Yüksek ücret sendromu

“Fazla yönetici ve yüksek ücret sendromu” şirketler için gerçekten bir tehdit mi? ...

7.06.2017 14:52:180
Paylaş Tweet Paylaş
Yüksek ücret sendromu
Yasemin Erdoğan
yerdogan@capital.com.tr

Son yıllarda ortaya çıkan matris, halokratik gibi yeni organizasyon modelleri hep aynı fikir üzerine inşa ediliyor. Bu fikrin temelinde ise daha az bürokrasi, daha az hiyerarşi, daha az yönetici, daha fazla uzman ve daha fazla yetkilendirme var. Yeni yapılanma ve iş modelleriyle birlikte bu tip şirketlerdeki yönetici unvanlı kişi oranı da hızla geriliyor. Bazı şirketler, CEO’ya bağlı kademenin yanı sıra “yönetici” sınıfına girenlerin sayısını azaltıyor, “ücret yerine terfi” uygulamasını ortadan kaldırıyor. Bunun sonucunda da bu tip şirketlerde yönetici sayısı geriliyor. Ancak, hala eski yöntemi kullanan, hatır ve gönül alma amaçlı yönetici atayanlar var. Yalınlaşma uygulamalarının öne çıktığı ABD’de, iş gücünün yüzde 17,6’sını yöneticiler oluşturuyor. Kamu ve özel sektörün tamamını kapsayan bu rakama en düşük unvanlı yöneticiler de dahil. Buna karşın toplam ücret pastasından aldıkları pay yüzde 30’lar düzeyinde. Korn Fery Türkiye Başkanı Şerif Kaynar, “2008 krizinden sonra dünya genelinde şirketler, yönetici sayısında çok büyük indirime gitti. Bu durum 2009- 2010-2011 yıllarında sürdü. Hem ABD hem Avrupa’da böyle oldu. 2011’den sonra ise tekrar yükselişe geçti. Şu anda 2011’de başlayan yükseliş rüzgarı sürüyor” sözleriyle önemli bir değişime dikkat çekiyor. Türkiye’deki yönetici sayısındaki değişimi, şirketlerden gelen veriler ve TÜİK’in rakamları ortaya koyuyor. 2010’da Türkiye’de 13 milyon 762 bin ücretli çalışan varken bunun 1 milyon 481 bini, yani yüzde 10,8’i “yönetici unvanı” taşıyordu. 2014’te ücretli çalışan sayısı 17 milyon 125 bine ulaştı. Bunların 1 milyon 339 bini yani yüzde 7,8’i yönetici unvanı taşıyordu. Bir başka deyişle aradaki 4 yılda yönetici nüfusunda 142 bin kişi azalma gerçekleşti. TÜİK’in istatistiklerinin yanında Capital’in şirketlerden aldığı verilerden de önemli sonuçlar çıkıyor. Araştırmaya katılan 14 özel sektör şirketinin verileri, yönetici oranının son 5 yılda 7 şirkette arttığını, 3 şirkette sabit kaldığını, 4 şirkette ise azaldığını gösteriyor. Uzmanlara göre özel sektördeki yönetici oranındaki artış bazen hızlı büyüme, bazen yetenek arzındaki fazlalıktan kaynaklanıyor.

DÜNYADA NELER OLUYOR?
Jack Welch, General Electric’in başına geçtiğinde, tam 25 bin kişinin yönetici unvanını taşıdığını görmüştü. Üstelik tam 500 kıdemli yönetici ve 130 başkan yardımcısı GE bünyesinde çalışıyordu. Welch, tabloyu şu sözlerle özetlemişti: “Çok fazla bürokrasi, çok fazla yönetici, çok fazla unvan”. Sonraki yıllarda GE bünyesinde “Kademeleri kaldırma” planı uygulandı. Örneğin, GE’nin CEO’su ile bölüm CEO’ları arasındaki kademeler azaltıldı. Başkan yardımcılıklarının sayısı aşağılara çekildi. Planın uygulanmasını takip eden 10 yılda bölümlerdeki kademe sayısı 4 ila 6 arasında azaltıldı. Bu stratejiyi uygulayan Welch, “unvan enflasyonunu” yenmek isteyen şirketler için 3 önemli rakama dikkat çekmişti: 3 Birincisi, bazı şirketlerde CEO’ya gelinceye kadar 10, hatta daha da üstünde unvan yaratılmış olması karar almayı, şirketin hızını ve yöneticilerin gücünü olumsuz etkileyen bir faktör olarak öne çıkıyor. 3 İkincisi toplam unvan ve çalışan sayısı... Müdür oranının belli düzeyin üstüne çıkması hantallığı tetikliyor. 3 Bir başka önemli gösterge ise CEO ya da genel müdüre rapor eden yönetici sayısı. ABD’deki şirketlerde, CEO’ya doğrudan rapor eden yönetici sayısı 1987’de 4 iken 2000 yılında 7’ye ulaşmış. Şimdi bazı şirketlerde 10’dan fazla düzeyinde. Etkinlik peşindeki şirketler bu pozisyonların sayısını azaltma eğiliminde.

TÜRKİYE’DE MÜDÜR CEPHESİ
“ABD ve Avrupa’da, yönetici sayısında ‘yeni iş tanımları’ nedeniyle bir artış var. Bunun yanı sıra verimlilik adına yalınlaşma eğilimi dikkati çekiyor. Özellikle genel merkezlerdeki yönetici sayısı azaltılıyor” diye konuşan Şerif Kaynar, Türkiye cephesini ise şöyle yorumluyor: “Türkiye’deki duruma ilişkin çok net bir gözlemim var. Türkiye’de çok fazla yönetici bulunuyor. Şirketlere tavsiyem, bünyelerindeki vasat yöneticilerden kurtulup daha iyi, daha verimli ve vasat olmayan yöneticilere doğru bir geçiş yapmaları. Çünkü kriz zamanlarında tasarruf yapmak gerekir ve Türkiye de şu anda bir krizde. O nedenle şirketler 3 vasat yöneticiyi değiştirip onların yerine 1 vasat olmayan yöneticiyle yollarına devam edebilir. Gözlemim ve tavsiyem budur.”
Özel sektörde kimi şirketlerde yönetici unvanlı kesimin sayısındaki artışın ya da istihdam payındaki yükselişin çeşitli nedenleri bulunuyor. Ancak en önemli nedeni hızlı büyüme. Adecco Türkiye İK Direktörü Akgül Can Beyhan, “Şirketlerin hızlı büyümesi ve organizasyon yapılarının genişlemesi etkili. Ayrıca ücret artışı yerine unvan verilmesi de diğer bir konu” diyor.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Yorum Yaz