“TES ile sektör 2-3 kat büyür”

Bireysel emeklilik sektörü, 2025 yılında ekonomik dalgalanmalara rağmen güçlü bir performans sergiliyor. Garanti BBVA Emeklilik Genel Müdürü Gökhan Koca, sektörde hem katılımcı sayısında hem fon büyüklüğünde dikkate değer artışlar yaşandığını söylüyor.

Nil Dumansızoğlu / [email protected]
Fotoğraflar: Gökhan Çelebi
Capital Dergisi / Kasım 2025

Sisteme yılın ilk dokuz ayında 422 bin yeni katılımcının girdiğini, fonların da yüzde 58 oranında büyüdüğünü aktaran Koca, “Enflasyonun yüzde 25,5 olduğu bir yılda, fonların iki katı kadar büyümesi önemli bir başarı” diyor. Türkiye’de gönüllü bireysel emeklilikte katılımcı sayısı 10 milyona yaklaşırken otomatik katılım sistemiyle (OKS) birlikte toplam rakam 20 milyonu aşıyor.

Bu tablo hem sistemin ölçek kazandığını hem emekliliğin artık bir yatırım aracı olarak görüldüğünü ortaya koyuyor. Yine de tabloya temkinli iyimserlikle bakan Koca, “Daha çok yolumuz var” vurgusuyla OECD ülkeleriyle kıyas yapıyor. Türkiye’de emeklilik fonlarının GSYH’ye oranının hala yüzde 3’ün altında olduğunu, OECD ortalamasının yüzde 80’leri aştığını ifade ediyor.

Önümüzdeki dönemde sektörde büyümeyi tamamlayıcı emeklilik sisteminin (TES) belirleyeceğine dikkat çeken Koca, şöyle devam ediyor: “TES devreye girdikten sonraki iki yıl içinde 20 milyon katılımcıya ulaşılması bekleniyor. Büyüklük tarafında da aynı dönemde GSYH’nin yaklaşık yüzde 10’u seviyesinde bir büyüklüğe ulaşılacağı öngörülüyor.”

Gökhan Koca ile sektördeki gelişmeleri konuştuk:

2025’in güncel verileriyle emeklilik sistemi nasıl gidiyor?

2025, bütün zorluklarına rağmen bireysel emeklilik sektörü için iyi bir yıl oldu. Bunun iki temel nedeni var. Birincisi, katılımcı sayısı belli bir olgunluk seviyesine ulaştıktan sonra artırmak kolay değil. Buna rağmen bu yıl sisteme 422 bin yeni katılımcı girdi. İkincisi bireysel emeklilik fonlarının büyümesi ölçek açısından çok önemli. Bu yıl ilk 9 ayda yüzde 58 büyüme kaydettik. Enflasyonun yüzde 25,5 olduğunu düşünürseniz enflasyonun iki katı kadar büyüme var. Bütün bunları bir arada değerlendirdiğimizde, iyi bir yıl geçirdik diyebilirim. Ancak yine de çok yolumuz var.

“Gideceğimiz çok yol var” derken neyi kastediyorsunuz?

Kendimizi OECD ülkeleriyle kıyaslıyoruz. Genelde GSYH’ye oranla bakılır. Pozitif tabloya rağmen önümüzde uzun bir yol var. OECD ülke ortalaması yüzde 80’lerde. Bazı ülkelerde yüzde 150-180’lere çıkıyor. Bizim ortalamamız hala yüzde 3’ün altında. Dolayısıyla hızla büyüyoruz ama işin hala başındayız.

Bu yıl büyümenin arkasındaki ana nedenler neler oldu?

Öncelikle sisteme ciddi giriş var. Ayrıca sistemle ilgili farkındalık artıyor. Bunu dijital işlemlerdeki güçlü artıştan görüyoruz. Garanti BBVA Emeklilik özelinde bireysel emeklilik satışlarının yarısından fazlası dijital kanallardan geliyor. Bu tür bir ürünü dijitalden satmak zordur; insanlar ürünü bildiği için bu mümkün oluyor. İkinci olarak OECD ülkelerinin hiçbirinde olmayan yüzde 30 devlet katkısı Türkiye’de var. Stopaj avantajı da söz konusu. Artık BES, yalnızca emeklilik değil devlet destekli bir yatırım aracı olarak görülüyor. Hızlı büyümenin dinamikleri bunlar.

Toplam katılımcı sayısı nedir? Artış istikrarlı mı, dalgalanma var mı?

Çıkışlar her zaman var ama tolere edilebilir seviyede. Ortalama yüzde 15 civarında seyrediyor. 18 yaş altı ürünümüzde bu oran daha da düşük, yüzde 5 seviyesinde. Dolayısıyla çıkışlar büyümeyi olumsuz etkileyecek düzeyde değil ve hala ciddi şekilde büyüyoruz. Gönüllü bireysel emeklilikte katılımcı sayısı 10 milyona yaklaştı, OKS tarafıysa 10,1 milyon. Toplamda 20 milyon katılımcıdan bahsediyoruz. 18 yaş altı ürününe ilgi de büyümeyi destekliyor.

Yılın geri kalanı için beklentiniz nedir?

Büyüme trendinin artarak devam edeceğini düşünüyorum. Gönüllü BES fon büyüklüğü 1,7 trilyon TL seviyesinde, 2025 sonunda 2 trilyon TL’lere ulaşacağını tahmin ediyoruz. Katılımcı sayısında da benzer bir tablo bekliyoruz. Yılı 600 binin üzerinde yeni katılımcıyla kapatacağımızı öngörüyoruz.

Tamamlayıcı emeklilik sisteminin (TES) bu yıl devreye girmesi bekleniyordu. 2026’ya mı ertelendi? Çalışmaların durumu nedir?

“Erteleme” demek ne kadar doğru emin değilim. TES, Orta Vadeli Program’da yer alan bir madde. OVP 2026’yı da kapsıyor, dolayısıyla 2026 sonuna kadar hayata geçmesi beklenir. Konu zor ama Türkiye açısından kaçınılmaz. Kamu eliyle yönetilen sosyal güvenlik sistemi sürdürülebilirlik açısından zorlanıyor. Bugün yaklaşık 1,5 prim ödeyen çalışana karşılık 1 emekli var. Bu sürdürülebilir değil. Çözüm, ikinci basamak dediğimiz TES’in devreye alınması. Bu modeli iyi işleten ülkelerde finansal sistemin de hızla büyüdüğünü görüyoruz. Meclis ve düzenleyici kurumlarda çalışmalar sürüyor. Bu yıl böyle bir gelişme beklemiyorum, 2026’nın ikinci yarısında ilerleme görebiliriz.

TES’in sektöre büyüme ve katılımcı sayısı açısından nasıl bir etkisi olacak?

Türkiye Sigorta Birliği nezdinde yapılan çalışmaya göre sistem devreye girdikten sonraki iki yıl içinde 20 milyon katılımcıya ulaşılması bekleniyor. Büyüklük tarafında da aynı dönemde GSYH’nin yaklaşık yüzde 10’u seviyesinde bir büyüklüğe ulaşılacağı öngörülüyor. Bu nedenle tüm taraflar sistemin devreye alınması için çalışıyor.

TES, ulaşılan kitlenin profilini değiştirir mi?

Detaylar net olmadığı için kesin konuşamam ancak OKS’de hedeflenen kitleyle benzer olur. Bugün OKS’de sisteme giren 100 kişinin 70’i sistemden çıkıyor. Zorunlu bir model olduğu için TES daha sürdürülebilir olur. Kompozisyonda çok büyük değişiklik beklemiyorum.

OKS’de çıkış oranı 2024-2025’te nasıl? Gönüllü BES’te bir değişim var mı?

OKS tarafında 70 civarında çıkış oranı yatay seyrediyor. Gönüllü tarafta negatif bir değişiklik görmüyoruz. Hatta 18 yaş altı ürünün payı arttıkça ortalamayı aşağı çekecektir. Gönüllü BES’te erken çıkış teşvik kaybına yol açtığı için belirgin bir çıkış beklemiyorum.

Toplu para girişleri trendi nedir? Toplam fondaki payı ne oldu?

Trend artarak devam ediyor. Farkındalık yükseldikçe cazibe artıyor, başka varlıklardan bir kısmı sisteme kaydırılıyor. Sektör genelinde yıl boyunca sisteme giren toplam fonların üçte birinden fazlası toplu ödemeler. Garanti’de bu oran daha yüksek, yüzde 40’ları aşmış durumda.

Fonlar, enflasyon ve belirsizlikler ışığında 2025’te nasıl performans gösterdi?

Belirsiz bir yıl oldu. Bu dönemlerde altın ve sabit getirili ürünler öne çıkıyor. İlk 9 ayı ağırlıklı altın ve para piyasası fonlarıyla tamamladık, getiriler oldukça iyi. Altında yüzde 70’lere varan getiri görüldü. Karma fonda yüzde 50’ler, para piyasasında yüzde 40’ları geçen getiriler var. 9 aylık enflasyon yüzde 25,5’ken yaklaşık yüzde 15 reel getiri oluştu. Geçen yıl reel getiri yaklaşık yüzde 5’ti. Bu yılın performansı portföy yönetim şirketlerinin profesyonel yönetiminin de sonucu.

Kârlılıkta tablo nedir?

Sabit getirili enstrümanların ağırlığı kârlılık açısından çok pozitif değil. Bu fonlarda fon işletim gideri daha düşük. Ancak konjonktürel bir durum. Değişken ve karma fonların ağırlığı arttığında dengelenir. Örneğin yüzde 2,28 kesinti yaptığımız fon da var, yüzde 1,09 yaptığımız fon da var. Altın ve para piyasası fonlarında minimum kesinti uygulanıyor. Hisse ağırlıklı olsaydı kârlılık yaklaşık iki katı olabilirdi.

2-3 yılda sektörün hangi noktaya geleceğini öngörüyorsunuz? TES olursa ya da olmazsa senaryosu nedir?

Önümüzdeki 3 yılda TES çok kritik. Olursa GSYH’ye oran hızlıca yüzde 10’u aşar, katılımcı sayısı toplamda 25 milyonlara gelir, ciddi bir sıçrama olur. Olmazsa da farkındalık artışıyla büyüme trendinin süreceğini düşünüyorum. Türkiye’nin nüfus büyüklüğü dikkate alındığında, yüksek gelir grubundaki kişi sayısı birçok ülkeden fazla, bu da büyümeyi destekler. Emeklilik, artık kamunun tek başına sağlayamayacağı bir beklenti, alternatifler şart. Devlet katkısı ve stopaj avantajı gibi güçlü teşviklerle sistem hızlı büyümeye devam eder.

Hayat sigortacılığında bu yıl hangi ürünler daha hızlı büyüdü?

Kredi bağlantılı, özellikle tüketici kredisi, hayat sigortaları zaten olgundu, penetrasyon büyük bankalarda yüzde 90’lara ulaşıyor. Bu yıl kritik hastalıklar ve ameliyat sigortası gibi daha düşük primli ama toplumsal ihtiyaca cevap veren ürünlere yatırım yaptık. Ayrıca birikim amaçlı hayat sigortaları var. Belli dönem prim ödeyip dönem sonunda dolar cinsinden prim iadesi alırken süre boyunca sigortalı kalıyorsunuz. Vergi iadesi avantajı sayesinde çok cazip, bu ürünlerde hem geliştirmeler yaptık hem iletişimi güçlendirdik.

İlk 9 ayda hayat tarafındaki büyüme ne oldu? Yıl sonu beklentiniz nedir?

Prim iadeli hayat sigortası ve kazançlı yaşam sigortası hariç geri kalan diğer hayat ürünlerindeki büyüme geçtiğimiz yıla göre yüzde 150 seviyesinde. Bu alan kredi büyümesine paralel hareket ediyor. Yıl sonu büyümesinin de bu seviyelerde olacağını öngörüyorum. Ameliyat, kritik hastalıklar, tamamlayıcı sağlık gibi kredi dışı ürünlerde de iyi büyüme görüyoruz. Bu ürünler daha ulaşılabilir primlerle geniş fayda sağlıyor.

Yakın dönemde yeni ürün görecek miyiz?

Ana hatlarıyla temel ürünler mevcut. Yurt dışındaki reasürörlerle görüşerek farklı ülkelerde ilgi gören uygulamaları takip ediyoruz. Prim iadeli hayat sigortasına benzer, yatırım fonu bazlı TL ürün üzerinde çalışıyoruz. Mevzuat tarafı netleşirse çeşitlenme artabilir. Özel sağlığa göre daha ulaşılabilir ve kapsamı geniş olduğu için tamamlayıcı sağlık sigortası hızlı büyüyor.

Sektörde en çok beklenen gelişme yine TES mi? Operasyonel olarak hazır mısınız?

Evet en büyük haber, TES. Sektörü 2–3 kat büyütecek ama operasyonu da büyük. “Yarın başlıyoruz” dense bile şirketlerin aynı gün başlaması mümkün değil ciddi altyapı gerekir. Biz OKS’yi TES’e geçişin ilk adımı olarak gördük. Ön hazırlıklarımız var ancak ek yatırımlar gerekecek. Bir yandan da mevcut süreçleri tamamen otomatikleştirmeye odaklanıyoruz. Mevcutta milyonlarca müşterimiz var, kesin takvim gelmeden en kritik geliştirmelere öncelik veriyoruz.

“DİJİTALLEŞME ZORUNLU HALE GELDİ”

BÜYÜME PLANI

Garanti BBVA şubelerindeki emeklilik uzmanlarımız için eğitim yatırımlarını artıracağız ve daha çok müşteriye dokunacağız. Ancak artık 3–5 milyon müşteriden bahsediyoruz. Herkese tek tek temas mümkün değil. Bu nedenle ana odak tüm süreçleri dijitalleştirmek. Müşterilerimiz de dijitalden işlem yapmak istiyor. Bireysel emeklilik satışlarının yılbaşından bu yana yaklaşık yüzde 56’sı dijital kanallardan gerçekleşti. Bu ürün için oldukça iyi ve bildiğim kadarıyla sektörde örneği yok.

GELECEK HEDEFİ

Büyüme planlarında TES, gündemin üst sıralarında. Bir diğer ana başlık dijitalleşme. 18 yaş altı müşteri tabanı büyüdükçe dijitalleşme zorunlu hale geliyor. Garanti BBVA’nın “bankacılığın ötesi” stratejisiyle uyumlu şekilde bütün hizmet ve faydaları dijitale taşıyoruz. Müşteriler varlık ve fon getirilerini kolay izleyebilecek, “Otomatik Fon Koçu” (robo advisory) ile risk eğilimine uygun fon dağılımı, doğru zamanda otomatik değişim yapılabilecek. Tüm bunlarla yarının dünyasında bambaşka bir iş modeline hızlıca geçmeyi hedefliyoruz. Teknoloji yatırımımız şirketin en büyük geliştirme kalemi durumunda.

“SİSTEME GİRENLERİN 3’TE 1’İ 18 YAŞ ALTI”

EN ÖNEMLİ TRENDLER

İki önemli trend var. Birincisi, dijitalleşme. Bu ürün dijitalde satması zor bir ürün olmasına rağmen 50’lerin üzerine çıkan oranlara geldik. Hedefimiz tüm ürün ve hizmetleri dijitalleştirip bankacılık uygulaması içinde görülebilir kılmak. İkincisi ise 18 yaş altı kişilerin sisteme girmesi. Sistem 22 yıllık ancak son 3 yılda gelen bu ürün çok hızlı büyüyor. Bu yıl sisteme giriş yapanların 3’te 1’inden fazlası 18 yaş altı. Toplamda 1,5 milyon seviyesine ulaşıldı. Kültür olarak ebeveynler çocukları için daha uzun vadeli düşünüyor. Bu eğilim artarak sürecek gibi.

“GÜVENCE OLARAK GÖRÜLÜYOR”

Ebeveynlerin yaklaşık yüzde 70’inin kendi BES’i yok, önce çocukları için plan başlatmışlar. Bu ürün artık eğitim için de bir güvence olarak görülüyor. Hatta “yeni doğan hediyesi” olarak da yaygınlaşıyor. Garanti BBVA Emeklilik’te anne-baba dışındaki bir büyüğün başlattığı 7 bine yakın çocuk planı var. Ürüne ek fayda olarak ebeveynlerden herhangi birinin vefatı durumunda ödemeleri şirket olarak biz sürdürüyoruz. Şu an bu kapsamda 35–40 çocuk var.

“KATILIMCI SAYISINDA HEDEFİMİZ 3,5 MİLYON”

9 AYLIK PERFORMANS

2025’in 9 ayında gönüllü BES fon büyüklüğümüz 249,4 milyar TL, gönüllü BES katılımcı sayımız 1 milyon 571 bin 636 oldu. Pazar payımız yüzde 15,8. Sektör büyümesi 9 ayda yüzde 51’ken biz yüzde 58’le sektörün yaklaşık 10 puan üzerinde büyüdük.

YIL SONU BEKLENTİSİ

Yılın kalanında da benzer performans bekliyoruz. Fon büyüklüğünde yıl sonunda 300 milyar TL seviyesine ulaşmayı öngörüyoruz. Katılımcı sayısında 3,5 milyon civarı mümkün görünüyor.