Evyap'tan uluslararası üretim hamlesi

Küresel ticaretin dengeleri son birkaç yılda köklü biçimde değişmeye başladı. Pandemiyle kırılan tedarik zincirleri, Süveyş Kanalı’nda yaşanan krizler, artan jeopolitik gerilimler ve yükselen gümrük tarifeleri özellikle FMCG şirketlerini üretim stratejilerini yeniden düşünmeye zorladı. 

Tuba İlze / [email protected]

Bir dönem “her yerde üret, her yere sat” yaklaşımıyla büyüyen küresel sistem, yerini giderek bölgesel üretim merkezlerine bırakıyor. Evyap da bu dönüşümün en dikkat çekici örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Bugün sabundan kişisel bakıma, yaşam kimyasallarından limancılığa kadar uzanan entegre bir yapıya sahip olan grup Türkiye, Rusya, Irak, Mısır, Malezya ve Endonezya hattında yeni üretim üsleri oluşturuyor. Evyap Grup Finans ve Bilgi Teknolojileri Başkanı Evin Pehlivanlı’ya göre artık mesele yalnızca ihracat yapmak değil, kritik pazarlarda üretim kabiliyeti oluşturmak. Pehlivanlı, son dönemde Evyap gibi küresel tedarik zincirlerinin içinde yer alan şirketleri en fazla zorlayan iki temel başlığın öne çıktığını söylüyor ve “Bir tarafta jeopolitik riskler var. Sürekli değişen tedarik yolları, kapanan lojistik hatlar, Süveyş’te yaşanan sorunlar… Diğer taraftaysa ülkelerin giderek artan korumacı politikaları bulunuyor. Özellikle 2024 ve 2025’ten itibaren herkes sınırlarını yeniden yükseltmeye başladı. Eğer o pazarda mal satmak istiyorsanız artık yerel üretim beklentisiyle karşılaşıyorsunuz” diyor.

Yeni Fabrika Rotası

Evyap’ın ana pazarı hala Türkiye. Ancak Rusya, Irak, Mısır, Afrika ülkeleri, Orta Asya ve Amerika pazarı şirket için giderek daha stratejik hale geliyor. Sabun kategorisinde Irak, şirketin en büyük pazarlarından biri konumunda. Bebek bezi tarafındaysa Özbekistan ve Tacikistan öne çıkıyor. Bu nedenle şirket son dönemde üretimi pazara yakınlaştırma stratejisine hız vermiş durumda. Güney Irak’ta Basra bölgesinde kontratlı üretime başlayan Evyap, şimdi de Kuzey Irak tarafında yeni fabrika yatırımı için çalışıyor. Kerkük çevresinde planlanan fabrikanın 2026’nın son çeyreğinde devreye alınması hedefleniyor. Özbekistan tarafında da hazırlıklar sürüyor. Pehlivanlı, grubun büyüme modelinin büyük ölçüde organik ilerlediğini vurgulayarak, “Küçük satın almalar oldu ama grubun DNA’sında sıfırdan yatırım yaparak büyümek var” diyor.

Endonezya'da İkinci Fabrika

Evyap’ın son 10 yıldaki en dikkat çekici dönüşümlerinden biri ise yaşam kimyasalları alanında yaşandı. Şirketin 2014 yılında başladığı yatırımın temel amacı aslında sabun üretiminde kullanılan ana hammaddeleri daha kontrollü ve sürdürülebilir şekilde tedarik edebilmekti. Yaşam kimyasalları tarafının merkezinde “sabun makarnası” olarak bilinen ana hammaddenin üretimi bulunuyor. Palm yağı türevlerinden elde edilen bu ürünler yalnızca sabunda değil; kozmetikten gıdaya, otomotivden yem sektörüne kadar birçok farklı alanda kullanılıyor. Bugün yaşam kimyasalları satışlarının yalnızca yüzde 20’si grup şirketlerine yapılırken, yüzde 80’i grup dışına gerçekleşiyor. Üretimin önemli bölümü ihracata gidiyor ve yaklaşık 100 ülkeye satış yapılıyor. Şirketin Malezya yatırımı da bu dönüşümün merkezinde yer alıyor. Palm yağının yoğun olduğu bölgelere yönelen Evyap, Malezya’daki yatırımıyla birkaç yıl içinde önemli ölçek yakalamış. 400 bin tona ulaşan kapasiteyle tesis tam doluluğa yaklaşınca bu kez Endonezya’da ikinci fabrika yatırımı gündeme gelmiş. Pehlivanlı tesisin yalnızca ölçeğiyle değil, yüksek teknoloji altyapısıyla da dikkat çektiğini söylüyor.

Malezya'da Sukuk İhracı

Malezya ve Endonezya yatırımlarının finansal başarısı da şirket içinde önemli bir örnek olarak gösteriliyor. Yaklaşık 10 yıl önce başlayan yatırım sürecinin bugün kendi büyümesini finanse eden bir yapıya dönüştüğü ifade ediliyor. Malezya yatırımı kısa sürede kendini geri öderken, ardından yeni yatırımların finansmanını da destekleyen bir modele dönüşmüş. Grup, bu süreçte Malezya’da sukuk ihracı da gerçekleştirerek uluslararası finansman tarafında önemli bir adım atmış. Pehlivanlı, geçtiğimiz Nisan ayında Malezya’da gerçekleştirilen sukuk ihracında çok sayıda yatırımcıdan iki katı talep gelmesini global para piyasalarının bu kadar streste olduğu bu dönemde grubun finansal başarısının güzel bir teyidi olduğunu söyleyerek “500 milyon MYR tutarında (yaklaşık 125 milyon dolar) ve 5 yıl vadeli gerçekleşen bu finansman yaşam kimyasalları iş kolumuzun büyümesine fırsat sağlayacak” diyor.

Körfezde Stratejik Ortaklık

Evyap’ın büyüme hikayesindeki bir diğer dikkat çekici başlık ise limancılık yatırımları. Aslında liman yatırımlarının çıkış noktası da doğrudan grubun ana işiyle bağlantılı. Sabun ve yaşam kimyasalları üretiminde kullanılan yağların gemilerle limanlara gelmesi, ardından tankerlerle fabrikalara taşınması, zaman içinde yeni bir fikir doğurmuş. Pehlivanlı, sürecin başlangıcını şöyle anlatıyor: “Başlangıçta mesele tamamen kendi ihtiyacımızdı. . Başta likit yağ tedariği ile başlayan operasyon yıllar içinde konteyner depolama ve elleçlemenin de başlamasıyla komşuların yüklerini de taşımaya başlayınca iş liman işletmeciliği sektörüne de girmiş olduk. Ardından komşuların yüklerini de taşımaya başlayınca iş limancılığa dönüştü.” Bugün Evyap’ın liman işletmeciliği yatırımları, grubun stratejik iş alanlarından biri haline gelmiş durumda. 2024 yılının Temmuz ayında ise şirket önemli bir ortaklığa imza atıldığını söyleyen Pehlivanlı, dünyanın en büyük liman ve lojistik şirketlerinden biri olan DP World ile yapılan iş ortaklığı kapsamında Körfez bölgesindeki iki liman tek çatı altında birleştirildiğini ve bugün yapıda yüzde 42 Evyap, yüzde 58 DP World ortaklığı bulunduğunu belirtiyor ve “İki limanın toplam kapasitesi ise yaklaşık 2 milyon TEU seviyesine ulaşmış durumda. Bu rakam, Körfez bölgesindeki en yüksek kapasiteli liman operasyonlarından biri anlamına geliyor. Bizim için çok önemli bir dönüşüm oldu. Çünkü Evyap tarihinde ilk kez böyle büyük bir uluslararası ortaklık gerçekleşti. Karar süreci yıllar sürdü. Ancak bugün son derece uyumlu bir yapı oluştu” diyor.

“Bir Kuruş Paramız Batmadı"

Evyap’ın yönetim anlayışında son dönemin en kritik kavramı “dayanıklılık” olarak öne çıkıyor. Şirketin faaliyet gösterdiği coğrafyaların büyük bölümü jeopolitik risklerin yüksek olduğu pazarlardan oluşuyor. Ancak Evyap yönetimi bu tabloyu bir riskin ötesinde yıllar içinde geliştirilmiş önemli bir kas olarak görüyor. Bugün üçüncü kuşağın aktif şekilde yönetimde yer aldığı Evyap’ta İcra Kurulu Başkanlığı görevini Mehmed Evyap yürütüyor. Şirketin büyüme modelinde yalnızca üretim kapasitesi ya da finansal güç değil çalışanlardan distribütörlere, tedarikçilerden bayilere kadar uzanan güven ilişkileri de stratejik unsur olarak görülüyor. Pehlivanlı, “Bizim girdiğimiz pazarlar zaten zor pazarlar. Ama bu coğrafya bize dayanıklılık kazandırdı. Bugüne kadar bir kuruş paramız batmadı, bir tane malımız kaybolmadı” diyerek grubun kriz yönetimi refleksini özetliyor. Şirketin bu dayanıklılığı sağlayan en önemli özelliklerinden biri ise faaliyet gösterdiği pazarlarda doğrudan kendi organizasyonuyla bulunması. Rusya’daki yaklaşık 200 kişilik ekipten Ukrayna’daki yerel yönetim kadrosuna, Irak’taki depolardan satış organizasyonlarına kadar birçok yapıyı doğrudan sahadan yöneten şirket, riskleri uzaktan değil pazarın içinden okuyarak hareket ediyor. Pehlivanlı, “Biz pazardaki riski masadan değil, sahadan okuyoruz. Kendi ekiplerimiz, kendi depolarımız, kendi satış ağımız var. Dolayısıyla sorun oluşmadan önce kokuyu alabiliyoruz” diyor.