“Yapay zekâda fırsatlar devam ediyor”

Dijital teknolojiler günlük yaşamın her alanına yayılırken kişisel verilerin güvenliği, yapay zekânın bu verileri nasıl kullandığı ve geleceğin şifreleme teknolojileri giderek daha fazla önem kazanıyor. 

Tuba İlze Ün / [email protected]

Mobil bankacılıktan e-ticarete, dijital iletişimden kamu hizmetlerine kadar pek çok sistemin temelinde kriptografi bulunuyor. Yapay zekâ ve kuantum teknolojilerindeki gelişmelerse mevcut güvenlik sistemlerinin geleceğinden ülkelerin küresel teknoloji yarışındaki konumuna kadar birçok alanda yeni fırsatları ve riskleri gündeme getiriyor. Sabancı Üniversitesi'nin AI.SU – Dijital Çağda İnsan Kalmak buluşmaları kapsamında Sabancı Holding Yönetim Kurulu Üyesi ve Sabancı Üniversitesi Mütevelli Heyeti Üyesi E. Melisa Sabancı Tapan ve Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erkay Savaş ile bir araya geldik.

Her dijital adım iz bırakıyor

Kriptografinin dijital dünyanın güvenli biçimde işlemesini sağlayan temel teknolojilerden biri olduğunu belirten Savaş, dijital güvenliğin yalnızca sistemlerin dış tehditlere karşı korunmasıyla sınırlı olmadığını, kişisel veriler üzerindeki kontrolü de kapsadığını söyledi. Yapay zekânın gelişmesiyle dijital ortamda bırakılan izlerin daha fazla önem kazandığına dikkat çeken Savaş, “Her dijital adımın bir kaydı, bir izi var” diyerek kullanıcıların veri güvenliği konusunda farkındalık geliştirmesi gerektiğini vurguladı. Savaş'a göre asıl mesele, kişisel verilerin hangi amaçlarla toplandığının, nasıl işlendiğinin, kimlerle paylaşıldığının ve ne kadar süre saklandığının kullanıcılar tarafından bilinebilmesi. Bu süreçlerde kullanıcı rızasının alınması ve bireylerin kendi verileri üzerinde kontrol sahibi olması büyük önem taşıyor.

Yapay zekâda yeni ayrışma: Sorgulayanlar ve takip edenler

Sabancı Holding Yönetim Kurulu Üyesi ve Sabancı Üniversitesi Mütevelli Heyeti Üyesi E. Melisa Sabancı Tapan ise yapay zekânın insanın karar verme süreçleri üzerindeki etkisine dikkat çekti. Tapan, “Sorgulayan ve karar verenlerle, giderek daha fazla takip edenler arasında yeni bir ayrışma oluşuyor” ifadesini kullanarak yapay zekâ çağında eleştirel düşünmenin önemini vurguladı. Yapay zekâ ile tekleşme ve otosansür konularının da tartışıldığını belirten Tapan, insanların kendi seçimlerine ilişkin farkındalıklarını sorgulamaları gerektiğine işaret etti. “Farkındalıksız bir seçim ne kadar dürüst olabilir? Ya da ne kadar savunulabilir?” sorusunu gündeme taşıdı. Yapay zekâya duyulan güven arttıkça insanın karar mekanizmalarındaki konumunun nasıl değişeceğinin önem kazandığını belirten Tapan, insanın karar sürecinin içinde, denetleyici konumunda ya da tamamen dışında olduğu farklı yapay zekâ modellerine dikkat çekti.

Türkiye için teknoloji fırsatı

Yapay zekâ ve kuantum teknolojilerindeki dönüşümün Türkiye açısından önemli fırsatlar barındırdığını belirten Prof. Dr. Erkay Savaş, genç nüfusa ve mühendislik alanındaki bilgi birikimine dikkat çekti. Türkiye'de yetişen mühendislerin dünyanın farklı ülkelerinde önemli çalışmalar yürüttüğünü ifade eden Savaş, teknoloji yatırımlarının doğru yönetilmesi durumunda belirli alanlarda küresel ölçekte liderlik fırsatı yakalanabileceğini söyledi. “Ben hâlâ yapay zekâda bir fırsat olduğunu düşünüyorum” diyen Savaş, Türkiye'nin bu alanda mutlaka büyük ve kapsamlı temel modeller geliştirmesi gerekmediğine, teknolojinin belirli bileşenlerinde uzmanlaşarak da önemli bir konuma ulaşabileceğine işaret etti. Kuantum teknolojilerinde de benzer bir fırsat bulunduğunu belirten Savaş, Türkiye'de bu alanda çalışan araştırmacılar olduğunu ancak çalışmaların henüz sınırlı ölçekte yürütüldüğünü aktardı. Savaş'a göre kuantum bilgisayarların tamamını üretmek yerine belirli bileşenlerine, çevre birimlerine, programlama teknolojilerine ve kuantum haberleşmesine odaklanmak önemli fırsatlar yaratabilir.

Küçük şirketler için verinin önemi artıyor

Yapay zekânın sunduğu fırsatların yalnızca büyük teknoloji şirketleriyle sınırlı olmadığına dikkat çeken Savaş, küçük işletmelerin de sahip oldukları verileri değerlendirmesinin önemine işaret etti. Her işletmenin kendi faaliyet alanına ilişkin belirli bir bilgi ve veri birikimine sahip olduğunu belirten Savaş, yapay zekâ teknolojilerinin bu birikimden yararlanılarak kullanılabileceğini ifade etti. Bu nedenle küçük şirketlerde de veri farkındalığının geliştirilmesi ve yapay zekânın iş süreçlerine nasıl entegre edilebileceğinin anlaşılması giderek önem kazanıyor.

Derin teknolojiye uzun vadeli yatırım

Türkiye'nin teknoloji alanındaki potansiyelini değerlendirebilmesi için finansmanın yanı sıra güçlü bir araştırma ve girişimcilik ekosistemine ihtiyaç olduğunu vurgulayan Savaş, özellikle derin teknoloji girişimlerinin desteklenmesi gerektiğini söyledi. Bu girişimlerin geleneksel yatırımlardan farklı bir yapıya sahip olduğunu belirten Savaş, geliştirdikleri teknolojilerin uzun araştırma ve geliştirme süreçleri gerektirdiğine dikkat çekti. “Kısa vadede geri dönüşler olmayabilir” diyen Savaş, yatırımcıların ve destekleyici kurumların bu alanlara daha uzun vadeli bir bakış açısıyla yaklaşması gerektiğini ifade etti.

Kuantum sonrası güvenlikte hazırlık dönemi

Kuantum bilgisayarların gelişmesiyle mevcut şifreleme sistemlerinin geleceğinin de tartışmaya açıldığını belirten Savaş, kuantum sonrası kriptografi teknolojilerine geçişin önemine işaret etti. Avrupa Birliği de bu alanda bir geçiş takvimi oluşturmuş durumda. Haziran 2025'te açıklanan yol haritasına göre üye ülkelerin 2026 sonuna kadar geçiş çalışmalarını başlatması, kritik altyapılardaki yüksek riskli sistemlerin ise en geç 2030 sonuna kadar kuantum sonrası kriptografiyle korunması hedefleniyor. Türkiye'nin de geleceğin güvenlik teknolojilerine hazırlanması gerektiğini vurgulayan Savaş, düzenlemelerin teknolojik gelişimi kısıtlamak yerine yenilikçiliği destekleyecek şekilde tasarlanmasının önemine dikkat çekti.