"Yıl sonu enflasyon tahminimizi yüzde 29,5 olarak yukarı yönlü güncelledik"

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, yılın dördüncü Enflasyon Raporu'nun tanıtımı amacıyla İstanbul Finans Merkezi'ndeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Yerleşkesi'nde düzenlenen bilgilendirme toplantısında konuştu.

Jeopolitik gelişmelerin dış talep üzerindeki riskleri canlı tutmakla birlikte küresel büyümenin savaşın ilk dönemindeki beklentilere göre daha dirençli seyrettiğini ifade eden Karahan, bu çerçevede dış talep varsayımlarını her iki yıl için de koruduklarını söyledi.

Karahan, Hürmüz Boğazı üzerinden enerji sevkiyatının normalleşmesine ilişkin beklentilerin zayıflaması ve bölgedeki gerilimlerin artmasının petrol fiyatlarını yukarı yönlü etkilediğine dikkati çekti.

Bu gelişmeleri dikkate alarak petrol fiyatı varsayımlarını 2026 ve 2027 yılları için yukarı yönlü güncellediklerini bildiren Karahan, "Doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş, petrol fiyatlarına göre daha belirgin oldu. Enerji arzındaki aksaklıklar, rafineri marjlarındaki artış ve yükselen taşımacılık maliyetleri de ithalat fiyatları üzerinde baskı oluşturuyor. Bu çerçevede ithalat fiyatları varsayımlarımızı da her iki yıl için yukarı yönlü güncelledik." ifadelerini kullandı.

Karahan, bunlara ek olarak, gıda fiyatları varsayımlarını artan enerji ile taşımacılık maliyetleri ve tarımsal emtia fiyatlarındaki görünüm kaynaklı olarak yükselttiklerini dile getirdi.

Tahminler oluşturulurken para politikasındaki sıkı duruşun korunduğu görünüm esas alındı

TCMB Başkanı Karahan, tahminleri oluştururken para politikasında sıkı duruşun korunduğu görünümü esas aldıklarını, ayrıca ekonomi politikalarındaki eş güdümün de devam edeceği varsayımını yansıttıklarını söyledi.

Karahan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Önceki Enflasyon Raporu döneminde ara hedeflerimizi korumuş, 2027 yılı ve sonrası için ara hedeflerin değerlendirilmesinde savaşın kalıcılığına ilişkin belirsizliklerin ve OVP (2027-2029) çerçevesinin netleşmesinin belirleyici olacağını ifade etmiştik. Geldiğimiz noktada, para politikasının kontrol ufkunu ve güncellenen makroekonomik görünümü dikkate alarak 2027 ve sonrası döneme ilişkin ara hedeflerimizi yukarı çektik. Tahminlerimize geçecek olursak, 2026 yıl sonu enflasyon tahminimizi yüzde 29,5 olarak yukarı yönlü güncelledik. Enflasyonun 2027 yıl sonunda ara hedeflerimiz olan yüzde 21’e, 2028 yıl sonunda yüzde 13,5’e, 2029 yıl sonunda yüzde 9’a geriledikten sonra orta vadede enflasyon hedefi olan yüzde 5 seviyesinde istikrar kazanacağını öngörüyoruz. Tahminlerdeki güncellemede savaş kaynaklı gelişmeler belirleyici oldu. Savaşın seyrine ilişkin belirsizliklerin sürmesi ve enerji fiyatlarının, bir önceki rapor dönemine kıyasla daha uzun süre yüksek kalacağı beklentisi, enflasyon tahminlerini yukarı yönlü etkiledi."

Gıda enflasyonu varsayımındaki güncellemenin tahmin patikasındaki yükselişe katkıda bulunduğunu, OVP makroekonomik çerçevesi ve ortaya konulan yönetilen/yönlendirilen fiyatlara ilişkin düzenlemelerin tahminlere yansıtıldığını belirten Karahan, bunlara ilaveten, enflasyon tahmin patikasının yukarı yönlü güncellenmesinde öne çıkan bir diğer unsurun da savaşın etkilerinin beklenenden kalıcı hale gelmesi olduğunu vurguladı.

Karahan, bu durumun enflasyon beklentilerinde geçen rapor döneminde öngördükleri iyileşmeyi sınırladığını dile getirdi.

Çıktı açığı patikasının sınırlı bir miktar yukarı yönlü güncellendiğini ancak finansal koşullardaki sıkılığın korunmasıyla, tahmin ufku boyunca dezenflasyonu destekleyici seviyelerde kaldığını ifade eden Karahan, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Jeopolitik gelişmeler ile finansal piyasalar ve emtia fiyatlarında yaşanan oynaklıkların etkisiyle ekonomik görünüme ilişkin belirsizlik yüksek seyrediyor. Enerji tarafında jeopolitik gelişmeler önde gelen risk unsuru olmaya devam ediyor. Ayrıca, doğal gaz tarafındaki arz yönlü kısıtlar da enerji fiyatları üzerindeki baskıyı canlı tutuyor. Gıda fiyatları tarafında da savaşın ve olumsuz hava koşullarının uluslararası tarımsal emtia ve tarımsal girdi fiyatları üzerindeki etkisi önemini koruyor. Ayrıca, yönetilen/yönlendirilen kategorisindeki ürünlerde gerçekleşebilecek fiyat ayarlamaları da bu yöndeki riskleri artırabilir.

Diğer taraftan, yurt içi arz koşullarındaki gelişmeler, özellikle işlenmemiş gıda grubunda her iki yönde de oynaklık yaratabilecek bir faktör olarak karşımızda duruyor. Ek olarak, arz şoklarının enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışı açısından riskler barındırdığını vurgulamak isterim. Enerji ve diğer emtia fiyatlarındaki artışların uzun süre devam etmesi ve maliyet şoklarının sıklaşması, dezenflasyon sürecini yavaşlatma riski taşıyor."

Karahan, bu şokların enflasyon beklentileri ve firmaların fiyatlama davranışları üzerindeki ikincil etkilerini takip ettiklerini söyledi.

"Yurt içi talep koşulları baz senaryoda öngördüğümüzden daha zayıf seyredebilir"

Karahan, para politikasının gecikmeli etkileri ve finansal koşulların daha fazla sıkılaşması gibi unsurlarla yurt içi talep koşullarının baz senaryoda öngördüklerinden daha zayıf seyredebileceğine dikkati çekerek, bu durumun enflasyon tahminleri üzerinde aşağı yönlü risk oluşturduğunu belirtti.

Para politikası duruşunu oluştururken risklerin yönünü ve enflasyon beklentileri üzerindeki olası etkilerini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeye devam edeceklerini vurgulayan Karahan, şunları kaydetti:

"Dezenflasyon süreci, ivme kaybetmekle birlikte devam ediyor. Talep koşullarının dezenflasyon sürecine katkısı bu dönemde belirginleşti. Para politikasının daha yoğun etkilediği kalemlerde enflasyondaki yavaşlamayı net bir şekilde görüyoruz. Nitekim, enflasyonun ana eğilimindeki iyileşme sürüyor ancak jeopolitik gelişmeler kaynaklı arz yönlü şoklar nedeniyle bu iyileşmenin manşet enflasyona yansımaları henüz sınırlı kalıyor. Bu görünüm, ihtiyatlı duruşun sürdürülmesini gerektiriyor. Her fırsatta vurguladığım gibi fiyat istikrarı, sürdürülebilir büyüme ve toplumsal refah artışı için bir ön koşul.

Bu nedenle, ara hedeflerle uyumlu bir seyir içinde fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikası duruşumuzu kararlılıkla sürdüreceğimizi yeniden belirtmek isterim."

Son dönemdeki verilerin, enflasyonun ana eğilimindeki iyileşmenin belirginleştiğine işaret ettiğini belirten Karahan, özellikle hizmet enflasyonunda, geçmişte yüksek atalet sergileyen kalemlerdeki yavaşlamayı önemli bulduklarını söyledi.

Karahan, temel mal enflasyonunun da maliyet baskılarına rağmen düşük seyrettiğini ifade ederek, bu gelişmede sıkı para politikasının talep koşulları üzerindeki etkisinin önemli rol oynadığına dikkati çekti.

Bununla birlikte jeopolitik gelişmelerin yol açtığı arz yönlü şokların manşet enflasyondaki düşüşü sınırladığını dile getiren Karahan, "Bu durumun devam etmesi, enflasyon görünümüne ilişkin yukarı yönlü riskleri canlı tutuyor ve ihtiyatlı bir duruş gerektiriyor. Dezenflasyonun devamını ve enflasyonun ara hedeflerimizle uyumlu şekilde gerilemesini sağlayacak sıkı para politikası duruşumuzu sürdüreceğiz." diye konuştu.

Eylül ve ekim aylarında ham petrol ve doğal gaz fiyatlarında belirgin yükseliş yaşandığını aktaran Karahan, şu değerlendirmeleri yaptı:

"ABD seçimleri sonrası çatışmaların tekrar şiddetleneceği yönündeki beklentiler zayıflarken düşen risk primi de fiyatlara yansıdı. Bu düşüşe rağmen enerji fiyatları hem önceki Rapor döneminin hem de savaş öncesi seviyenin üzerinde kalmaya devam etti. Fiyatlardaki oynaklık sürerken her iki yönde de risklerin olduğunu değerlendiriyoruz. Küresel tedarik zincirlerindeki aksamalar sürüyor. Eylül ayındaki gelişmeler sonrasında Hürmüz Boğazı'na alternatif ticaret yollarındaki riskler arttı. Ticaret rotalarının uzaması ve sigorta maliyetlerindeki artışlar navlun maliyetlerini önemli ölçüde yukarı çekti. Kasım ayındaki gelişmeler ise sınırlı bir düşüş sağladı. Gelinen noktada alternatif güzergahların kapasite sınırları, bölgesel saldırı riskleri, yüksek lojistik maliyetleri ve azalan stoklar enerji fiyatlarını olumsuz etkilemeye devam ediyor. Bütün bu gelişmelere bağlı olarak ithalat fiyatlarında enerji kaynaklı yüksek seyir sürüyor."

Karahan, savaşın küresel büyüme görünümü üzerindeki etkisinin savaş bölgesi dışında görece sınırlı olduğunu bildirdi.

Yapay zeka yatırımlarındaki artışın, savaşın neden olduğu negatif arz şokunu dengeleyen bir unsur olduğunu vurgulayan Karahan, ülkelerin büyüme görünümlerinin jeopolitik gelişmelerden ve teknoloji yatırımlarından etkilenme düzeylerine göre farklılık gösterdiğine değindi.

TCMB Başkanı Karahan, Türkiye'nin dış talep görünümünün ise bölgeyle güçlü ticaret bağları nedeniyle olumsuz etkilendiğini, diğer bazı önemli ticaret ortaklarında görece iyileşen büyüme görünümünden olumlu etkilendiğini ifade ederek, "Bu çerçevede dış talebin 2026 yılı için zayıf olacağı, 2027 yılında ise bir miktar toparlanacağı doğrultusundaki öngörümüzü koruyoruz. Yüksek seyreden enerji fiyatları, küresel enflasyon ve enflasyon beklentileri üzerinde etkili olmayı sürdürüyor." dedi.

Ülkeler arası farklılaşmalar olmakla birlikte manşet enflasyonun bu rapor döneminde de artmaya devam ettiğini kaydeden Karahan, kısa dönem enflasyon beklentileri artış eğilimini korurken çekirdek enflasyonun görece yatay seyrettiğini söyledi.

Karahan, bununla birlikte olası ikincil etkiler nedeniyle küresel enflasyon görünümünün daha da bozulma riski bulunduğuna işaret ederek, şunları söyledi:

"Birçok merkez bankası, enflasyon görünümü ve beklentilerindeki bozulmayı kontrol altında tutmak için savaş öncesine göre daha sıkı bir parasal duruş tercih ediyor. Nitekim ABD ve Avrupa Merkez Bankaları eylül ayında politika faizlerini artırdılar. Söz konusu bankaların beklenen faiz patikalarının da önceki Rapor dönemine göre yukarı kaydığını görüyoruz. Gelişmiş ülkelerin uzun vadeli tahvil faizleri dalgalı ve yüksek düzeyini koruyor. Kamu borç stoklarındaki artış, küresel ekonomi politikalarının ve jeopolitik gelişmelerin artan belirsizliği ve enflasyon beklentilerindeki bozulma bunun temel sebeplerinden. Bu durum küresel finansal piyasalar açısından da risk oluşturuyor. Jeopolitik gelişmelerin yanı sıra gelişmiş ülke merkez bankalarının sıkılaşma adımları ve uzun vadeli tahvil faizlerindeki artışlara bağlı olarak gelişmekte olan ülkelerden portföy çıkışları eylül ayı itibarıyla tekrar hızlandı. Savaş dönemi genelinde giriş gözlenen tahvil piyasalarında eylül ayında girişler dururken ekim ayında bir miktar çıkış oldu."

Kapasite kullanım oranı tarihsel ortalamasının altındaki seyrini sürdürüyor

TCMB Başkanı Karahan, küresel görünümün ardından yurt içi makroekonomik gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Yılın ikinci çeyreğinde büyümenin yıllık yüzde 2,3 oranında gerçekleşerek yavaşladığını belirten Karahan, diğer taraftan sıkı para politikasının hedeflenen bir sonucu olarak talep kompozisyonunun dengeli bir görünüm sunduğunun altını çizdi.

Karahan, nihai yurt içi talebin belirgin şekilde ivme kaybettiğini net ihracatın yıllık büyümeye pozitif katkı verdiğini aktararak, ikinci çeyrekte kuvvetli artış gösteren sanayi üretiminin üçüncü çeyrekte azaldığını, oynaklığı yüksek sektörler dışlandığında da benzer şekilde gerilediğini kaydetti.

Diğer yandan hizmet üretiminin ağustos ayı itibarıyla üçüncü çeyrekte arttığını bildiren Karahan, "Kapasite kullanım oranı tarihsel ortalamasının altındaki seyrini sürdürüyor. Bu oran, üçüncü çeyrekte geriledikten sonra ekim ayı itibarıyla dördüncü çeyrekte bir miktar arttı." ifadesini kullandı.

Karahan, üçüncü çeyrekte manşet işsizlik oranının yataya yakın seyrettiğini belirterek, şunları kaydetti:

"İşsizlik oranı geçmiş dönem ortalamalarının oldukça altında olsa da geniş tanımlı göstergeler daha az sıkı bir iş gücü piyasasına işaret ediyor. Nitekim atıl iş gücü oranı ve ilan başına başvuru sayıları yüksek seyrediyor. Altın hariç perakende satışların büyümesindeki yavaşlamanın üçüncü çeyrekte de devam ettiğini görüyoruz. Trendinden arındırıp baktığımızda ise perakende satışlardaki ivme kaybı daha belirgin. Kart harcamalarının birkaç çeyrek boyunca yataya yakın seyretmesi de talepteki yavaşlamayı teyit ediyor. Talep göstergelerine ilişkin veriler bir bütün olarak talep koşullarının dezenflasyonist düzeyde olduğunu gösteriyor. Çıktı açığı göstergelerinin hem büyük çoğunluğu hem de ortalaması, bir süredir olduğu gibi üçüncü çeyrekte de negatif düzeye işaret ediyor."

Talep koşullarında dezenflasyonist görünüm korunacak

Fatih Karahan, önümüzdeki dönemde talep koşullarında dezenflasyonist görünümün korunacağını öngördüklerinin altını çizdi.

Küresel ticaret ve jeopolitik koşullardaki zorluklara rağmen ihracatın ikinci ve üçüncü çeyrekte olumlu bir performans sergilediğine değinen Karahan, üçüncü çeyrekte altın ve enerji dengelerindeki iyileşmenin dış ticarete olumlu katkı verirken iç talepteki zayıf seyrin de etkisiyle ithalatın gerilediğini bildirdi.

Karahan, bu çerçevede üçüncü çeyrekte azalan dış ticaret açığının ekim ayında enerji fiyatlarındaki artış kaynaklı olarak yükseldiğini dile getirerek, gelinen noktada bu açığın arkasındaki ithalat dinamiklerini bileşenlerine ayırarak incelemenin faydalı olacağını bildirdi.

Jeopolitik gelişmelerin etkisiyle enerji ithalatının yukarı yönlü seyretmeye devam ettiğini aktaran Karahan, "Azalış eğilimini üçüncü çeyrekte de sürdüren altın ithalatı ekim itibarıyla yatay bir seyir izliyor. Altın ve enerji hariç tutulduğunda ise ithalat yataya yakın seyrediyor." dedi.

Karahan, mal grupları bazında jeopolitik gelişmelerin enerji dışındaki ham madde fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturduğunu ifade etti.

Bu durumun ara malı ithalatını da artıran bir unsur olduğunu kaydeden Karahan, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Öte yandan iç talep koşullarıyla uyumlu olarak tüketim malı ithalatı ekim ayı itibarıyla üçüncü çeyrekteki seviyesinin altında gerçekleşirken yatırım malı ithalatı mevcut seviyesini koruyor. Hizmet gelirlerinin önemli bir bileşeni olan turizmde savaşa rağmen genel görünümün bozulmadığını görüyoruz. Ocak-eylül döneminde ülkemize gelen toplam ziyaretçi sayısı bir önceki yıla göre sınırlı geriledi. Diğer taraftan ortalama turizm harcamalarındaki güçlü seyir toplam ziyaretçi sayısındaki azalışı telafi etti. Böylelikle turizm gelirleri önceki yılın aynı döneminin üzerinde gerçekleşti. Bu çerçevede cari işlemler dengesi gelişmelerine de kısaca değinmek istiyorum. Yılın başından bu yana cari açık milli gelire oran olarak tarihsel ortalamaların altında yatay bir seyir izliyor. Artan enerji fiyatlarının olumsuz etkisine rağmen enerji hariç dış ticaret dengesindeki iyileşme, bu dönemde 12 aylık birikimli cari açığın sınırlı olarak gerilemesinde rol oynuyor."

Karahan, olumsuz dış koşullara rağmen üçüncü çeyrekte de cari açığın yatay seyrettiğini tahmin ettiklerini bildirdi.

Söz konusu görünümde dış ticaret açığının ılımlı seyri ve turizm gelirlerinin katkısının etkili olduğunu belirten Karahan, enerji fiyatlarının yüksek seyrinin artan enerji ithalatı ve zayıflayan dış talep kanallarıyla dış ticaret açığı üzerinde yukarı yönlü risk taşıdığına dikkati çekti.

Karahan, diğer taraftan iç talepteki yavaşlamanın cari dengeyi desteklediğine değinerek, "Bu doğrultuda 2026 yılında cari açığın milli gelire oranının uzun dönem ortalamasının altında gerçekleşeceğini öngörüyoruz. Ekim ayında yıllık tüketici enflasyonu yüzde 29,8 olarak gerçekleşti." ifadelerini kullandı.

Yılın ilk aylarında yüksek seyreden gıda enflasyonuna ek olarak şubat ayı sonunda başlayan jeopolitik gelişmeler nedeniyle oluşan arz yönlü baskıların dezenflasyon sürecinde ivme kaybına neden olduğunu ifade eden Karahan, uygulanan politikaların da katkısıyla enflasyonun mayıs ayı sonrasında gerilemeye başladığını belirtti.

Ancak bu düşüşün enerji fiyatlarının yeniden yükselmesiyle son dönemde ivme kaybettiğini aktaran Karahan, şunları söyledi:

"Nitekim ekim ayında yıllık tüketici enflasyonu yataya yakın seyrederken B ve C göstergelerinde gerileme devam etti. Bu ayrışma, enerji kaynaklı baskılara karşın diğer kalemlerdeki iyileşmenin sürdüğüne işaret ediyor. Ayrışmayı ana gruplar düzeyinde ele aldığımızda tablo daha da netleşiyor. Ekim ayı itibarıyla enerji grubu dışındaki tüm ana gruplarda yıllık enflasyon geçen yıla kıyasla geriledi. Hizmet enflasyonundaki yavaşlama yıl boyunca devam ederken temel mal enflasyonu düşük seyrini koruyor. Gıda enflasyonu ise oynak bir seyir izliyor. Buna karşılık enerji grubu diğer tüm gruplardan ayrışıyor. Bu grupta yıllık enflasyon her çeyrekte güçlenerek ekim ayında yüzde 51,4'e ulaştı.

Dolayısıyla bu yıl dezenflasyon sürecindeki ivme kaybının esas olarak jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatları üzerindeki etkisinden kaynaklandığını değerlendiriyoruz. Enerji arzına ilişkin riskler savaşın etkisiyle arttı ve yurt içi enerji fiyatları olumsuz etkilendi. Bu dönemde akaryakıt, doğal gaz, tüp gaz ve kömür fiyatlarındaki artışlar öne çıktı. Enerji fiyatlarındaki bu artışların diğer kalemlere ne ölçüde yansıdığını, yani dolaylı etkileri yakından takip ediyoruz. Şubat ayından bu yana enerji fiyatları yüzde 43 artarken ana eğilimdeki artış yüzde 17 ile daha sınırlı oldu."

Enerjinin doğrudan maliyet unsuru olduğu ulaştırma hizmetlerinde fiyatların yüzde 28 artarak hizmet grubu genelinin üzerinde seyrettiğini, temel mallarda ise artışın yüzde 11 ile sınırlı kaldığını belirten Karahan, "Bu görünüm, dolaylı etkilerin şimdiye kadar görece kontrol altında kaldığını ima ediyor. Bununla birlikte, enerji fiyatlarındaki artışların kalıcı olması halinde dolaylı etkilerin güçlenebileceği riskini göz ardı etmiyoruz." diye konuştu.

Karahan, arz yönlü bir diğer unsur olan gıda fiyatlarına değinerek, yılın ilk aylarında yüksek seyreden gıda enflasyonunun dezenflasyon sürecindeki yavaşlamada etkili olduğunu ancak bu yıl daha ılımlı seyreden hava koşulları sayesinde tarımsal üretimin toparlandığını, gıda enflasyonunun da yılın ikinci yarısında gerilediğini söyledi.

Taze meyve ve sebze fiyatlarının gıda enflasyonunda dalgalanmalara neden olduğunu belirten Karahan, "Bitkisel üretimin olumlu seyrettiği meyvelerde enflasyon ılımlı seyrederken, sebzeler bu görünümden ayrışıyor. Öncü veriler sebze fiyatlarının kasım ayında da yükselişini sürdürdüğüne işaret ediyor." ifadelerini kullandı.

Karahan, 2025 yılının kasım ve aralık aylarında sebze fiyatlarındaki olumlu seyrin de etkisiyle aylık tüketici enflasyonunun sırasıyla yüzde 0,87 ve yüzde 0,89 ile düşük gerçekleştiğini anımsatarak, şunları söyledi:

"Bu düşük baz nedeniyle kasım ayında yıllık enflasyondaki gerilemenin duraksaması mümkün. Ancak bu durum, enflasyonun ana eğilimindeki iyileşmenin durduğu anlamına gelmeyecek. Daha önce de ifade ettiğim gibi aylık enflasyon verileri dönemsel kaymalar ya da bir kerelik arz şokları gibi geçici unsurlar nedeniyle oynaklık gösterebiliyor. Bu nedenle para politikası kararlarımızı tek bir aylık veriye göre değil, birkaç aylık dönemde ortaya çıkan eğilime ve bunun ima ettiği enflasyon görünümüne bakarak şekillendiriyoruz."

Hizmet ve temel mal enflasyonu

Karahan, ana eğilimin önemli bir bileşeni olan hizmet enflasyonuna işaret ederek, "Arz şoklarına rağmen hizmet enflasyonundaki yavaşlama devam ediyor. Talep koşullarındaki zayıflama da bu görünümü destekliyor." diye konuştu.

Hizmet grubunda yıllık enflasyonun ekim itibarıyla yüzde 36,6'ya gerilediğini aktaran Karahan, son üç aylık yıllıklandırılmış eğilimin eylüldeki yüzde 33 seviyesinden ekimde yüzde 30,9'a inerek yıllık hizmet enflasyonunun yaklaşık 6 puan altında gerçekleştiğini kaydetti.

Karahan, bu görünümün hizmet enflasyonundaki gerilemenin gelecek dönemde de devam edeceğine işaret ettiğini söyledi.

Hizmet grubundaki iyileşmenin hızının alt kalemlere göre değiştiğini belirten Karahan, talep koşullarına duyarlılığın, geçmiş enflasyona endekslemenin ve jeopolitik gelişmelerin bu ayrışmada rol oynadığını ifade etti.

Karahan, eğitim hizmetleri enflasyonunun geçen yıla göre yavaşladığını, eylüldeki artışların etkisiyle öngörülerinin üzerinde gerçekleştiğini bildirdi.

Geçen yıl yüzde 23 olan haberleşme hizmetleri enflasyonunun bu yıl yüzde 43'e yükseldiğini aktaran Karahan, bu kalemde fiyat artışlarının son iki ayda belirgin şekilde yavaşladığını dile getirdi.

Akaryakıt fiyatlarındaki artışın etkisiyle ulaştırma hizmetlerinde yıllık enflasyonun yüzde 42,5 ile geçen yılın bir miktar üzerinde seyrettiğini belirten Karahan, kira ve diğer hizmetlerin yanı sıra talep koşullarına duyarlılığı görece yüksek olan lokanta ve oteller gibi alt kalemlerde dezenflasyonun sürdüğünü söyledi.

Karahan, uzun süredir hizmet enflasyonunun belirgin şekilde üzerinde seyreden aylık kira artışlarının son aylarda kayda değer biçimde yavaşlayarak hizmet grubu genelinin altına indiğini aktardı.

Bu gelişmenin hizmet enflasyonunda kira kaleminden kaynaklanan ataletin zayıfladığını gösterdiğini ifade eden Karahan, "Sağ panelde yakın dönem kira eğilimini, yıllık tüketici enflasyonu ile birlikte görüyorsunuz. Kirada yıllıklandırılmış yakın dönem eğilim yüzde 30’un altına inerek tüketici enflasyonu seviyesine ulaştı. Bu durum, kira enflasyonundaki gerilemenin önümüzdeki dönemde de süreceğine işaret ediyor." diye konuştu.

Karahan, temel mal enflasyonuna ilişkin şunları kaydetti:

"Jeopolitik gelişmeler nisan ayı ile birlikte temel mal enflasyonunu geçici olarak yükseltti. Takip eden aylarda ise bu baskının azaldığını gördük. Nitekim, temel mal grubunda yıllıklandırılmış yakın dönem eğilim yüzde 11,5 ile yıllık enflasyonun altına gerilemiş durumda. Talepteki yavaşlama ve Türk lirasındaki ılımlı seyir, arz yönlü baskılara rağmen temel mal enflasyonundaki artışı sınırladı. Bu gelişmeler, sıkı para politikasının arz şoklarının enflasyona yansımalarını sınırlamadaki rolünü ortaya koyuyor."

"Ana eğilimdeki iyileşmenin kalıcılığını belirleyecek unsurlardan biri enflasyon beklentileri"

Karahan, alt gruplardaki iyileşmenin enflasyon eğilimine ne ölçüde yansıdığını ana eğilim göstergeleri üzerinden değerlendirerek, savaşın etkisiyle mart-haziran döneminde yükselen ana eğilimin temmuzdan itibaren gerilemeye başladığını söyledi.

Aylık ana eğilimin ilk çeyrekte ortalama yüzde 2,1, ikinci çeyrekte yüzde 2,3 olduğunu, üçüncü çeyrekte yüzde 1,8'e gerilediğini ve ekimde bu seviyesini koruduğunu aktaran Karahan "Yıllıklandırılmış ana eğilim ise savaş döneminde yüzde 30'lar seviyesine çıkmıştı. Ekim ayı itibarıyla yüzde 23,7'ye gerileyerek yıllık enflasyonun yaklaşık 6 puan altına indi. Ana eğilimin yıllık enflasyonun altında seyretmesi arz yönlü baskılar sönümlendikçe yıllık enflasyonun bu seviyelere yakınsayacağına işaret ediyor. Bu gelişmeyi, sıkı para politikası duruşumuzun talep ve fiyatlama davranışları üzerindeki etkilerinin bir yansıması olarak değerlendiriyoruz. Ana eğilimdeki bu iyileşmeyi, çok değişkenli trend enflasyon göstergesi de teyit ediyor." diye konuştu.

Karahan, yılın başında aylık yüzde 2,2 civarında seyreden göstergenin son aylarda belirgin şekilde gerileyerek ekimde yüzde 1,7'ye indiğini, farklı yöntemlerle hesaplanan göstergelerin aynı yöne işaret etmesinin ana eğilimdeki yavaşlamaya ilişkin değerlendirmelerini güçlendirdiğini ifade etti.

Ana eğilimdeki iyileşmenin kalıcılığını belirleyecek unsurlardan birinin enflasyon beklentileri olduğunu söyleyen Karahan, arz şoklarının ikincil etkileri açısından da beklentileri yakından izlediklerini kaydetti.

Karahan, savaşın ilk dönemlerinde orta vadeli enflasyon görünümünü, beklentilerdeki olası bozulma ve iktisadi faaliyetteki soğuma olmak üzere iki temel kanalın etkileyeceğini belirttiklerini anımsattı.

Bu kanallardan hangisinin baskın çıkacağının ve enflasyon görünümünün ne yöne evrileceğinin para politikası duruşuna bağlı olduğunu ifade ettiklerini aktaran Karahan, şöyle konuştu:

"Geldiğimiz noktada, para politikasındaki sıkı duruşumuzun katkısıyla enflasyon beklentilerindeki bozulmanın sınırlı kaldığını, talepteki zayıflama neticesinde enflasyonun ana eğiliminin gerilediğini görüyoruz. Bununla birlikte enflasyon beklentilerinde sene başında öngördüğümüz düzeyde bir iyileşmenin olmaması dezenflasyon süreci açısından risk unsuru olmaya devam ediyor ve ihtiyatlı duruşumuzu sürdürmeyi gerekli kılıyor."

"Yatırım fonu piyasasında yaşanan gelişmelerin yayılma riskini sınırlamak için adımlar attık"

TCMB Başkanı Karahan, ağustosun son haftasında para politikası çerçevesini normalleştirerek bir hafta vadeli repo ihalelerine yeniden başladıklarını anımsatarak, böylece para piyasalarında gecelik faizlerin yüzde 40 olan üst bant seviyesinden yüzde 37 olan politika faizine gerilediğini söyledi.

Karahan, ekim ayındaki Para Politikası Kurulu toplantısında politika faizini 100 baz puan indirerek yüzde 36'ya getirdiklerini bildirdi.

Finansal piyasalardaki son gelişmeleri dikkate alarak likidite araçlarını ve makroihtiyati çerçeveyi aktif şekilde kullandıklarını belirten Karahan, öncelikle yatırım fonu piyasasında yaşanan gelişmelerin yayılma riskini sınırlamak için adımlar attıklarını ifade etti.

Karahan, "Likidite imkanlarını gözden geçirerek bankalara likidite yönetiminde esneklik sağladık. TLREF piyasasındaki oynaklığın azaltılması amacıyla doğrudan alım miktarını artırdık. Özel sektör tahvillerinin itfası için kullandırılan kredileri büyüme sınırından muaf tuttuk." diye konuştu.

Kredi piyasasındaki ılımlı seyri ve artan aktif kalitesi risklerini göz önünde bulundurarak kredi büyüme sınırlarını bir miktar genişlettiklerini aktaran Karahan, bankaların uzun vadeli finansman imkanlarını desteklemek ve piyasa mekanizmasının işlevselliğini artırmak amacıyla zorunlu karşılık maliyetlerini de azalttıklarını anlattı.

Karahan, ağustosta haftalık repo fonlamasına geçiş ve ekimdeki politika faizi indirimiyle ağırlıklı ortalama fonlama maliyetinin toplam 400 baz puan gerilediğini, bu değişimin mevduat ve kredi faizlerine büyük ölçüde yansıdığını söyledi.

Kredi faizlerine geçişkenliğin bankaların karlılığı ve kredi riski gibi birçok etkene bağlı olduğunu belirten Karahan, konuyu raporda yer alan bir kutuda daha ayrıntılı incelediklerini kaydetti.

Karahan, artan jeopolitik riskler ve altın fiyatlarındaki gelişmeler nedeniyle TL payında dalgalanmalar görülebildiğini ifade ederek, şunları söyledi:

"Sıkı para politikası duruşumuz ve destekleyici makro ihtiyati araç setimiz yurt içi yerleşiklerin TL mevduat tercihinin korunmasında etkili oldu. Fon piyasasındaki gelişmeler sonrasında fonlardan çıkışlar büyük oranda mevduata yöneldi. Mevduata yönelimin para birimi kompozisyonunun mevcut TL payı ile uyumlu olduğunu görüyoruz. Nitekim, TL payı yatırım fonları dahil ve hariç yatay seyrini sürdürüyor."

"Kur oynaklığı düşük seyrini devam ettiriyor"

Karahan, 2025'in son çeyreğinde bilanço dönemi başta olmak üzere takvim etkileriyle hızlanan kredi büyümesinin, 2026'nın ikinci yarısında belirgin şekilde yavaşladığını bildirdi.

Sıkı para politikasına ek olarak büyüme sınırlarının düşürülmesi ve istisnaların daraltılmasının da bu yavaşlamada etkili olduğunu belirten Karahan, şubat sonunda yüzde 35 olan toplam kredi büyümesinin yüzde 20 civarına gerilediğini söyledi.

Karahan, "Kredi türleri bazında büyüme oranlarına baktığımızda, TL ticari kredilerin yüzde 34 seviyesinde büyüdüğünü, bireysel kredilerde ise büyümenin belirgin şekilde gerileyerek yüzde 15 seviyelerine düştüğünü görüyoruz. Kur etkisinden arındırılmış yabancı para kredi büyümesi ise yüzde 9 ile ılımlı bir seyir izliyor." diye konuştu.

Tahsili gecikmiş alacak (TGA) oranlarındaki kademeli yükselişin sürdüğünü belirten Karahan, toplam TGA oranının tarihsel ortalamasına yakın seyrettiğini aktardı.

Karahan, toplam krediler içinde önemli paya sahip ticari kredilerde TGA oranlarının tarihsel ortalamalarının altında kaldığını kaydederek, ihtiyaç kredileri ve bireysel kredi kartlarında bu oranların tarihsel ortalamalarının üzerinde olduğunu ve bireysel kredilerdeki TGA gelişmelerini yakından izlediklerini söyledi.

Önceki rapor döneminden bu yana fonlama maliyetlerindeki düşüşe paralel olarak getiri eğrisinin kısa ucunun gerilediğini aktaran Karahan, uzun vadelerde hafif yükseliş görüldüğünü belirtti.

Karahan, kur oynaklığı düşük seyrini devam ettirirken yurt içi ve yurt dışı finansal piyasalardaki gelişmelerin etkisiyle ülke kredi risk priminde sınırlı bir artış yaşandığını kaydetti.

Rezervlere ilişkin Karahan, şu bilgileri paylaştı:

"27 Şubat’ta 210 milyar dolar olan brüt rezervler 49 milyar dolar azalarak 6 Kasım itibarıyla 161 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Rezervlerdeki bu azalışın 28 milyar dolarlık kısmı altın fiyatlarındaki gerilemeden kaynaklandı. Swap hariç net rezervler aynı dönemde 50,4 milyar dolar azalışla 28 milyar dolar seviyesine geldi."

“Vatandaşlarımızın TL'ye güveninin sağlıklı bir şekilde devam ettiğini düşünüyoruz”

Fatih Karahan, yılın dördüncü Enflasyon Raporu'nun tanıtımı amacıyla İstanbul Finans Merkezi'ndeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Yerleşkesi'nde düzenlenen bilgilendirme toplantısında, başkan yardımcıları Hatice Karahan, Fatma Özkul, Gazi İshak Kara ve Yusuf Emre Akgündüz ile soruları yanıtladı.

Fon piyasasındaki gelişmelerin iç talep ve buna bağlı olarak fiyat gelişmeleri üzerindeki etkilerine ilişkin soru üzerine Karahan, geçen hafta TCMB'nin blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yer alan "Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?" başlıklı analizin çok spesifik bir kanala, finansal piyasadaki gelişmelere odaklandığını söyledi.

Gelişmelerin etkisinin temelde iki kanaldan ortaya çıktığını ifade eden Karahan, "Bunlardan bir tanesi likidite etkisi. Diğeri de servet kanalı olarak değerlendirilebilir. Çalışmamız daha çok likidite etkisi üzerine yoğunlaşmıştı ama diğer kanalların da var olabileceğini söylüyorduk." diye konuştu.

Karahan, likidite tarafında olumsuzluk yaşanmaması ve bu riskin finansal piyasaların geri kalan kısmına yansımaması için proaktif şekilde adımları attıklarını belirterek likidite kaynaklı ortaya çıkabilecek sorunları sınırladıklarını bildirdi.

Çalışmanın, olağanüstü tasfiyeye konu olan fonlarda yer alan firmaların Türkiye ekonomisindeki payının sınırlı olduğunu ortaya koyduğunu aktaran Karahan, bu firmaların ciro, ihracat, istihdam ve çeşitli göstergelerdeki paylarının sınırlı olduğunu gördüklerini anlattı.

Karahan, söz konusu firmalara yönelik kredi akışını da incelediklerini ifade ederek kredi akışının devam ettiğini tespit ettiklerini ve bulguları geçen hafta Merkezin Güncesi'nde yayımladıklarını anımsattı.

"(Hisse senetlerindeki düşüş) Tüketime yansıması olabilir"

Fatih Karahan, fon piyasalarındaki gelişmelerin etkileyeceği bir diğer kanalın, özel sektör tahvilleri olduğunu belirterek "Özel sektör tahvillerinde fon piyasasının rolü önemli olduğu için orada itfalarda sorun yaşanma riski ortaya çıkmıştı. Bu nedenle de bu riskin önüne geçmek için özel sektör tahvillerinin itfasında kullandırılan kredileri büyüme sınırlarından istisna tuttuk. Dolayısıyla bu alandaki riskleri de sınırlamış olduk." dedi.

Servet tarafından ise hisse senetleri kaynaklı bir varlık etkisinin olabileceğini dile getiren Karahan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bunun tüketime bir yansıması olabilir. Bunun ne kadar büyük olabileceğini düşündüğümüzde, öncelikle geçmiş çalışmalara baktık, ülkemizde ve diğer ülkelerde borsa kaynaklı servet kaybının tüketime etkisini inceledik. Burada diğer servet kanallarına göre bu geçişkenliğin biraz daha sınırlı olduğunu görüyoruz. Bununla birlikte ülkemizde son yıllarda yaşanan önemli bir değişim var. Bu da borsadaki yatırımcı tabanının genişlemiş olması. Dolayısıyla geçmiş geçişkenliklere göre biraz daha yüksek bir etki görmemiz mümkün. Çünkü toplumun daha geneline yayılan bir servet etkisi söz konusu olabilir. Burada sayı vermekten çekinmemizin temel sebebi, aslında bu düşüşün ne kadar kalıcı olacağını bilmiyor olmamız. Bu noktada temel belirleyici buradaki düşüşün ne kadar kalıcı olacağı, toparlanırsa ne kadar hızlı toparlanacağı. Geçmişte hızlı toparlanmalar gördük. Bu şekilde olursa buradan gelecek talep etkisi daha sınırlı olabilir diye değerlendiriyoruz."

"Bazı öncü verilere baktığımızda talepte bir soğuma görüyoruz"

Karahan, son aylarda tüketici güven endeksinde bir gerileme gördüklerine işaret ederek, "Bunun da aslında son gelişmelerin bir yansıması olarak değerlendirebiliriz. Bazı öncü verilere baktığımızda talepte bir soğuma görüyoruz. Bütün verilere yayılmış olmasa da bazı verilerde talep üzerinde aşağı yönlü baskıların artabileceğine dair emareler var." şeklinde konuştu.

Yavaşlamanın kaynağını net biçimde tespit etmenin kolay olmadığını belirten Karahan, bu süreçte para politikasının gecikmeli etkilerinin, altın fiyatlarındaki düşüşün, Orta Doğu'daki savaşın ve fon piyasasındaki gelişmelerin etkili olduğuna işaret etti.

"TL'ye güveninin sağlıklı bir şekilde devam ettiğini düşünüyoruz"

Fatih Karahan, dolarizasyon riskini her zaman yakından takip ettiklerini belirterek, "Son 3 yılda birçok şoka rağmen Türk lirası tercihinin güçlü seyrettiğini gördük. Bu da Türk lirasına talebin güçlü olduğunu, güvenin arttığını gösteriyor. TL tercihlerinin temel ve tek belirleyicisi faiz veya net getirisi, stopaj değil aslında." dedi.

TL mevduatın politika faizi ve stopaj oranlarındaki değişime rağmen sistemdeki payının arttığını örneklerle açıklayan Karahan, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Dolayısıyla burada aslında bir taraftan net getiriler hem faizin düşmesiyle hem stopajın artmasıyla azalmış durumda ama bir taraftan da enflasyon ve enflasyon beklentileri azalmış durumda. Aynı zamanda Merkez Bankası'na olan güven de artmış durumda. Bunun neticesinde vatandaşlarımızın TL'ye güveninin sağlıklı bir şekilde devam ettiğini düşünüyoruz. Tabii ki ileride olası bir bozulma olması durumunda her türlü risklere hazırlıklı olmamız gerekiyor. (Bozulma) Olursa başta politika faizi olmak üzere bütün politika araçlarımızı, makro ihtiyati ve likidite araçlarımızı kullanmaktan çekinmeyiz. Bunun ötesinde tabii eş güdüm içerisinde atılabilecek adımlar da var TL'nin cazibesini desteklemek adına. Bu tarz adımlar da atılabilir."

"Enflasyonda yukarı yönlü riskler sürüyor, ihtiyatlı duruşumuz devam edecek"

Karahan, enflasyon tahminlerinin yükseltilmesi ve faiz indirimlerinin ardından para politikasındaki hareket alanının daralıp daralmadığına ilişkin soruyu yanıtlarken bir önceki raporda "2027 sonu tahmin ve ara hedefler için aslında savaşın gidişatına dair belirsizliğin önemli olduğunu ve bu gelişmelerin belirleyici olacağını" söylediklerini anımsattı.

Savaşın ne tarafa evrileceğinin sadece 2026 için değil, 2027 hedefleri için de önemli olduğunu dile getiren Karahan, enerji piyasasının hızlı bir şekilde normalleşebileceğine dair beklentilerin ciddi oranda azaldığını söyledi.

Karahan, "Dolayısıyla savaşın hem enerji piyasasına hem de onun üzerinden enflasyon dinamiklerine olan etkisinin daha uzun bir süreye yayılabileceğini değerlendirdik ve bu doğrultuda revizyonda bu birinci sebep oldu." diye konuştu.

İkinci olarak OVP'nin makro çerçevesi ile yönetilen ve yönlendirilen fiyatları görmek istediklerini aktaran Karahan, sözlerine şöyle devam etti:

"Dolayısıyla o dönemki değerlendirmelerimizi OVP süreci sonrasına bırakmış olduk yani bu güncelleme tek bir rapor dönemine ithafen yapılmış büyük bir güncelleme değil. Son dönemdeki gelişmelerini biraz daha geniş çerçevede değerlendiren bir güncelleme olarak değerlendirmek gerekiyor. Bu güncelleme para politikasında bir gevşeme sinyali taşımıyor. Talep koşullarının dezenflasyonu destekleyici seviyelerde kalacağını öngörüyoruz. Bunu çerçeve aldığımız bir tahmin ve hedef revizyonu yapmış olduk."

Karahan, para politikasının kararlarını her zaman enflasyon görünümü üzerinden aldıklarını, toplantı bazlı ve veri odaklı bir şekilde hareket etmeye gayret ettiklerini belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Ana eğilimde gittikçe belirginleşen bir gerileme söz konusu. Ekim ayı verisi de bunu teyit etti, kasım ayına yönelik öncü veriler de böyle. Aydan aya tabii oynaklık olabiliyor. Bunun çok çeşitli sebepleri var ama biraz o oynaklığın dışında bakarak değerlendirmek gerekiyor. Bunu yaptığımızda ana eğilimin iyileşmeye devam ettiğini görüyoruz. Talep koşulları da önümüzdeki dönemde bu iyileşmeyi destekleyecek seviyede olacak. Bir taraftan yukarı yönlü riskler de devam ediyor. Çünkü savaşa yönelik riskler ve son dönemde enerji fiyatları bir miktar gerilemiş olsa da belirsizlik yüksek seviyede. Bunun üzerinden de enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklerin canlılığını koruduğunu ve bunu da dikkate alarak, ihtiyatlı duruşumuzu devam ettirerek hareket edeceğimizi söyleyebilirim."

"Küresel tahvil piyasalarındaki yükseliş risk primi üzerinden ülkemize de yansıyor"

Fatih Karahan, orta ve uzun vadeli tahvil faizlerindeki yükselişin nedenleri ile tahvil piyasasının enflasyon beklentilerini ne ölçüde fiyatladığına ilişkin soru üzerine, tahvil piyasasında birden fazla unsurun öne çıktığını söyledi.

Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde tahvil piyasalarında uzun vadede bir bozulma gördüklerini dile getiren Karahan, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Bunun temel sebebi, enflasyon beklentilerindeki bozulma değil, onlardan bir tanesi bazı ülkelerde ama daha çok mali disiplin, borçluluk oranları, onun sürdürülebilirliği, bir taraftan yapay zeka yatırımlarının tahvil piyasalarıyla rekabet eder hale gelmesi gibi çok çeşitli unsurlar ortaya çıkıyor. Küresel tahvil piyasalarındaki yükseliş risk primi üzerinden ülkemize de yansıyor. Dolayısıyla buradaki bozulmanın bir kısmını küresel gelişmelere atfediyoruz. Bir kısmı da tabii ki enflasyon beklentileriyle ilgili. Enflasyon beklentilerine ilişkin 'savaşa rağmen olumlu seyrediyor' da diyebilir ve olumlu taraftan da bakabiliriz ama 'öngördüğümüz, istediğimiz, arzuladığımız iyileşmeyi göstermedi' de diyebiliriz. İkisi de doğru ama bunun neticesinde tabii enflasyon beklentilerindeki sınırlı da olsa bozulma üzerinden bir etkisi olduğunu değerlendiriyoruz."

"APİ portföyümüz 568 milyar liraya ulaştı"

Karahan, Türkiye'de uzun vadeli tahvil faizlerini yorumlamanın güç olduğunu belirterek, tahvil fiyatlarının her zaman makroekonomik görünümü yansıtmadığını ve beklentileri okumak için tek başına yeterli olmadığını ifade etti. Karahan, uzun vadeli faizlerdeki yükselişte likidite ve vade primi gibi unsurların yanı sıra küresel görünümün ve enflasyonda bu yıl arzulanan iyileşmenin sağlanamamasının etkili olduğunu kaydetti.

TCMB'nin tahvil alım programlarına ilişkin detaylar paylaşan Karahan, şu ifadeleri kullandı:

"Son dönemde aslında TLREF alımları çok yapmıyorduk. Biraz daha sabit faizli kağıtlarda alım yapıyorduk ama fon piyasası gelişmeleri sonrasında buradaki sağlıksız yani tasfiyeye konu olan fonlardaki bozulmanın sağlıklı fonlara yayılma riski ihtimali ortaya çıktı. Diğer fonlarda bildiğiniz gibi bir miktar TLREF'e ilintili kağıtlar tutuyorlar. O bozulmanın önüne geçebilmek, oradaki yayılma riskini finansal risk açısından azaltabilmek için TLREF alımlarını bir miktar artırdık ve hızlandırdık. Mevcut durumda APİ (Açık Piyasa İşlemleri) portföyümüz 568 milyar liraya ulaşmış durumda. Burada önümüzdeki dönemde bilanço gelişmelerine bağlı olarak hareket edebiliriz."