"Yoldan çıkmış kapitalizm"

Kapitalizmin başı bugün birtakım aşırılıklarla dertte. Onu tekrar rayına sokmak için "denetimsizlik etkilerinin" dizginlenmesi gerekiyor.

17 TEMMUZ, 20150
Paylaş Tweet Paylaş
Yoldan çıkmış kapitalizm
Zengin ülkelerde görüldüğü üzere kapitalizm aslında son derece parlak iki fikrin suyunu çıkarmıştır. Bunlardan birincisi, değer yaratmanın ölçümlerinden biri olan sermayenin getirisidir (ROE). İkincisi ise aslında büyüme ve inovasyonu desteklemesi gerektiği halde bugün yerlerde sürünen rekabet kavramıdır Bu her iki fikir de Jeremy Bentham'ın "büyük sayılar için en büyük fayda" olarak nitelendirdiği üzere kaynakların üretime nasıl tahsis edileceği gibisinden can sıkıcı bir soruna etkili çözümler bularak işe başlamışlardı. Gelişmiş ekonomiler yüzyıllar boyunca bu yaklaşıma sıkı sıkıya bağlı kalmış, oysa burada sorunun kendisi değişmişti. Bu uyumsuzluk ise bugün pek çok insanın kapitalizmin iflasını ilan etmesine neden olan bir acil durumu ortaya çıkarmıştır. Sistemin tamamı sadece finansal kriz yüzünden değil ama aynı zamanda kalıtımsal olarak işe yaramamakla suçlanmıştır Bu doğru değildir. Genel anlamıyla özel mülkiyetin ve kaynakların piyasalar tarafından tahsis edildiğini söyleyen kapitalizm, bugün toplumun refahının artırılmasında ve yaşam kalitesinin iyileştirilmesinde halen en güçlü, en esnek ve en sağlam sistem olarak durmaktadır. Ancak onun yolundan sapmaması, bu sistemdeki girişimcilerden düzenleyicilere ve yatırımcılara kadar herkesin, hepimizin onun rehberlik yapan öncelikleri hakkında yeniden düşünebilme yeteneğimize bağlıdır. Kapitalizm avukatlarının bugün elbirliğiyle alelacele ROE ve rekabet hakkındaki arayışları sonuçlandırması gerekmektedir ve bu süreç onların aslında ne olduklarını doğru bir şekilde algılamakla mümkündür. Onlar şu anda kontrol dışıdır.

Ana fikir
Çoğumuzun farkında olduğu üzere kapitalizmin başı bugün birtakım aşırılıklarla dertte. Onu tekrar rayına sokmak için "denetimsizlik etkilerinin" dizginlenmesi gerekiyor.
Evrimci biyolojide bir kontrolsüzlüğün klasik örneği tavus kuşunun kuyruğudur: Dişilerin cinsel tercihi süslü ve gösterişli tüyler olduğundan, bu kuyruk kendilerini yırtıcılar için kolay bir av yapmasına rağmen büyümesini sürdürmekte ve bu türün sürdürülebilirliğini tehlikeye atmaktadır. Kapitalizmde bunun eşdeğeri ise takıntılı bir şekilde sermayenin getirisinin peşinden koşmak ve rekabeti korumakta ısrarcı olmaktır. Bunların her ikisi de sağlıklı bir ticaret için başlangıçta önemli değerlerdi. Ancak koşullar artık bu değerlerin bizim önceliklerimizi yanlış yönlendirmelerine neden olacak kadar değişmiş durumda. Kapitalizmin elinde günümüz şartlarına çok daha uygun yeni kurallara sahip gelişmekte olan ekonomilerin yeşil çayırlarında gelişmek ve onlara uyum göstermek şansı var. Bu kurallar hepimizin işine gelecek şekilde global boyutta geçerli olacak.


Tavus kuşu etkisi
Konsept olarak "yoldan çıkmış"ın seçimi, evrimci biyoloji alanından gelmektedir ve biyologlar onu açıklamak için sıklıkla tavus kuşunun kuyruğunu gösterir. Yüzyıllar boyunca bu daha süslü ve gösterişli görünme özelliği, tek bir basit gerçek yüzünden artmıştır: Dişi tavus kuşlarının büyük kuyruklu tavus kuşlarını tercih etmesi gerçeğinden. Türlerin ilk ortaya çıktığı günlerde bu mantıklıydı. Gösterişli bir kuyruk, nasıl besleneceğini iyi bilen sağlıklı bir erkeğin dışavurumuydu (Onu günümüzün bir Ferrari marka arabası gibi düşünebilirsiniz). Zaman içinde güzel tüylere sahip erkeklerin üremek ve bu özelliklerini miras bırakmak için şansları giderek artmıştı. Ortalamada bir sonraki kuşakların kuyrukları daha büyük oluyordu. Başlangıçta bu durum zayıfları ayıklayarak başarılı bir sonuç vermişti, ncak aradan nesiller geçtikçe güçlüler için bir sorun da yaratmıştı. Bu tüyler çok maliyetliydi. (Tıpkı bir Ferrari araba gibi).

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Yorum Yaz