Antalya’daki iklim zirvesinin ilk haftası milyarlarca dolarlık anlaşma duyurularıyla geçti. Bakanlardan BM yöneticilerine kürsüdeki mesaj tekti: Taahhüt dönemi kapandı, sıra uygulamada. Masaya konan rakamların önemli bölümü ise henüz kredi olmaktan çok bir niyet beyanı.
COP31'in sekizinci günündeyiz. Zirve ilk gün akreditasyon kartı almak için oluşan uzun kuyruklarla başladı. Bir hafta boyunca da hem trafiği hem toplantı takvimiyle iş dünyasının gündemini Antalya’ya taşıdı.
Şeyma Öncel Bayıksel / [email protected]
Son bir haftada şirketlerin COP31 gündemi, bültenleri, basın toplantıları ve panelleri tek kelimede buluştu: Uygulama. Kürsüye çıkan hemen herkes aynı cümlenin başka bir versiyonunu kurdu. Peki açıklanan hedefler hangi takvimle, nasıl hayata geçecek?
-Koç Holding 2040'a kadar operasyonel tatlı su çekimini yüzde 85 azaltacak
-Sabancı'dan elektrifikasyona 6 milyar doları aşan yatırım
-"Sürdürülebilir soğutmaya finans desteği"
-UNDP Başkanı De Croo’dan iş dünyasına çağrı: “Yatırım için beklemeyin”
-“Para gidecek yer arıyor”
HERKESİN AĞZINDA AYNI CÜMLE
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Koç Holding’in ev sahipliğindeki toplantıda mesajını en yalın haliyle verdi: “Artık söz bitti, artık uygulama zamanı.” Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de dört uluslararası kalkınma bankasıyla imzalanan anlaşmaları duyururken Türkiye’nin 2023'ten bu yana kalkınma ortaklarından yaklaşık 50 milyar dolar dış finansman sağladığını hatırlattı ve ekledi: “Şimdi sıra hayata geçirmekte.”
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) İcra Sekreteri Simon Stiell ise işin diplomatik tarafını öne çıkardı. Stiell cumartesi zirvenin yarısında yaptığı değerlendirmede yaklaşık 200 ülkenin 165 ayrı müzakere başlığı üzerinde çalıştığını hatırlattı. Ona göre her kelimede uzlaşı aramak zor ancak bu hayati bir iş ve tarafların her biri taviz vermeden ortak başarı mümkün değil. Stiell bu nedenle ikinci haftaya girerken ülkeleri en zor konulara hızla geçmeye ve taktik gecikmelerden kaçınmaya çağırdı.
Bu çağrının iki okuması var. Birincisi, ilk hafta liderler zirvesi ve duyurularla geçti, asıl pazarlık şimdi başlıyor. İkincisi, “uygulama” vurgusu bu kadar yoğunsa bu, uygulamanın bugün de iklim politikasının en zayıf halkası olduğunun kabulü anlamına geliyor.
MASADAKİ RAKAMLAR: TAAHHÜT MÜ, KREDİ Mİ?
Haftanın en büyük başlıkları finansmandan geldi. Şimşek, Asya Kalkınma Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası, Dünya Bankası ve İslam Kalkınma Bankası ile toplam 5,1 milyar dolarlık 10 finansman anlaşması imzalandığını açıkladı. Kaynak yeşil dönüşüm, afetlere dayanıklı altyapı, yenilenebilir enerji ve işletmelerin finansmana erişimi için kullanılacak. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ise Çin Ulusal Enerji İdaresi ile yaklaşık 15 milyar dolarlık yatırım öngören bir mutabakat imzalandığını duyurdu. Mutabakat 7 bin megavatlık güneş ve rüzgar kapasitesini, enerji depolamayı ve 4 bin megavatlık iletim altyapısını kapsıyor.
Bankalar da sahnedeydi. Halkbank, 31 kredi ve destek ürününden oluşan 100 milyar liralık Sürdürülebilir Dönüşüm Paketi’ni açıkladı. Akbank, EBRD ile 100 milyon dolarlık yeşil finansman ve IFC ile 50 milyon dolara kadar mavi tahvil ihracı için yetkilendirme mektupları imzaladı. TKYB ile KfW arasında 250 milyon avroluk bir finansman anlaşması imzalandı. Efor Holding ise Sivas’taki 160 megavatlık Yellice RES için KfW IPEX-Bank ile 90 milyon Euroluk kredi sözleşmesi imzaladı. VakıfBank da KfW ile 250 milyon Euro’ya kadar finansman için mutabakat zaptı imzaladı ve BM Sorumlu Bankacılık Prensipleri’ne imza attı.
Ancak bu rakamların hepsi aynı aşamayı göstermiyor. Çin’le açıklanan 15 milyar dolar, bir mutabakat zaptının öngördüğü yatırım büyüklüğü. Bankaların duyurularında ise yetkilendirme mektupları, üst sınırı çizilmiş tutarlar ve kullanımı talebe bağlı ürün paketleri, imzalanmış kredi sözleşmeleriyle yan yana duruyor. Kredi sözleşmesinin imzalanması da kaynağın tamamının kullanıldığı anlamına gelmiyor. Bu farklı aşamaları tek bir gerçekleşmiş yatırım toplamı gibi okuduğumuzda COP’un bilançosu olduğundan büyük görünebilir. Asıl soru bir yıl sonra bu kaynakların ne kadarının yatırıma ve üretime dönüşeceği.
“PARA NİYE BİZE GELMESİN?”
Koç Holding Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Y. Koç, sorunun paranın varlığında değil dağılımında olduğunu rakamlarla anlattı. Koç’a göre kalkınma bankalarının temiz enerjiye ayırdığı her bir dolar gelişmiş ülkelerde iki dolarlık ek finansmanı harekete geçirirken gelişmekte olan ülkelerde bu tutar 40 sentte kalıyor. Çin dışındaki gelişmekte olan ülkeler dünya nüfusunun üçte ikisini oluştursa da temiz enerji yatırımlarının yalnızca yüzde 15'ini alabiliyor. Koç, Türkiye için iyimser: “Dünyada o kadar çok para var ki para gidecek yer arıyor. Niye bize gelmesin? Bizde helva yapacak un, şeker, malzeme hepsi var. Olay onu bir araya getirebilmek.”
COP31 Başkanlığı’nın bu mesafeyi kapatmak için öne çıkardığı araçlardan biri İklim Uygulama Köprüsü, kısa adıyla BRIDGE. Amaç, ülkelerin önceliklerini yatırım yapılabilir projelere dönüştürmek, finansmanla projeyi ve teknolojiyle ihtiyacı buluşturmak. Türkiye platform için 3 milyon dolar hibe taahhüt etti. Şili, Lübnan, Meksika ve Zambiya’nın da katılmasıyla platformdaki ülke sayısı dokuza çıktı. Bu mekanizmanın başarısını da hangi projeyi, hangi kaynakla ve ne kadar sürede hayata geçirdiği gösterecek.
ŞİRKETLERİN GÜNDEMİ: ELEKTRİK VE SU
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, COP31 İş ve Yatırım Zirvesi’nde çerçeveyi şöyle çizdi: “Özel sektörü görmeyen, özel sektörün enerjisini harekete geçirmeyen bir iklim politikası başarılı olma şansına sahip değildir.” Kurum da Türkiye’nin hedeflerini açıkladı. Hedef 2035'e kadar nihai enerji tüketiminde elektriğin payını yüzde 35'e, üretim ve imalatta döngüsel malzeme kullanımını en az yüzde 15'e çıkarmak.
Şirket duyuruları büyük ölçüde bu iki eksende toplandı. Sabancı Holding, elektrifikasyon yatırımlarının 2022'den bu yana 6 milyar doları aştığını açıkladı. Uludağ İçecek, Malatya tesisinin enerjisinin yüzde 55'ini güneşten karşılamayı hedefliyor.
Capital’e konuşan Unilever Türkiye CEO’su ve YASED Başkanı Ali Fuat Orhanoğlu ise bu temkinli tabloya itiraz ediyor: “Kendimize biraz fazla öz eleştiri yapıyoruz. Ben o kadar karamsar bakmıyorum.” Örnek olarak elektrifikasyonu veriyor. Toplam enerji tüketiminde elektriğin payı bir dönem tek hanelerdeydi, bugün yüzde 23'e çıktı ve 2035 hedefi yüzde 35.
YASED Başkanı olarak yabancı yatırımcı adına öne çıkardığı koşul ise net: “Daha öngörülebilir bir regülasyon sistemine ihtiyacımız var. Daha anlaşılır, istikrarlı ve tutarlı politikalara ihtiyacımız var.” Bu cümle, milyarlarca dolarlık niyetin yatırıma dönüşüp dönüşmeyeceğinin de anahtarı.
SANAT İZLEYİCİYİ GÖREVE ÇAĞIRIYOR
Stiell aynı basın toplantısında dikkat çekici bir tespitte bulundu. Ona göre iklim mücadelesi ancak milyarlarca insanı sürece katarak kazanılabilir ve bunun yolu insanlara spor, film ve müzik gibi gündelik hayatlarının içinden ulaşmak. Stiell’in özeti kısaydı: “İklim eylemi hayal gücüne ihtiyaç duyar.”
Antalya’da bu hayal gücünün en güçlü karşılığı COPArt’ta. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın hayata geçirdiği sergi, 20 Kasım’a kadar “Hala Mümkün” başlığıyla 249 sanatçı ve kolektifin binden fazla eserini bir araya getiriyor. Nagihan Özel’in küratörlüğünü yaptığı seçkide Anselm Kiefer, Tony Cragg ve Maurizio Cattelan’ın yanı sıra Fahrelnissa Zeid, Burhan Doğançay ve Devrim Erbil’in eserleri de yer alıyor.
Seçkinin öne çıkan işleri, izleyiciyi seyirci olmaktan çıkarıp sürecin parçası yapıyor. İngiliz sanatçı ikilisi Heather Ackroyd ve Dan Harvey’nin “Seeing Red… Overdrawn” adlı çalışmasında, Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin (IUCN) Kırmızı Listesi’ndeki bitki, hayvan ve mantar türlerinin isimleri duvara silik biçimde yazıldı. İsimlerin yanındaki semboller, türün neslinin tükenmiş mi yoksa tükenmekte mi olduğunu gösteriyor. Ziyaretçiler bu isimlerin üzerinden kalemle geçerek türleri yeniden görünür kılıyor ve insanın doğada bıraktığı izin boyutuyla yüzleşiyor. Bir başka bölümde Filistin-İsrail savaşı çocukların gözünden resmediliyor. Gerçek çöplerin tuvalin sınırlarını aşarak yere taştığı bir eser ise tüketimin ürettiği atığın hiçbir çerçeveye sığmadığını gösteriyor.
COPArt Sanat Yönetmeni Samed Karagöz’ün açıklamasına göre BM, COPArt’ta ortaya konan yaklaşımı bir miras olarak kabul ederek en az sonraki iki COP’ta sürdürülmesi yönünde irade ortaya koydu.
İkinci haftaya girerken Stiell’in bir cümlesi akılda kalıyor: İklim krizinin hızlı bir çözümü yok ve hiçbir COP bu krizi tek başına ortadan kaldıramaz ama her biri ilerleme sağlamak zorunda. Orhanoğlu’nun deyişiyle iki haftanın sonunda kolları sıvama zamanı gelecek. Antalya’dan ayrılırken COP31'i imzalanan belge sayısıyla ölçmemeliyiz. Ölçü, bir yıl sonra sahada çalışan megavat, gerçekten kullandırılan kredi ve tasarruf edilen metreküp su olmalı.
Türkiye ve dünya ekonomisine yön veren gelişmeleri yorulmadan takip edebilmek için her yeni güne haber bültenimiz “Sabah Kahvesi” ile başlamak ister misiniz?