Refahın ekonomik kriterleri

Gayrisafi yurtiçi hasıladan daha iyi bir başarı kriteri var mı?

1.02.2012 00:00:000
Paylaş Tweet Paylaş
Refahın ekonomik  kriterleri


İNSANİ GELİŞMİŞLİK BAZINDA EN İLERİ ÜLKELER
BM, kendi bileşik insani Gelişmişlik Endeksi'nde yaşam kalitesini üç yönüyle ölçüyor: Sağlık ve ortalama yaşam süresi, bilgi ve gelir.
1- NORVEÇ
2- AVUSTRALYA
3- HOLLANDA
4- AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ
5- YENİ ZELANDA
6- KANADA
7- İRLANDA
8- LİHTENŞTAYN
9- ALMANYA 10. İSVEÇ

Diğer ölçümler.

Hayatta pek çok şeyin değeri GSYİH hesaplarının içine tam olarak yansıtılamaz. Ancak onlar sağlık, eğitim, politik özgürlük ölçümleri gibi parametrelerle ölçülebilir. 1980'lerde Amartya Sen, GSYİH'ye giren "emtialar" ile girmeyen "kapasiteler"i birbirinden ayırmaya başlamıştı. Sen, birkaç yıl sonra üniversite günlerinden bir arkadaşı olan Mahbub ul Haq'ın liderliğini yaptığı bir projede bu fikrini pratiğe geçirme şansı bulmuştu. Sonuçta ortaya o güne kadar GSYİH'nin yerini alabilecek en başarılı çalışma çıkmıştı. Ul Haq 1970'li yıllarda Dünya Bankası'nda Robert McNamara'nın baş danışmanıydı. 1980'lerde Pakistan'da maliye bakanlığı yapmıştı ve 1989 yılında da BM Geliştirme Programı'na katılmıştı. Pakistan ile diğer yoksul ulusların sadece GSYİH ile ölçülen hızlı bir ilerleme kaydetmelerinin zorluğu karşısında öylesine şaşırmıştı ki derhal Sen ve birkaç önde gelen ekonomistten yardım alarak kalkınmanın daha iyi takip edilebileceği bir projeye girişmişti. Bu grup, zaten dünyanın her yerinde el altında olan ortalama yaşam ömürleri ve eğitim seviyesi verilerini GSYİH kavramının içine katmaya karar vermişti. Ve Ul Haq'ın bir katkısı olan bu çaba ile rakamları birleştirerek ülkelerin sıralanmasına olanak sağlayan basit bir endeks yaratmışlardı. Sen, 2010 yılında BM Kalkınma Progra-mı'nda verdiği bir söyleşide o günleri şöyle hatırlıyordu: "Mahbub'a 'Bak sen karmaşık gerçeklikleri GSYİH gibi tek bir rakama indirgemenin bayağılık olacağını bilecek kadar zeki bir insansın' demiştim. O da ardından bana geri dönerek 'Amartya sen çok haklısın. İnsani Gelişmişlik Endeksi (İGE) gerçekten genel bir ölçüm olur. Ben senden bana en az GSYİH kadar genel ama daha iyi şeyleri ölçen bir endeks yaratmamda yardımcı olmanı istiyorum' demişti."  1990 yılında yayınlanan ilk İGE'de, ABD kişi başına GSYİH sıralamasında Japonya, Kanada, Avustralya ve birkaç Avrupa ülkesinin ardından kendisine ancak 10'uncu sırada yer bulabilmişti. Bu sıralamada ayrıca Sri Lanka, Vietnam ve Çin'in başı çektiği birkaç ülke de yaşam standartlarını ekonomik ağırlıklarının çok daha üzerinde baskı altında tutan ülkeler olarak tanımlanmıştı. Bugün gelişim döngülerinde İGE artık baskın bir ölçüm haline geldi. Her ne kadar temel endeks çok da fazla değişmemiş olsa da yıllık İnsani Gelişmişlik Raporu'nda artık sürdürülebilirlik ve gelir dağılımı gibi diğer farklı ölçümlere de yer veriliyor. En son çıkan raporda ABD, İGE sıralamasında dördüncü durumda ancak halen "eşitsizliğin giderilmesi" endeksinde kendisine 23'üncü sırada yer buluyor. Bugün İGE'den, Heritage Vakfı'nın Ekonomik Özgürlük Endeksi ve daha önce bahsi geçen Legatum Refah Endeksi gibi refahı çeşitli boyutlarda ölçen Transparency International'ın Yozlaşma Duyumları Endeksi gibi tek tek sırlamaların yapıldığı sayısız endeksler üretiliyor. Artık yeterince istatistik bilgisi ve boş zamanı olan herkes kendi önceliklerine uygun ulusal sıralamalar yapabiliyor. Aslında OECD'nin web sitesinde yeterince istatistik bilgisi olmayanlara bile kendileri için hangi göstergelerin en önemli olduğu sorularak ardından uygun bir ülke sıralaması yapılabiliyor (Benimkinde birinci sırada Avustralya çıkmıştı).

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Yorum Yaz