsa İstanbul`da yerli yatırımcı payı yüzde 35 seviyesinden yüzde 60`ın üstüne çıktı. Bireysel emeklilik ve yatırım fonları makul bir oranda büyümesini sürdürüyor. Halka arzlar küçük ölçekte devam ediyor. Ancak TL`nin aşırı değer kaybı ve yüksek enflasyon, uzun vadeli hisse senedi yatırım kültürüne zarar veriyor.

Yatırım finans kariyerime başladığım 1995`ten beri hisse senedi ağırlıklı yatırım kültürünün tabana yayılmasının ekonomi, toplum ve bireyler için doğru tercih olduğunu savunmaktayım. Sütten ağzı yanan Türk yatırımcısı ise tasarrufunu gayrimenkul, döviz, altın ve mevduatta tutmayı tercih ediyor. Son 5-10 yılın yanlış ekonomi ve para politikaları, siyaset ve hukuk alanlarında yaşanan ciddi sorunlar, TL`ye güvenmeyip döviz veya altına geçenleri haklı çıkardı. TL`ye tekrar güveni sağlamak için evrensel normlara uygun para politikasıyla birlikte sermaye piyasalarının gelişmesi için etkili adımlar atılmalı. Kısa vadede kur korumalı mevduata yönlendirilen tasarrufların orta ve uzun vadede hisse senedine yönlendirilmesi Türkiye ekonomisinin önünü açacak gerçek bir reform olacak.

“Enflasyon ortamında satış fiyatını artırabilen şirketlerin hissesi yükselir.” – Jeremy Siegel

ULUDAĞ EKONOMİ ZİRVESİ (UEZ) 2022’YE DAVET

Capital Online

Son iki yıldır bu köşede güncel ekonomik ve politik sorunlara, dünya ve Türkiye ekonomisine ilişkin gelişmelere en yalın ve öz biçimde değinmeye çalıştım. Bu ayki köşemde sizleri yıllar içinde iş dünyasının iz bırakan klasik bir buluşması olarak takvimlere giren, pandemi döneminde samimi olarak özlenen Uludağ Ekonomi Zirvesi 2022`ye davet etmek istiyorum.

Capital, Ekonomist ve Start Up dergileri olarak 2012 yılından bu yana düzenlediğimiz Uludağ Ekonomi Zirvesi, (UEZ)  “Türkiye`nin Davos`u” olarak anılan iş dünyasının en geniş katılımlı fikir platformu niteliğiyle her yıl büyük heyecanla beklenen bir buluşma oldu.  2012 yılında 50 iş insanı ve 650 izleyicinin katılımıyla yola çıkan Uludağ Ekonomi Zirvesi (UEZ), aradan geçen sürede “bölgenin en büyük ekonomi zirvesine”  dönüştü. Yıllar içinde gelişerek Türkiye`den ve dünyadan üst düzey 110 konuşmacı ve 2 bin katılımcıya ulaştı.  Bu önemli fikir platformunu, 2021`de pandemi döneminin hızlı değişen gündemini ve dinamiklerini yakalamak üzere hibrit olarak düzenledik, güçlü konuşmacılarla gündemdeki kritik konuların ele alındığı hibrit zirvelerimiz büyük ilgi gördü ve yüksek katılıma ulaştı.

Türk iş ve ekonomi dünyası liderlerinin yıllardır büyük ilgi ve teveccüh gösterdiği bu önemli zirveyi, 2022 yılında tekrar fiziksel olarak  gerçekleştireceğiz. UEZ 2022, Sapanca`da NG Enjoy Otel`de 6-9 Ekim tarihlerinde  düzenlenecek. Güzel buluşmaların,  arada ekran olmaksızın yüz yüze konuşabilmenin keyfini ve önemini çok daha iyi anladığımız, birbirimizi özlediğimiz bu günlerde UEZ 2022`nin hepimize ilaç gibi geleceğini düşünüyorum.

Şu günlerde tüm dünya pandemiden çıkış ve dünya barışı için güçlü arayış ve özlem içinde. Günümüzün bu zorlu problemlerinin çözümü ise ancak ülke yönetimlerinin ve iş dünyası liderlerinin global ölçekte “birlikte” çalışmasıyla mümkün. “Birlikte çözüm arayışı” pek çok platformda dillendiriliyor. İyileşmek ve daha iyi bir dünya yaratabilmek ancak birlikte, uyum içinde hareket ederek mümkün. Bu bağlamda UEZ 2022`de “Yeni Küresel Düzeni Tasarlamak: Birlikte İyileşme, Değişim ve Dijitalleşme” teması altında pek çok farklı panel düzenleyeceğiz. Fikir önderlerinin tüm dünyayı saracak yeni, sürdürülebilir ve eşitlikçi bir ekonomik modele geçiş için öncülük edecekleri değişim, iyileşme planlarını konuşacağız.

İş dünyası liderlerini buluşturan UEZ 2022`nin vizyoner, üst düzey platformlarında, panellerinde yer almak, zirveye katılmak için şimdiden 6-9 Ekim tarihini ajandanıza not edin. Zirveye ilişkin konu, konuşmacı ve sponsorluk önerilerinizi bize yazabilirsiniz.

Barışın hüküm sürdüğü sağlıklı günlerde buluşmak üzere.

İyi okumalar diliyorum.